Ekosystem I jego elementy



Pobieranie 51.12 Kb.
Data06.05.2016
Rozmiar51.12 Kb.

EKOSYSTEM I JEGO ELEMENTY 


EKOSYSTEMfragment przyrody stanowiący funkcjonalną całość, w której zachodzi wymiana między jej częścią żywą – biocenozą, a nieożywioną – biotopem.

 Każdy w pełni rozwinięty ekosystem składa się z elementów:



  •      abiotycznych ( nieożywionych ),

  •       biotycznych ( żywych ).

  Elementami abiotycznymi są:

  •    woda

  •     gleba

  •     gazy atmosferyczne ( tlen, azot, dwutlenek węgla )

  •     rzeźba terenu

  •      klimat

  •     temperatura                                    

Tworzą one biotop czyli nieożywioną część ekosystemu.  

Elementy biotyczne to wszystkie żywe organizmy ( rośliny i zwierzęta ) pozostające między sobą w różnego rodzaju zależnościach. Tworzą one biocenozę czyli ożywioną część ekosystemu.
STRUKTURA I FUNKCJONOWANIE EKOSYSTEMU

 Każdy ekosystem naturalny stanowi układ otwarty i funkcjonuje dzięki przepływowi energii i krążeniu materii. Wszystko to jest możliwe wtedy, gdy dociera do niego energia słoneczna. Nie cała docierająca energia zostaje skumulowana w organizmach: część z niej wykorzystywana jest do podstawowych procesów metabolicznych i budowy własnych struktur organizmów, pozostała część tracona jest bezpowrotnie w postaci ciepła.

Energia przepływa jednokierunkowym strumieniem w układzie otwartym. Natomiast materia krąży w ekosystemie w obiegu zamkniętym.

Krążenie materii w ekosystemie jest uwarunkowane istnieniem poziomów troficznych.

 

STRUKTURA TROFICZNA każdego ekosystemu jest zazwyczaj taka sama.

Wyróżnia się w niej:



  •     producentów, czyli organizmy autotroficzne, które są zdolne do wytwarzania materii organicznej w procesie fotosyntezy ( rośliny zielone i bakterie fotosyntetyzujące ) oraz chemosyntezy ( bakterie chemosyntetyzujące ),

  •      konsumentów, czyli organizmy heterotroficzne, niezdolne do wytwarzania związków organicznych z nieorganicznych, a przystosowane do pobierania gotowej materii organicznej; należą tu wszystkie zwierzęta,

  •     reducentów (destruentów ), czyli grupę organizmów heterotroficznych, które odżywiają się martwą materią organiczną i rozkładając ją na proste związki nieorganiczne dostarczają je roślinom zielonym; należą tu głównie bakterie i niektóre grzyby.

  CZYNNIKI ABIOTYCZNE WÓD PŁYNĄCYCH I ZBIORNIKÓW WODNYCH

  TEMPERATURA

  Temperatura jest czynnikiem, od którego zależy występowanie w danym miejscu odpowiedniego gatunku organizmów.

W wodach płynących występuje charakterystyczna zmienność temperatury wzdłuż biegu rzeki. Wraz z rosnącą odległością od źródeł, temperatura płynącej wody zbliża się wyraźnie do średniej temperatury powietrza.

W zbiornikach wodnych występuje pionowy układ strefowy temperatur . Wyróżniamy warstwę wody ciepłej i zimnej oraz leżącą pomiędzy nimi warstwę skoku termicznego. Jest to strefa największych zmian temperatury wraz z głębokością .

Duża pojemność cieplna wody tłumi wahania temperatury .

  NASŁONECZNIENIE

  Światło jest czynnikiem , który ma podstawowe znaczenie przede wszystkim dla roślin samożywnych żyjących w wodzie , ale także dla zwierząt , zwłaszcza posługujących się wzrokiem. Promienie świetlne padające na powierzchnię wody częściowo się od niej odbijają, a częściowo przenikają w głąb . Ilość wpadających promieni zależy od ich kąta padania . Czyli więcej światła wnika do wody w porze południowej niż rano i wieczorem , więcej latem niż w innych sezonach.

W wodzie promienie światła ulegają pochłanianiu przez cząsteczki wody , a szczególnie przez cząsteczki sestonu , a także substancji rozpuszczonych , zwłaszcza barwnych .

Głównym czynnikiem decydującym o ilości światła przenikającego w wodzie jest ilość sestonu , czyli zawiesiny utrzymującej się w toni wodnej , który najsilniej pochłania światlo. W jeziorach , stawach i zbiornikach zaporowych o długim czasie retencji, jest to głównie seston autochtoniczny ( fito- i zooplankton , detrytus ). W rzekach i w zbiornikach o krótkim czasie retencji wody , okresowo także zawiesina allochtoniczna , zwłaszcza po ulewnych opadach powodujących spływ zawiesin z lądu .

 

 

TLEN


 Tlen jest czynnikiem ograniczającym możliwość bytowania organizmów w wodzie . Tlen pochodzi z wymiany z atmosferą lub z fotosyntezy roślin zielonych i sinic .

W wodach płynących najwięcej tlenu jest w wodach górnego biegu rzeki, a najmniej dolnym biegu .

W zbiornikach wodnych, jak jezioro można wyróżnić 2 strefy :


  • strefę prześwietloną , w której przeważa synteza substancji organicznej i produkcja tlenu

  • strefę, w której materia organiczna ulega rozkładowi , a tlen jest zużywany .

Rozmieszczenie tlenu w zbiorniku wodnym jest jednym z najważniejszych czynników abiotycznych określających występowanie i rozmieszczenie organizmów.

 KWASOWOŚĆ WODY

  Organizmy wodne mają w stosunku do pH określony zakres tolerancji i zakres optimum. Zmiana pH wpływa na transport jonów przez błony komórkowe.

Do najważniejszych pośrednich oddziaływań pH należy jego wpływ na równowagę w układzie wapń-kwas węglowy, na dysocjację amoniaku i na rozpuszczalność jonów metali, a szczególnie jonów glinu.


Główne działanie uboczne pH na zwierzęta w zakresie alkaicznym wiąże się z przesunięciem równowagi w układzie jony amonowe - nie zdysocjowany amoniak . Jony amonowe nie są szkodliwe, natomiast amoniak jest trujący.

Przy niskim pH wzrasta rozpuszczalność jonów metali, spośród których wiele może być toksycznych. W procesie zakwaszania zbiorników wodnych ważną rolę odgrywa glin. Glin, powszechnie występujący w minerałach i skałach krzemianowych, jest jednym z podstawowych składników skorupy ziemskiej, który w zlewni wielu zbiorników występuje w znacznych ilościach. Rozmaite gatunki wycofują się z zakwaszonych zbiorników na skutek łącznego działania stresu kwasowego i toksyczności glinu.

  GOSPODARKA JONOWA

  Regulacja jonowa wymaga nakładów energii, która nie może już zostać wykorzystana do innych celów. Organizmy mogą żyć również poza optymalnym zakresem stężenia jonów w środowisku, ale dostosowanie ich maleje.


Wapń jest pierwiastkiem biogennym, wykorzystywanym przez glony w minimalnych stężeniach; stężenie rozpuszczonego wapnia w większości zbiorników wodnych jest tymczasem o wiele wyższe.

Bezpośredni wpływ wapnia może mieć decydujące znaczenie dla organizmów o silnie zwapniałych skorupach lub szkieletach zewnętrznych. Ulegają one całkowitemu stwardnieniu tylko w wodzie bogatej w wapń. W ubogiej w wapń wodzie np. pancerz raka pozostaje zbyt miękki i kleszcze nie w pełni twardnieją.

W obecności substancji humusowych zmienia się reżim świetlny w zbiorniku: wzrasta pochłanianie światła.

Rozpuszczone substancje humusowe budują kompleksy nie tylko z wapniem, ale również z innymi metalami. Mają na skutek tego silny wpływ na „dyspozycyjność „ , a więc łatwość mobilizowania pierwiastków śladowych i toksyczność niektórych jonów.


 PRĄD WODNY


 Prąd jest czynnikiem powodującym mieszanie się wody . W zbiornikach jest on wywołany różnicą gęstości wody i działaniem wiatru . Przy czym wiatr powoduje mieszanie się powierzchniowych mas wód .

W wodach płynących prąd jest jednokierunkowy . Jest bardzo silnie działającym czynnikiem selekcyjnym . Jego prędkość decyduje o jakości podłoża i możliwości jego zasiedlania .

W dużych strumieniach i rzekach szybkość prądu może być tak mała , że powstają warunki zupełnie takie same jak w stojącej wodzie.  

Prąd jest czynnikiem , który sprawia , że istnieje znaczna różnica między życiem w strumieniach i w stawie . Szybkość prądu zależy od wielkości spadku , szorstkości podłoża oraz głębokości i szorstkości łożyska.


NAPIĘCIE POWIERZCHNIOWE


 Na skutek dużego napięcia powierzchniowego wody błonka powierzchniowa jest sprzyjającym środowiskiem życia dla pewnej wyspecjalizowanej grupy organizmów (neuston). Organizmy neustonowe mogą przyczepiać się do błonki powierzchniowej i przemieszczać się po jej powierzchni graniczącej z wodą i graniczącej z atmosferą.
Jest to środowisko znacznie wzbogacone w substancje organiczne w stosunku do przylegającej masy wody.

 

Klasyfikacja organizmów wód śródlądowych.

Organizmy występujące w wodach śródlądowych, można podzielić w zależności od miejsca występowania w ekosystemie, na kilka grup ekologicznych:  

                                               

  Plankton jest to zespół zamieszkujący toń wodną. Składa się z organizmów nie mogących się skutecznie przeciwstawiać silnym ruchom wody. Jest więc przemieszczany przez prądy i fale. W wodach słodkich są to organizmy drobne, o wymiarach najczęściej nie przekraczających kilku milimetrów. Plankton przystosowany jest ewolucyjnie do życia w toni wodnej. Niektóre z przystosowań to: maksymalna redukcja szkieletu, obecność w komórkach lub koloniach, między komórkami kuleczek tłuszczu lub pęcherzyków gazu, małe wymiary ciała (i wynikający z tego większy stosunek powierzchni do objętości, spowalniający opadanie), komplikacja kształtu (różne wyrostki, wypustki, otoczki śluzowe). Główne grupy fitoplanktonu w wodach powierzchniowych to – zielenice, sinice, okrzemki, złotowiciowce, eugleniny, kryptofity. Podstawowe grupy zooplanktonu to: pierwotniaki, wrotki, skorupiaki (wioślarki i widłonogi). Z reguły zooplankton rzek jest mniej różnorodny i uboższy niż w zbiornikach (tworzą go te same grupy, ale mniejsza liczba gatunków). Rola planktonu w ekosystemie: fitoplankton jest jednym z głównych źródeł substancji organicznej w ekosystemie. Substancja organiczna wyprodukowana przez fitoplankton służy za pokarm konsumentom (głównie wrotkom i skorupiakom) oraz destruentom (bakteriom i grzybom). Zwierzęta planktonowe niedrapieżne służą jako pokarm drapieżnym wrotkom i skorupiakom. Zooplankton niedrapieżny i drapieżny jest wyżerany przez ryby planktonożerne (stynka, sieja, sielawa, tołpyga, peluga, ukleja) oraz stadia młodociane wszystkich gatunków ryb. Część zooplanktonu odżywia się filtracyjnie.

 

Nekton to zbiorowisko organizmów poruszających się w wodzie w sposób czynny. W naszych wodach nekton tworzą głównie ryby, ale również gady, płazy, ptaki, ssaki wodne. Najpospolitsze i najczęściej dominujące w naszych wodach są naturalnych są ryby z rodziny karpiowatych: leszcz i płoć. Gatunki typowo hodowlane, w wyspecjalizowanych gospodarstwach – to karp i pstrąg i karp tęczowy. Ryby, odżywiając się, powodują nieraz w znacznym stopniu, redukcję liczebności i biomasy konsumowanego pokarmu. Przy tym odżywiając się selektywnie decydują nie tylko o ilości, ale także o stosunkach ilościowych między gatunkami, a nawet o występowaniu niektórych z nich w ekosystemie. Np. ryby odżywiające się filtracyjnie (sielawa, tołpygi, peluga), wyjadają seston powyżej określonej wielkości cząsteczek, tym samym eliminują większe organizmy, pozostawiając mniejsze, a przy tym stwarzają im korzystniejsze warunki przez usunięcie drapieżców bezkręgowych (zwykle są to organizmy stosunkowo większe) oraz ewentualnych konkurentów. Ryby bentożerne, a takich mamy większość, intensywnie penetrują dno w poszukiwaniu pokarmu. Powodują przez to mieszanie powierzchniowej warstwy dna i jego lepsze natlenienie. Zmieniają również sytuację gatunków bentosowych – zmieniają ich warunki pokarmowe, ich kryjówki, wytworzone mikrosiedliska; przez to zwiększają dostępność tych organizmów dla drapieżców oraz zmieniają stosunki konkurencyjne. Wreszcie – przy penetracji dna ryby powodują resuspensację powierzchniowej warstwy osadów dennych wpływając, przez to na warunki fizyczne i chemiczne w wodzie.  



Neuston tworzą organizmy błonki powierzchniowej – granicy wody i atmosfery. Wyróżnia się epineuston (nad błonką) i hiponeuston (pod błonką). Składa się z: bakterii, roślin (glonów) i zwierząt, z reguły mikroskopijnych. Neuston zajmuje znikomą część grubości warstwy wody. Jest bardzo zmienny zależny od falowania, naświetlenia, temperatury, opadów i innych. Środowisko neustonu (błonka powierzchniowa) wzbudzało spore zainteresowanie, ze względów chemicznych, ponieważ często stwierdza się w błonce kilkakrotnie wyższe stężenie różnych substancji, w tym biogennych i zawiesin, niż w reszcie słupa wody.    

Pleuston – to zespół organizmów o większych rozmiarach, związanych z powierzchnią wody, głównie roślin pływających. Należą tu rośliny całkowicie nie związane z podłożem: różne gatunki rzęsy, salwinia pływająca, żabiściek, kożuchy glonów. Pleuston związany jest ze środowiskiem zacisznym – małe zbiorniki (sadzawki, starorzecza, glinianki, kałuże), spokojne zatoki większych zbiorników, strefy otwartej wody w rozległych trzcinowiskach. Przy bujnym rozwoju pleuston może jednolicie pokrywać znaczne przestrzenie–setek i tysięcy m 2. Odcina wtedy dostęp światła, prowadząc zwykle do pełnych deficytów tlenowych z wszelkimi ich kosekwencjami.

 

Bentos stanowią organizmy związane z dnem. Wyróżniamy: bakteriobentos, fitobentos (drobne glony) i zoobentos (pierwotniaki, nicienie, wirki, wrotki, brzuchorzęski, małżoraczki, widłonogi, formy młodociane skąposzczetów i larw owadów, pijawki, mięczaki). Największa różnorodność bentosu występuje w środowiskach płytkich, ze względu na największą rozmaitość i zmienność warunków środowiskowych oraz zwykle korzystne dla życia warunki (np. rzadkie występowanie deficytów tlenowych). Fauna litoralu jezior obejmuje setki gatunków. W wodach bieżących występują te same grupy fauny co w litoralu, ale w znacznej mierze inne gatunki. Organizmy bentosowe są przystosowane do życia na dnie. Odznaczają się znacznym ciężarem właściwym. Często ich ciała obciążone są różnymi substancjami mineralnymi, z których zbudowane są szkielety zewnętrzne (np. muszle małży i ślimaków zbudowane z węglanu wapnia, domki chruścików składające się z ziarenek piasku, gałązek). Częstym zjawiskiem wymagającym specjalnych przystosowań bywa niedostatek lub brak tlenu. Dlatego też organizmy posiadają we krwi hemoglobinę – barwnik wiążący tlen i zapewniający organizmowi dostateczną jego ilość, mimo niskiego stężenia w środowisku.



Peryfiton jest zespołem drobnych organizmów roślinnych i zwierzęcych zasiedlających różnego rodzaju podłoża stałe w środowiskach wodnych. Podłoże mogą stanowić większe kamienie, rośliny, budowle wodne, jednostki wodne itp. Zbiorowiska peryfitonowe złożone są głównie z: zielenic, okrzemek, sprzężnic, pierwotniaków, gąbek, skąposzczetów, nicieni, larw ochotkowatych, jętek, mszywiołów, mięczaków.  

Makrofity są to przytwierdzone do dna rośliny naczyniowe i ramienice. Jak wskazuje ich budowa i sposób życia są one głównie pochodzenia lądowego, ale dzięki specjalnym przystosowaniom zaadoptowały się do życia w wodzie. Makrofity odgrywają zasadniczą rolę jako producenci, a więc dostarczyciele substancji organicznej. Niemniej ważna jest ich rola w tworzeniu ogromnej różnorodności i zróżnicowania środowiska. Znaczenie dla ekosystemu produkcji substancji organicznej przez makrofity zależy od bujności ich rozwoju na jednostkę dna oraz od tego , jaką część dna danego ekosystemu zajmują zajmują strefy płytkie, zasiedlone przez makrofity.

 STAW

Stawy to zbiorniki wodne (naturalne lub sztuczne)usytuowane zwykle w naturalnych zagłębieniach, powstałe przez spiętrzenie wód cieku lub rzeki, bądź doprowadzenie jej kanałami. Głębokość stawów jest różna, w zależności od przeznaczenia, na ogół do 2m. Dno jest płaskie, z ewentualnymi rowami odprowadzającymi wodę w razie osuszania, a strefa przybrzeżna jest bardzo krótka. Stawy przeważnie służą do hodowli ryb, w związku z tym są zbiornikami eutroficznymi (czyli są wysoko żyzne).

Roślinność stawów, mimo ograniczonej liczby, jest dość różnorodna. Najczęściej są reprezentowane zbiorowiska szuwarowe i wodne. Zbiorowiska wodne wykazują dwuwarstwowość (nadwodne i podwodne). Producenci w stawach występują w całej toni (światło dociera wszędzie). Konsumenci pierwszego rzędu odżywiający się roślinami to plankton zwierzęcy, larwy niektórych owadów, skorupiaki, ślimaki i ryby roślinożerne. Do konsumentów drugiego rzędu należą drapieżne owady i ryby. W całej toni wodnej szczególnie na granicy mułu i wody występują reducenci (bakterie, wiciowce i grzyby).



MORZE

Morze to naturalny ekosystem wodny o znacznej głębokości dochodzącej nawet do 10000 km, o dużym zasoleniu, odznaczający się strefowym zróżnicowaniem czynników abiotycznych, do których należą: pływy, falowanie i prądy, oraz temperatura, zasolenie, światło i ciśnienie. . Wody morskie podlegają stałemu ruchowi. Wiatry powodują powstawanie prądów morskich – dzięki temu w morzu nie występuje zjawisko deficytu tlenowego.

Szata roślinna mórz (i oceanów) obejmuje dwie podstawowe strefy: przybrzeżną i strefę powierzchniową warstwy wody. W warstwie przybrzeżnej (litoralu) występują rośliny osiadłe, duże a w nich glony, zaś powierzchniowe warstwy wód zasilają drobne glony planktonowe. Fauna mórz jest tak różnorodna i mocno uzależniona od czynników abiotycznych, przede wszystkim temperatury. Można tu wymienić: pierwotniaki, orzęski, skorupiaki, kraby, ślimaki, chrząszcze, kraby małże, ryby żółwie a nawet ssaki; foki i wieloryby.

RZEKA

Rzeki to naturalne cieki wodne, płynące w wyodrębnionych korytach o określonym nachyleniu. Ponieważ źródłem wody są opady atmosferyczne, rzeki występują tam, gdzie suma opadów jest wystarczająca – nie mniejsza niż 250 mm w ciągu roku. Obszar zasilania rzeki nazywamy dorzeczem . Rzeka rozpoczyna się na ogół źródłem, przechodząc w strumień, coraz obfitsza w wodę dzięki dopływom uchodzi do innej rzeki albo jeziora lub morza.

Stale mieszanie warstw wody w rzece powoduje, że temperatura jest wyrównana w całym przekroju rzeki. W naturalnym cieku wodnym, strumieniu czy rzece roślinność jest bardzo zróżnicowana, w zależności od tego, czy jest to początkowy, czy ujściowy fragment cieku. Plankton rzeczny jest niespecyficzny, bez stratyfikacji, o niewielkiej liczbie gatunków, bogatszy w starszych lub wolno płynących rzekach. Plankton ten dostaje się np. z terenów przybrzeżnych, wód czy jezior. Dominują okrzemki, latem – zielenice, jesienią – sinice. Szuwary rzeczne zasilają płytkie i wolno płynące rzeki, w strefach oddalonych od nurtu rzeki spotyka się łąki turzycowe.

Fauna wód płynących wykazuje liczne przystosowania do życia w nurcie wody: umiejętność przyczepiania się do kamieni (jak gąbki, czy larwy chruścików), wykształcenie przyssawek i haczyków, lepkich, dolnych powierzchni ciała (ślimaki), opływowość ciała w celu przeciwstawienia się prądowi. Fauna reprezentowana jest przede wszystkim przez ryby, mięczaki i owady wodne, mniej liczne są pierwotniaki, wirki, nicienie, pierścienice i wrotki.



LAS

Las to ekosystem składający się ze świata roślin, w którym dominują zwarcie rosnące drzewa i świata zwierząt. Las powstaje  w wyniku długotrwałego procesu przemian i wyróżnia się swoistymi warunkami klimatycznymi i glebowymi. Roślinność odznacza się dużym zróżnicowaniem. Oprócz drzew w jego skład wchodzą krzewy, krzewinki, różne gatunki roślin zielonych, mchów, porostów, liczne grzyby. Szata roślinna wykazuje wyraźną strukturę warstwową.

Las to zbiór roślin, w którym najważniejszą rolę pełnią drzewa. Drzewa decydują o warunkach życia dla pozostałych organizmów roślinnych i zwierzęcych. Zacieniają dno lasu,: zmniejszają parowanie i zwiększają wilgotność powietrza. W lesie występują mniejsze różnice temperatur miedzy dniem a nocą niż na otwartych przestrzeniach. Rośliny w lesie mogą tworzyć cztery wyraźne warstwy.
1. Górną część lasu tworzą korony drzew - to warstwa koron.
2. Pod koronami drzew występują rożne krzewy i młode drzewa - to warstwa podszytu.
3. Niżej rosną małe rośliny, które razem tworzą warstwy runa leśnego.
4. Najniższa warstwa lasu - to gleba pokryta ściółką.

1. KORONY  


Najwyższą warstwę tworzą korony różnych gatunków drzew liściastych i iglastych (grab, brzoza, buk, dąb, sosna, świerk, modrzew). Korony są w pełni skierowane do światła. W większości lasów pod parasolem koron rozwija się druga warstwa złożona z mniejszych drzew, które nie są wystawione na działanie wiatru i prażącego słońca. Stają się więc dla ptaków doskonałym miejscem do zakładania gniazd, chroniąc je przed wiatrem i złą pogodą. W dziuplach wykutych przez dzięcioły lub naturalnych, które tworzą się w starych drzewach gnieżdżą się najrozmaitsze ptaki: sikory, szpaki, puszczyki. Kowalik wykorzystując dziuple dzięcioła zalepia otwór gliną, tak że sam ledwie może się przecisnąć. Zjadając owady żyjące na korze jako jedyny z ptaków potrafi biegać po pniu głową w dół. Drzewa stanowią dla wielu ptaków główny teren zdobywania pokarmu. Znajdują tu owady, nasiona i owoce. W koronach drzew żyją również niewielkie ssaki. Popielica i żołędnica zasiedlają dziuple, natomiast wiewiórki budują gniazda. Zimą wiewiórki dużo czasu spędzają na chorych gałęziach dębu, zjadając grzyby rosnące pod korą.

2. PODSZYT  


Pod warstwą drzew rosną krzewy i młode drzewa. To jest podszyt. Typowymi gatunkami dla tej strefy są leszczyna, dziki bez, bez koralowy, kruszyna, kalina, albo mniejsze krzewy, jak wawrzynek wilczełyko. Sięgają od jednego do ponad trzech metrów wysokości. Na korze krzewów i młodych drzew żyje wiele pajęczaków oraz owady i ich lamy. Ptaki przeszukując korę wyciągają z jej zagłębień gniazda jajeczek pająków lub motyli. Jesienią większość krzewów wytwarza barwne i bogate w cukier owoce. Wiele ptaków zamienia wtedy letnią „owadzią" dietę na owoce i nasiona w zimie, które są dla nich szczególnie ważne, ze względu na łatwo przyswajalny cukier. „Zapakowane w słodkie, kolorowe powłoki" nasiona są rozprzestrzeniane przez ptaki po całym lesie. Wielobarwne owoce zwracają uwagę odcieniami czerwieni i żółci, albo też lśniącą czernią, dojrzałe owoce w ten sposób dają znać swoim konsumentom, że mogą być zjedzone. Wśród krzewów i młodych drzew również znajduje schronienie żaba zwana rzekotką drzewną, która w poszukiwaniu owadów, potrafi wspinać się na wysokość jednego metra. W warstwie podszytu także spotkać można sarny żywiące się korą, zielonymi liśćmi, pąkami l owocami leśnymi. Las jednak dostarcza im głownie schronienia, daje możliwości odwrotu i znalezienia kryjówki w razie niebezpieczeństwa.

3. RUNO LEŚNE


Runo leśne jest ostatnią wyraźną warstwą pokrywy roślinnej. Tam, gdzie dostatecznie dużo światła słonecznego dociera aż do gleby rozwija się dość bujnie warstwa roślin zielnych. W gęstych lasach szpilkowych rośliny zielne prawie nie występują, ich miejsce zajmują mchy i porosty. W tej części lasu na ziemi wśród martwych liści buduje gniazdo wyścielone mchem i suchymi trawami jeż, który żywi się dżdżownicami, owadami, myszami, jaszczurkami, nie lubi natomiast jabłek. W wilgotnych miejscach runa leśnego spotkać można żabę, która poszukuje owadów, dżdżownic il ślimaków. Do wysokości 1 metra występuje warstwa zielna zamieszkana przez borsuki i lisy. „Czyścioch" borsuk kopie rozległe, rozgałęzione nory, w otoczeniu których panuje niemal Idealny porządek. Odchody wydala do specjalnych dołków wykopanych w ziemi. Borsuk jest wszystkożerny i zjada owady, drobne kręgowce, mięczaki, pisklęta, korzenie, owoce leśne i grzyby. Jesienią zwierzęta te gromadzą pod skórą ogromne zapasy tłuszczu i zapadają w lekki sen, przerywany niekiedy przez odwilż, podczas której wychodzą z nory i polują na gryzonie. Opuszczone nory borsuków chętnie zajmują lisy. Zdarza się również, że lis wprowadza się do zamieszkałej przez borsuka jamy i jest jego lokatorem, jednak zawsze korzystają z osobnych komór i korytarzy. Zwierzęta te współpracują przy polowaniu - podczas gdy borsuk rozkopuje norę gryzoni, lis odcina Im możliwość ucieczki. „Bałaganiarz" lis zjada gryzonie, padlinę, zwierzęta chore lub osłabione, a w pobliżu swojej nory często pozostawia rozrzucone resztki jedzenia. W płytkich norach, w zaroślach żyje nornica, której pokarm stanowią nasiona i owady, a także kora młodych drzew. Jednym z większych mieszkańców lasu jest dzik. Zjada on niemal wszystko: padlinę, bulwy roślin, drobne zwierzęta, a jesienią żołędzie, orzechy i bukiew. Są to zwierzęta aktywne przez cały rok. Dzik buchtuje ryjem, pozostawiając wyraźne ślady, które można łatwo w lesie odnaleźć i rozpoznać. Na schronienie wybiera gęstwinę krzewów lub Iglastych młodników. Bezpieczeństwo zapewnia im przede wszystkim węch, pozwalający wyczuć człowieka z odległości przekraczającej pół kilometra. W swych cienistych, często pełnych błota kryjówkach wataha dzików kładzie się kołem z głowami zwróconymi do środka, tworząc swoisty krąg.

4. DNO LASU


Dno lasu to świat organizmów żyjących w ściółce glebowej i w warstwach próchnicy, ściółka jest warstwą ochronną gleby, którą tworzą opadłe liście, pnie, kawałki kory. Ta warstwa zapobiega nadmiernemu parowaniu wody i chroni przed obniżeniem temperatury gleby.

Żyją w niej bakterie i grzyby, które rozkładają opadłe na zimę liście. Uwolnione z gnijących liści sole mineralne dostają się z powrotem do ziemi. Dżdżownice, owady wciągają gnijące części roślin w głąb ziemi, które stają się źródłem soli mineralnych dla korzeni roślin. Przyczyniają się więc do utrzymania prawidłowej struktury gleby dostarczając do korzeni więcej tlenu. Ważnymi mieszkańcami gleby są krety. Długie, łowieckie korytarze kreta przebiegają płytko, gdyż tam jest najwięcej dżdżownic i pędraków, które łowią i gromadzą jako zapasy na zimę w specjalnych „spiżarniach". Podobnie zachowuje się ryjówka, najmniejszy ssak świata, dość pospolita w naszym kraju, je dużo, a bez jedzenia ginie w ciągu 10 godzin. Malutkimi, ale wszechobecnymi mieszkańcami gleby są mrówki, która budują gniazdo w postaci kopca z siecią podziemnych tuneli lub labiryntu wydrążonego w pniu drzewa. Mrówczy przysmak to wydzielina gąsienicy Modraszka ariona. Pozwalają one gąsienicom tego motyla zimować w swoim gnieździe, a nawet karmią je swoimi poczwarkami. Większość gatunków mrówek jest wszystkożerna i padlinożerna, dzięki temu pełnią rolę sanitariuszy leśnych. Pospolity w naszych lasach żuk leśny żyje w odchodach zwierząt roślinożernych, jego larwy żywią się zapasami nawozu, które żuki gromadzą w korytarzach wykopanych w ziemi. Pod kamieniami i w spróchniałych pniach drzew mieszka groźny wij drewniak, który posiada gruczoły jadowe i może polować nawet na drobne zwierzęta, Dno lasu to miejsce życia biegaczy polujących pod korą l pod leżącymi pniakami na ślimaki, dżdżownice, dorosłe owady l larwy.

Lasy dzielimy w zależności od gatunków je tworzących i w nich dominujących na :


  1. lasy iglaste, gdzie występują sosny, świerki i jodły (mające mniejsze wymagania glebowe i klimatyczne);

  2. lasy liściaste, lasy klimatu umiarkowanego, przystosowane do sezonowej zmienności klimatu, ze średnimi temperaturami i wysoką ilością opadów. Typowe gatunki drzew w tych lasach, to: dęby, klony, buki, lipy, jesiony, wiązy, brzozy. Przewaga, któregoś z gatunków powoduje dalsze klasyfikacje lasów: dąbrowy, olsy, łęgi.

  3. lasy mieszane to takie, w których występują zarówno drzewa iglaste jak i liściaste, w różnych proporcjach i z dominacją wybranych gatunków drzew (typowe dla naszych warunków geograficzno-klimatyczno-glebowych.

Lasy zajmują w Polsce ¼ powierzchni i areał ten w związku z prowadzonymi nasadzeniami się zwiaksza.

POLE

Pole (agrocenoza to zespół roślin i zwierząt i drobnoustrojów pola uprawnego) -

to ekosystem rolny, agroekosystem, układ ekologiczny obejmujący wszystkie rośliny i zwierzęta występujące na określonym obszarze i w określonym czasie, utworzony i utrzymywany przez człowieka dzięki ciągłym zabiegom uniemożliwiającym powrót roślin i zwierząt charakterystycznych dla ekosystemu naturalnego. Zabiegi człowieka zmierzają do zachowania i rozwoju jednego lub kilku gatunków na danym obszarze. Podstawowymi cechami ekosystemu rolnego jest uprawa i nawożenie gleby oraz obsiewanie jej uszlachetnionymi gatunkami roślin. Przez swoje zabiegi człowiek ingeruje w obieg materii i gospodarkę energetyczną pola, potrafi radykalnie przekształcić czynniki abiotyczne – stosunki wodne, składniki mineralne i in. Pomimo zabiegów człowieka w celu utrzymania w ekosystemie rolnym czystej monokultury (uprawy jednego gatunku roślin), najczęściej występują w nim wszystkie elementy ożywionej części ekosystemu.

Ważniejsze uprawy rolnicze, do których wykorzystywane są pola to:



  1. żyto

  2. jęczmień

  3. owies

  4. pszenica,

  5. pszenżyto

  6. proso

  7. kukurydza

  8. buraki cukrowe

  9. buraki pastewne

  10. ziemniaki

  11. gryka

  12. rzepak

Producentami obok uprawianej rośliny są chwasty, które konkurują z nią o miejsce, wodę i sole mineralne. Na naszych polach, na ścieżkach, miedzach spotkamy: skrzyp polny, rumian pospolity, powój polny, ostróżkę polną, chabry polne, maki, kąkole, gorczyce polną, czy mniej dekoracyjny perz albo lebiodę. Mimo, że człowiek dąży, aby być jedynym konsumentem uprawy, to jednak czerpią z niej korzyści również liczne, inne organizmy, np. bakterie, grzyby, wirusy, owady oraz pewne gatunki kręgowców. To właśnie na polu żyją myszy, norniki, ryjówki, chomiki, popielice, krety, zające, jeże, a także jaszczurki, żmije, żaby i ślimaki.

ŁĄKA / PASTWISKO

Łąka, naturalny, pastwisko – sztuczny ekosystem trawiasty, składający się z roślin zielonych z przewagą traw oraz zwierząt, głównie owadów, pająków, ptaków i ssaków. Stanowią obszar pokryty wieloletnią, gęsto rosnącą roślinnością zieloną, złożoną głównie z traw, czasami turzyc, roślin motylkowych (koniczyny, wyki, komonica zwyczajna) i in. Pędy płożące, kłącza i korzenie tych roślin są silnie ze sobą splecione i tworzą tzw. darń. Skład gatunkowy łąki zależy  od rodzaju gleby, jej wilgotności i klimatu. Rozróżniamy łąki górskie, błotniste (na podmokłych terenach) i tak zwane „małe” łąki, charakteryzujące się znikomymi wymogami glebowymi, występujące na zboczach i pagórkach. Bujność i różnorodność gatunków roślin łąkowych zależą od stopnia zakwaszenia gleby, zawartości w niej azotu i od stopnia nawodnienia. Rośliny wchodzące w skład łąki są tak dobrane, że w maksymalny sposób wykorzystane jest światło, wilgotność i biogeny.

Łąka w części nadziemnej ma dwie warstwy;


  1. wyższą stanowią trawy wysokie, np. kostrzewa łąkowa, kupkówka, rajgras wyniosły, tymotka łąkowa, grzebienica pospolita;

  2. warstwę niższą tworzą: wiechlina łąkowa, tomka wonna. Oprócz traw tę warstwę zasilają rośliny motylkowe: groszek żółty, komonica zwyczajna, niektóre gatunki wyki i koniczyny.

Producentami w tym ekosystemie są rośliny, które zwierzętom dostarczają pokarm a także zapewniają schronienie i miejsce do rozrodu. Wartość łąki uzależniona jest od zestawu roślinności na niej występującej. O wartości odżywczej łąk stanowią różne odmiany koniczyn i traw. Pozostałe rośliny dostarczają małowartościowej paszy

Grupa konsumentów jest niezwykle liczna. Należą do nich: dżdżownice, niektóre wije, wazonkowce, mrówki, pająki, owady, oraz ślimaki, ptaki i ssaki.

Mówiąc o łące, trudno nie zauważyć jej walorów krajobrazowo-estetycznych. Zwłaszcza wiosną łąki przybierają charakterystyczny dla siebie wygląd, dzięki różnym, barwnie kwitnącym roślinom zielnym. Spotkamy tam: pięciornika wiosennego, pierwiosnkę lekarską, jasky ostre, wilczomlecz sosnka, mniszek lekarski, kwiaty rzeżuchy łąkowej czy trybulę leśną. Innym momentem, kiedy łąka wygląda bardzo efektownie jest okres kwitnienia traw i dojrzewania niektórych roślin. Wtedy „dochodzi do głosu zestaw innych roślin, takich jak: szczaw zwyczajny, rdest wężownik, babka wąskolistna, przywrotnik, firletka poszarpana, złocień właściwy czy różne odmiany gożdzików łąkowych i storczyków łąkowych..

Zarówno dla łąk jak pastwisk typowym zabiegiem rolniczym są sianokosy, koszenie łąk i pastwisk w celu uzyskania suszonej paszy dla zwierząt hodowlanych. Na sianokosy wybiera się moment, kiedy roślinność uzyskuje największą masę zieloną i ma najwyższą wartość odżywczą. W zależności od potrzeb, można uzyskać kilka tzw. pokosów ( powtórzyć czynność koszenia i wysuszania  traw).

Czynności agrotechniczne są zintensyfikowane w przypadku pastwisk, tam ingerencja człowieka jest większa - kontrolowanie składu gatunkowego i odmian roślin, odchwaszczanie, nawożenia czy nawadnianie poprzez system melioracji. Charakter pastwisk jest uzależniony od tego jakie zwierzęta są podstawowymi konsumentami: padoki dla koni, hale dla owiec, pastwiska dla bydła rogatego.

Tereny łąk (zwłaszcza podmokłych) i pastwisk są znakomitymi terenami dla ptactwa, szczególnie ulubione przez bociany, skowronki, czajki i jaskółki (chociaż tam nie zamieszkują).











©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna