Gimnazjum Publiczne im. Jana Pawła II w Sobkowie Ocalmy od zapomnienia…



Pobieranie 102.44 Kb.
Data09.05.2016
Rozmiar102.44 Kb.


Gimnazjum Publiczne

im. Jana Pawła II w Sobkowie



Ocalmy

od zapomnienia…







Praca ta jest zadaniem konkursowym, która na podstawie relacji osób pamiętających czasy przedwojenne i wojenne odtwarza życie codzienne, obyczaje, nazwiska, zawody Żydów oraz ich znaczenie dla regionu przez nich zamieszkanego.

Praca zawiera losy Żydów polskich, mieszkających przed wojną i w czasie wojny w Sobkowie oraz niektórych wsiach gminy Sobków.

Główną część pracy stanowią wywiady i rozmowy przeprowadzone przez uczniów- uczestników konkursu i zapisane przez nich relacje osób mieszkających w Sobkowie i okolicznych wsiach. Wykorzystana została również zalecana literatura.

Uczniowie, podzieleni na grupy i przygotowani pod względem merytorycznym przez nauczycieli- opiekunów, prowadzili badania w terenie..


(fragment)

W II połowie XIX wieku w Sobkowie oprócz ludności katolickiej, mieszkała duża liczba, dobrze zorganizowanej ekonomicznie społeczności wyznania mojżeszowego. Gmina żydowska w Sobkowie istniała już w okresie przedkonkordatowym. W latach 1847-1848 gmina była właścicielem drewnianej bożnicy i dobudowanego do niej murowanego chederu, drewnianej mykwy, drewniano – murowanego domu rabina, koszernej rzeźni drobiu, cmentarza, który znajdował się na granicy miejscowości. Poza terenem zabudowanym obok cmentarza katolickiego oraz łaźni żydowskiej.

W roku 1864 gmina żydowska posiadała 60 prętów gruntu. Wskutek zniszczenia miejscowości w czasie I wojny światowej, spadku zaludnienia oraz upadku gospodarni, na prośbę podrabina i rzezaka w 1929 raku zlikwidowano gminę w Sobkowie, włączając jej ludność do gminy w Jędrzejowie.

Według elenchusów diecezjalnych z roku 1864 miasto Sobków zamieszkiwało 500 wyznawców mozaizmu, co razem z ludnością katolicką tworzyło liczbę 1575 mieszkańców parafii Sobków. Poniższa tabela przedstawia liczbę ludności wyznania mojżeszowego.
Liczebność mieszkańców wyznania mojżeszowego w parafii Sobków

w latach 1864-1909


ROK

ŻYDZI


OGÓŁEM

mężczyźni


kobiety


razem

Liczba bezwzględna

Odsetki

1864

-

-

500

31,7

1575

1865

230

270

500

30,6

1590

1867

130

177

307

20,4

1505

1879

45

55

100

7,8

1284

1898

517

600

1117

38,8

2878

1900

435

491

926

31,7

2918

1901

550

527

1071

31,8

3371

1902

590

577

1167

30,6

3467

1903

501

514

1015

36,8

3315

1904

693

674

1367

33,6

3708

1905

567

569

1136

20,4

3380

1906

210

370

580

21,7

2838

1907

215

378

593

31,3

2733

1909

513

536

1049

30,1

3346

Z tabeli powyższej wynika, że w II poł. XIX wieku liczba ludności żydowskiej ulegała gwałtownym skokom. Dynamiką rozwoju liczebnego Żydów najbardziej zaskakują lata 1879, 1898. W przeciągu 19 lat liczba ich wzrosła ze 100 do 1117, czyli o 1017 osób. Najmniejszy odsetek ludności żydowskiej miał miejsce w roku 1879 (7,8%), natomiast największy w 1898 roku (38,8%).

Z wykazów dotyczących stanu kościołów parafialnych w dekanacie jędrzejowskim wynika, że ostatnim polskiej narodowości dziedzicem Sobkowa był Ferdynand Sulimierski, bowiem w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku majątek przeszedł w ręce żydowskie. Akta parafii Sobków potwierdzają tę informację „właściciele dóbr Sobkowa i Tokarnia są wyznania mojżeszowego i zajmują 2/3 przestrzeni gruntów stanowiących terytorium Sobków”. Właścicielem majątku sobkowskiego był – Mojżesz Rajzman.

Jeśli chodzi o strukturę społeczno-zawodową Żydów to z akt urodzin w parafii Sobków ludności wyznania mojżeszowego z lat 1864 – 1865 można stwierdzić, iż wyznawcy mozaizmu utrzymywali się w znacznej mierze z handlu. Obrazuje to poniższa tabela.





ZAWÓD


NAZWA MIEJSCOWOŚCI

Sobków

Nida Sobkowska

Sokołów Górny

Handlarz

29

-

-

Wyrobnik

6

-

-

Felczer

2

-

-

Dystrybutor

1

-

-

Kołodziej

1




-

Garbarz

3

-

-

Przekupnik

1

-

-

Szewc

4

-

1

Krawiec

6

-

-

Czapnik

1

-

-

Pachciarz

-

1

-

W naszych badaniach staraliśmy się dotrzeć do najstarszych mieszkańców Sobkowa i okolic...

Celem konkursu było poznanie bogatej historii i tradycji Żydów polskich, ich ogromnego wkładu i miejsca w dziejach społeczności lokalnych w ciągu wieków wspólnej historii. Ponadto chcieliśmy jeszcze dogłębniej poznać przeszłość w wymiarze lokalnym poprzez odkrywanie nieznanych miejsc, zdarzeń i ludzi.

Uczniowie docierali do mieszkańców i swoich bliskich, którzy jeszcze pamiętają czasy, w których wspólnie z Żydami tworzyli społeczność danej miejscowości. Już niewiele osób pozostało wśród żywych, którzy mogą wskrzesić we wspomnieniach tamte dni. Ci co pozostali bardzo chętnie opowiadali o swojej młodości. Z wielką starannością starali sobie przypomnieć tamte chwile, kiedy przyszło im razem z Żydami pracować i żyć na wspólnej ziemi.

Słuchając, my młodzi, nauczyliśmy się bardzo dużo. Nasze współczesne życie przez pryzmat tamtych dni nabrało innego wymiaru. Niewiele pozostało z tamtych czasów. Kiedy już zabraknie ludzi pamiętających tamte czasy, świadczyć będą jedynie pozostałości budynków przy głównej uliczce i Rynku, pozostałości cmentarza żydowskiego oraz wspomnienia przez nas zapisane. Mamy nadzieję, że ta praca ocali od zapomnienia choć cząstkę historii naszego regionu.

Niniejszą pracę pod kierunkiem Dyrektora Gimanzjum – pana Stanisława Osowskiego, nauczycielki historii – pani mgr Renaty Blicharskiej, nauczycielki plastyki – pani mgr Małgorzaty Banaszek i nauczycielki języka polskiego - pani mgr Doroty Gryń przygotowali uczniowie Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Sobkowie. Liderami poszczególnych grup byli: Norbert Banaszek (kl.III), Paulina Brejdak (kl.III), Anna Tkacz (kl. III), Anita Kośmider (kl. III), Jowita Gacek (kl. III), Adrian Purski (kl. III), Ewa Ślęzak (kl. III), Patrycja Kaczmarczyk (kl. III), Dorota Kędzior (kl.I), Magdalena Baran (kl.I)


W ocalałym Dzienniku lekcyjnym z roku 1925/26 szkoły w Sobkowie można było odczytać następujące nazwiska żydowskie. Niektóre imiona bądź nazwiska mogły zostać błędnie odczytane, z uwagi na czas, który zrobił swoje oraz na charakter pisma wpisującego. Oto one:
1. Sitla Kochmanówna, ur.1913 – ojciec Cyna Kochman był kupcem w Sobkowie.
2. Marja Kaufmanówna, ur.1912 – ojciec Rykla Kauffman.
3. Rondla Birenbaum , ur. 1914 – ojciec Szmuul Birenbaum, krawiec
4. Estera Sinsbang, ur. 1914 – ojciec Bejryś Sinsbang, restaurator.
5. Bajgla Lewkowicz, ur. 1924 – ojciec Mosiek Lewkowicz, piekarz
6. Haim Mortkowicz, ur.1912 – ojciec Chal Mortkowicz, rzeźnik
7. Mosiek Smolarski, ur. 1914 – ojciec Hersz Smolarski, szewc
8. Alfer Zilbowszac, ur. 1914 – ojciec Benjamin Zilberszac, handlarz
9. Sitla Kochmanówna, ur. 1913 – ojciec Cyna Kochman, kupiec
10.Herszta Mortkowicz, ur. 1914 -0 ojciec Szmul Mortkowicz, rzeźnik
11. Zaks Gitla, ur. 1913 – opiekun Icek Godlewski, handlarz
12. Sima Brzegowski, ur. 1917 – ojciec Josek Brzegowski, szewc
13. Uchla Horowicz, ur.1916 – ojciec Szlama Horowicz, handlarz
14. Estera Lewkowicz, ur. 1912 – ojciec Mosiek Lewkowicz, piekarz
15. Bajgla Brzezińska, ur. 1917 – ojciec Anzelm Brzeziński, szewc
16. Szmul Brajtbort, ur. 1917 – ojciec Dawid Brajtbort, handlarz
17. Szlama Goldnajd, ur. 1917 – ojciec Benjamin Goldnajd, handlarz
18. Josek Godlewski, ur. 1917 – ojciec Icek Godlewski, handlarz
19. Majer Brzegowski, ur. 1917 – ojciec Mosiek Brzegowski, stolarz
20. Kochman Lejbuś, ur. 1917 – ojciec Szelo Kochman, handlarz
21. Rywin Kierszencwajg, ur. 1917 – ojciec Horszla Kierszencwajg,

handlarz

22. Estera Uchla Mortkowicz, ur. 1918 – ojciec Szmul Mortkowicz, rzeźnik
23. Itla Godlewska, ur. 1918 – ojciec Haskiel Godlewski, agent
24. Pola Kierszencwajg, ur. 1918 – ojciec Horszla kierszenswajg, handlarz
25. Estera Horowicz, ur. 1918 – ojciec Szlama Horowicz, handlarz
26. Hudes Goldnajd, ur. 1918 – ojciec Benjamin Goldnajd, handlarz
27. Mosiek Rakowski, ur. 1918 – ojciec Icek Rakowski
28. Itla Godlewska, ur. 1918 – ojciec Mejlock Godlewski, handlarz
29. Zajka Zelkowicz, ur.1918 – ojciec Josek Zelkowicz, szewc
30. Icek Smolarski, ur. 1916 – ojciec Hersz Smolarski, szewc
31. Mincla Obicia, ur. 1917 – ojciec Szlama Obici, szewc
32. Icek Mortyn, ur. 1916 – ojciec Hercka Mortyn, rzeźnik
33. Jankiel Kapelmaister, ur. 1914 – ojciec Anzelm Kapelmaister, szewc
34. Chaim Kapelmaister, ur.1916 – ojciec Anzelm Kapelmaister, szewc

Nazwiska i imiona żydowskie można odczytać z Tabeli nadawczej gruntów dla mieszkańców Sobkowa z 1864 roku.




Nazwisko i imię otrzymującego ziemię

Ilość gruntów

Morgi

pręty

Brzegowski Mnase

1

220

Godlewski Abil

5

80

Goldberg Rachmal

-

-

Wajnsztat Eliasz

4

-

Graniedman Szmul

1

140

Basista Mendel

-

-

Wojszna Agżka

-

270

Wierthmel Elita

-

90

Kaufman Nuta

-

60

Wajnsztat Icek

-

90

Wajnsztat Lejbuś

-

90

Izraelowicz Szmul

-

90

Szenker Zyspa

-

-

Ajzenberg Jonasz

-

60

Mortkowicz Icek

-

60

Spadkobiercy Szenkera Herszli

-

60

Blaunsztajn Nuhym

-

90

Spadkobiercy Urbacha Mośka

-

30

Herszberg Jankiel

-

60

Kirszencweing Elia

-

60

Henig Icek

-

60

Szenker Sime

-

60

Szworezbrot Herszla

-

60

Kaufman Mojsie

-

60

Hilet Simcha

-

60

Obicki Sima

-

60

Wajnberg Brajgla

-

60

Ickowicz Herszla

-

60

Wajnberg Uszer

-

60

Smolerski Herszla

-

60

Siedlecki Hercka

-

225

Łaźnia żydowska

-

30

Gmina żydowska

-

30





  1. A. Penkalla, Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992.

  2. B. Szaynok, Pogrom Żydów w Kielcach.

  3. N. Kameroz - Kos, Święta i obyczaje żydowskie, Warszawa 1997.

  4. Żbikowski, Żydzi, Wrocław 1997.

  5. Cała, H. Węgrzynek, G. Zapolska, Historia i kultura Żydów polskich. Słownik, W- wa 2000.

  6. J. Korczak, Król Maciuś I

  7. R. Blicharska, Środowisko parafii Sobków w II połowie XIX i na początku XX wieku, Kielce 1998 (praca magisterska)


Do pracy dałączono:

  1. Kserokopię dziennika lekcyjnego z roku 1925

  2. Fragment Gazetki szkolnej „SEDNO” z grudnia 2007r.





©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna