Etap 2 credo credo moje wyznanie wiary spotkanie 1 wierzę całym sercem



Pobieranie 106.04 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar106.04 Kb.

ROK III_ etap 2____________________________________ CREDO – Moje wyznanie wiary


Etap 2
CREDO - Credo moje wyznanie wiary
SPOTKANIE 1

WIERZĘ CAŁYM SERCEM
Cel dyd.- Odkrywamy znaczenie słowa „wierzę” i jego znaczenie
w życiu człowieka.


Cel wych. – Kształtujemy postawę poszukiwania dróg wiary.
WSTĘP

W czasie swojej osobistej modlitwy przygotowującej cię do spotkania podziękuj Bogu za łaskę wiary, nawet, jeśli nie uważasz jej za zbyt silną.

Następnie, jeśli to możliwe postaraj się odbić dla młodzież tekst „Wierzę dotyczące modlitwy”. Spotkanie rozpocznijcie od zawiązania wspólnoty i modlitwy.
WPROWADZENIE

Rozpoczynając dzisiejsze spotkanie, spróbujmy podzielić się tym, co wam się wydaje, że było w ostatnim czasie darem Bożym dla każdego z was. Jeśli jest was dużo, to podzielcie się na grupy np. 4, 5 osobowe. Po tym dzieleniu wracamy do całej wspólnoty.



  • Czy w tym dzieleniu się było coś, co sprawiało wam szczególniejszą trudność? Jeśli było nam trudno znaleźć taki fakt, który byłby znakiem Bożego działania, to być może nie doświadczamy zbyt mocno samego Boga.

  • Czy spotkałeś w swoim życiu człowieka niewierzącego? Jakich argumentów używa on dla swojej niewiary?

  • A czy spotkałeś człowieka głęboko wierzącego?


ROZWINIĘCIE

Spróbujemy dzisiaj przyjrzeć się ludziom, o których wierze mówi się przez całe pokolenia: Rdz 15,1-6; Łk 9,18-21.



  • Jak wam się wydaje, czy w życiu tych ludzi była jakaś cena, którą musieli ponieść za to, że wierzą? (To było opuszczenie rodzinnego domu w wypadku Abrahama oraz bardzo ciężka próba przyznania się do Chrystusa w czasie Jego męki, kiedy Piotr po prostu wypiera się Mistrza.)

  • W obydwu wypadkach cena jest wysoka, dlaczego ludzie wierzą, skoro najczęściej przychodzi im za to ponieść jakąś wielką ofiarę?

Wiara jest odpowiedzią na to, co każdy z nas nosi w sercu. Gdzieś bardzo głęboko człowiek jest przekonany, że jego życie nie jest przypadkiem, że nie chodzi tylko o ślepy los.

  • W takim razie, jak wam się wydaje, co człowiekowi, co wam sprawia największy problem w wierze?

Człowiekowi najtrudniej jest oddać siebie, powierzyć w czyjeś ręce i pozwolić się kierować. Dzisiaj żyjemy w takich czasach, że każdy chce być niezależny, mieć inicjatywę i tworzyć własne życie. Tymczasem będąc człowiekiem wierzącym, możemy napotyka różne ograniczenia. Prado Flores twierdzi, że największa droga, jaką człowiek w życiu musi przebyć, to droga od głowy do serca. Każdy z nas próbuje rozumieć swoją wiarę i to jest bardzo ważne. Jednak to rozumienie musi doprowadzić nas do skoku w nieznane, w niepewne. I właśnie to jest najtrudniejsze.

Jedynym sposobem jest modlitwa.



  • Czy macie sposób na to, jak najlepiej rozwijać swoją wiarę? (Podstawową drogą rozwoju wiary jest modlitwa i miłość bliźnich.) W takim razie pomódlmy się wspólnie.


POGŁĘBIENIE


Moje „wierzę” dotyczące modlitwy:

Wierzę, że modlitwa, to jeszcze nie wszystko,


że modlitwą trzeba zaczynać wszystko,

Ponieważ inteligencja ludzka jest zbyt krótka

I wola ludzka zbyt słaba;

Nie dają ulepszenia samego siebie.


Wierzę, że Jezus Chrystus dając nam „Ojcze nasz”
chciał nas nauczyć, że modlitwa jest miłością.
Wierzę, że modlitwa nie ma potrzeby słów,

Ponieważ miłość ich nie potrzebuje.


Wierzę, że się powinno modlić: milcząc, cierpiąc, pracując,

Lecz milczenie jest wtedy modlitwą, gdy się kocha,

Cierpienie jest tylko wtedy modlitwą, gdy się kocha,

Praca jest modlitwą wtedy tylko, gdy się kocha...


Wierzę, ze nie wiemy z pewnością,

Czy nasza modlitwa jest autentyczna czy nie...

Lecz istnieje pewien widzialny sprawdzian naszej modlitwy:


  • gdy wzrastamy w miłości

  • gdy wzrastamy w oderwaniu od zła

  • gdy wzrastamy w wierności względem woli Bożej.

Wierzę, że uczy się modlić ten,


kto uczy się milczeć przed Bogiem.
Wierzę, ze uczy się modlić ten,

Kto pozostaje wyciszony przed Bogiem.


Wierzę, że wszystkie dni powinniśmy prosić Pana o dar modlitwy,

Ponieważ, kto uczy się modlić,

Uczy się również żyć.

SPOTKANIE 2

WIERZĘ W BOGA OJCA
Cel dyd. – Pogłębiamy znaczenie Jezusowego określenia „Abba”

Cel wych. – Zachęcamy młodzież do życia postawą dziecka.
WSTĘP

Przygotuj teksty z modlitwą św. Teresy od Jezusa, która jest umieszczona na końcu dzisiejszego konspektu.


WPROWADZENIE

Dzisiejszym spotkaniem rozpoczynamy rozważanie tzw. Symbolu wiary. W języku greckim słowo  oznaczało połowę przełamanego przedmiotu, np. pieczęci, którą przedstawiano jako znak rozpoznawczy. Przełamane części składano ze sobą, by sprawdzić tożsamość tego, kto przyniósł drugą połowę. Symbol wiary jest, więc znakiem rozpoznawczym między wierzącymi.1 Jest to skrót istoty naszej wiary. Nasze rozważania rozpoczniemy od sformułowania: „wierzę w Boga Ojca”.


ROZWINIĘCIE

    • Dlaczego wierzymy w Boga, który jest Ojcem?

Ojciec, ponieważ jest Stwórcą.

Ojciec, ponieważ każdy ma tylko jednego Ojca, tylko jeden jest ten, który dał mi życie. (monoteizm)

Ojciec, ponieważ ja mam do Niego relację dziecka, mogę Mu całkowicie zaufać.


    • Skąd wiemy, że mamy jednego Boga?

Mówią nam o tym teksty biblijne:Wj 3,13-15; Pwt 6,4-5; Iz 45,22; Sam Jezus potwierdza, że Bóg jest jedyny: Mk 12,29-30.

Na soborze Laterańskim IV w 1215 r. sformułowano takie wyznanie wiary: „Całą mocą wierzymy i bez zastrzeżenia wyznajemy, że jeden tylko jest prawdziwy Bóg, wieczny, nieskończony, niezmienny, niepojęty, wszechmocny i niewymowny, Ojciec, Syn i Duch Święty: trzy Osoby, ale jedna istota, jedna substancja, czyli natura, całkowicie prosta.”2

Jest to wyznanie wiary w jednego Boga w trzech Osobach. W Piśmie świętym nie spotykamy bezpośredniego określenia Trójca Święta, ponieważ, apostołowie wywodzący się z kultury monoteizmu żydowskiego, nie mogli wprost nauczać o tym, że Jezus jest Bogiem. Byłoby to odebrane jako propozycja politeizmu, czyli wielobóstwa. Sam Chrystus zapłacił najwyższą cenę za to, że mówił: „Ja i Ojciec jedno jesteśmy... Kto widział Mnie widział także i Ojca.” Właśnie, między innymi z takich wypowiedzi Jezusa ukształtowała się nauka o Trójcy Świętej. Sformułowania odnoszące się do Trójcy Świętej, spotykamy już u św. Pawła, np. „Łaska Pana Jezusa Chrystusa, miłość Boga i dar jedności w Duchu Świętym niech będą z wami wszystkimi”. W imię Trzech Osób Apostołowie udzielali chrztu.


    • Jedyny Bóg jest naszym Ojcem, czy umielibyście powiedzieć, jaki to jest Ojciec? (Biblia przedstawia nam Ojca miłosiernego – „syn marnotrawny”; zatroskanego o swoje dzieci – wyjście z Egiptu; słownego – obietnica z raju, ze przyśle zbawiciela, wypełnia się;)

Nasz Bóg jest również tym, który miłuje życie. Przykazania, które otrzymaliśmy przez ręce Mojżesza chronią człowieka, chronią jego życie, uczą właściwych relacji, którymi jest przede wszystkim miłość i przebaczenie. Możemy, więc powiedzieć, że Bóg Ojciec jest bardzo dobrym wychowawcą. On jest bogaty w miłosierdzi, bo będzie wierny nawet mimo naszej niewierności.


POGŁĘBIENIE

Odkrycie Boga jedynego ma ogromne konsekwencje w naszym życiu. Jeśli On jest „Dawcą życia”, tzn., że wszystko, co mam otrzymałem od Niego. Nie powinniśmy, więc bać się, ale okazywać wielkie zaufanie. Tylko taka postawa jest odpowiedzią naszej wiary.

Na zakończenie wsłuchajmy się w treść modlitwy św. Teresy od Jezusa, która swe nawrócenie zawdzięcza wielkiej ufności.
Niech nic cię nie niepokoi,

Niech nic cię nie przeraża.

Wszystko mija,

Bóg się nie zmienia.

Cierpliwość osiąga wszystko.

Temu, kto ma Boga,

Nie brakuje niczego. Bóg sam wystarcza.

SPOTKANIE 3

WIERZĘ W JEZUSA CHRYSTUSA, SYNA I PANA NASZEGO
Cel dyd. – Zapoznajemy młodzież z podstawowymi argumentami
za bóstwem Chrystusa.


Cel wych. – Zachęcamy młodzież do budowania relacji
miłości między nimi a rodzicami.

WSTĘP

Przygotowując dzisiejsze spotkanie , pomódl się za swoich rodziców. Spróbuj znaleźć coe, a co naprawdę chcesz dziękować.


WPROWADZENIE

Od samego początku katecheza Apostołów polegała na przekazywaniu bóstwa Jezusa Chrystusa. Celem tej nauki było przyjęcie wiary w Jezusa Zbawiciela. W Piśmie św., znajdujemy takie dwa świadectwa: „Nie możemy nie mówić tego, cośmy widzieli i słyszeli” (Dz 4,20). „To wam oznajmiamy, co było od początku, cośmy usłyszeli o Słowie życia, co ujrzeliśmy własnymi oczami, na co patrzyliśmy i czego dotykały nasze ręce – bo życie objawiło się. Myśmy je widzieli, o nim świadczymy i głosimy wam życie wieczne, które było w Ojcu, a nam zostało objawione – oznajmiamy wam, cośmy ujrzeli i usłyszeli, abyście i wy mieli współuczestnictwo z nami. A mieć z nami współuczestnictwo znaczy: mieć je z Ojcem i z Jego Synem, Jezusem Chrystusem. Piszemy to w tym celu, aby nasza radość była pełna.” (1J 1,1-4)

Dla Apostołów właśnie ta prawda była najważniejsza, że Bóg w Jezusie Chrystusie swoim Synu pojednał świat ze sobą.
ROZWINIĘCIE

Imię Jezus w języku hebrajskim oznacza Bóg zbawia. Dla Żyda imię zawsze jest też określeniem powołania. Natomiast słowo Chrystus w języku greckim oznacza Mesjasz, czyli naznaczony przez Boga do specjalnej misji, „pomazany”, ponieważ znak namaszczenia olejem był przekazywany nowemu królowi, kapłanowi lub prorokowi.



    • Czy próbowałeś kiedyś dowiedzieć się, co oznacza twoje imię?

Te dwa tytuły zawarte w imieniu Jezus Chrystus mają nam pomóc odkryć fakt, że Jezus jest Synem Bożym.

    • Czy umiałbyś powiedzieć, jaki argument pomaga ci wierzyć w to, że Jezus jest Synem Bożym? (Takie uroczyste wyznanie wiary w Jezusa jako Syna Bożego spotykamy u Mt 16,16-17. )

Pan Jezus mówi wyraźnie, że ciało i krew nie objawiły ci tego, lecz Ojciec mój, który jest w niebie. Rozeznanie tego, że Jezus jest Synem Boga, jest więc sprawą wiary, specjalnej łaski. Ten tekst, który czytaliśmy na początku, że Apostołowie chcą świadczyć o tym, że rozpoznali Jezusa po Jego czynach i słowach, został nam przekazany, abyśmy również uwierzyli.

Innym potwierdzeniem bóstwa Chrystusa jest tekst, który znajdujemy przy sądzie Jezusa: „Wiec Ty jesteś Synem Bożym? Tak, Ja Nim jestem.” Łk 22,70. Taką wskazówką jest oczywiście modlitwa, w której Jezus uczy nas zwrotu niespotykanego dotąd w tradycji żydowskiej, a mianowicie „Ojcze nasz”.



    • Czy umielibyśmy powiedzieć, jakim synem jest Jezus? (Jest posłuszny – przyjmuje kielich goryczy na modlitwie w ogrójcu; przyznaje się do Ojca i ukazuje Jego wielkość – wszystkie cuda czyni w imię Boże; Kocha Go, ponieważ mówi, że my mamy być jedno, tak, jak On jest w Ojcu ,a Ojciec w Nim.

    • Czego waszym zdaniem może nas uczyć taka postawa Jezusa, jako Syna? (Pan Jezus na pewno uczy nas takiej postawy dziecka wobec Boga, ale zaprasza nas również do budowania dobrych relacji z naszymi rodzicami.)

    • Co tobie jest najtrudniej zaakceptować w twojej relacji wobec rodziców? Czy jest na to jakiś sposób?


POGŁĘBIENIE

Po określeniu Jezusa, jako Syna Bożego, wyznajemy, że jest On Panem, w języku greckim Kyrios. Gdy ludzie zwracają się tym tytułem do Jezusa, to była to jedynie grzecznościowa i pełna szacunku forma. Jednak po jego zmartwychwstaniu, określenie: „Pan mój i Bóg mój”, które wypowiada św. Tomasz jest już wyznaniem wiary w Syna Bożego i powierzeniem Mu swego życia. Może właśnie w naszych problemach rodzinnych warto pamiętać, że Jezus ma moc uzdrawiać nasze relacje, ma moc oczyszczać nasze serca. Nie dokona jednak tego wszystkiego wbrew naszej woli. Przyjęcie Jezusa jako Pana naszego życia rozpoczyna nową historię naszego życia.



SPOTKANIE 4

WIERZĘ W JEZUSA POCZĘTEGO Z DUCHA ŚWIĘTEGO
I NARODZONEGO Z MARYI DZIEWICY

Cel dyd. – Przekazujemy z tekstami biblijnymi
potwierdzającymi cud Wcielenia Chrystusa.


Cel wych. – Kształtujemy postawę całkowitego powierzenia
Duchowi Świętemu sytuacji najtrudniejszych
i niezrozumiałych w naszym życiu.


WSTĘP

Pomódl się do Ducha Świętego, aby dodawał ci łaski wiary. zawierz również te problemy, które przeżywa wasza wspólnota.


WPROWADZENIE

Dlaczego Syn Boży musiał stać się człowiekiem? W Katechizmie Kościoła Katolickiego znajdujemy taką odpowiedź na to pytanie: „Nasza chora natura wymagała uzdrowienia; upadła – potrzebowała podniesienia, martwa – wskrzeszenia. Utraciliśmy posiadanie dobra, trzeba było nam je przywrócić. Byliśmy zamknięci w ciemnościach, trzeba było przynieść nam światło. Będąc w niewoli oczekiwaliśmy Zbawiciela; jako więźniowie potrzebowaliśmy pomocy, jako niewolnicy wyzwoliciela. Czy te powody były bez znaczenia? Czy nie zasługiwały one na wzruszenie Boga, na to, by zniżył się aż do poziomu naszej ludzkiej natury i nawiedził ją, skoro ludzkość znajdowała się w tak opłakanym stanie?”3

Chrystus przyszedł na świat, aby pokazać nam życie zdrowego człowieka poddanego jedynemu Ojcu. Jezus stał się człowiekiem, ale nigdy nie przestał być Bogiem. Nie oznacza to jednak, że otrzymał jakieś „łatwiejsze”, „pozorne” człowieczeństwo. Jezus przez ludzką duszę otrzymał również prawdziwe, ludzkie poznanie. Oznacza to, że wzrastał w poznawaniu wiedzy i w mądrości w trakcie przeżywanych lat.


ROZWINIĘCIE

Czy waszym zadaniem, fakt, że Jezusa rodzi Dziewica, może utrudniać wiarę współczesnemu człowiekowi? ( Na pewno fakt ten jest trudny do zrozumienia, ale wynikają z niego olbrzymie konsekwencje.)

  • Przede wszystkim fakt dziewiczego wcielenia jest odnotowany w Piśmie św. Łk 1,26-38. Odrzucenie tej prawdy stawiałoby pod znakiem zapytania autentyczność innych prawd zawartych w Biblii.

  • Dziewicze Wcielenie potwierdza również Niepokalane Poczęcie Maryi, jako znak przygotowania do przyjęcia Syna Bożego.

  • Zdarzenie opisane przez Łukasza, jako zwiastowanie, ukazuje, że sam Bóg, w sposób nadzwyczajny ingeruje i tworzy historię zbawienia. Jest prawdziwym Ojcem również przez moc Ducha Świętego. Spotyka się tutaj cała Trójca Święta.

  • Prawda ta stawia również Maryję, jako znak całkowitego oddania życia dla misji zbawienia świata, całkowitej uległości woli Bożej.

  • Następny ważny argument, to określenie niewiasta, którym Jezus posługuje się wobec Maryi. Jest to również realizacja obietnicy z raju po grzechu pierworodnym, gdzie Bóg zapowiada niewiastę, której potomstwo pokona węża.

Mt 13,55, o braciach Jezusa od początku był przypisywany jako odnoszący się do krewnych Jego i tzw. „drugiej Marii”, która usługiwała Apostołom.4 Poza tym nikogo oprócz Maryi Matki nie spotykamy w ostatnim akcie ludzkiego życia Jezusa, którym jest ukrzyżowanie.

Kim jest dal ciebie Maryja? Czy masz z Nią jakąś osobistą więź?
POGŁĘBIENIE

W naszych wspólnotach ewangelizacyjnych czcimy Maryję jako Matkę Pięknej Miłości. Spróbujmy w jakąś najbliższą sobotę oddać chwałę Jej umiłowanemu Synowi, przez uczestnictwo całej wspólnoty w Eucharystii.



SPOTKANIE 5

WIERZĘ W JEZUSA UMĘCZONEGO,
UKRZYŻOWANEGO I POGRZEBANEGO.

Cel dyd. – Pogłębiamy treści dotyczące istoty i sensu męczeńskiej śmierci Jezusa.

Cel wych. – Zachęcamy młodzież, by na modlitwie przyjmowała cierpienia swojego życia.
WSTĘP

Na dzisiejszej osobistej modlitwie poproś Jezusa o łaskę przyjęcia tego cierpienia, które jest ci najtrudniej zaakceptować. Przygotuj kartki formatu A 4.


WPROWADZENIE

Zaproś młodzież, aby na kartkach formatu np. A 4, wypisała z lewej strony, z jakiego powodu Jezus umarł, czyli za co zabili Go ludzie, a z prawej, z jakiego powodu umarłby dzisiaj.

Następnie zapoznaj młodzież z argumentami Żydów odnoszącymi się do śmierci Jezusa, które są zawarte w Biblii: J 11,50; Mt 26,66; J 19,12.15.21.
ROZWINIĘCIE

Kto waszym zdaniem najbardziej jest winien śmierci Jezusa?

W Katechizmie Rzymskim czytamy: „Musimy uznać za winnych tej strasznej nieprawości tych, którzy nadal popadają w grzechy. To nasze przestępstwa sprowadziły na Pana naszego Jezusa Chrystusa mękę krzyża; z pewnością więc ci, którzy pogrążają się w nieładzie moralnym i złu, ... w sobie Syna Bożego i wystawiają Go na pośmiewisko. Trzeba uznać, że nasza wina jest w tym przypadku większa niż Żydów. Oni bowiem, wg świadectwa Apostoła, (1 Kor 2,8), gdyby Go poznali. My przedziwnie, wyznajemy, że Go znamy. Gdy więc zapieramy się Go przez nasze uczynki, podnosimy na Niego w jakiś sposób nasze zbrodnicze ręce.”5




POGŁĘBIENIE

Św. Franciszek z Asyżu mówi tak: „ To nie złe duchy ukrzyżowały Go, ale to ty wraz z nimi Go ukrzyżowałeś i krzyżujesz nadal przez upodobanie w wadach i grzechach.”6


Śmierć Pana Jezusa nie była przypadkiem. To był zamiar Boży i wypełnienie proroctwa. Sam zresztą w tym kontekście tłumaczy swoją śmierć uczniom idącym do Emaus. Również umierając na krzyżu cytuje proroctwo Izajasza o cierpiącym Słudze, gdy mówi „Boże mój, Boże, czemuś mnie opuścił?”

  • Jak wam się wydaje, o czym świadczy fakt, że Bóg swego Syna wydaje za człowieka? Dlaczego to zrobił ten dobry Ojciec?

Jest to znak wielkiej miłości do nas. On nie wydaje Syna dlatego, że my zasłużyliśmy na taki prezent, ale dlatego, że on nas tak umiłował. Powinniśmy wiedzieć, że Jezus zbawia nas nie tylko przez śmierć, ale całe Jego życie, każda chwila była ofiarowana Ojcu za nas. Wszystko do dziś trwa w czasie i Chrystus umiera za nas. Również szatan nie tylko na pustyni wystawiał Go na próbę, ale próbował Go złamać do samej śmierci. Dlatego właśnie jest to nieustanna tajemnica miłości.

O męce Chrystusa mówi się, że jest to żertwa. Oznacz to, że w całości, wszystko co Nim było, zostało przeznaczone na ofiarę za nas. Żertwą, bowiem nazywamy np. drewno w ognisku, które ma podtrzymać ogień. Wiadomo, że ceną tego ognia jest zniszczenie, spalenie drewna. Chrystus to właśnie uczynił za nas.


Od śmierci Jezusa nie ma już innych ofiar. Nikt inny nie jest w stanie błagać Ojca o przebaczenie naszych win. Nie składamy żadnych ofiar ze zwierząt czy ziół. Jedyna i całkowitą ofiarą jest Chrystus. Nie ma też dla nas doskonalszego udziału w zbawieniu, niż uczestnictwo w męce Jezusa, czyli w Eucharystii, gdzie On nieustannie umiera za nas.


  • Pan Jezus swoją śmiercią miał naprawić grzech pierworodny. Przez co, więc Pan Jezus zbawia nas? Wybierzcie z podanych wyrazów te, które są istotą odkupienia: ofiara, posłuszeństwo, przyjęcie człowieczeństwa, miłość, misja nawracania, pojednanie. (właściwe odpowiedzi są podkreślone)

Skoro grzech pierwszych ludzi polegał na odrzuceniu Bożej miłości i nieposłuszeństwie, to Ten, który ma naprawić tę sytuację musi być całkowicie posłuszny i kochać aż do śmierci.



Skoro Chrystus pokazuje nam taką drogę przyjęcia Krzyża, to dziś każdy z nas może spróbować przyjąć cierpienia swojego życia jako dar dla Boga, złożony z miłości. Wtedy jesteśmy jak Chrystus dziećmi Boga.
SPOTKANIE 6

WIERZĘ W JEZUSA ZMARTWYCHWSTAŁEGO
Cel dyd. – Zapoznajemy młodzież ze świadectwami o zmartwychwstaniu Jezusa, jako podstawy wiary chrześcijańskiej.

Cel wych. – Zapraszamy młodzież do przeżywania niedzieli jako dziękczynienie za Zmartwychwstanie Chrystusa.
WSTĘP

Spróbuj przyjrzeć się niedzieli przeżywanej przez ciebie i zmienić to, co najbardziej przeszkadza ci w przeżywaniu tego dnia, jako pamiątki zmartwychwstania Jezusa.


WPROWADZENIE

  • Jaka jest fundamentalna prawda wiary chrześcijan?(Zmartwychwstanie Jezusa)

  • Dlaczego wierzysz, że Jezus zmartwychwstał? (Tutaj młodzież jest zaproszona do swojego świadectwa wiary.)


ROZWINIĘCIE

Zapoznamy się teraz z najstarszymi świadectwami o zmartwychwstaniu Jezusa. Można powiedzieć, że właściwie Apostołowie nie głosili nic innego, jak tylko tę jedną prawdę: „Jezus zmartwychwstał i my jesteśmy świadkami tego.” Oto świadectwa:



  1. Już ok. 56 r. św. Paweł pisał do Koryntian: „Przekazałem wam na początku to, co przyjąłem: że Chrystus umarł – zgodnie z Pismem – za nasze grzechy, że został pogrzebany, że zmartwychwstał trzeciego dnia, zgodnie z Pismem; i że ukazał się Kefasowi, a potem Dwunastu.” (1 Kor 15,3-4)

  2. Następnie mamy tzw. świadectwo Pustego grobu, o którym pisze św. Łukasz: „Dlaczego szukacie żyjącego wśród umarłych? Nie ma Go tutaj; zmartwychwstał.” (Łk 24,5-6) Jest to świadectwo przekazane Apostołom przez Aniołów, których oni zastali w grobie Jezusa. Fakt ten rodzi wiarę np. u Jana, który sam o sobie pisze, że „ujrzał i uwierzył”.

  3. Dalej Jezus po swojej śmierci ukazuje się: Marii Magdalenie, która rozpoznaje go w ogrodniku Mk 16; Łk 24,1), Piotrowi i Dwunastu (Łk 24 in.) oraz na specjalne życzenie Tomaszowi; św. Paweł wspomina o 500 osobach, którym równocześnie ukazał się Jezus, a także jemu samemu w widzeniu pod Damaszkiem, gdzie doznał nawrócenia (1 Kor 15,4-8).

  4. Jednym z ważniejszych argumentów potwierdzających zmartwychwstanie Jezusa jest fakt, że Apostołowie zostali poddani wielkiej próbie cierpienia za wiarę w to wydarzenie. Umierając nie zmieniają swoich przekonań. Poza tym w Ewangelii Jana czytamy, że uczniowie po śmierci Mistrza wrócili do Galilei. Zajęli się łowieniem ryb. Dopiero ukazanie się zmartwychwstałego Jezusa pokazuje im drogę apostolską. Domagają się dowodów tak, jak np. św. Tomasz: „Póki nie zobaczę przebitych rąk Jego i boku, nie uwierzę.” Wiara w zmartwychwstanie nie jest więc wytworem wyobraźni.

  5. Dowodem ukazanym przez Ewangelię jest również ciało Jezusa. Ten, którego śmierci byli świadkami, każe dotykać swoich ran, je z uczniami posiłek, jest obecny, a jednak może przechodzić przez zamknięte drzwi. (np. .J 20) Nie było to więc wskrzeszenie lecz zmartwychwstanie.7

Św. Paweł dodaje, że jeśli Chrystus nie zmartwychwstał, to daremna jest nasza wiara i jesteśmy godni litości (1Kor 15,14). To wydarzenie jest po prostu potwierdzeniem całej nauki i życia Jezusa.
POGŁĘBIENIE

Pierwsi uczniowie w swoim życiu doświadczali mocy zmartwychwstałego Chrystusa. Czy ty dzisiaj masz powody, by głosić naukę Jezusa? Czy On zwycięża w twoim życiu śmierć grzechu?



SPOTKANIE 7

WIERZĘ W JEZUSA, SĘDZIEGO ŻYWYCH I UMARŁYCH
Cel dyd. – Pogłębiamy znaczenie miłości sprawiedliwej
Jezusa Sędziego.

Cel wych. – Kształtujemy postawę sprawiedliwości


wobec siebie i innych.

WSTĘP

Przygotowując się do dzisiejszego spotkania, zrób dobry rachunek sumienia z ostatnich kilku dni. Oddaj to Jezusowi, który uzdrawia serce ogniem miłosierdzia.


WPROWADZENIE

Czy myśl o powtórnym przyjściu Chrystusa jest przedmiotem twojej refleksji? Czy boisz się tego dnia?

Chrześcijanie w każdej Eucharystii i w każdej modlitwie „Ojcze nasz”, proszą, by przyśpieszyć powtórne nadejście Chrystusa. „Przyjdź Królestwo Twoje”. Również całe stworzenie wzdycha dotąd w bólach rodzenia i oczekuje objawienia się synów Bożych.8 Pan Jezus mówiąc o czasach, które nadejdą po Jego wniebowstąpieniu, nazywa je czasem ducha i świadectwa, ale jest on także naznaczony „utrapieniami(1 Kor 7,26) oraz doświadczeniem zła, które nie oszczędza Kościoła i zapoczątkowuje walkę ostatnich dni (1P 4,17) . Jest to więc czas czuwania i oczekiwania.


ROZWINIĘCIE

Posłuchajmy teraz co pisze Katechizm Kościoła Katolickiego na temat powtórnego przyjścia Chrystusa: „Przed przyjściem Chrystusa Kościół ma przejść przez końcową próbę, która zachwieje wiarą wielu wierzących. Prześladowanie, które towarzyszy jego pielgrzymce przez ziemię, odsłoni „tajemnicę bezbożności” pod postacią oszukańczej religii, dającej ludziom pozorne rozwiązanie ich problemów za cenę odstępstwa od prawdy. Największym oszustwem religijnym jest oszustwo Antychrysta, czyli oszustwo pseudomesjanizmu, w którym człowiek uwielbia samego siebie zamiast Boga i Jego Mesjasza, który przyszedł w ciele.”9


POGŁĘBIENIE

Czy waszym zdaniem możemy powiedzieć, ze uczestniczymy w ostatniej próbie Kościoła? (Żyjemy w czasach wielkiego ubóstwienia człowieka. Z drugiej strony, człowiek stając się wszechmocny gardzi życiem innych, gardzi wartościami, których on sam nie uznaje. Człowiek staje się Bogiem. To wszystko nabiera jeszcze większego znaczenia, gdy dochodzi do tzw. relatywizmu, czyli odrzucenia obiektywnej prawdy. Taka postaw prowadzi nas do przekonania, że każdy ma rację, jeśli w nią wierzy. Kościół, więc głosząc prawdę obiektywną i niezmienną staje się przeszkodą, którą się systematycznie niszczy.)

Spróbujecie podać przykłady na to, ze Kościół jest dzisiaj prześladowany?

Czy ta sytuacja pomaga nam wierzyć?

Pan Jezus zadał kiedyś apostołom pytanie: „Syn Człowieczy, gdy przyjdzie, czy znajdzie wiarę w świecie?” Wiadomo jest tylko, że ci, którzy wytrwają do końca podążą za Barankiem – Chrystusem. To zwycięstwo nad złem przyjmie postać sądu. Będzie on polegał na wyjawieniu tajemnicy serc, potępieniu zawinionej niewiary, która lekceważyła łaskę daną przez Boga oraz na przyjęciu lub odrzuceniu łaski miłości Bożej. 10



W jaki sposób możemy przygotować się na ostateczne spotkanie z Jezusem? Jeśli to opowiedzenie się za Chrystusem ma być poprzedzone próbą naszej wiary, to przygotować się możemy tylko w jeden sposób: Pogłębiać naszą wiarę. Tylko to może doprowadzić do dobrych i sprawiedliwych czynów.
SPOTKANIE 8

WIERZĘ W DUCHA ŚWIĘTEGO
Cel dyd. – Zapoznajemy młodzież z rolą Ducha Świętego
w historii Kościoła.

Cel wych. – Kształtujemy postawę nasłuchiwania natchnień Ducha Świętego w naszym życiu.


WSTĘP

Módl się dzisiaj do Ducha Świętego o te dary, które będą służyły ci na spotkaniu i w twoim życiu. Zastanów się czy twoim życiem kieruje Duch Święty?


WPROWADZENIE

Jak rozumiecie takie zdanie: „Nikt… nie może powiedzieć bez pomocy Ducha Świętego:
(1 Kor 12,3)?

Jest niemożliwym, aby iść za Chrystusem, a nie być najpierw poruszonym przez Ducha Świętego. Poznanie wiary jest możliwe tylko dzięki Jego działaniu.11 Dlatego właśnie Duch Święty ma tyle różnych imion. Spróbujmy je wymienić: Praklet – Pocieszyciel, Ożywiciel, Uświęciciel, Duch Chrystusa, Miłość, Duch Prawdy, Duch Boży, Odnowiciel.


ROZWINIĘCIE

Duch Święty działa od początku stworzenia, jednak w sposób zasadniczy jest twórcą nowej wspólnoty wierzących, którą jest Kościół. Jego misja w Kościele rozpoczyna się od wieczernika w dzień Pięćdziesiątnicy. Nowi chrześcijanie wychodzą, jako rzeczywiście nowonarodzeni w Duchu Świętym.



  • Duch Święty działa najpełniej wtedy, kiedy Jezus oddaje swego ducha w ręce Ojca i pokonuje śmierć. Czy waszym zdaniem jest to jakaś wskazówka dla nas? ( Jeśli przyjmiemy, że jest w nas śmierć grzechu i pozwolimy Jezusowi pokonać go, to wtedy zaczyna w naszym czystym sercu działać w pełni Duch Święty.)

  • Jaką rolę ma do spełnienia w naszym życiu Duch Święty?

On wylewa na nas swoje dary. Dwa poniższe teksty pokażą nam, jakie dary są najważniejsze: „Bóg jest miłością (1J 4,8.16) Oznacza to, że pierwszym darem, w którym zawierają się wszystkie inne jest miłość. Właśnie o nią najbardziej chodzi w życiu chrześcijanina. Dlatego właśnie św. Paweł pisze: ta miłość rozlana jest w sercach naszych przez Ducha Świętego, który został nam dany” (Rz 5,5).

  • Na czym więc polega życie w Duchu Świętym? ( Na tym, byśmy się wzajemnie miłowali, jak Chrystus nas umiłował, byśmy byli w stanie oddawać życie za siebie, podnosić się nawzajem i uświęcać.)

Miłość jest więc zasadą nowego życia w Chrystusie.12 Chrześcijaństwo nie proponuje nam żadnej innej ascezy, czy wyrzeczenia. Miłość, to śmierć sobie, własnemu egoizmowi, ale to również zupełna nowa jakość życia, o której naprawdę wszyscy marzymy. Jest to bardzo trudne, ale od chwili, gdy otrzymaliśmy „Jego moc” jest to możliwe. Wtedy właśnie wydajemy owoce.

  • Jakie są owoce Ducha Świętego? ( miłość, radość, cierpliwość, uprzejmość, dobroć, wierność, łagodność, opanowanie (Ga 5,25)


POGŁĘBIENIE

Na zakończenie spróbujmy znaleźć drogi poznania Ducha Świętego. Najpełniej znajdujemy Go we wspólnocie Kościoła: On pociąga nas ku Chrystusowi; On ukazuje nam zmartwychwstałego Pana; przypomina Jego sowa i pozwala je zrozumieć; uobecnia tajemnicę Chrystusa szczególnie w Eucharystii; doprowadza nas do komunii z Bogiem.13

Aby żyć Duchem Chrystusa powinniśmy rozwijać swoją wiarę szczególnie przez modlitwę pełną miłości. Dlatego właśnie zostaje nam na koniec zdanie pełne nadziei: „Duch przychodzi z pomocą naszej słabości. Gdy bowiem nie umiemy się modlić tak, jak trzeba, sam Duch przyczynia się za nami w błaganiach, których nie można wyrazić słowami” (Rz 8,26).

SPOTKANIE 9

WIERZĘ W KOŚCIÓŁ JEDEN, ŚWIĘTY, POWSZECHNY I APOSTOLSKI
Cel dyd. – Przypominamy i rozwijamy pojęcie „Kościół”.

Cel wych. – Zapraszamy młodzież do czynnego zaangażowania
się w życie Kościoła lokalnego.


WSTĘP

Ofiaruj jakąś część swojego dnia, wysiłków i radości za twój Kościół parafialny.


WPROWADZENIE

Jeśli mówimy, że Kościół jest święty, to nie możemy mieszać tego pojęcia ze świętością samych dzieł Bożych. Wszelkie dary, które otrzymuje wspólnota Kościoła są darami od samego Boga.

Słowo Kościół, dosłownie z gr. ekklesia oznacza „wołać poza”, albo „zwołanie”. Jest to więc zgromadzenie religijne ludu wybranego przez Boga. Dla nas jest to również wspólnota lokalna lub zgromadzenie liturgiczne.


  • Jakie symbole, określenia Kościoła znajdują się w Biblii? (Owczarnia, której bramą jest Chrystus (Iż 40,11, Boża rola lub pole (1Kor 3,9), Boża budowla, Górne Jeruzalem, nasza matka (Ga 4,26), oblubienica (Ap12,17).

Te określenia mówią o wielkiej żywotności wspólnoty, o różnych możliwościach działania.

  • Po co jest Kościół? (po odpowiedziach przeczytaj następujące zdanie)

Chrześcijanie pierwszych wieków mówili, że „Świat został stworzony ze względu na Kościół”. Bóg stworzył świat, aby doprowadzić człowieka do komunii (jedności) ze Stwórcą. Właśnie zwołanie ludzi w Chrystusie jest celem stworzenia wszystkich rzeczy.14 Nawet bolesne wydarzenia, takie jak upadek aniołów i grzech człowieka, zostały dopuszczone przez Boga tylko jako okazja i środek do okazania całej mocy Jego ramienia, ogromu miłości, jakiej chciał udzielić światu.15

ROZWINIĘCIE

Kościół, do którego należymy i który stanowimy ma przypisane 4 cechy: jeden, święty, powszechny apostolski. Jest to określenie jego istoty. Wszystkie są darami Bożymi.



Jest jeden ze względu na swe źródło: Jeden Bóg w Trójcy. Jeden jest jego założyciel, Chrystus, który w chwili swej śmierci tworzy nowy lud. Jeden jest Duch, który napełnia każdego w Kościele.

  • Przez co Kościół wyraża swą jedność? („Na to... wszystko przyobleczcie się w miłość, która jest więzią doskonałości” (Kol 3,14).

Jedność wyraża się na trzy sposoby:

  • wyznanie jednej wiary otrzymanej od Apostołów

  • wspólne sprawowanie kultu, zwłaszcza sakramentów

  • sukcesja apostolska za pośrednictwem święceń (prawowity biskup wyświęca następnego kapłana, biskupa)

Raną zadaną jedności Kościoła jest rozdarcie chrześcijan. Niech będzie dla nas ostrzeżeniem zdanie starożytnego ojca Kościoła Orygenesa: „ Gdzie jest grzech tam zjawia się wielość, tam schizma, tam herezja, tam niezgoda. Gdzie natomiast jest cnota, tam jest jedność, tam wspólnota, która sprawia, że wszyscy wierzący mają jedno ciało i jedną duszę”.16

Jedność wiary jest potrzebna, aby świat uwierzył w Chrystusa, Syna Bożego. Jest to więc bardzo ważny przymiot Kościoła, świadectwo jego świętości.



Jest święty, ponieważ jest Oblubienicą Boga, On sam go umiłował, uświęcił, powołał do doskonałości. Człowiek przez to, że uwielbia Boga, uświęca się. Tu znajduje pomoc do świętości, jak sakramenty i słowo Boże. Oczywiście najszybciej uświęcamy się przez miłość. Oto odkrycie życiowe św. Tereski od Dzieciątka Jezus, którą Kościół ogłosił swoim doktorem, ponieważ takie odkrycie na pewno leczy: „Zrozumiałam, że skoro Kościół jest ciałem złożonym z różnych członków, to nie brak mu najbardziej niezbędnego, najszlachetniejszego ze wszystkich. Zrozumiałam, że Kościół posiada Serce i że to Serce płonie Miłością. Zrozumiałam, że jedynie Miłość pobudza członki Kościoła do działania i gdyby przypadkiem zabrakło Miłości, Apostołowie przestaliby głosić Ewangelię, Męczennicy nie chcieliby przelewać swojej krwi... Zrozumiałam, że Miłość zamyka w sobie wszystkie powołania, że Miłość jest wszystkim, obejmuje wszystkie czasy i wszystkie miejsca... jednym słowem jest wieczna”.17

Kościół jest powszechny = katolicki. Rozumiemy to w podwójnym znaczeniu:

  • tu jest pełnia środków zbawienia: poprawne wyznanie wiary, życie sakramentami i sukcesja apostolska.

  • Do tego wszystkiego ma dostęp każdy. Bóg wysłał swego Syna do całego rodzaju ludzkiego. Nie ma, więc żadnych selekcji w dostępie do Bożych łask. W tym celu Kościół jest również misyjny.


Jest apostolski, ponieważ:

  • z Apostołów wyrasta

  • przechowuje i przekazuje nauczanie, dobry depozyt wiary, zdrowe zasady usłyszane od Apostołów

Jesteśmy posłani tak, jak apostołowie, wszyscy mamy uczestniczyć w zbawianiu świata: „Jak Ojciec Mnie posłał, tak i Ja was posyłam” (J 20,21). W tym celu powstała w Kościele hierarchia, w której uczestniczą biskupi kapłani i diakoni. Świeccy wierni wspólnocie mają również swoje zadania apostolskie.

        • Jakie zadanie w Kościele mogą mieć świeccy?

Tak o roli świeckich w Kościele mówi św. Ambroży: „Ten, kto utrzymuje w karności swoje ciało i kieruje swoją duszą, nie pozwalając, by była ona niepokojona namiętnościami, jest panem siebie; słusznie może być nazwany królem, ponieważ umie panować nad samym sobą; jest wolny i niezależny oraz nie poddaje się w niewolę grzechu.”18
POGŁĘBIENIE

Jak możemy mocniej zaangażować się w życie naszego Kościoła?


SPOTKANIE 10

WIERZĘ W GRZECHÓW ODPUSZCZENIE
I CIAŁA ZMARTWYCHWSTANIE

Cel dyd. – Utrwalamy znaczenie pojęcia grzech oraz rozwijamy tajemnicę Bożego przebaczenia.

Cel wych. – Kształtujemy postawę powracania do Boga w sakramencie pojednania, jako znaku przeżywania tajemnicy zmartwychwstania.
WSTĘP

W dzisiejszej osobistej modlitwie przedstaw Jezusowi tych, którzy spośród twoich bliskich mają problem z powrotem na drogę dobra.



WPROWADZENIE

Wspólnota Kościoła istnieje, aby dokonywało się w niej uświęcenie człowieka. Polega ono przede wszystkim na uwalnianiu się od grzechu. Tego uświęcenia udziela Kościół na dwa sposoby:



  • Chrzest – W tym sakramencie przez wyznanie wiary w moc Ducha Świętego zostają zgładzone nie tylko wszystkie dotychczasowe grzechy, ale również ich skutki na wieczność.

  • Sakrament pokuty – „Nie ma takiej winy, nawet najcięższej, której nie mógłby odpuścić Kościół święty. Nie ma nikogo tak niegodziwego i winnego, kto nie powinien być pewny przebaczenia, jeśli tylko jego żal jest szczery”.19


ROZWINIĘCIE

        • Dlaczego mamy tak bardzo troszczyć się o to, by nasze grzechy były odpuszczone? (Pragnienie odpuszczenia grzechów jest związane z nadzieją życia wiecznego, jest również propozycją samego Jezusa: „Komu odpuścicie grzechy są im odpuszczone, a komu zatrzymacie są zatrzymane”.)

        • Czego spodziewasz się po śmierci? Na czym będzie polegać twoje szczęście?

Wśród różnych pragnień, których spodziewamy się w Królestwie Bożym mamy jedną obietnicę, o której św. Paweł mówi tak: Jeśli mieszka w was Duch Tego, który Jezusa wskrzesił z martwych, to Ten, co wskrzesił Chrystusa Jezusa z martwych, przywróci do życia wasze śmiertelne ciała mocą mieszkającego w was swego Ducha” (Rz 8,11). Wiara w zmartwychwstanie umarłych była od początku istotnym elementem wiary chrześcijańskiej.

  • Na jakiej podstawie Kościół naucza o zmartwychwstaniu ciał?

Jezus mówi: „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem” (j 11,25). Poza tym sam Chrystus naucza nas tego: Ja jestem zmartwychwstanie i życie, kto wierzy we Mnie, choćby i marł żyć będzie”. Całe życie Jezusa ukazuje nam ideał życia ludzkiego. Jego kresem jest śmierć. Doświadczymy jej w ten sam dramatyczny sposób, któremu towarzyszy lęk i cierpienie rozdarcia natury ludzkiej. Jednak i dla nas jest zmartwychwstanie, ponieważ będziemy żyć w Chrystusie. Św. Tereska od Dzieciątka Jezus mówiła: „Ja nie umieram, ja wchodzę w życie”20. Właśnie z tego powodu wiara w zmartwychwstanie ciał jest dla nas ważna. Cały człowiek jest powołany do życia wiecznego, nie tylko dusza. Jeśli ktoś z nas uczestniczył kiedyś w liturgii Mszy św., pogrzebowej, to tam właśnie spotykamy taki piękny tekst: „Albowiem życie Twoich wiernych, o Panie, zmienia się, ale się nie kończy, i gdy rozpadnie się dom doczesnej pielgrzymki, znajdą przygotowane w niebie wieczne mieszkanie”.21
POGŁĘBIENIE

Śmierć wprowadza więc nas w życie wieczne. Na drogę tego przejścia zostajemy umocnieni ostatnim namaszczeniem i Wiatykiem, czyli ostatnią Komunią świętą.



  • Co czeka człowieka po śmierci? (Sąd szczegółowy)

Jakąś formę takiego sądu znajdujemy w „Przypowieści nędzarzu Łazarzu” Łk 16,22 oraz w słowach Jezusa wypowiedzianych na krzyżu do dobrego łotra: „Zaprawdę powiadam ci, dziś będziesz ze Mną w raju” (Łk 23,43). Możesz przeczytać z młodzieżą ten fragment.

Ostatecznym przeznaczeniem człowieka jest niebo lub piekło.



  • Czym jest niebo? Żyć w niebie oznacza „być z Chrystusem”.22

Do nieba trafiają ci, którzy umierają w stanie całkowitej łaski. Ci, którzy nie są jeszcze całkowicie oczyszczeni, choć są pewni swego zbawienia, to jednak muszą dopełnić jeszcze tego oczyszczenia, które pozwoli im zjednoczyć się z Chrystusem.

  • Czym w takim razie jest piekło?

Św. Jan tak pisze na ten temat: „ Kto... nie miłuje trwa w śmierci. Każdy, kto nienawidzi swego brata, jest zabójcą, a wiecie, ze żaden zabójca nie nosi w sobie życia wiecznego” (1J 3,14c-15). Umrzeć w grzechu śmiertelnym, nie żałując za niego i nie przyjmując miłosiernej miłości Boga, oznacza pozostać z wolnego wyboru na zawsze oddzielonym od Niego. Ten stan ostatecznego samowykluczenia z jedności z Bogiem i świętymi określa się słowem „piekło”.23

Wypowiedzi na ten temat znajdujemy u Jezusa, np. Mt 13,41-42; Mt 25,41. Kościół naucza o piekle przede wszystkim po to, by człowiek starał się być odpowiedzialnym za swoje życie i wykorzystywał wolność ze względu na swoje wieczne przebaczenie.



  • Czy nasza wiara w istnienie piekła lub nieba może nam w czymś pomóc? ( Możemy szybciej godzić się z innymi, nie być zatwardziałymi w swoim grzechu, uczyć się miłości na wzór Chrystusa, bo przecież z Nim się spotkamy.)

Całe dzieje świata zmierzają do ostatecznego powrotu do Ojca, do przyjaźni z Nim harmonii wewnętrznej. Dlatego właśnie wszystko, co dobre służy naszym powrotom do Ojca.



1 KKK, nr 188, s.56, Poznań 1994

2 KKK, 202, s.59, Poznań 1994

3 św. Grzegorz z Nyssy, Oratio catechetica, 15: PG 45,48 B

4 KKK nr 500, s.124, Poznań 1994

5 Katechizm Rzymski, 1,5,11; por. Hbr 12,3.

6 Św. Franciszek z Asyżu, Admonitio, 5,3.

7 Por. KKK, nr 638-646, s.159n., Poznań 1994

8 Sobór Watykański II, Lumen gentium, 48.

9 Por. 2 Tes 2,4-12; 1Tes 5,2-3; 2J 7; 1J 2,18.22.

10 KKK, nr 678, s.170, Poznań 1994

11 KKK, nr 683, s.172, Poznań 1994

12 tamże, nr 735, s.184

13 KKK, nr 737, s.185

14 Herams, Visiones pastoris, 2,4,1;

15 KKK, nr 760, s.190

16 Orygenes, Homiliae in Ezechielem, 9,1.

17 Św. Teresa od Dzieciątka Jezus, Rękopisy autobiograficzne, B 3v

18 Św. Ambroży, Expositio Psalmi CXIII, 14,30:PL 15,1403 A

19 Katechizm Rzymski, 1,11,5.

20 Św. Teresa od Dzieciątka Jezus, Novissima verba

21 Mszał Rzymski, Prefacja o zmarłych.

22 Por. J 14,3

23 KKK, nr1033, s.252, Poznań 1994.







©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna