Gmina Biłgoraj program ochrony środowiska dla gminy biłgoraj na lata 2008 2020 Biłgoraj, grudzień 2008



Pobieranie 0.74 Mb.
Strona4/18
Data06.05.2016
Rozmiar0.74 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18

2.3. Opis zasobów naturalnych.

2.3.1. Geomorfologia.


Gmina Biłgoraj leży w obrębie następujących jednostek fizyczno-geograficznych (wg Kondrackiego):

I Wyżyna Małopolska (34)



  1. Wyżyna Wschodniomałopolska (343)

    1. Roztocze (343.2)

    1. Roztocze Zachodnie (343.21)

II Podkarpacie (51)

  1. Podkarpacie Północne (512)

    1. Kotlina Sandomierska (512.4)

b. Równina Biłgorajska (512.47)

Rys. 4. Podział fizjograficzny gminy Biłgoraj.

Przeważającą część gminy obejmuje Równina Biłgorajska. Jest to rozległe obniżenie, które stanowi fragment Zapadliska Przedkarpackiego wypełnionego głównie mało odpornymi iłami i piaskami trzeciorzędu, przykrytego osadami czwartorzędu. Równina Biłgorajska ma charakter tarasu nadzalewowego o powierzchni łagodnie zapadającej od krawędzi Roztocza ku dolinie Tanwi. Charakterystycznymi formami są wydmy oraz bagna i torfowiska. Monotonny krajobraz urozmaicają wały wydmowe długości kilku kilometrów i wysokości względnej do 10 m. Urozmaicenie w rzeźbie stanowią również nieliczne doliny rzek spływających z Roztocza. Rzędne terenu wahają się pomiędzy 174 m n.p.m (w dolinie Łady, na granicy gmin Biłgoraj i Księżpol), a 221 m n.p.m. (na zachód od Korytkowa Dużego).

Roztocze Zachodnie (Gorajskie) występuje w północno- wschodniej części gminy, opadając w kierunku południowo – zachodnim ku Równinie Biłgorajskiej. Jest to wał obejmujący płaskowyże i garby pokryte lessem, rozcięte siecią suchych dolin, rzadziej dolin rzecznych. Południową granicę tego regionu wyznacza krawędź zewnętrzna o wysokości 10 – 30 m. Wysokości bezwzględne wahają się od 246 m n.p.m.(okolice Dyl) do 293 m n. p. m. ( wzgórze w rejonie Żelebska).


2.3.2. Budowa geologiczna.


Gmina Biłgoraj leży w północno-wschodniej części zapadliska przedkarpackiego, jedynie północno – wschodnie krańce znajdują się na obrzeżu niecki lubelskiej. Granicą pomiędzy dwoma jednostkami strukturalnymi jest strefa tektoniczna złożona z serii uskoków opadających w kierunku zapadliska przedkarpackiego. Przebiega ona z północnego-zachodu na południowy-wschód (w obrębie gminy system dyslokacji przebiega na północ od miejscowości Dyle). Kredowe i trzeciorzędowe (przede wszystkim węglanowe) osady niecki zapadają pod ilaste utwory trzeciorzędu (miocenu) wypełniające zapadlisko.

Równina Biłgorajska.

Równinę Biłgorajską, która wchodzi w skład Kotliny Sandomierskiej, nie objęło morze kredowe, dlatego też w obrębie Równiny Biłgorajskiej bezpośrednio na utworach jurajskich zalegają osady trzeciorzędowe. W pobliżu progu wyżynnego utwory jurajskie wykształcone w postaci margli, dolomitów i wapieni występujących na głębokości 80 – 143 m p. p. t. W miocenie na obszarze Kotliny Sandomierskiej wystąpiły ruchy tektoniczne oraz powstało zapadlisko przedkarpackie. Trzeciorzęd na omawianym obszarze reprezentują osady miocenu środkowego wykształcone jako piaski, piaskowce, zlepieńce oraz wapienie litotamniowe i rafowe. Ich miąższość wynosi od 25 do ~ 35 m, a zalegają na głębokości od 40 do 145 m. Wyżej zalegają iły i mułowce oraz margle ilaste z przewarstwieniami piasku i piaskowca. Najmłodsze osady trzeciorzędu to iły krakowieckie. Kompleks tych osadów tworzą szare iły, iłołupki, mułowce piaszczyste i mułki z przewarstwieniami piaskowców i piasków. Miąższość iłów krakowieckich w pobliżu Roztocza wynosi ~ 18 – 40 m i wzrasta w kierunku południowo – zachodnim. Powierzchnia trzeciorzędowa jest zróżnicowana morfologicznie; jest to wynik intensywnej działalności rzecznej zachodzącej w pliocenie. Plioceńska sieć rzeczna wydrążyła na przedpolu Roztocza rynnę, w której osadziły się później osady czwartorzędowe. Efektem tej działalności jest między innymi kopalna dolina Biłgoraj – Lubaczów, występująca w północnej i wschodniej części gminy Biłgoraj. Rynna ma swój początek u podnóża Roztocza (w rejonie Korytkowa Małego) i kontynuuje się w kierunku południowo – wschodnim do Biłgoraja. Na południe od Biłgoraja, w Okrągłem, dolina skręca na wschód i przechodzi na obszar gminy Tereszpol, a następnie biegnie w kierunku południowo – wschodnim do Lubaczowa. W północnej części kopalnej struktury utwory czwartorzędowe osiągają miąższość 70 – 85 m, natomiast w okolicy Biłgoraja 45 – 70 m.

Z początkiem zlodowacenia południowopolskiego nastąpiła, przy współudziale wód lodowcowych, akumulacja piasków drobno- i średnioziarnistych oraz mułkowatych, rzadziej piasków gruboziarnistych ze żwirami. Osadziły się one w pogrzebanej dolinie Korytków – Biłgoraj, występującej w obrębie gminy Biłgoraj i będącej północnym odcinkiem kopalnej doliny Biłgoraj – Lubaczów. Strop piasków czwartorzędowych występuje tutaj na głębokości 30 – 65 m p. p. t. Miąższość warstwy piaszczystej waha się od 8 do 20 m. Osady piaszczyste przykrywa seria mułków i mułków piaszczystych o miąższości od kilku do ~ 60 m. Ich strop występuje na głębokości od kilku do ~ 55 m p. p. t. Na znacznych obszarach mułki stanowią spągową warstwę czwartorzędu; można je spotkać niemal na całej powierzchni gminy (z wyjątkiem wzniesień trzeciorzędowych). Gliny zwałowe powstałe w czasie zlodowacenia południowopolskiego zachowały się przede wszystkim w centralnej i południowej części gminy. Przykrywają one znaczne fragmenty serii mułkowej lub leżą bezpośrednio na iłach krakowieckich tworzących wysoczyzny i spłaszczone stoki powierzchni podczwartorzędowej. Ich strop znajduje się na głębokości od kilku do ok. 35 m p. p. t., natomiast miąższość waha się od 5 do ~ 20 m. W wielu miejscach gliny zwałowe przykrywa kilkumetrowa warstwa piasków lodowcowych i wodnolodowcowych ze żwirami.

W okresie interglacjału mazowieckiego silna erozja boczna i wgłębna spowodowała rozcięcie pokryw lodowcowych oraz akumulację osadów piaszczystych i zastoiskowych (mułki i iły) wielkich rozlewisk rzecznych. Na przedpolu Roztocza utworzyła się wtedy, w promieniu ~ 10 – 15 km od strefy krawędziowej Roztocza, wielka równina akumulacyjna, której główny rozwój przypadł na okres zlodowacenia środkowopolskiego i południowopolskiego. Osady tego wieku odsłaniają się na powierzchni. Ich miąższość wynosi od kilku do ~ 60 m. Leżą one bezpośrednio na glinach zwałowych i mułkach zlodowacenia południowopolskiego bądź bezpośrednio na iłach trzeciorzędowych. Na znacznych terenach profil geologiczny równiny budują mułki, mułki piaszczyste, piaski mułkowate i iły oraz osady piaszczyste, w których dominują piaski drobnoziarniste. Przepływająca przez równinę akumulacyjną rzeka Biała Łada nie wytworzyła struktur różniących się od otaczających ją obszarów.

Występujące w południowej części gminy, wyraźnie zaznaczające się w terenie, doliny Łady oraz Białej i Czarnej Łady wypełniają osady zlodowaceń środkowopolskiego i południowopolskiego. Utwory te wykształcone są w postaci piasków różnej granulacji, od mułkowatych po gruboziarniste, przewarstwione często kilkumetrowej, rzadziej kilkunastometrowej miąższości mułkami lub iłami. Miąższość serii piaszczystej waha się od 25 do 45 m. W dolinie Czarnej Łady leży ona na mułkach zlodowacenia południowopolskiego, natomiast w obrębie wspólnej doliny Białej i Czarnej Łady często występuje bezpośrednio na iłach krakowieckich. Doliny tworzą strukturę o szerokości 1500 – 2000 m i kierunku E – W oraz NE – SW. Obie rzeki łączą się w miejscowości Sól..

Charakterystycznym elementem morfologicznym nizinnej części gminy są wydmy. Ich rozprzestrzenienie jest duże. Wały wydmowe i pola piasków eolicznych osiągają rozmiary kilkuset metrów i miąższość 15 – 20 m.



Roztocze.

Nieckę Lubelską wypełniają osady kredowe wykształcone jako opoki, opoki margliste, margle i wapienie. Ich strop znajduje się na głębokości od ~ 10 do 60 m. Miąższość kredy dochodzi tu do 500 m. Powierzchnia utworów kredowych obniża się generalnie z północnego – wschodu na południowy – zachód. Osady kredowe są silnie spękane. Są to regularne i wyraźne spękania, przeważnie o kierunku NW – SE i NNW – SSE.

Na osadach kredowych leżą utwory trzeciorzędowe. Ich strop występuje na głębokości od kilku do ~ 25 m p. p. t. Niewielkie fragmenty trzeciorzędu odsłaniają się na powierzchni. Miąższość osadów trzeciorzędowych waha się od ~ 10 do ~ 40 m. Są to wapienie litotamniowe, rafowe oraz piaski i piaskowce. Utwory kredowe i trzeciorzędowe są pocięte pionowymi i poziomymi spękaniami o przebiegu głównie NNW – SSE.

W pliocenie w obrębie strefy krawędziowej Roztocza ukształtowały się rysy obecnej rzeźby terenu. W czwartorzędzie strefę krawędziową Roztocza objęło zlodowacenie południowopolskie. Miąższość utworów polodowcowych dochodzi tu od 10 do 15 m. Wykształcone są one w postaci glin zwałowych oraz piasków. Na obszarach wierzchowinowych Roztocza oraz na stokach wzniesień wapienie trzeciorzędowe przykryte są warstwą lessów z okresu zlodowacenia północnopolskiego o miąższości od kilku do około 20 m.


2.3.3. Klimat.


Według podziału na regiony klimatyczne W. Okołowicza, gmina Biłgoraj należy do regionów: nizinnego sandomierskiego i wyżynnego lubelskiego. Klimat kształtowany jest przez zmienny w swym zasięgu masyw powietrza morskiego (z zachodu) i kontynentalnego ( ze wschodu) przy przewadze wpływów kontynentalnych.

Równina Biłgorajska należy do najcieplejszych regionów Polski - stopień nasłonecznienia wynosi 62,5 kcal/cm2 na rok. Charakteryzuje się długim i ciepłym latem, ciepłą i słoneczną jesienią oraz niezbyt ostrą zimą. Średnia temperatura roczna wynosi 7,6oC, najzimniejszym miesiącem jest styczeń (- 3.2o C), a najcieplejszym lipiec (18,6oC). Średnie opady roczne wynoszą 600 mm, najobfitsze opady występują w lipcu. Pokrywa śnieżna zalega przez 80 - 85 dni. Niekorzystną cechą klimatu są przymrozki występujące w okresie wegetacyjnym (średnia temperatura dobowa powyżej 5oC), który trwa 210 dni.

Przeważają wiatry zachodnie o średniej prędkości 3 m/s.

Warunki klimatyczne gminy Biłgoraj są korzystne dla rozwoju rolnictwa.


2.3.4. Wody powierzchniowe.


Gmina Biłgoraj prawie w całości należy do zlewni rzeki San, jedynie północno-wschodnie fragmenty (rejon Kajetanówki) odwadniane są przez Gorajec, należący do zlewni Wieprza. W porównaniu z innymi gminami powiatu omawiany obszar charakteryzuje się dość wysoką zasobnością wód powierzchniowych. Gmina jest rejonem skoncentrowanego odpływu wód powierzchniowych z Roztocza Zachodniego (Biała Łada) i cieków wypływających z obszaru kontaktowego Roztocza i Kotliny Sandomierskiej (Czarna Łada, Bukowa, Ratwica, Osa, Braszczka i inne drobne strugi wypływające w rejonie wschodnim).

Bezpośrednio do Sanu uchodzi rzeka Bukowa, która odwadnia północno-zachodnią część omawianego obszaru. Na teren gminy wpływa ona w Korytkowie i płynie uregulowanym korytem w kierunku południowo-zachodnim (prawie równolegle do granicy).

Największą rzeką przepływającą przez gminę jest Biała Łada, która bierze swój początek na Roztoczu. Jej długość od źródeł do ujścia wynosi około 56 km, szerokość przy ujściu ~ 5 m. Biała Łada płynie prawie południkowo w kierunku Biłgoraja, dalej zmienia bieg na południowo-zachodni, wykazując charakter rzeki meandrującej.

Czarna Łada ma swój początek w rejonie Wielkiego Bagna w Puszczy Solskiej. Na teren gminy wpływa w okolicy wsi Brodziaki i płynie na zachód w kierunku Biłgoraja, tworząc meandry i zakola, przejmując prawe dopływy Ratwicę i Braszczkę. Rzeki Biała Łada i Czarna Łada łączą się w miejscowości Sól około 3 km na południowy zachód od Biłgoraja. Z połączenia Białej i Czarnej Łady powstaje Łada, która uchodzi do Tanwi w Koloni Łazory (przy granicy z powiatem janowskim).

Rzeki płyną w rozległych i szerokich dolinach, często zabagnionych. Niejednokrotnie trudno jest jednoznacznie określić granice między zlewniami rzek, bowiem spadek rzek jest mały, a ilość toczonej wody niewielka.

Wody stojące na Równinie Biłgorajskiej reprezentowane są przez mokradła i bagna. Przyczyną występowania podmokłości jest płytkie zaleganie słabo przepuszczalnych warstw glin, mułków i iłów, na których osadziły się piaski. W zaklęsłościach woda gromadzi się stale lub okresowo. Rozmiary podmokłości sięgają kilkuset metrów długości i szerokości. Większość z nich zajęta jest przez lasy i łąki.

Na terenie gminy Biłgoraj brak jest zbiorników retencyjnych.

2.3.5. Wody podziemne.


Wody podziemne gminy Biłgoraj związane są z utworami czwartorzędu, trzeciorzędu i kredy górnej. Skały te stanowią zbiorniki o zróżnicowanych zasobach i warunkach występowania wód podziemnych.

O warunkach występowania wody decydują przepuszczalność hydrauliczna i odsączalność oraz miąższość warstw wodonośnych i izolujących kredy i czwartorzędu. Oprócz warunków geologicznych, wielkość zasobów wodnych jest uzależniona od zasilania, sezonowej i rocznej zmienności opadów oraz ich intensywności. Na tworzenie się zasobów wodnych wpływa proces parowania, duże znaczenie mają również gleby, potrzeby wodne roślin, użytkowanie i zabudowa terenu.



Czwartorzęd.

Czwartorzędowe piętro wodonośne związane jest z kopalnymi i współczesnymi dolinami rzecznymi oraz rozległym obszarem równiny akumulacyjnej występującej na przedpolu Roztocza.

Na obszarze Równiny Biłgorajskiej można wyróżnić dwa czwartorzędowe poziomy wodonośne: poziom występujący w stropie osadów czwartorzędowych (nie izolowany osadami słabo przepuszczalnymi) oraz poziom związany z warstwą wodonośną znajdującą się w spągu czwartorzędu (poziom podmułkowy). Na niemal całym obszarze nizinnej części gminy występuje jeden z wymienionych poziomów wodonośnych. Wyjątek stanowi rejon Korytkowa z dwoma czwartorzędowymi poziomami wodonośnymi. Warstwę wodonośną stanowią tu utwory zlodowacenia środkowopolskiego i północnopolskiego wykształcone jako piaski drobnoziarniste i mułkowate, rzadziej średnioziarniste i gruboziarniste ze żwirem. Miąższość serii wodonośnej waha się od 5 do 45 m (w dolinie Czarnej Łady). Zwierciadło wody ma głównie charakter swobodny. Na przeważającej części równiny lustro wody występuje na głębokości poniżej 5 m; u podnóża Roztocza oraz na obszarach wydmowych głębokość jego występowania zawiera się pomiędzy 5 a 15 m p. p. t. Zasilanie wód podziemnych odbywa się w wyniku bezpośredniej infiltracji wód opadowych. Wydajności jednostkowe osiągają wartości od 0,5 do 4,9 m3/h. Wydajność potencjalna wynosi 10 – 30 m3/h oraz dla rejonów Andrzejówki i Biłgoraja 30 –50 m3/h. Występująca miejscami słaba izolacja nie chroni wód przed zanieczyszczeniami antropogenicznymi.

Struktury wodonośne, występujące w północnej i wschodniej części gminy Biłgoraj, o stosunkowo dużej miąższości warstwy wodonośnej oraz korzystnym jej wykształceniu, stanowią północno – zachodnią część głównego zbiornika wód podziemnych GZWP nr 428 – „Dolina Kopalna Biłgoraj - Lubaczów”. Charakter zbiornika nie jest jednolity. Główną strukturą w obrębie zbiornika jest głęboka rynna kopalna generalnie o kierunku NW-SE, która rozpoczyna się u podnóża Roztocza, a kończy w rejonie Lubaczowa. Głębokość występowania warstw wodonośnych jest zróżnicowana. Na poszczególnych odcinkach główne poziomy wodonośne umiejscowione są w stropie bądź w spągu czwartorzędu. Na niektórych odcinkach zaznacza się dwudzielność warstwy lub zajmuje ona z małymi słabo przepuszczalnymi przewarstwieniami cały profil geologiczny czwartorzędu. Strop warstwy wodonośnej występuje na głębokości 30 – 65 m p. p. t., a jej miąższość waha się od  8 do 20 m. Zwierciadło wody ma charakter napięty i stabilizuje się generalnie kilkadziesiąt cm poniżej powierzchni terenu. Zasilanie odbywa się w wyniku pionowego przesączania się wód opadowych oraz dopływu bocznego. Od północy struktury istnieje też dopływ boczny z trzeciorzędowych wapieni i piaskowców, które z kolei zasilają wody pochodzące z Roztocza. Spływ wód podziemnych odbywa się w kierunku południowo – wschodnim. Bazą drenażu jest rzeka Biała Łada. Wydajność potencjalna w Biłgoraju często przekracza 70 m3/h lub zawiera się pomiędzy 30 a 70 m3/h, natomiast poza miastem wynosi 10 – 30 m3/h.



Trzeciorzęd.

W obrębie Równiny Biłgorajskiej obecność wodonośnych utworów trzeciorzędowych ograniczona jest do jej północno – wschodniej części. Osady te należą do miocenu i wykształcone są w postaci wapieni litotamniowych i rafowych oraz piasków, piaskowców i zlepieńców. Ich strop występuje na głębokości ok. 40 – 50 m p. p. t. Miąższość waha się od 25 do 35 m. Zwierciadło wody ma charakter napięty. Kontakt pomiędzy wodami poziomów: czwartorzędowego i trzeciorzędowego jest utrudniony poprzez występowanie pomiędzy nimi pakietu iłów krakowieckich oraz czwartorzędowych mułków i iłów o łącznej miąższości od 30 do 40 m. Łatwy kontakt boczny istnieje z wodami występującymi w utworach kredowych na Roztoczu, gdyż warstwy wodonośne obu poziomów w wyniku istnienia pomiędzy nimi strefy uskokowej przylegają do siebie. Spływ wód podziemnych w utworach trzeciorzędowych odbywa się w kierunku południowo – zachodnim. Bazą drenażu jest rzeka Biała Łada. Wydajność jednostkowa wynosi 4,0 m3/h, a wydajność potencjalną dla warstwy określono na 50 – 70 m3/h.



Kreda.

W obrębie strefy krawędziowej Roztocza, bezpośrednio pod wodonośnymi osadami miocenu leżą węglanowe zawodnione osady kredy. Bliski kontakt obu warstw wodonośnych sprawia, że wody podziemne poziomów trzeciorzędowego i kredowego są w ścisłym związku hydraulicznym, tworząc jeden zbiornik wód podziemnych. Trzeciorzędowo – kredowy poziom wodonośny traktowany jest w strefie krawędziowej Roztocza jako główny użytkowy poziom wód podziemnych o charakterze szczelinowo – porowym. Na obszarach gdzie brak jest osadów trzeciorzędowych lub występują one powyżej osadów zawodnionych, kompleks wodonośny stanowią kredowe opoki, opoki margliste, margle i wapienie.

W zachodniej części gminy występują obszary pozbawione głównego poziomu użytkowego, a więc rejony wysokiego deficytu wody.

2.3.6. Gleby.


Gleby na terenie gminy Biłgoraj pozostają w ścisłej korelacji z budową litologiczną podłoża oraz formami roślinnymi. Wpływ na typologię gleb mają również warunki klimatyczne i wodne, rzeźba terenu oraz działalność człowieka.

Udział poszczególnych klas bonitacyjnych przedstawia się następująco:

grunty orne: klasa IIIb 264 ha,

klasa IVa 649 ha,

klasa IVb 1 380 ha,

klasa V 2 316 ha,

klasa VI 101 ha.

użytki zielone: klasa IIIz 33 ha,

klasa IVz 796 ha,

klasa Vz 1 475 ha,

klasa VIz 168 ha.

Wyróżnić można następujące gleby:



  • gleby brunatne właściwe; powstały pyłów ilastych i glin pylastych. Gleby te w górnej części profilu są kwaśne lub bardzo kwaśne, w spągu wykazują odczyn zbliżony do obojętnego. Są ubogie w przyswajalny fosfor, średnio zasobne lub ubogie w potas i średnio zasobne w magnez; na ogół mają uregulowane stosunki wodne (kompleks pszenny wadliwy).

  • gleby brunatne wyługowane; różnią się od gleb brunatnych właściwych właściwościami chemicznymi; są głębiej odwapnione, wykazują odczyn kwaśny lub słabo kwaśny. Powstały najczęściej z utworów lessopodobnych i piasków gliniastych. Znaczna ich część powstała na stokach pod wpływem uprawy i zachodzących procesów erozji wodnej (kompleks żytni bardzo dobry).

  • gleby bielicowe; powstały na bazie piasku słabo gliniastego bądź piasku luźnego. Są to gleby okresowo za suche, kwaśne, ubogie w składniki pokarmowe i wykazują niski stopień kultury (zaliczono je do kompleksu żytniego słabego i bardzo słabego).

  • gleby pseudobielicowe; stanowią stadium przejściowe między glebami bielicowymi i brunatnymi wyługowanymi. Powstały z osadów piaskowych, lessowych bądź pyłowych. Mają przeważnie odczyn kwaśny i są ubogie w przyswajalny fosfor i potas oraz średnio zasobne w magnez (kompleks żytni dobry).

  • gleby płowe; wykształcone są z utworów pyłowych zwykłych i ilastych, utworów aluwialnych, glin i iłów. Są one średnio zasobne w przyswajalny fosfor i potas, o uregulowanym odczynie; występują w zagłębieniach i obniżeniach terenu, często na obrzeżach dolin rzecznych oraz torfowisk, gdzie jest wysoki poziom wód gruntowych (zaliczają się do kompleksu zbożowo-pastewnego mocnego)

  • gleby torfowe i torfowo - mułowe; występują w szerszych dolinach rzecznych, gdzie w określonych warunkach zmian szybkości przepływu wody mogą przebiegać procesy glebotwórcze – proces torfotwórczy i aluwialno - deluwialny. Gleby te zajęte są przez użytki zielone. Są to gleby żyzne i urodzajne jednak trudne w użytkowaniu ze względu na okresową stagnację wód.

Kompleksy przydatności rolniczej gleb stanowią jakby jednostki agro - ekologiczne, które mogą być użytkowane w sposób zbliżony do siebie, natomiast użytkową wartość gleb określają klasy bonitacyjne. Najbardziej urodzajne gleby: brunatne właściwe, brunatne wyługowane oraz gleby płowe zaliczone do kompleksu pszennego wadliwego, żytniego bardzo dobrego i dobrego oraz zbożowo – pastewnego mocnego zostały zbonifikowane w III klasie. Znajdują się one głównie w południowej części gminy i wykazują niewielkie rozprzestrzenienie. Nieco większe powierzchnie zajmują gleby kompleksu żytniego dobrego zaliczone do IV klasy bonitacyjnej. Największe rozprzestrzenienie wykazują gleby kompleksu żytniego słabego i bardzo słabego zaliczone do V i VI klasy bonitacyjnej. W dolinach rzek i zagłębieniach terenu występują gleby hydrogeniczne - torfowe piaszczysto-pylaste oraz organiczno-mineralne. Gleby te charakteryzuje dość wysoki poziom wód gruntowych i zagospodarowane są jako trwałe użytki zielone. Rozmieszczenie kompleksów glebowych na terenie Gminy przedstawiono na rys. 6.

Rys. 5. Rozmieszczenie kompleksów leśnych i glebowych(źródło Strategia rozwoju Gminy Biłgoraj)

2.3.7. Flora i fauna.

2.3.7.1 Flora.


Szatę roślinną gminy Biłgoraj cechuje wysoka lesistość (w powiecie biłgorajskim druga po gminie Tereszpol) oraz wysoki stopień zachowania walorów szaty roślinnej lasów.

Na szatę roślinną omawianego obszaru składają się:



  • lasy i obszary leśne, które obejmują powierzchnię 15 302 ha, co stanowi 58,54 % ogólnej powierzchni gminy (udział powierzchni leśnej dotyczy lasów niepaństwowych i państwowych). Są one zróżnicowane pod względem rozmieszczenia, wielkości kompleksów leśnych, a także różnią się składem gatunkowym i wiekowym oraz siedliskowym.

W strukturze poszczególnych typów siedliskowych można wyróżnić bory suche, siedliska lasowe i bory bagienne.

Zaznacza się duży udział siedlisk wilgotnych, który wynika z położenia lasów w zlewni rzek: Biała Łada i Czarna Łada z licznymi przylegającymi terenami bagiennymi. Lasy te zaliczono do wodoochronnych.

W udziale gatunkowym drzew na terenie siedlisk borowych dominuje sosna, w lasowych buk, dąb i jodła. Na skraju Puszczy Solskiej (na niewielkim powierzchniowo terenie) występują gatunki buka, dębu i jodły osiągające wiek ponad 100 lat tworząc zespoły drzewostanów liściastych. W składzie poszczególnych gatunków drzew (w ogólnej powierzchni lasów) zdecydowanie dominuje sosna, która stanowi 95% drzewostanu, jodła 2%, buk 2%, inne 1%. Rozmieszczenie lasów na obszarze gminy Biłgoraj obrazuje rys. 3.

Prócz lasów na drzewostan składają się zadrzewione doliny rzeczne oraz tereny nieprzydatne dla rolnictwa. Obok nich występują zadrzewienia śródpolne, przydrożne i siedlisk rolniczych, jak również pozostałości parków podworskich. W dolinach rzek na madach występują łęgi nadrzeczne - zarośla wierzb koszykarskich-trójpręcikowej, wiciowej i purpurowej.



  • zbiorowiska łąkowe i pastwiskowe; zbiorowiska trzęślicowe zostały osuszone i zmienione w łąki kośne z udziałem traw wiązówki błotnej, ostrożenia warzywnego, sitowia leśnego i innych; pastwiskowy charakter mają zespoły z udziałem situ rozpierzchłego, grzebienicy oraz śmiałka darniowego;

  • zbiorowiska syntropijne rozwinęły się na terenach zagospodarowanych przez człowieka i różnicuje się je na dwie grupy:

- zbiorowisko segetalne, tzn. roślinność występującą wśród upraw polowych roślin okopowych i zbożowych;

- zbiorowisko ruderalne (zrębów leśnych i nieużytków), a wśród nich bez czarny, leszczyna, śliwa, tarnina, kruszyna pospolita, kalina karłowata, trzmielina zwyczajna, szakłak pospolity, szałwia okółkowa, barwinek pospolity, rdest, jaskółcze ziele, wierzba iwa, łubin trwały;



  • zbiorowiska wodne występujące w korytach rzek, brzeżnych partiach rowów melioracyjnych i w obrębie stawów; najczęściej są to zbiorowiska typowe:

- zespół rdestnicy - wywłóczniki, rogatki, jaskry (związany z wodami płynącymi),

- zespół lilii wodnych i kilka asocjacji szuwarowych (związany z wodami stojącymi),



  • zbiorowisko torfowe, które w przeciwieństwie do zbiorowisk wodnych cechuje bardzo zróżnicowany skład florystyczny z rzadkimi gatunkami. Występują torfowiska niskie, przejściowe i wysokie. Torfowiska niskie i wysokie skupiają wiele roślin rzadkich takich jak wawrzynek wilcze łyko, bluszcz pospolity, wierzba borówkolistna, widłak goździsty, lilia złotogłów, storczyki, rosiczka okrągłolistna i inne. Na torfowiskach przejściowych liczny udział ma turzyca bagienna, turzyca strunowa, przygiełka biała, turzyca obła i turzyca nitkowata, trzcinnik prosty, marzyca ruda.

2.3.7.2. Fauna.


Przestrzenne rozmieszczenie głównych typów fauny wynika z zasięgu terytorialnego podstawowych siedlisk tej fauny. Na terenie gminy Biłgoraj występuje:

  • fauna puszczańska - związana jest głównie z ciągiem lasów występujących między Lasami Janowskimi, a Puszczą Solską. Cechuje ją duża różnorodność i reprezentowana jest przez: sarnę, jelenia, daniela, kunę leśną, lisa, jenota, wilka, borsuka;

  • fauna leśno-bagienna – ze zwierzyny łownej występuje dzik. Bagna są ostoją rzadkich gatunków ptaków m.in. głuszca (najcenniejsze miejsca tokowiskowe tego gatunku znajdują się na obszarze Rezerwatu „Obary”.

  • fauna łąkowo-zaroślowa - związana jest z siedliskiem bagienno-łąkowym. Występują tutaj takie gatunki jak: brzączek, remiz, potrzos, bąk, ślepowron, derkacz, szlamnik, rycyk, perkoz rdzawoszyi, bocian biały;

  • fauna wodna - prócz gatunków powszechnie występujących stwierdzono obecność wydry i bobra;

  • awifauna - stwierdzono występowanie wielu gatunków ptaków, występują m.in. przepiórka, dudek, dzięcioł czarny, dzięcioł duży, dzięcioł zielony, kania ruda, krogulec, myszołów oraz zaliczane do rzadkich: dzięcioł zielonosiwy, kruk, rybołów, bocian czarny, żołna, czapla siwa.

2.3.8. Surowce mineralne.


Surowce mineralne gminy Biłgoraj związane są z utworami trzeciorzędu i czwartorzędu. Udokumentowane złoża mają znaczenie lokalne.

Z trzeciorzędem związane są utwory węglanowe, które są wykorzystywane jako kamienie drogowe i budowlane oraz surowce ilaste ceramiki budowlanej i do produkcji kruszywa lekkiego.

Czwartorzędowe surowce mineralne to kruszywo naturalne i torfy.

W obrębie gminy Biłgoraj znajdują się złoża torfu. Ich występowanie związane jest z dolinami rzecznymi i bezodpływowymi zagłębieniami. Nie są one przedmiotem eksploatacji i taka sytuacja powinna być zachowana. Należy przeznaczyć je na obszary chronione stanowiące integralną część systemu ochrony środowiska, ponieważ torfowiska spełniają istotną rolę jako obszary retencji wód oraz naturalne siedlisko roślin rzadkich i chronionych.

Wykaz złóż surowców mineralnych zarejestrowanych w granicach gminy Biłgoraj zestawiono w tab. nr 4 (wg Bilansu zasobów kopalin i wód podziemnych w Polsce wg stanu na 31. XII. 2006 r PIG, Warszawa 2007).


    Tab. nr 2. Wykaz złóż surowców mineralnych zarejestrowanych w granicach gminy Biłgoraj (wg stanu na dzień 31.12.2007)

Złoża kruszywa naturalnego (tys. ton)

L.p.

Nazwa złoża

Stan zagospodarowania

Zasoby

Wydobycie za rok 2007

Uwagi

bilansowe

przemysłowe

1

Andrzejówka

R

911

-

-




2

Bidaczów

R

366

-

-




3

Bidaczów Stary

E

149

146




koncesja

4

Krasne

E

775

775

b.d.

koncesja

5

Rapy Dylańskie

Z

658

2

-

koncesja

6

Wolaniny

Z

157

157

3

koncesja

Kamienie drogowe i budowlane (Mg)



L.p.

Nazwa złoża

Stan zagospodarowania

Zasoby

Wydobycie za rok 2007

Uwagi

bilansowe

przemysłowe

1

Żelebsko - 83

Z

1 405

1 405




koncesja

Surowce ilaste ceramiki budowlanej (tys. m3)



L.p.

Nazwa złoża

Stan zagospodarowania

Zasoby

Wydobycie za rok 2007

Uwagi

bilansowe

przemysłowe

1

Sól

P

4 235

-

-



Surowce ilaste do produkcji kruszywa lekkiego (tys. m3)



L.p.

Nazwa złoża

Stan zagospodarowania

Zasoby

Wydobycie za rok 2007

Uwagi

bilansowe

przemysłowe

1

Sól

R

10 226

-

-



Piaski kwarcowe do produkcji cegły wapienno-piaskowej (tys. m3)



L.p.

Nazwa złoża

Stan zagospodarowania

Zasoby

Wydobycie za rok 2007

Uwagi

bilansowe

przemysłowe

1

Hedwiżyn

R

1 151

-

-



Objaśnienia: E – złoże eksploatowane

Z – złoże zaniechane

P – złoże o zasobach rozpoznanych wstępnie (kat. C2)

R – złoże o zasobach rozpoznanych szczegółowo (kat. A+B+C1)



Pobieranie 0.74 Mb.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna