Dzieje Izraela Starożytnego



Pobieranie 131.35 Kb.
Strona1/3
Data06.05.2016
Rozmiar131.35 Kb.
  1   2   3


Dzieje Izraela Starożytnego
Gdy mówimy starożytny Izrael mamy do czynienia z trudnym zdefiniowaniem dokładnej daty, dane które znajdujemy w Biblii są niedokładne. Cokolwiek dowiadujemy się dopiero z inskrypcji. Chodzi nam o okres Patriarchów. Możemy przeczytać o Abrahamie, o tym co przeżywał, jakie miał sny lecz to wszystko w żaden sposób nie możemy sprawdzić. Okres do Józefa zalicza się do okresu Patriarchów zwanymi opowieściami o rodzinie ( saga ), po za Biblią danych nie ma. Historię o Abrahamie poznajemy przy jego wyjściu z rodzinnego domu Ur - Chaldejskiego ( poł. Mezopotamia ). Pierwszy etap przebył do Kanaanu ( dawna nazwa Palestyny ). Rodzi się długo oczekiwany syn Izaak ojciec Jakuba. Dzieje patriarchów Biblia prowadzi, aż do niewoli egipskiej, a potem narodu. Podczas czytania Biblii odnosi się wrażenie zajmowania się sprawami prywatnymi, bardzo mało aluzji, wzmianek o wydarzeniach publicznych. Czytając tekst Biblii szukalibyśmy wydarzeń z historii powszechnej. Jeśli są opisy wojen opisy w Biblii nie pokrywają się. Ku wysiłkom wielu badaczy nie udało się zidentyfikować np. jakiś notek o Melchizedeku, Abimeleku ( po za opisami biblijnymi ), o egipskim urzędniku Putyfonie, Hamorze władcy Sychem, ani tak samo o Efronie Chetycie mieszkańcy Hebronu. Tylko z Biblii znamy pierwszych władców Edomu, którzy opisani są w Ks. Rodzaju . teksty Biblijne nie wymieniają imion, mówią o faraonie przyjaznym lub nieprzyjaznym. W Biblii nie ma żadnych danych z historii powszechnej, utrudnia to czytanie i zidentyfikowanie czasowe. Np. o Abrahamie brak danych, w którym wieku, roku osiedlili się Izraelici w Egipcie i ile przebywali. Powstają pytania kiedy żyli patriarchowie ? Na podstawie Biblii nie można podać wieku, roku. Miał Abraham 75 lat gdy wyruszył do Kanaanu. Oblicza się że patriarchowie przeżyli w Kanaanie 215 lat, okres niewoli egipskiej 420 lat, czas od wyjścia do rozpoczęcia budowy świątyni ( 4 roku rządów króla Salomona ), 480 lat rozdział 6, 1 I Ks. Królewska. Jeżeli odnosimy te daty do poznania Salomona uczeni są zgodni że zmarł on ok. 930 panując 40 lat. Gdy chodzi o liczby nie możemy przyjmować iż dane są pewne, a samego autora to nie interesowało. Gdy obliczymy czas życia Abrahama są to daty problematyczne. Nie można szukać dokładności historycznej, jak w książkach historycznych. Brak dlatego tej ścisłości historycznej. Opowieści tych nie możemy traktować jako źródło historyczne, trzeba poddać je interpretacji, w jakim rodzaju one są ( np. saga ) w jakim celu autor umieścił zdarzenie o Izaaku. Trzeba zbadać jak to wszystko rozwijało się w tradycji, a jakie elementy są późniejsze. Czytając Biblię stwierdzamy, że mają charakter złożony, w opowiadaniach znajduje się kilka warstw, opracowane ok. I wieku ( król Salomon ), niektóre ukończone zostały w VI wieku przed Chrystusem. Zatem czytając opowiadania można zauważyć odzwierciedlenie tej sytuacji, ustroju panującego w kraju w okresie Dawida czy Salomona, czyli możemy dostrzec ślady wśród kapłanów judzkich. Możemy wtedy łatwiej zrozumieć tę obietnicę otrzymaną przez Abrahama, że będą wielkim narodem. Można nawet pokusić się o stwierdzenie, że postacie w Księdze Rodzaju 12 - 50 oznaczają nie tylko osobę konkretną, ale są te postacie prefiguracją późniejszych klanów czy narodów, chodzi o eponimy ( osoby których imiona miały być źródłem nazw późniejszych rodów ). Jakub - nazwany Izraelem , a 12 synów to eponimiczni przodkowie 12 pokoleń Izraela. Liczne rodowody , charakterystyczne ludy, związki zachodzące między Izraelem a sąsiadami. Przodkowie Izaaka ukazani są w pozytywnym świetle np. Amonici i Moabici zrodzeni zostali z rodu Lota z własnymi córkami (kazirodczy związek ), Jakub
- Izrael przechytrza swego brata Ezawa , który nazwany jest Edomem. Tego materiału nie można wykorzystać do celów historycznych. Aby zbadać dokładniej trzeba sięgnąć, dotrzeć do materiału przekazywanego ustnie, do tradycji przed literackiej, lecz nie znamy przekazu ustnego. Mamy do dyspozycji spisane opowiadanie. Dane archeologiczne mogą potwierdzić wydarzenia zawarte w Biblii, mogą archeologicznie potwierdzić pochodzenie z czasów Jakuba, z czasów gdy żył Józef. Jeden z badaczy Orbrait ( archeolog Biblista ) mówi że niektóre szczegóły o patriarchach odpowiadają znanym zjawiskom z Kanaanu, Syrii. Uczniowie Orbraita twierdzą że nie można oczekiwać poświadczeń biograficznych. Światło archeologiczno - historyczne pozwala dociec do wczesnych wieków II tysiąclecia przed Chrystusem, czyli wydarzenia z czasów patriarchów. Dane archeologiczne mówią że w średnim brązie zaczęto wznosić miasta po zniszczeniach Amorytów napływających do Palestyny. Zdobywali dużo terenów i najprawdopodobniej oni przyczynili się do upadku Ur, lecz w Mezopotamii Ur odgrywało znaczną rolę. Umieszczamy to wszystko w czasie średniego brązu. Ludność Mezopotamii stanowi mieszaninę wielu ludów m.in. edomici, madianici. Szczególne pokrewieństwa z Aramejczykami mieszkali w Aram - Nacharaim lub Pad - Dam - Aram. W Biblii Laban kilkakrotnie jest nazywany aramejczykiem. I tak w Pwt 25,6 ten nawet uznaje się za wyznawcę tej wiary. W tekstach z Marii znajduje się imię Aram, a zatem można uznać pewne potwierdzenie, że aramejczycy żyli, istnieli i twierdzenie znajomości z Aramejczykami nie jest bezpodstawne.
Abraham - nazywał się Abram ( Apiram było imieniem bardzo rozpowszechnionym w różnych okresach) . Najbardziej rozpowszechnione imię w czasie późnego brązu. Odmiany powstały w różnych dialektach językowych. Biblia podaje związki, powiązania Abrahama z miastem Haram ( pół. Mezopotamia ). Imiona przodków Teracha, Nachora, Seula występują w tekstach asyryjskich znacznie późniejszych , występują także jako nazwy miast z okolic Haramu. Można powiedzieć że są to postacie eponimiczne tak samo jak i bracia Abrahama.
Izaak - postać ta wiąże się z terenami pół. Negebu , a zwłaszcza Beer - Szeby i Lahatrioli. Wykopaliska w Beer - Szebie dają znaki czasów Izaaka, czyli ok. 1700 roku przed Chrystusem. Zasiedlenie Negebu ku południowi i zakończenie ok. XI wieku. W X wieku następują zapiski z wydarzeń wcześniejszych. Izaaka umiłowany syn Abrahama , postać otoczona szczególnie gdyż był ojcem Jakuba, czyli Izraela. Izaak może odpowiadać szczepowi albo miejscowości, lecz źródła biblijne tego nie podają, ale może Izaak - El „ Owy Bóg spojrzał łaskawie ”. W Księdze Amosa spotykamy Izaak imię paralelnie z imieniem Izrael.
Jakub - postać związana z Beer - Szebą „ domem Ojca ”. Uznawany jest za ojca ponieważ od niego pochodzi 12 pokoleń Izraela. Skrócona wersja imienia Jakub - El, to imię łączone z imieniem Boga. Tp forma mogła być rozpowszechniona i jest poświadczona w Uga - Rit. Nazwy miast związane są ze zdobyczami faraona i oznaczają nazwy miast, grup szczepowych. Tutmosis III to wiek XV przed Chrystusem i ma związek z Jakubem z Biblii. Komu zatem przypada pierwszeństwo ? Od kogo pochodzi imię Jakub czy był on najpierw , czy raczej miasto ?Przypisuje się że był eponimem miasta Jakub - El, nosił on dwa imiona Jakub - El oraz Izrael, drugie otrzymał po walce z Boską istotą nad Jakbok.

Józef - w Biblii znajdujemy barwne opowiadanie o synu Jakuba i Racheli. Niektóre wątki mają

charakter legendarny. W opowiadaniach o Józefie znajdujemy wątki iż jest to opowiadanie niejednorodne, które mogło powstać w różnych czasach i pisane przez różnych pisarzy. Był w Egipcie. Grupy półkoczowników wędrowały do Egiptu, następowała migracja ludności. Do opuszczania swych terenów zmuszał brak paszy dla zwierząt, a do migracji mobilizowała niepewna sytuacja Kanaanu. Egipt był państwem raczej stabilnym, a emigrantów przyjmowano szczególnie z elit społecznych. Malowidła odkryte w Melicha - San z XIX wieku przedstawiają grupę 37 obcokrajowców, otaczających swego przewodnika, imię tam napisane to Ibsza lub Abiszan. Jest to imię semickie. Jest to świadectwo potwierdzające przybywaniu emigrantów. Można zauważyć że w Egipcie były wpływy kananejskie. Do znaczenia wpłynęła następująca sytuacja; zawładnęli Hyksoci 1730 - 1570 panując w tych latach w Egipcie. Przybywając także do Kanaanu zastali tu wysoką kulturę dobrze rozwiniętą. Ta sytuacja stanowiła doskonałą atmosferę w opowiadaniu o Józefie Egipsk ( przekaz ustny ). Opowiadania w Biblii mają pewne dane historyczne. W tych świadectwach egipskich można znaleźć imiona Nomadów, Kanejczyków. Dochodzili do wysokich urzędów, a potwierdzeniem jest choćby opowiadanie o Józefie, że był drugą postacią w Egipcie. Mógł przewodzić ludziom gdy w Kanaanie był okres suszy. Napis Merne - Ptacha w ... mówi że bywały takie migracje w poszukiwaniu paszy, żywności. Wg Ps 77 - 12 i 43 Józef i jego grupa zamieszkiwali okolice Talis, tam przeniósł stolicę Seti I. Biblia informuje że dom Józefa liczył około 70 osób, potem stał się bardzo liczny, ponieważ ci przesiedleńcy dobrowolnie mieszkali przez 400 lat. Pobyt prawie nie skończył się katastrofą. Biblia nie podaje imion faraonów. Rządy objął faraon, który nie zna Józefa - Ramzes II (1290 - 1242 ). Wskazuje na to, że Ramzes II poświęcił na tłumienie rewolty miast palestyńskich, budowaniu miast na składy ( spichlerze ) a do tego potrzeba było ludzi do niewolniczej pracy. Zbudował miasta Piton i Ramzes. O Józefie i miastach można rzec iż mogły one powstawać później niż żył, czasy Hiksosów XVII / XVI wiek. Autor nie ma rozeznania w życiu Egipcjan np. wiatr wiejący gorący w Kanaanie, wiatr wiejący przez równiny dociera do Transjordanii. Wiatr ten to wiatr południowy, a nie wschodni. Gdy pisze o tytułach i funkcjach na dworze faraona są bardziej one znane z Syrii i Kanaanu, a nie Egiptu.

Religia patriarchów - sprawa bardzo interesująca. Za twórcę i założyciela religii Izraelskiej uważa się Mojżesza. Można mówić o ludności, kulcie, szatach liturgicznych, ale i Abraham znał Boga i z Nim rozmawiał. Religia Izraela zaczyna się od Abrahama. Na podstawie tekstów Biblii Boga nazywano, ale nie tylko pod jednym imieniem; jako Elohim; El - Szaddaj ( Ks. Wyj. 6, 3 ); Bóg Wszechmocny; El - Eliotn znaczy Bóg Najwyższy; El - Olam ( Bóg Wieczny ); El - Roi ( Bóg Widzialny );El - Betel ( Bóg Betel ). Są to nazwy określające Jednego Boga w zależności od tradycji.. Opowieści o patriarchach były spisywane przez czciciela Jednego Boga, nie mieli wątpliwości że Bogiem był Jakub - Izraela, mogli Go czcić bardziej lub mniej świadomie. Jahwe mógł być Bogiem nazywanym przez Mojżesza. Wg Ks. Rdz i wolnego wyboru podaje się i powierza Temu Bogu. Trzeba ujrzeć powiązanie głowy szczepu z Bogiem; mówi się Bóg Izaaka, Bóg Jakuba itp. Można powiedzieć, że to zjawisko było znane w społeczności aramejskiej i arabskiej. Nowością było, że patriarchowie znają Jednego Boga, czyli monoteizm. Religia patriarchów nie różniła się bardzo od typu religijności w ówczesnym świecie. Nic o przeżyciach nie możemy powiedzieć co mówi na ten temat Biblia. Trudno dociec jakie motywy skłoniły Abrahama do rezygnacji z kultu ojców Abrahama. Migracja patriarchów była aktem wiary. Wśród tych grup koczowniczych można zauważyć nadzieję w Boskie obietnice. Obietnice dotyczą tego co pragnęły te ludy, a pragnęły ziemi urodzajnej i licznego potomstwa. To obietnice otrzymane przez Abrahama od Boga, to także obietnice zawarcia Przymierza. Cechą było to, że była to religia klanowa, a Opiekunem był sam Bóg. W opowiadaniach o patriarchach nie spotykamy przejawów wielobóstwa ( politeizmu ), ani kultu płodności. Były też w tych kultach praktyki w składaniu ofiar. Gdy klany coraz bardziej się tworzyły, ich kult został sprowadzony do jednego kultu Jahwe, kształtowała się coraz bardziej wiara narodu. W narodzie funkcjonują stare opowiadania, rodzi się silne poczucie związku całego ludu z Bogiem, rodzi wspólnotę narodową. Ogólnie można powiedzieć, że w tych opowiadaniach jest nie mało luk, ale ten obraz patriarchów jest zakorzeniony. Na początku wiary, dziejów Izraela stoją Abraham, Izaak, Jakub, a przede wszystkim kierunek zjednoczeniowy w jeden naród przez wspólną wiarę. Ewenementem jest to, że wiara przetrwała do dnia dzisiejszego.


IZRAEL W EGIPCIE I WYJŚCIE
W epoce późnego brązu 1530 - 1200 Egipt był potężnym państwem dominującym w świecie. Za panowania Hyksosów zapuszczali się do Kanaanu i dalej. Po wypędzeniu Hyksosów, dynastia utrzymała się jeszcze długo, budując potężne państwo. Państwo rozwija się pod względem militarnym, a wszystko po to by bronić się już na obszarach Azji. Rydwany spełniały możliwości do szybkiego przemieszczania się i miały siłę. Za Tutmosisa III ( 1490 - 1436 ) Imperium było wielkie sięgające od Eufratu do ... Niebezpieczeństwo przy takim obszarze przychodzi od wewnątrz. Amenofis IV uważał za głównego boga Atona i przez to popadł konflikt z kapłanami Amona, nastąpiła wojna domowa. Sytuacja rzecz jasna się wtedy pogorszyła o czym mówią tabliczki z Tel - El - Amarmar. Listy wysyłane do podbitych narodów o pomoc. Dochodzą inne grupy np. Apiru. Do tych band dołączają niewolnicy i wszyscy niezadowoleni. Owi Apiru są też w Palestynie, a ośrodkiem było Sychem ( skupisko przeciwników ). Te zamieszki na tle religijnym trwały aż do śmierci Amenofisa IV. Zamieszki te nie były wykorzeniane przez faraona by nie było większych konfliktów. Wśród następców byli : Ramzes I ( 1306 - 1305 ), Seti I ( 1305 - 1290 ) on podjął odbudowy i wpływu Azji, Ramzes III ( 1290 - 1224 ) szczególnie pod koniec panowania nastąpił pokój w Egipcie, ale nie powrócił do dawnej świetności. W tekstach pojawia się informacja że Apiru ( Hapiru ) zatrudniani byli do przedsięwzięć królewskich. Rządy te można zaliczyć do udanych i chlubnych. Władzę objął Merne - Ptach znany z wypraw do Palestyny. Po nim faraonowie nie wyróżniali się niczym szczególnym i Egipt chylił się ku upadkowi. Opis jest o cudownej ucieczce Izraelitów, jednak brak tych śladów w tekstach egipskich. Można by sądzić, że za związkiem przemawiają imiona, wielu semitów. Funkcje w języku egipskim, które sprawowali, choć wiele wyrazów semickich. Ci bliżej nie znali Hapiru. Księga Wyjścia mówi 430 lat, Księga Rodzaju 15, 13 mówi 400 lat, 15, 16 powiada 4 pokolenia, Józef Flawiusz ( I wiek ) podaje 215lat, starożytne źródła 210 lat. Zapisywano zdobyte miasto - państwo. A wyjście Izraelitów nie miało miejsca. Trudno określić kiedy wyszli z Egiptu. Ramzes II zbudował dwa miasta na składy, więc trzeba było dużej siły roboczej, a mogli być do tych prac wykorzystywani Izraelici. Wyszli zatem ok. 13 wieku ( 1230 - 1260 ) przed Chrystusem, a zarazem wejść do Kanaanu, gdy wymarło pokolenie - lat 40. Ucieczka prowadziła nie najkrótszą drogą ( najprawdopodobniej wzdłuż wybrzeża M. Śródziemnego ). Ominęli krótszą drogę VIA - MARIS do Kanaanu 10 - 14 dni. Wybrali drogę okrężną Ks. Wyj., z polecenia Bożego. Droga morska była silnie ufortyfikowana. Oznaczała uiszczenie wysokich opłat lub zabronienie przechodzenia. Tutaj mogło być przeszkodą by ci ludzie nieuzbrojeni nie przygotowali się do walki. Nie byli zdolni do przełamania murów miasta, by oblegać miasto trzeba było posiadać sprzęt oblężniczy. Poszli poprzez tzw. M. Sitowia, przez pustynię w kierunku G. Synaj. Do dzisiaj archeolodzy i bibliści zastanawiają się o którą górę chodzi. Tradycja nie tylko żydowska, tzw. G. Mojżesza to ta właśnie. Podróż Izraelitów do G. Synaj trwała 3 miesiące. Po przebyciu morza szli 3 dni bez wody, a napotkane źródła były gorzki. Nastąpił bunt przeciwko Mojżeszowi iż chce wyniszczyć naród na pustyni, po wodzi zabrakło żywności ( Ks. Wyj. 16, 1 - 36 ) na pustyni Sin. Brak wody do rzeki Din, gdzie Mojżesz wstawiał się do Boga, przy czym stoczyli walkę z Amalekitami. To nie był jedyny klan napotkany przez Izraelitów. Był także taki klan zwany Madianitami, który był reprezentantem luźnej konfederacji plemion, kontrolowali szlaki przez południowe zajordanie ( P. Negeb ). Tam gdzie osiedlili się Madianici znajdowały się kopalnie miedzi i innych metali.
Mojżesz i początki Jahwizmu
Wielkim wydarzeniem na pustyni było ustanowienie przymierza Bóg - Lud ( Przymierze Synajskie ), z inicjatywy Bożej. Przymierz to uroczysta umowa, którą zawierali przede wszystkim Pan i wasale. Umowa na mocy, której są pewne zobowiązania, prawa między Panem a ludem. Ta relacja została wyznaczona przez układ. Treścią tej umowy jest prawo, nie tylko DEKALOG, ale prawo które regulowało wszystkie dziedziny życia. Nadanie prawa, było ważnym wydarzeniem. Z gromady ludzi, prawo uczyniło naród. Otrzymane prawo przez Mojżesza nadawało pewien autorytet, które bezwarunkowo obowiązywało. Pośrednikiem był Mojżesz i uznawany za twórcę Jahwizmu. Imię Mojżesz często występuje w języku imion egipskich np. Tut - Mosis. Mojżesz został faktycznym przywódcą narodu. Tym który prowadził Izraela był Bóg. U stóp G. Synaj Izrael przebywał prawie rok, Kadesz - Barnea niedaleko granicy z Kanaanem. Tam przebywając wzywali objawione imię Jahwe. Niektórzy badacze twierdzą, że imię Jahwe było znane przez niektóre klany madianickie ( teściem Mojżesza było Jetro ). Jetro był kapłanem madianickim i wspierał Mojżesza dobrą radą. Ks. Wyj . wspomina, że przewodniczył w składaniu ofiar ( 18, 10 - 12 ). Religia Izraelitów „ niby ” była zbliżona z madianicką religią. Znaleziska w dawnych kopalniach odkryły wizerunek miedzianego węża. Gdyby jednak czczono Jahwe przed Mojżeszem co jednak jest nie możliwe, bo właśnie jemu zawdzięczamy system JAHWIZMU, a tekst został przepojony inną treścią. Tutaj jednak chodzi o monoteizm. Znamy objawienie imiona Boga napisane za pomocą tetrogramu, czyli samych spółgłosek. Potem samogłoski JOHA, WA, HE czytane z prawa na lewo dają J H W H, późniejsze samogłoski jednak można dodawać różnie np. Adonaj imię Boże, które w czasach Jezusa nie było wymieniane ze względu na cześć. Zastępowano innymi Adonaj, Panie Mój. Objawienie imienia oznaczało objawienie swojej natury. Mojżesz i cały lud został wtajemniczony w sprawy Boże. W Kadesz - Barnea przebywali lat 38, zostali wysłani zwiadowcy na oględziny ziemi. Ludziom znudził się pochód, a niektórzy żałowali iż opuścili Egipt. Bunty przeciw Mojżeszowi pomagał zwalczać sam Bóg. Mojżesz mógł zobaczyć Kanaan z G. Nebo. Do Kanaanu doprowadził lud Jozue, ale trzeba był ten kraj zdobyć. Najpierw ponieśli klęskę, król Edomu nie udzieli pozwolenia by mogli przejść przez jego terytorium, tak samo zareagowali Amonici. Izrael podjął walkę i zdobyto miasto Heszbon. Zwycięstwa był coraz większe i umacniali swe pozycje, na razie na południu M. Martwego.
PODBÓJ KANAANU ( JOZUE 1 - 12 )
Wedle tego opisu, podbój był nagły, krwawy, zupełny tzw. zwycięski marsz. Po przekroczeniu Jordanu i zburzeniu Jerycha, przez środek, południe i północ tak odbyło się zdobycie Kanaanu. Inny obraz wskazuje że zdobycie było długim procesem. Od wejścia do osiągnięcia władzy było daleko. Nad całym zdobyciem Kanaanu zastanawiają się egzegeci mówiąc i przychylając się do drugiego opisu. Świadectwa archeologiczne wskazują iż liczne miasta uległy zniszczeniu. Trzeba podkreślić, że ta grupa która weszła do Kanaanu, była grupą koczowniczą, słabo uzbrojoną, nie wyszkoloną. Przy pomocy Bożej dokonali dzieł niemożliwych. To zdobycie terenu wpłynęło na to, że Izraelici wywodzili się z grup koczowniczych ( Nomadzi ) w jeden naród. Gdy Izraelici osiedlili się w Kanaanie ich liczba znacznie wzrosła. Już wcześniej pewna liczba osiedliła się w Kanaanie, byli spośród nich tacy co emigrowali do Kanaanu, osiedleni byli politeistami. Poczucie jedności narodowej pozwoliło się jednak jednoczyć wraz już z osiadłymi. Nowi przynieśli nową wiarę, zwyciężając swą tradycją. Opowiadania o wyjściu z Egiptu, o Przymierzu z Bogiem były wspominane i powtarzane przy święcie PASCHY. Opowiadano o corocznej świątecznej modlitwie oraz o corocznym obchodzie Paschy. Palestyna była podzielona na miasta - państwa, królowie byli wasalami faraona. Była klasa patrycjuszowska, półwolni chłopi, niewolnicy. Życie nie było łatwe, ponieważ były podatki i ciągłe spory między miastami - państwami. Byli owi Hapiru sprawiający dużo problemów. A z czasem ludzie źle opłacani przechodzili na stronę Hapiru, kontrolowali przy tym duże tereny w okolicach Sychem. Władcy prosili faraona o pomoc, lecz ta przychodziła czasem, jednak gdy siła Egiptu upadała, władcy nie byli wstanie sprostać utrzymaniu miast - państw. Ci, którzy byli w Egipcie stanowili nukles narodu Izraelskiego. Nie byli oni zorganizowani, dopiero przez przymierze i wspólną wiarę doszli do połączenia się w naród. W Egipcie nie spotykano systemu plemiennego. Ten system ukształtował się, gdy przybyli do Kanaanu. Zatem Biblia mówi o Izraelu. Jeśli ktoś mógł wykazać swój rodowód, to stanowiło to zaszczyt, gdy klan tego dowiódł to też i sam klan był uważany za pełnoprawnych Izraelitów. Czynniki zewnętrzne - długa wędrówka przez pustynię Kadesz, niebezpieczeństwa, bitwy z Madianitami to też czynniki jednoczące. Jahwizm jako religia silnie przemówił do ludzi biednych, niewolników. Ci którzy się przyłączali także mieli swoje miejsce. Naród tworzyli ci którzy byli także podbijani. Małżeństwa były mieszane to także można uznać za aspekt jednoczący. Ci którzy nie byli Izraelitami, ale w wyniku takiej integracji stawali się wyznawcami Jahwizmu. Przynależność do narodu, wiary, kultu Jahwe mógł być zaaprobowany w narodzie i przyjęty. Jeżeli klan przyjmował wiarę wszyscy musieli tę wiarę przyjąć. Społeczność klanowa wtedy wzmacniała się zbrojnie. Każdy klan musiał wystawić kontyngent żołnierzy. W Sychem była większa grupa, nie trzeba było walczyć bo oni stanowili część Izraela. Królowie kananejscy łączyli się w koalicję, lecz to nie był sposób przeciwstawienia się. Wojna toczyła się latami, doznawali wielu porażek. O niektóre miasta toczono wiele razy boje. Po zdobyciu znacznej części Kanaanu klany Izraela zebrały się w Sychem i tam zawarli przymierze uroczyste. Księga Jezuego 24 mówi o Przymierzu w Sychem, iż będą wyznawać imię Boga Jahwe. Ta umowa zobowiązywała klany by czuć się jednością jednego narodu. Od tego przymierza rozpoczyna się historia Izraela jako jednego narodu. Izraelici przynieśli religię, która nie ma odpowiednika w żadnym innym narodzie starożytnym. Trzeba zwrócić uwagę, że Izrael nie był taki jak inne narody. Tworzyli strukturę pośrodku innych narodów politeistycznych, a religia wpłynęła, że Izrael pozostawał wyjątkowy, a to jest czynnikiem twórczym. O Izraelu nic wtedy byśmy nie wiedzieli, gdyby nie religia. Religia nie składała się z abstrakcyjnych pojęć. Dla Izraelitów była ważna w religii świadomość związku Boga z ludem. Religia w znacznym stopniu polegała na świadomości iż Jahwe wybrał i otoczył łaskawością ich. Ta religia to nie idee, to nie zasady moralne, wtedy opiera się na pamięć przeżycia historyczne za Boga uczynił. Do powstania monarchii Izraela istniało jako luźny związek plemion. Nie było centralnego rządu. W plemieniu stał

na czele ojciec plemienia, klanu, każdy klan miał swoich poddanych także niewolników. Nie było administracji państwowej, luźny związek plemion stanowił słaby związek militarny, brak administracji wojskowej, urzędów centralnych. Nie było takiego kto by poprowadził pospolite ruszenie. Mimo tego wszystkiego związek ten przetrwał. Jednoczenie plemion zamieszkiwanych ziemie Kanaanu zawdzięczamy wierze w Jahwe oraz tradycje plemienne. Pokrewieństwo oraz solidarność plemienna pozwalały na pewne zwarcie, zjednoczenie wokół sprawy, a szczególnie wtedy kiedy było zagrożenie. Sędziowie stali na czele, którzy nie tylko sprawowali władzę nad wojskami, rozstrzygali sprawy sporne, wydawali ostateczne decyzje w sprawach państwowych wewnętrzny i zagranicznych. To formowanie Izraela, jako narodu wpływał na takie zagrożenia i niebezpieczeństwa. Ten system nie był czymś wyjątkowym, a taki ustrój panował u Madianitów zwana konfederacją plemion.


POWSTANIE I ROZWÓJ MONARCHII
W Biblii czytamy, że Izraelici chcieli być tak jak inne narody, chcieli mieć swojego króla. To było niezgodne, ponieważ władzę najwyższą sprawował Bóg - Jahwe. Bogu to się nie podobało i tym, którym w imieniu Boga wstępowali. Czynnikiem wpływającym było to że w XI wieku nastąpił kryzys polityczno - społeczny, który położył kres plemionom. Gdy osiadł, każdy miał swój dom, a społeczny rozwój konfederacji nie spełniał funkcji, upadło to po 200 latach. Powodem były konflikty z narodami ościennymi m. in. z Filistynami. Nękali Izrael i były wzajemne tarcia. Izrael nie był wstanie poradzić sobie z Filistynami, ci byli dobrze zorganizowani, arystokratyczne wojsko, broń żelazna. Trudno było im się oprzeć. Filistyni obawiali się, że Izraelici opanują szlak, drogę handlową, lecz złe oddziały plemienne nic nie mogły zrobić i nie mogły oprzeć się im. Pod Afek Izrael poniósł klęskę ( 1150 ), poszli z Arką Przymierza tracąc ją i ponosząc także porażkę. Stracili wówczas dużo terenów. Nie dopuszczali by Izrael miał broń z żelaza. Filistyni w Kiriat - Arim oddali Arkę Przymierza. W tych mrocznych czasach Izraela pojawia się Samuel, mąż Boży, cieszył się powagą, przemawiał w sprawach ważnych, wędrował po sanktuariach, rozstrzygał sprawy sądowe, sprzeciwiał się ludowi, który chciał króla. On po ustępstwie wskazywał na Saula, lud przyjął Saula przez aklamację, tak Saul został namaszczony na króla Izraela przez Samuela. Zadawał Filistynom klęski, ciosy. Synem jego był odważny, mężny Jonatan. W wielu przypowieściach o wojnach jest mowa, że często byli zmuszeni do odwrotu, walczyli z Amonitami, Amalekitami. Monarchia za panowania Saula to dopiero początki funkcji dowódczych króla. Nie przystawał do systemu plemion, lecz systemu miast - państw. Wielu twierdziło, że monarchia jest zła, ale byli i zwolennicy. Takie spory wewnętrzne trzeba było przełamywać, mało jednak Saul przyczynił się do zmian struktury. Nie miał wybitnego dowódcy, dworu, lecz sam wyruszał na wojny. Jego rezydencja była twierdzą niż pałacem. Nie mógł marzyć o pospolitym ruszeniu. Przeszkodą było nie uznanie jego za króla przez niektóre plemiona. W kraju Saul cieszył się popularnością, dzięki zwycięskim bitwom. Z czasem Saul wykazywał oznaki niezrównoważenia psychicznego, był o zmiennym usposobieniu, miał duże zachwiania nastroju. Saul nie mógł podźwignąć odpowiedzialności za państwo, zostawił go w gorszym stanie niż zastał. Dlatego Saul miał też sporo wrogów, zmienne nastroje na jego temat wśród ludzi. Był w konflikcie z Samuelem. „ Saul chętnie słuchał muzyki Dawida ”, ale nie mógł znieść popularności Dawida, którego już nazywano bohaterem. Dawid zasłynął z muzyki oraz z pokonania Goliata, Dawid zaprzyjaźnił się z synem Saula - Jonatanem. Dawid poślubił córkę Saula - Mikal. Dawid nękał Filistynów, miał w swym orężu bandytów, którzy przychodzili do jego armii i dzięki której Dawid mógł pokonać Filistynów. Był okres gdy Dawid związał się z Filistynami, ale nie walczył przeciwko Izraelitom po stronie Filistynów. Pod Atek rozegrała się walka, gdzie Saul odebrał sobie życie, a trzech jego synów zginęło między innymi Jonatan. Brak króla, zastanawiano się kto teraz powinien objąć tron. Iszbaal poczuł się odpowiedzialny, oraz został obwołany królem, ale nie wszystkie plemiona przyjęły go za króla. Dawid był coraz bardziej popularny, zdolny, odważny. W Hebronie obrano Dawida królem, miał poparcie także Filistynów. Szczególnie przyjęło Dawida pokolenie Judy, jednak nie porozumiewało się z innym plemionami. To pokolenie tworzyło jakby odrębną jednostkę państwową. Iszbaal był tylko dwa lata na tronie, stosunki były napięte lecz nie dochodziło do wojen. Dawid nie dążył do wojny chcąc wyczerpać możliwości, ponieważ był namaszczony przez Samuela, był królem choć nie dawał wcale tego odczuć. Dawid nie chciał powiększać rozłamu Izraela, chciał scalić naród. Taka wojna z Iszbaalem była mu niepotrzebna, starał się zjednać wszystkich Judę i pozostałe plemiona. Dawid preferował dyplomatyczne konflikty z sąsiadami, do tego stopnia że córkę króla Aramejskiego wziął za żonę, miał komfort w państwie i z sąsiadami. Zachęcał by starsi Izraela zrobili to samo. Doszło do tego, że Iszbaal został zamordowany przez dwóch swoich dowódców. Kazał Dawid ich stracić, by nie było podejrzeń. Lud zawierzył Dawidowi. Nie było nikogo kto by miał jakiekolwiek roszczenia, Dawid był sam, a wszyscy w Hebronie na zgromadzeniu obwołali go królem nad całym Izraelem. Lud widział, że na Dawidzie spoczął Duch Pana. Iszbaal nie miał tego daru od Pana, tak tłumaczono sobie teologicznie. Królem był Jahwe, a Duch spoczął na Dawidzie. Gdy Dawid począł się nie zagrożony, wtedy trzeba było skupić wysiłki by zjednoczyć cały naród. Było to zadanie bardzo trudne, pokolenie Judy jest wyniesione ponad inne pokolenia, „ Saulici ” nie zgodzili się na jego panowanie. Na północy schronili się zwolennicy Saula. Nowe państwo musi walczyć i zjednoczyć się w całość by się ostać. Widząc poczynania Dawida - Filistyni poczęli się obawiać. Dawid toczy z nimi walkę i wygrywa. Niektórzy dowódcy Filistyńscy poprzechodzili na stronę Dawida. Dawid planuje jak zjednoczyć wszystkie plemiona. Jerozolima w tym czasie jest jeszcze w rękach Kananejczyków. Żołnierze weszli do miasta tunelem prowadzącym do źródła. Mieszkańcy byli zupełnie zaskoczeni, Dawid uczynił stolicą Jerozolimę. Przeniósł Arkę Przymierza tańcząc przed nią. Oznaczało to, że Bóg wybrał to miejsce na swą siedzibę. Jerozolima była miastem Dawidowym. Ustanowienie Jerozolimy stolicą nie mieściło się w pojęciach Izraelitów, było to jakieś odstępstwo od tradycjonalizmu. Dawid rozumiał dobrze tradycjonalizm, ale to miejsce wybrał Jahwe. Urosła nowa tradycja, gdy Dawid przeniósł Arkę Przymierza. Ustanowił urzędowe kapłaństwo, a Abitara z linii kapłańskiej w Szilo, Sadoka. Cel Dawida jasny by Jerozolima była stolicą administracyjną i religijną, polityczną. Z czasem tworzy się świta przy królewska, urzędy, zamieszkują oficerowie, kapłani, urzędnicy. Tworzy się klasa społeczna, która ma wpływ na ludzi. Oni kierują ludem. Dawid ma władzę, a oni są w otoczeniu Dawida. Jednak nie zbudował stałego sanktuarium. Natan przekonywał go, że nie może zbudować stałej świątyni. Pałac królewski był cedrowy. Brakowało świątyni, Arka była w namiocie. Dawid zajął miasta - państwa wzdłuż równiny nadmorskiej. Oznaczało to roszczenia terytorium królestwa, definitywne zakończenie zdobycia Kanaanu. Nazwa Izrael oznacza poszerzone królestwo przez Dawida terytorium. Dawid na tym nie poprzestał. Sąsiedzi obawiali się jego ataku. Dawid początkowo usposobiony dobrze teraz prowadzi liczne wojny. Zdobył państwo Amonitów, Moabitów, Edomitów i stały się one lennem Izraela. Niewolniczo pracujące uczyniły Dawida i Izrael potężnym. Sąsiedzi musieli pogodzić się z tym mocnym państwem. Nie było mowy o rokoszu czy o wojnie buntowniczej. Podbite kraje były pod wpływem armii zawodowej i skoncentrowanej władzy króla. Dawid czerpał wzory z Egiptu, pomocą były miasta - państwa kananejskie zbudowane na wzór egipskiej monarchii. Dzięki administracji mógł Dawid sprawować rządy nad państwami, trzeba było ściągać podatki, po za tym przeprowadzono spis ludności, to było początkiem reorganizacji państwa w celu ściągania podatków i względów wojskowych. To było czymś nowym : spis, reorganizacja państwa, wielu się nie zgadzało uważając to za grzech przeciwko Jahwe. Trzeba było coś robić by utrzymać państwo, a to wszystko wiązało się z nową organizacją państwa. Pietyzmem otaczał dotychczasową tradycję. Władzę sprawował aż do późnej starości, z zewnątrz nie było zbyt wielkiego zagrożenia. Późniejsze lata nie były już spokojne, ciągłe intrygi nawet posunięcia do buntu. Panował długo i już zastanawiano się kto będzie następcą. Problem był wielki ponieważ nie było tradycji z tym związanej. Iszbaal skończył marnie, Dawid nie był związany z Saulem tylko przez córkę Mikal, później był naznaczony Duchem Świętym. Zastanawiano się na kim spocznie teraz Duch Pana. Pozycja Dawida była tak silna, że następcą musiałby być któryś z synów Dawida, ale który. Nie było takiego syna który mógł by zająć jego miejsce. Dochodzi do rywalizacji między synami. Mógł Dawid przygotować jednego z synów do sprawowania władzy. Brakowało charyzmatycznego wodza, który mógłby zostać obwołany królem. Niepokoje wywołał syn jego z księżniczki Geszur - Absalom - czekał on na sposobną chwilę, by zabić Amnona, najstarszego syna, chciał go zabić i objąć tron. Zbuntował się i nawet przez 4 lata się przygotowywał do ataku na Jerozolimę. Dawida sam musiał opuścić Jerozolimę, większość dochowała wierności Dawidowi. Dawid nie represjonował buntowników. Pokolenie północne odczytywały czyn Dawida jako faworyzowanie Judy. Najprawdopodobniej Dawid przyrzekł Beer - Szebie, że ich syn obejmie tron - Salomon. Adoniasz inny syn szukał poparcia u kapłana Abitara i innych, ogłaszając się królem. Salomona popierał Benajasz, dowódca wojsk najemnych, prorok Natan i kapłan Sadok. Dawid polecił ogłosić Salomona królem - sprowadzono go do źródła Gichon, gdzie Sadok namaścił go na króla 960 lub 961 - Salomon obejmuje rządy ( do 922 ).


  1   2   3


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna