Europejski model społeczny i rola dialogu społecznego w jego rozwoju



Pobieranie 17.35 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar17.35 Kb.
Sławomir Adamczyk

Europejski model społeczny i rola dialogu społecznego w jego rozwoju
Unia Europejska jest rzecznikiem aktywnej polityki społecznej. Ma to pozwalać na skuteczne radzenie sobie przez państwa członkowskie z reperkusjami społecznymi towarzyszącymi rozwojowi gospodarczemu.
Pojęcie europejskiego modelu społecznego

U podstaw takiego podejścia leży przywiązanie do idei europejskiego modelu społecznego (EMS), który opiera się na przekonaniu, że możliwe jest pogodzenie wymogów szybkiego rozwoju ekonomicznego z realizacją celów społecznych (bezpieczeństwo zatrudnionych, dostęp do sfery publicznej itp.). Mimo wielu ścieżek rozwoju, zależnych od tradycji i praktyki zbiorowych stosunków pracy w poszczególnych krajach są pewne cechy wspólne EMS. Pierwszą z nich stanowi przywiązanie do zasady sprawiedliwości społecznej oraz odpowiedniego zabezpieczenia społecznego. Po drugie, uznanie, że społeczna sprawiedliwość może przyczyniać się do ekonomicznej efektywności i postępu, ponieważ polityka socjalna jest traktowana jako jeden z kluczowych czynników procesów dostosowawczych w gospodarce w trakcie zmian strukturalnych. Trzecią charakterystyczną cechą EMS jest wysoki stopień zorganizowania interesów i wszechstronnych rokowań pomiędzy władzami państwowymi a partnerami społecznymi w sprawach związanych z polityką gospodarczą i socjalną. Zbiorowe stosunki pracy w Europie, w porównaniu z innymi regionami świata, są bardziej ustabilizowane.

W efekcie większą rolę niż gdzie indziej odgrywa partnerstwo i „czynnik zaufania” w rozwiązywaniu problemów społecznych. Zostało to potwierdzone przez przywódców Unii Europejskiej, którzy na szczycie w Barcelonie w 2002 r. uznali, że EMS jako koło napędowe harmonijnego rozwoju państw UE opiera się na wydajnej gospodarce, wysokim poziomie opieki socjalnej oraz edukacji i dialogu społecznym.

To właśnie europejski dialog społeczny pozwala na koordynację EMS na wielu szczeblach poczynając od negocjacji mających na celu wdrożenie jednolitych standardów w dziedzinie stosunków pracy, poprzez dialog sektorowy, a kończąc na ustaleniu ram dialogu na poziomie przedsiębiorstwa. Pomaga on partnerom społecznym wpływać na kształtowanie polityki unijnej, wzmacnia procesy integracji wewnątrz Unii Europejskiej, a także wspiera rozwój unijnego rynku wewnętrznego. Pełni zarazem rolę uzupełniającą wobec dialogu społecznego prowadzonego na szczeblu narodowym.



Europejski model społeczny w działaniu praktycznym na poziomie krajowym

Zdaniem naukowców, typowo europejskie podejście pokazujące  europejski model w działaniu na poziomie narodowym widoczne było w latach 90-tych w odrodzeniu paktów społecznych. Godziły one wymagania wolnorynkowej  gospodarki z zachowaniem spójności społecznej. Na przykład w Holandii w 1992 roku zawarto porozumienie „Nowy kurs” oraz porozumienie „Flexicurity” z 1996 roku. Główne grupy społeczne uzgodniły w tych porozumieniach pakiety działań, które podjęła Holandia, aby zapobiec nadciągającym kryzysom. Zdolność do porozumienia między partnerami społecznymi i rządem w kwestii zastosowania środków zaradczych, sprawiły, że kraj mógł nadal rozwijać się gospodarczo. Podobne pakty zawarto w większości unijnych krajów. Próbowano w nich uzgadniać cele i interesy grup społecznych. Zapewniały one pokój społeczny, co z kolei umożliwiało powstanie warunków do dynamicznego rozwoju biznesu.

  Z kolei we Francji w 2004 roku ówczesny premier Jean-Pierre Raffarin przedstawił projekt Paktu dla wzrostu gospodarczego. Uznał bowiem, że aby wzrost gospodarczy był trwały potrzebna jest umowa społeczna. Premier złożył obietnicę, że będzie dbał o finanse publiczne, przedsięwzięcia infrastrukturalne. Firmom  zaproponował niższe podatki, ale z drugiej strony oczekiwał, że nie będą stosowały presji na świat pracy przedstawiając wizję wyeksportowania miejsc pracy za granic. Natomiast środowiskom pracowniczym zaproponował m.in. podniesienie minimalnej pensji, bo – jak oznajmił – płace muszą mieć wzrastającą siłę nabywczą, co zwiększa popyt konsumpcyjny. Ale w zamian pracownicy stanęli wobec wizji powrotu do dłuższego tygodnia pracy. Premier podkreślił, że owoce wzrostu gospodarczego muszą być dobrze dzielone. Praca musi się opłacać. Ponadto zaproponowany Pakt definiował  działania na rzecz bezrobotnych i na rzecz zwiększenia spójności społecznej, pomocy wykluczonym społecznie itp. Premier Raffarin zaznaczał jednoznacznie, że przedstawiona wizja rozłożenia zysków i kosztów związanych ze wzrostem gospodarczym ma na celu zachowanie francuskiego modelu społecznego. 

Rola i formy europejskiego dialogu społecznego

Jak już wspomniano wcześniej europejski dialog społeczny pełni rolę pomocnicza wobec dialogu na poziomie krajowym. Zainicjowany na kameralnym spotkaniu europejskich organizacji partnerów społecznych z przewodniczącym Komisji Europejskiej w 1985 r. w miejscowości Val Duchesse, początkowo pozostawał w cieniu innych instrumentów realizacji wspólnotowej polityki socjalnej. Jego samodzielne znaczenie jednak wzrastało wraz z rangą nadawaną mu przez kolejne akty wspólnotowego prawa pierwotnego. Obecnie ocenia się, że dialog społeczny w formie nadanej mu zapisami Traktatu Amsterdamskiego (1997) oraz potwierdzonej w Traktacie z Lizbony (2007) stanowi jeden z filarów Unii Europejskiej. Jego rozwój jest ściśle związany z wyzwaniami, jakie pojawiły się przed państwami europejskimi w miarę pogłębiania się integracji, a zwłaszcza narastającą asymetrią między dążeniem do konkurencyjności i ograniczoną możliwością koordynowania krajowych polityk społecznych. Komisja Europejska popiera dialog między europejskimi partnerami społecznymi, uznając go za istotny komponent wspomagający realizację odnowionej Strategii Lizbońskiej oraz Zintegrowanych Wytycznych na rzecz Zatrudnienia i Wzrostu.

Europejski dialog społeczny jest wielowymiarowy. Obejmuje trójstronne uzgodnienia partnerów społecznych z Komisją Europejską oraz innymi organami UE, obligatoryjne procedury konsultacji zagadnień z obszaru polityki społecznej, oraz dialog autonomiczny (w tym sektorowy) mogący, zgodnie z art. 139 Traktatu Wspólnot Europejskich, prowadzić do zawierania porozumień zbiorowych. Na poziomie przedsiębiorstwa dialog europejski realizowany jest przede wszystkim poprzez instytucję europejskich rad zakładowych.



źródło: J. Morin, Komisja Europejska

Dokonania europejskiego dialogu społecznego

Znaczące są dotychczasowe dokonania dialogu europejskiego. W przeciągu ostatnich12 lat Komisja Europejska skierowała do konsultacji z partnerami społecznymi 27 zagadnień, które uznała za konieczne uregulować na poziomie wspólnotowym. Żadne z nich nie pozostało bez reakcji partnerów społecznych. W 4 przypadkach podjęli oni decyzję o przystąpieniu do negocjacji w trybie art. 139 TWE. Dzięki temu przyjęte zostały 3 porozumienia ramowe, które następnie przekazano Komisji i zostały one przekształcone w dyrektywy Rady UE. Są to umowy: o urlopach rodzicielskich (Dyrektywa 96/34/WE), o pracy w niepełnym wymiarze czasu (Dyrektywa 97/81/WE), o pracy na czas nieokreślony (Dyrektywa 99/70/WE). Następnie nastąpiło wdrożenie dyrektyw do porządku prawnego poszczególnych krajów członkowskich. Tym samym rezultaty dwustronnego dialogu społecznego na poziomie europejskim stały się częścią obowiazującego prawa pracy na poziomie krajowym.

Od 2002 r. europejscy partnerzy społeczni podjęli wyzwanie negocjacji autonomicznych porozumień wdrażanych w sposób samodzielny (tzn. bez pośrednictwa Komisji oraz rządów krajów członkowskich) na poziomie krajowym. Zawarto do tej pory 3 porozumienia ramowe tego typu dotyczące: telepracy(2002), stresu związanego z pracą(2004) oraz zapobiegania przemocy i nękaniu w miejscu pracy(2006). W miarę włączania sie partnerów społecznych w realizację celów nakreślonych w ramach zrewidowanej Strategii Lizbońskiej coraz więcej uwagi poświęca się wspólnym ramowym planom akcji dotyczącym wybranych elementów rynku pracy. Cechą charakterystyczną tego typu instrumentów jest to, że priorytety uzgadniane przez partnerów na poziomie wspólnotowym są następnie realizowane wspólnie na poziomie krajowym i podlegają corocznemu raportowaniu.

Osobnym elementem autonomicznego dialogu europejskiego jest dialog sektorowy. Choć w niektórych branżach istniał on już wcześniej to impulsem do jego żywiołowego rozwoju w sposób sformalizowany było przyjęcie przez Komisję Europejską w 1998 r. decyzji o ustanowieniu Komitetów Dialogu Sektorowego. Miały być one tworzone w sposób całkowicie dobrowolny w tych sektorach, w których partnerzy społeczni wspólnie wystąpią z wnioskiem o udział w dialogu na poziomie europejskim i gdzie organizacje reprezentujące partnerów dialogu społecznego są na tyle reprezentatywne by być w stanie udźwignąć ciężar odpowiedzialności za własne sektory. Zostało powołanych już 36 Sektorowych Komitetów Dialogu Społecznego. Obejmują one całe spektrum obszarów od tradycyjnych przemysłów takich jak hutniczy czy stoczniowy, poprzez branże usługowe aż do bardzo specyficznych sektorów takich jak np. futbol zawodowy. Szacuje się, że istniejące komitety reprezentują już ponad 60% pracowników krajów UE. Zgodnie z decyzją Komisji zadaniem komitetów ma być udzielanie konsultacji w sprawie rozwoju dokonującego się na poziomie wspólnotowym, mającym implikacje społeczne oraz rozwijanie i promowanie dialogu społecznego na poziomie sektora. Wśród efektów ich pracy są zarówno porozumienia przekształcone następnie w dyrektywy jak też i kodeksy dobrych praktyk czy wspólne stanowiska i deklaracje, wskazujące kierunek pożądanych działań wspólnotowych w odniesieniu do reprezentowanych sektorów.



Należy zwrócić uwagę na zaangażowanie NSZZ „Solidarność” w praktykę dialogu na poziomie europejskim. Już w 2002 r., a więc na 2 lata przed polską akcesją do UE przedstawiciel związku brał udział we wspomnianych już europejskich negocjacjach dotyczących telepracy. Kolejne autonomiczne porozumienia europejskie także negocjowane były z udziałem przedstawicieli NSZZ „Solidarność”. Obecnie polski ruch związkowy reprezentowany jest zarówno w Europejskim Komitecie Dialogu Społecznego, (wypracowującym wspólne programy działań partnerów społecznych oraz monitorującym ich wdrażanie) jak też i w wielu komitetach dialogu sektorowego.

Zwolennicy europejskiego modelu społecznego uznają dialog społeczny na poziomie unijnym za konieczny instrument zapewnienia i rozpowszechniania minimalnych standardów w zakresie zbiorowych uprawnień pracowniczych. Dlatego jego rozwój ma kluczowe znaczenie dla przyszłości Europejskiego Rynku Pracy, będącego wciąż jeszcze bardziej projektem niż rzeczywistością.




©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna