Druk publikacji zrealizowany przy udziale środków Europejskiego Funduszu Społecznego



Pobieranie 269.2 Kb.
Strona1/4
Data06.05.2016
Rozmiar269.2 Kb.
  1   2   3   4

Druk publikacji zrealizowany przy udziale środków Europejskiego Funduszu Społecznego


w ramach Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL

Uniwersytet Warszawski. Osoby niepełnosprawne na Uniwersytecie

Warszawskim.

Wydanie II poprawione

© Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych, Uniwersytet Warszawski, 2008

Publikacja jest dostępna w formatach alternatywnych na zamówienie

Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych UW

ul. Krakowskie Przedmieście 26/28, 00-927 Warszawa

tel. + 48 22 55 24 222, e-mail: bon@uw.edu.pl





SPIS TREŚCI

Od autorów 3

Przedmowa do pierwszego wydania 5

Kilka stów o historii 8

Program „Uniwersytet dla wszystkich" 9

Niepełnosprawność - definicja, klasyfikacja i konsekwencje 11



  1. Co to jest niepełnosprawność? 11

  2. Dwa przeciwstawne modele rozumienia

niepełnosprawności 14

3 Studenci z niesprawnością narządu ruchu 18



  1. Studenci głusi i niedosłyszący 24

  2. Studenci niewidomi i słabowidzący 30

  3. Studenci z zaburzeniami psychicznymi 35

Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych 40

  1. Informacje ogólne 41

  2. Kto może skorzystać z usług Biura? 42

  3. Niezbędna dokumentacja 43

  4. Zasady korzystania z usług BON 44

  5. Prawa i zobowiązania studentów niepełnosprawnych 45

  6. Struktura BON 46

Formy pomocy BON dla studentów niepełnosprawnych 49

  1. Usługi dla osób z niesprawnością narządu ruchu 49

  2. Usługi dla osób niewidomych i słabowidzących 53

  3. Usługi dla osób głuchych i słabosłyszących 62

  4. Usługi dla osób z chorobami psychicznymi

oraz dla osób przewlekle chorych 64

5. Inne usługi 67

Aneks 71

Uchwała nr 156 Senatu Uniwersytetu Warszawskiego 71

Zarządzenie nr 5 Rektora Uniwersytetu Warszawskiego 73

Szczegółowe zasady 80

Kontakty 88


Od autorów

Szanowni Państwo!

Trzy lata po ukazaniu się pierwszego wydania naszej broszury


„Uniwersytet dla wszystkich. Osoby niepełnosprawne na Uniwer-
sytecie Warszawskim" przekazujemy Państwu jej drugie, uaktual-
nione wydanie.

Zmiany zapoczątkowane w roku akademickim 1996/97 poprzez


powołanie pełnomocnika rektora ds. osób niepełnosprawnych
nabierają coraz większego tempa i zasięgu. Liczba studentów
niepełnosprawnych i przewlekle chorych od pierwszego wydania
tej publikacji nieomal się podwoiła i obecnie sięga tysiąca osób
zarejestrowanych jako klienci Biura ds. Osób Niepełnosprawnych
UW. Wtedy gdy pierwszy raz opracowywaliśmy teksty tego
poradnika, taka liczba nie przychodziła do głowy chyba nikomu.
Tymczasem okazuje się, że sprawy uznawane kiedyś za
niemożliwe dziś stają się standardem. Drukowanie egzaminów
w druku powiększonym czy w brajlu, przedłużanie czasu
sprawdzianów pisemnych w celu zapewnienia równych szans
studentom, którzy piszą lub czytają inaczej, uniwersytecki
transport przewożący studentów na wózkach to wszystko dla
wielu z nas jest już codziennością.

Mimo tych pozytywnych przemian ciągle jeszcze duża grupa


wykładowców z niedowierzaniem i obawą reaguje na informacje

O niepełnosprawnych uczestnikach prowadzonych przez nich


zajęć. Dla wielu urządzenia czy rozwiązania służące
wyrównywaniu szans są nadal niezrozumiałą fanaberią. Ciągle
jeszcze w naszej społeczności zdarzają się próby odmawia-
nia prawa do studiów tym, którzy nie mieszczą się w pojęciu
„zdrowego studenta".

Są to sprawy trudne, ale tym bardziej przynaglają nas do


przekazania drugiego, poprawionego wydania poradnika dla
pracowników UW potrzebnego dla tych nieprzekonanych,
ale chyba jeszcze bardziej wyczekiwanego przez stale rosnącą
grupę tych, którzy chcą prowadzić „zajęcia dla wszystkich", bo
uniwersytet dla wszystkich staje się przecież faktem. Mamy
nadzieję, iż materiał, który trafia do Państwa rąk, odpowie
na ważne pytania i stanie się drogowskazem na naszą wspólną
dalszą drogę.

Paweł Wdówik

Kierownik Biura ds. osób niepełnosprawnych UW

Przedmowa do pierwszego wydania

Jeszcze w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia na
Uniwersytecie Warszawskim (jak zresztą na wszystkich polskich
uczelniach) student poruszający się na wózku albo z białą laską
był zjawiskiem niecodziennym. Liczba osób niepełnosprawnych
studiujących na naszej uczelni ograniczała się do kilkunastu,
a dziś samych tylko studentów na wózkach mamy ponad 40,
zaś wszystkich studentów z niesprawnościami i chorobami
przewlekłymi-ponad 500.

Można uznać to za wielki sukces, ale słuszniej chyba byłoby


stwierdzić, że uczelnia po prostu zaczyna wywiązywać się
z obowiązku, jaki nakłada na nią Konstytucja. Niełatwo jednak
nadrobić wieloletnie zaległości, a tym bardziej nieodwra-
calnie wyeliminować praktykę traktowania osób niepełno-
sprawnych jako nieobecnych w życiu społeczeństwa. Okres
PRL-u był czasem, w którym segregacja i izolacja - zarówno
w sprawach kształcenia, jak i zatrudnienia - były elementami
polityki państwa, z czego wynikał brak zainteresowania
stwarzaniem osobom niepełnosprawnym warunków do ucze-
stnictwa w życiu społecznym, przejawiający się w całkowitym
nieprzystosowaniu otoczenia zewnętrznego oraz infrastruktury
(architektura, transport itp.) do potrzeb tej grupy społecznej.
Był to także czas powstawania i upowszechniania się stere-
otypów i uprzedzeń związanych z niepełnosprawnością
i osobami niepełnosprawnymi.

Od wpływów tych nie było niestety wolne także środowisko


akademickie. Nawet obecnie wielu spośród nas myśli o osobach
niepełnosprawnych przede wszystkim jako o ludziach
potrzebujących pomocy niezdolnych do samodzielnego życia;
niemogących sprostać wszystkim wymaganiom. Często towa-
rzyszy temu pewna obawa przed bezpośrednim kontaktem,
ale także współczucie i nadopiekuńczość.

Warto zatem zweryfikować swoją postawę wobec niesprawności


i wobec osób niepełnosprawnych, które są wśród nas i stanowią
liczną, coraz bardziej zauważalną grupę. Pamiętajmy, że są to
ludzie, którzy chcą sami dokonywać wyborów i decydować
w swoich sprawach, a także korzystać z praw przysługujących
każdemu - w przypadku uczelni każdemu studentowi, od prawa
wyboru kierunku studiów począwszy, na prawie do nie zdania
egzaminu skończywszy. Podobnie jak pełnosprawni, różnią się
między sobą zdolnościami, ambicjami i temperamentem.
Podchodząc do nich, starajmy się myśleć w kategoriach ich
możliwości, nie zaś ograniczeń. Poza dobrą wolą potrzebna
Jest jednak konkretna wiedza, która pozwoli nam w sposób
właściwy traktować studentów niepełnosprawnych i przewlekle
chorych, zapewniając im niezbędne dostosowania, by później
móc egzekwować od nich tę samą wiedzę, co od ich pełno-
sprawnych kolegów. Nie wolno nam zapominać, że od poziomu
wiedzy i umiejętności, jaki uzyskają w trakcie studiów, może
zależeć ich sukces lub niepowodzenie w podjęciu pracy
zawodowej, a także realizacji innych celów życiowych.

Uznając równe prawo studentów niepełnosprawnych do


pełnego udziału w życiu społeczności akademickiej, Uniwersytet
Warszaw-ski podejmuje różne działania, by usuwać bariery
ograniczające im ten udział. Z radością i nadzieją przekazuję w
Państwa ręce tę publikację. Zawiera ona informacje o tych
właśnie działaniach. Ponadto odpowiada na wiele pytań o to,
kim są studenci niepełnosprawni, które ze skutków ich
niesprawności mają wpływ na

ich aktywność akademicką oraz jak pracować ze studentem


niepełnosprawnym, by praca ta była efektywna dla obu stron.

Broszura ta mówi jednak przede wszystkim o studentach, a nie


o „niepełnosprawnych" w kontekście braków i różnic. Zatrzymanie
się na tych różnicach byłoby naszą przegraną.

Życzę Państwu, aby niesprawności naszych studentów w coraz


większym stopniu stawały się dla nas twórczym wyzwaniem,
nie zaś problemem niemożliwym do rozwiązania.

Rektor Uniwersytetu Warszawskiego


prof. dr hab. Piotr Węgleński

Kilka stów o historii

Podejmowanie studiów na Uniwersytecie Warszawskim przez
osoby niepełnosprawne ma swój początek znacznie wcześniej,
niż mogłoby się wydawać. Do 1989 roku tylko nieliczni z różnego
typu niesprawnościami podejmowali studia na wybranych
wydziałach Uniwersytetu. Było to wówczas możliwe jedynie dzięki
bezinteresownej pomocy wielu życzliwych osób - począwszy od
rodziny i przyjaciół, poprzez kolegów - studentów, aż po
profesorów i pracowników uczelni. Mimo wielu barier te
pojedyncze osoby niepełnosprawne, które podjęły trud studiów
wyższych, radziły sobie i uzyskiwały wykształcenie wyższe.
Niektóre z nich rozpoczęły potem karierę naukową i do dziś
pracują na naszej uczelni.

Oficjalne stanowisko Uniwersytetu Warszawskiego wobec osób


niepełnosprawnych zaczęło kształtować się na początku lat 90.
Jakkolwiek polityka państwa w zakresie równego dostępu do
edukacji nie uległa zasadniczym zmianom, Uniwersytet wprowa-
dził znaczące rozwiązania. Do najważniejszych można zaliczyć
powstanie Centrum Komputerowego dla Studentów Niewidomych
i Niedowidzących - pierwszej takiej placówki w Polsce - oraz
likwidację barier architektonicznych na Wydziale Matematyki,
Informatyki i Mechaniki, a przez to udostępnienie wydziału dla
osób poruszających się na wózkach. Przedsięwzięcia te
odzwierciedlają nowy sposób postrzegania problemów osób
niepełnosprawnych na UW. Uznanie praw osób niepełnospraw-
nych w praktyce zaczęło przejawiać się staraniami, aby wszystkim

studentom zapewnić równy dostęp do zajęć dydaktycznych.


W 1996 roku z inicjatywy prof. dra hab. Janusza Grzelaka -
Prorektora ds. Współpracy z Zagranicą - władze rektorskie
utworzyły stanowisko Pełnomocnika Rektora ds. Osób Niepełno-
sprawnych. Pełnomocnikowi powierzono m.in.: opracowanie
koncepcji całościowej polityki uczelni wobec osób niepełnospraw-
nych, koordynację i dynamizację działań uczelni na rzecz tej grupy
a także bieżącą pomoc kandydatom na studia, studentom
i pracownikom Uniwersytetu. Realizacja tych zadań przyjęła
wkrótce potem postać całościowego programu pod nazwą
„Uniwersytet dla wszystkich".

Program „Uniwersytet dla wszystkich"

Program „Uniwersytet dla wszystkich" został przyjęty przez władze
rektorskie w dniu 5 maja 1999 roku i stał się dokumentem wyzna-
czającym kierunki i sposoby działania uczelni na rzecz osób
niepełnosprawnych. Przedsięwzięcie to było finansowane m.in.
przez władze miasta oraz Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych. Dzięki wsparciu materialnemu w latach 1999-
2003 możliwa była realizacja między innymi takich zadań, jak:


  • stworzenie biblioteki cyfrowej gromadzącej zbiory w formach
    dostępnych dla osób niewidomych i słabowidzących,

  • uruchomienie transportu uniwersyteckiego dla studentów
    poruszających się na wózkach,

  • otwarcie wypożyczalni adaptacyjnego sprzętu przenośnego
    umożliwiającego osobom mającym trudności w odręcznym

pisaniu robienie notatek na wykładach,

• przeprowadzenie prac adaptacyjnych w większości


budynków uniwersyteckich.

Jako nadrzędne przyjęte zostało założenie, iż model społeczeń-


stwa zintegrowanego powinien być oparty na zasadzie równych
szans. Dlatego Uniwersytet Warszawski wprowadził rozwiązania,
które realnie wyrównują szanse osób z niesprawnościami
utrudniającymi realizację programu studiów. Natomiast nie
przyznał studentom niepełnosprawnym ulg i przywilejów z tytułu
stanu ich zdrowia. Zasada wyrównywania szans jest głównym
kryterium przy doborze i wdrażaniu dostosowań i rozwiązań
alternatywnych dla studentów niepełnosprawnych i przewlekle
chorych.

Działania zapisane w programie i podejmowane przez Uniwersytet


w celu otwarcia się na osoby niepełnosprawne i przewlekle chore
wynikiem przekonania, iż osoby te mają takie samo prawo
do wykształcenia jak studenci pełnosprawni. W związku z tym
konieczne jest zlikwidowanie wszelkich barier utrudniających lub
uniemożliwiających realizację tego prawa. Władze uczelni za
kluczowe uznały takie działania, jak:

  • likwidacja barier środowiska fizycznego:
    architektonicznych i transportowych,

  • likwidacja barier w dostępie do zasobów
    informacyjnych i zajęć dydaktycznych,

  • kształtowanie postaw wobec niesprawności,

  • dostosowanie struktur administracyjnych i organizacyjnych
    uczelni oraz zapewnienie usług specjalistycznych.

Bezspornie pozytywnym efektem programu „Uniwersytet dla
wszystkich" jest zauważalny ciągły wzrost liczby studentów
niepełnosprawnych na naszym Uniwersytecie. Obecnie liczba
ta wynosi prawie tysiąc osób. Realizacja całego programu
jest możliwa przede wszystkim dzięki otwartości jednostek
organizacyjnych uczelni na wprowadzanie niezbędnych
dostosowań stanowiących warunek kształcenia się osób
niepełnosprawnych.

Niepełnosprawność definicja,


klasyfikacja i konsekwencje

1. Co to jest niepełnosprawność

Aby dana osoba mogła być uznana za niepełnosprawną
w rozumieniu formalnym, musi spełniać wymogi zawarte w ustawie
o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych.

Tak więc osoba niepełnosprawna to taka, u której stałe lub


długotrwałe naruszenie sprawności organizmu trwale lub
okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia pełnienie ról
społecznych.

Biorąc pod uwagę rodzaj niepełnosprawności, możemy wyróżnić:


a)osoby z niepełnosprawnością fizyczną, do których należą:
- osoby z uszkodzeniem narządu ruchu - niepełnosprawnością
motoryczną,

- osoby z przewlekłymi chorobami wewnętrznymi,

b)osoby z niepełnosprawnością sensoryczną (uszkodzenie
narządów zmysłów), do których zalicza się:


  • osoby niewidome i słabowidzące,

  • osoby niesłyszące i słabosłyszące,

c) osoby z niepełnosprawnością psychiczną, wśród których
możemy wyróżnić:

Wśród studentów UW są osoby ze wszystkimi rodzajami
niepełnosprawności. Wyjątek stanowią osoby z niesprawnością
intelektualną (dawniej używano określenia: upośledzone
umysłowo).

W Polsce obowiązują dwa rodzaje orzecznictwa, regulowane

odrębnymi ustawami i prowadzone przez różne instytucje:

a) do celów pozarentowych - orzecznictwo pozarentowe

prowadzone przez zespoły do spraw orzekania o stopniu

niepełnosprawności,


b)do celów rentowych - orzecznictwo rentowe prowadzone

przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

i komisje lekarskie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego.

W zależności od rodzaju instytucji orzekającej osoba może mieć
orzeczony stopień:


  • lekki,

  • umiarkowany,

  • znaczny,

lub:

  • częściowo niezdolny do pracy

  • całkowicie niezdolny do pracy

  • całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji.

W zależności od czasu, kiedy powstała niepełnosprawność i od jej
rodzaju, orzeczenia są wydawane na stałe lub na określony czas.

Tworząc system wsparcia dla studentów niepełnosprawnych,


niezbędne było zdefiniowanie pojęcia niepełnosprawności
odpowiadającego realiom życia akademickiego. Nie każda bo-
wiem niepełnosprawność spełniająca kryteria formalne będzie
wpływać na możliwości realizowania przez studenta wymagań
związanych z przebiegiem jego studiów. Zdarza się często, iż
osoby nie posiadające orzeczonego stopnia niepełnosprawności
mają znaczne trudności w realizacji obowiązującego programu
studiów wynikające ze stanu zdrowia. Biorąc ten fakt pod uwagę,

Uniwersytet Warszawski adresuje swe działania do następujących


grup osób:

a) osób niepełnosprawnych w rozumieniu ustawy o reha-


bilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych z 27 sierpnia 1997 roku,

b) osób przewlekle chorych lub niezdolnych do pełnego


uczestnictwa w zajęciach w trybie standardowym z powodu
stanu zdrowia, ale nie posiadających orzeczonego stopnia
niepełnosprawności,

c) osób, których niezdolność do pełnego uczestnictwa


w zajęciach spowodowana jest nagłą chorobą lub utratą

sprawności w wyniku wypadku, ale charakter tej niezdolności jest czasowy.


To poszerzone rozumienie niepełnosprawności ma na celu
zagwarantowanie niezbędnego wsparcia tym osobom, dla których
ich niesprawność - niezależnie od jej charakteru - stanowi
rzeczywistą przeszkodę w pełnym udziale w aktywnościach
akademickich.

2. Dwa przeciwstawne modele rozumienia


niepełnosprawności


model medyczny

model interaktywny

Niepełnosprawność to

niedobór lub anormalność



Niepełnosprawność to różnica

Fakt bycia niepełnosprawnym

jest negatywny.



Fakt bycia niepełnosprawnym

sam w sobie jest obojętny.



Niepełnosprawność lokuje

się w danym osobniku.



Niepełnosprawność wywodzi

się ze wzajemnego oddziaływani^

danej osoby i społeczeństwa.


Usuwanie problemów związa-

nych z niepełnosprawnością

polega na leczeniu danej

osoby lub dostosowywaniu

jej do normy.


Usuwanie problemów związanych

z niepełnosprawnością polega

na zmienianiu wzajemnego

oddziaływania pomiędzy daną

jednostką a społeczeństwem.


Czynnikiem sprawczym

poprawy jest specjalista.



Czynnikiem sprawczym poprawy

może być dana jednostka, osoba czy instytucja występująca w jej imieniu bądź ktokolwiek mający wpływ na stosunki pomiędzy jednostką a społeczeństwem


Jeszcze dziś, w czasach publicznego deklarowania otwartości
na osoby niepełnosprawne, określenie „niepełnosprawny"
w potocznym rozumieniu często ulega zawężeniu i uproszczeniu.
Tak więc dla wielu „niepełnosprawny" to ktoś na wózku, mający
trudności materialne z powodu niskiej renty, potrzebujący stałej
opieki medycznej i rehabilitacji, człowiek niezdolny do samo-
dzielnego życia, w tym także do podejmowania decyzji o swoim
losie. Jego główne problemy to schody i niedostosowane łazienki,
a potrzeby ograniczają się do kontaktu z innymi niepełnospraw-
nymi, możliwości udziału w imprezach integracyjnych czy pracy
w zakładzie pracy chronionej.

To potoczne rozumienie niepełnosprawności jest podtrzymywane


na wiele różnych sposobów przez media pokazujące osoby
niepełnosprawne i ich trudności w jednostronny i uproszczony
sposób, przez instytucje publiczne kładące nacisk na wymiar
opieki społecznej jako najistotniejszy w odniesieniu do tej grupy
obywateli, a także przez samo państwo, które kształtuje politykę
wobec osób niepełnosprawnych w oparciu o koncepcję zatru-
dnienia chronionego i rehabilitacji. Także część osób niepełno-
sprawnych utrwala ten fałszywy wizerunek poprzez swą roszcze-
niowość i zgodę na odmienny status społeczny.

Podejście takie odzwierciedla zaprezentowany w powyższym


zestawieniu model medyczny traktujący niepełnosprawność jako
cechę negatywną. Model ten jest głęboko zakorzeniony
w myśleniu potocznym. Prowadzi on do tworzenia się mechaniz-
mów wyłączających osoby niepełnosprawne z życia społecznego
I akcentowania potrzeby działań charytatywnych i opiekuńczych.

Drugi z przedstawionych modeli - model interaktywny - wyraża


podejście do niepełnosprawności postrzeganej jako cecha
neutralna, przy czym negatywne konsekwencje przypisywane w
pierwszym modelu samej niesprawności, a więc osobie
niepełnosprawnej, tu są rozumiane jako wynik interakcji z ota-
czającym środowiskiem. Model ten jest obecny jako dominujący
w krajach, gdzie relacje społeczne oparte są na koncepcji praw
obywatelskich - np. w USA i w Wielkiej Brytanii. W tym podejściu
osoba niepełnosprawna staje się niezależnym aktorem na scenie
życia społecznego, posiadając te same prawa obywatelskie,
co osoby pełnosprawne, podlegając także tym samym
społecznym obowiązkom. Przestaje być biorcą świadczeń
i obiektem działań charytatywnych, a staje się pełnoprawnym
uczestnikiem życia społecznego.

Ten właśnie sposób myślenia towarzyszył tworzeniu podstaw


polityki Uniwersytetu Warszawskiego wobec studentów i praco-
wników niepełnosprawnych.

Student niepełnosprawny na UW nie jest w pierwszym rzędzie


„niepełnosprawnym". Jest studentem i jako studenta obowiązują
go te same wymagania, ale przysługują mu również te same
prawa.

Przedstawione powyżej modele rozumienia niepełnosprawności

pociągają za sobą bardzo konkretne konsekwencje w myśleniu i podejściu do osób niepełnosprawnych. W przypadku szkół wyższych zastosowanie modelu medycznego przyjmuje postać

swego rodzaju biegunowości. Jeśli osoba jest zdrowa, to może


realizować tok studiów w postaci standardowej. Jeśli zaś jest
chora, to powinna udać się na leczenie, by móc po jego zakończe-
niu podjąć studia według normalnego programu. Ten sposób
podchodzenia do problemów osób niepełnosprawnych i prze-
wlekle chorych był powszechnie stosowany na UW przez całe
dziesięciolecia.

Przy zastosowaniu modelu interaktywnego okazuje się, że wiele


osób wcześniej uznawanych za niezdolne do kontynuowania
nauki jest w stanie realizować program zajęć. Warunkiem
jest zindywidualizowane podejście pozwalające na zdefi-
niowanie trudności, jakie powoduje choroba lub niesprawność
oraz ustalenie sposobów ich pokonania, a następnie wprowa-
dzenie niezbędnych rozwiązań alternatywnych i dostosowań.
Rozwiązania te są ogromnie zróżnicowane zależnie od rodzaju
niesprawności czy choroby studenta oraz wydziału, na jakim
studiuje. Niezależnie od ich różnorodności zawsze jako punkt
wyjścia przyjmowane jest założenie, iż wprowadzane zmiany
i rozwiązania nie mogą zmniejszać merytorycznych wymagań
stawianych studentowi w ramach danych zajęć.

W niniejszej publikacji omówione zostały poszczególne niespraw


ności z uwzględnieniem ich konsekwencji w życiu codziennym
i aktywnościach akademickich, a także informacje o podstawo-
wych rozwiązaniach, jakie Uniwersytet Warszawski proponuje
studentom niepełnosprawnym, jak również nauczycielom
akademickim.

3. Studenci z niesprawnością narządu ruchu

Niesprawność narządu ruchu może mieć wiele postaci - od
ograniczeń związanych z wysiłkiem fizycznym, aż do całkowitego
paraliżu. Niektóre niesprawności są wrodzone, inne powstają
w wyniku przebytych chorób lub wypadków. Niesprawność
narządu ruchu nie dotyczy jedynie osób poruszających się na
wózkach, jednakże najczęściej jest z tą grupą utożsamiana.

Wśród osób poruszających się na wózkach wyróżniamy dwie


zasadnicze grupy ze względu na zakres niesprawności:
  1   2   3   4


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna