Gmina słupia. Zarys dziejów (1242-1945 r.)



Pobieranie 0.57 Mb.
Strona1/10
Data04.05.2016
Rozmiar0.57 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Jan Józefecki



GMINA SŁUPIA.
Zarys dziejów (1242-1945 r.).

Słupia, wrzesień 2002 rok

Obszar gminy Słupia leży nad górną Łupią, na jej obszarze źródliskowym, na terenie Wzniesień Południowomazowieckich (mezoregion Wysoczyzny Łódzkiej)./1

Wysokości bezwzględne są niewiele zróżnicowane i wahają się od 154 m. npm. na terenie wsi Gzów nad Łupią, do 219,6 m. npm. pod Bonarowem. Gleby na terenie całej gminy są w większości brunatne lub płowe, zaliczane do kompleksu żytniego bardzo dobrego. Na terenie wsi Modła i Gzów, wąskim pasem nad Łupią występują mady./2

Ogólne ukształtowanie terenu i warunki glebowe, nie odbiegają od sąsiednich terenów i są korzystne dla prowadzenia rolnictwa.

Dzieje terenów Mazowsza nie znalazły należytego odbicia w źródłach historycznych, w porównaniu do terenów Małopolski czy Wielkopolski. Zachowane dokumenty są przypadkowe i ustalenie, od kiedy poszczególne miejscowości zostały zasiedlone, jest zwykle bardzo trudne, albo wręcz niemożliwe. Również na samym Mazowszu poszczególne tereny są bardzo zróżnicowane pod względem zachowania źródeł, stanowiących podstawę pracy dla historyków.

Do najlepiej udokumentowanych na Mazowszu, należą okolice Płocka i Czerska, natomiast miejscowości na terenie zachodniego Mazowsza, na obszarze którego leży obecna gmina Słupia, zostały odnotowane w dokumentach stosunkowo późno, zwykle jako osady istniejące już od dawna. Najczęściej wymieniano je przy okazji zaistniałych na ich terenie ważnych wydarzeń, gdy stały się przedmiotem transakcji, lub wystawiano w nich ważne dokumenty.

Obszar obecnej gminy Słupia ciągnący się na przestrzeni ok. 11 km z zachodu na wschód i ok. 5 km z południa na północ, jest w skali Mazowsza obszarem niewielkim. Położony był na terenie rozległych puszcz zachodniomazowieckich zajmujących większość obszaru pomiędzy Wisłą i Bzurą na północy, a Pilicą na południu. W porównaniu do gęściej zaludnionych obszarów wokół Płocka, Czerska, czy Łęczycy, osadnictwo tutaj było rzadkie i obejmowało niewielkie obszary, niejako “wyspy” położone na lepszych glebach.

Podkreślić tutaj należy, ze lepiej udokumentowane są wsie położone w dobrach arcybiskupstwa gnieźnieńskiego i prepozytury benedyktynów w Jeżowie. Większość obszaru obecnej gminy Słupia w przeszłości znajdowała się właśnie na terenie wymienionych dóbr.

Mimo jednak późnego udokumentowania istnienia poszczególnych miejscowości, wiadomo że osadnictwo istniało na tych terenach od bardzo dawna. Początkowo ludzie przebywali na tych terenach prowadząc koczowniczy tryb życia. Najstarszym śladem pobytu człowieka w dolinie górnej Łupii, jest grób z okresu mezolitu (datowany na ok. 6.000 r. p.n.e.) odkryty w Janisławicach (gm. Głuchów). Wyposażenie grobu składające się z przedmiotów krzemiennych i kościanych, wskazuje na myśliwski charakter zajęcia pochowanego w nim człowieka./3

Również z okresu mezolitu pochodzą narzędzia krzemienne odnalezione na polach wsi Gzów,/4 które pozwalają stwierdzić, że penetracja ludzi na tym terenie zaczęła się jeszcze w epoce kamiennej. Dopiero jednak w epoce brązu ( od 1.700 do 650 r. p.n.e.) i wczesnej epoce żelaza, w okresie halsztackim i lateńskim pojawiło się tutaj osadnictwo o charakterze półstałym ( obozowiska ). Osady takie po wyeksploatowaniu terenu na którym się znajdowały, były przenoszone na inne miejsce. Osady posiadające ciągłość osadniczą, tzn. które były zamieszkane bez przerwy do czasów nam współczesnych, w dolinie Łupii są datowane dopiero na XI-XII w.



  1. Dzieje osadnictwa do 1359 r.

Wspomniane wyżej trudne warunki glebowe oraz podmokły teren, spowodowały że na zachodnim Mazowszu wsie były niewielkie, a osadnictwo było rozproszone, głównie jednodworcze, funkcjonujące na prawie polskim, charakterystyczne dla tych terenów od dawna./5

Najstarsza wiadomośc o istnieniu miejscowości na zachodnim Mazowszu pochodzi z 1136 r. z bulli papieża Innocentego II i dotyczy Łowicza, który już wtedy należał do uposażenia arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, wraz z całym okręgiem pokrytym w wiekszości puszczami./6

W bezpośrednim sąsiedztwie terenów obecnej gminy Słupia leżała wieś Jeżów, w której znajdowała się prepozytura klasztoru benedyktynów z Lubina w Wielkopolsce. Istnienie tej prepozytury sięga czasów księcia Bolesława Krzywoustego, a sama miejscowość jest na pewno starsza./7 Około 1170 r. wojewoda Pakosław nadał prepozyturze jeżowskiej wieś Góra./8

W 1212 r. na terenie wsi Mikulin należącej do konwentu jeżowskiego odbył się zjazd książąt polskich i dostojników kościelnych,/9 natomiast z 1239 r. pochodzi pierwsza informacja o targu funkcjonującym w Jeżowie./10 K. Perzanowski uważał, że został on ustanowiony w latach 1215-1239./11

Pierwsza wiadomość o istnieniu wsi na terenie dzisiejszej gminy Słupia pochodzi z dokumentu wystawionego przez księcia mazowieckiego Konrada I w 1242 r. Z podanych w tym dokumencie informacji wynika, że wieś Słupia należała wtedy do arcybiskupstwa gnieźnieńskiego i znajdował się w niej dwór należący do arcybiskupów./12 Nazwa wsi “Slup” wskazuje, żę wieś najdowała się na granicy dóbr arcybiskupich, gdyż nazwą Słup określano wtedy zwykle miejscowości graniczne. Dwór słupski arcybiskupi najprawdopodobniej wykorzystywali jako miejsce postoju w czasie podróży.

Z roku 1276 pochodzi pierwsza wiadomość o wsi Krosnowa. W dokumencie wystawionym przez księcia mazowieckiego Bolesława II, prepozyt jeżowski Paweł otrzymał immunitet sądowy w swoich wsiach: Jeżów, Góra, Mikulin, Jasienin i Krosnowa, a wsie te zostały jednocześnie wyłączone spod jurysdykcji kasztelana w Białej./13

Na tych dwóch informacjach kończą się praktycznie wiadomości o miejscowościach dzisiejszej gminy Słupia w XIII w. Są to jednak informacje bardzo cenne, gdyż z jednej strony pozwalają na określenie przynależności wsi Słupia już w XIII w. do dóbr łowickich arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, a z drugiej strony określają zasięg kasztelanii bialskiej, aż do zachodnich granic Mazowsza i przynależność do tej kasztelanii wsi Krosnowa. Dodać również należy, że Słupia i Krosnowa są jedynymi miejscowościami dzisiejszego powiatu skierniewickiego, których istnienie zostało poświadczone już w XIII w.

Należy zgodzić się ze zdaniem S. Arnolda, który uważał, że pierwotna granica dóbr łowickich arcybiskupstwa gnieźnieńskiego sięgała tylko do dolnej Łupii./14 Tereny pomiędzy Łupią i Rawką, porośnięte puszczą i niezagospodarowane, arcybiskupstwo gnieźnieńskie otrzymało od książąt mazowieckich najprawdopodobniej dopiero w latach 1300-1330.

Pierwsza połowa XIV w. przyniosła intensywną akcję osiedleńczą w południowej części dóbr łowickich, jednak lokacje wsi prowadzone w czasach arcybiskupów: Janisława ( 1317-1341 r.) oraz Jarosława ze Skotnik (1341-1374 r.) prowadzone były głównie poza terenem dzisiejszej gminy Słupia, chociaż w jej bezpośrednim sąsiedztwie. Powstały wtedy wsie:

- 1330 r. - Janisławice/15

- 1331 r. - Drzewce/16

- 1338 r. - Lipce/17

- 1345 r. - Byczki/18

- 1346 r. - Borysław/19

- 1357 r. - Płyćwia/20

- 1357 r. - Wola Drzewiecka/21

Na terenie dzisiejszej gminy Słupia w tym okresie założono tylko jedną wieś - Gzów. Przywilejem wystawionym w Gnieźnie w dniu 14 maja 1348 r., arcybiskup Jarosław ze Skotnik, “dla polepszenia gospodarki swoich dóbr stołowych” połączył dwie swoje dziedziny ( haereditates) zwane Gzów i Pacierzewice, położone w terytorium łowickim nad rzeką Łupią i za zgodą kapituły gnieźnieńskiej przygotował do założenia na tym terenie wsi. Nowa wieś co do której arcybiskup wyraził życzenie, aby nosiła nazwę Łupia, otrzymała prawo niemieckie, w jego średzkiej odmianie. Sołectwo w zakładanej wsi arcybiskup za pewną sumę pieniędzy sprzedał niejakiemu Staskowi, krewnemu archidiakona łęczyckiego Mikołaja, nadając jemu i jego prawnym następcom, cztery łany ziemi wolne od powinności feudalnych, pół dochodów z karczmy, trzecią część dochodów od zagrodników, szewców, piekarzy i innych rzemieślników, a także trzecią część wpływów z sądownictwa. Sołtys otrzymał też prawo do posiadania własnego stawu rybnego. Przyszli mieszkańcy wsi otrzymali sześć lat wolnych od powinności feudalnych na rzecz arcybiskupa, w czasie których mieli się zagospodarować. Po upływie okresu wolnizny mieli obowiązek oddawać daninę zbożową złożoną z trzech rodzajów zbóż: żyta, pszenicy i owsa oraz placić czynsz w wysokości wiardunku srebra (12 gr) z łanu ziemi uprawianej, na dzień ś. Marcina raz do roku. Sołtys miał obowiązek tylko do dawania dziesięciny w wysokości trzech skojców (6 gr), rektorowi tego kościoła, “w którym słucha Mszy Świętej i przystępuje do sakramentów kościelnych”./22

Gzów był jedyną wsią na terenie obecnej gminy Słupia, której znana jest data lokacji i fakt, że od chwili założenia posiadała prawo niemieckie. Pozwala nam to na próbę rekonstrukcji rozplanowania wsi i jej wyglądu. Nie wiadomo ile gospodarstw liczył Gzów na początku, w pierwszych latach po lokacji. Na terenie przeznaczonym do założenia wsi znajdowały się najprawdopodobniej dwa siedliska po jednej lub dwie zagrody, które zwały się Gzów i Pacierzewice, znajdujące się na prawie polskim. Wieś na prawie niemieckim miała zwykle w centrum swoich gruntów, najczęściej w pobliżu rzeki wytyczaną tzw. “niwę domową” którą dzielono na tyle działek budowlanych ilu miało być osadników, a ;poszczególne działki przydzielano najczęściej drogą losowania. Zabudowa wsi była regularna, zwarta, a poszczególne zabudowania były łączone płotami. Pola uprawne dzielono na trzy niwy, a każdy osadnik posiadał działkę w każdej niwie, co pozwalało na prowadzenie regularnej trójpolówki. Wydaje się, że “niwę domową” wytyczono na terenie dawnej “dziedziny” Gzów w miejscu dzisiejszej kolonii północnej wsi. Przemawia również za tym fakt, że utworzona wieś przyjęła nazwę Gzów, a nie Łupia jak sugerował w dokumencie lokacyjnym arcybiskup Jarosław.

Odnośnie wsi Słupia z pierwszej połowy XIV w. zachował się tylko jeden dokument. W 1337 r. arcybiskup Jarosław nadał tamże, za wierną służbę jemu i kościołowi gnieźnieńskiemu, Pawłowi zwanemu Tyczka, jeden łan ziemi wolnej od świadczeń feudalnych na posiadanie prawem dziedzicznym. W treści dokumentu zawarta jest bardzo istotna informacja, że już wtedy wieś Słupia rządzi się prawem niemieckim./23

Zmianie uległo też położenie wsi Krosnowa. W 1316 r. opat lubiński Paweł i prepozyt jeżowski Benedykt otrzymali potwierdzenie przywilejów prepozytury jeżowskiej od księcia mazowieckiego Ziemowita II, za które przekazali jednak księciu na własność wieś Krosnowa, zrzekając się do niej wszelkich praw. Nasz dziejopis J. Długosz nie krył oburzenia pisząc o tej transakcji, że książę “za nadane przywileje, jak w handlu, otrzymał nadmierne wynagrodzenie - wieś Krosnowę”,/24 a jakie było prawdziwe jej tło, nie dowiemy się prawdopodobnie nigdy.

Pewną zmianę w sytuacji gospodarczej miejscowości obecnej gminy Słupia spowodowało utworzenie w 1334 r. miasta w Jeżowie. Odpowiedni dokument wystawił książę Ziemowit II, a dla gminy Słupia ten dokument ma tym istotniejsze znaczenie, że określając granice dóbr prepozytury jeżowskiej, wspomniano o drodze “quae ducit ad villam Modla”./25 Jest to pierwsza informacja o istnieniu wsi Modła.

Duży wpływ na rozwój gospodarczy terenów zachodniego Mazowsza miała też droga handlowa z Torunia, do Lwowa, która prowadziła przez Gostynin, Łowicz i Rawę do Radomia./26 K. Maleczyński uściślał jej przebieg na odcinku Łowicz - Rawa, dodając że prowadziła ona przez komorę celną w Jeżowie./27 Inna droga prowadziła też z Łowicza przez Słupię i Jeżów do Wolborza.

Jak się wydaje, Krosnowa drogą nadania szybko przeszła w ręce szlacheckie, gdyż już w 1347 r. doszło do sporów o dziesięciny z tej wsi należące do prepozytury jeżowskiej. Arcybiskup gnieźnieński Jarosław dokumentem wystawionym w swoim dworze w Lniśnie, między 30 czerwca a 6 lipca tegoż roku, nakazał dziedzicowi Krosnowy Wojciechowi, aby oddawał wraz z mieszkańcami tej wsi dziesięcinę snopową do Jeżowa, nakazując mu w tej prawie “wieczne milczenie”./28

Fundamentalne znaczenie dla określenia stanu osadnictwa w dobrach arcybiskupstwa gnieźnieńskiego ma dokument wystawiony 17 maja 1359 r. w Skierniewicach, przez księcia Ziemowita III, w którym potwierdza on prawa arcybiskupstwa do dobr kasztelanii łowickiej i określa granice kasztelanii poprzez wyliczenie wszystkich istniejących wsi. Na terenie obecnej gminy Słupia istniały wtedy wsie: Słupia, Gzów i Modła/29 a poza dobrami łowickimi tylko wieś Krosnowa.

Do 1359 r. nie wspomniano w żadnym dokumencie o istnieniu kościoła w Słupi, jednak jego istnienie jest w tym okresie bardzo prawdopodobne z uwagi na starą metrykę miejscowości i istniejący tutaj dwór arcybiskupi, jak również brak związków wsi Słupia z klasztorem i parafią w Jeżowie.

Na podstawie rozwoju sieci osadniczej w w pierwszej połowie XIV w. w okolicy Słupi, można wyciągnąć wnioski, że do 1300 r. Słupia, Krosnowa oraz inne wsie należące do klasztoru w Jeżowie stanowiły “wyspy” wśród rozległych lasów i dopiero erekcje nowych wsi w pierwszej połowie XIV w. na terenie kasztelanii łowickiej zagęściły nieco sieć osadniczą na północ i wschód od Słupi, jednak więkoszość terenów dzisiejszej gminy Słupia w połowie XIV w. nadal pokrywały lasy.

2. Słupia i okolice w latach 1359-1510.

Późne średniowiecze nie przyniosło na terenach obecnej gminy Słupia, ani w jej najbliższych okolicach już tak wielkich zmian w sieci osadniczej, jak to miało miejsce w latach 1330-1359.

Na terenie gminy Słupia nie powstały w tym okresie żadne nowe wsie. Jadyną lokacją w pobliżu Słupi w tym okresie, było założenie wsi Przyłęk (dziś: Przyłęk Duży). Dokumentem wystawionym 25 stycznia 1363 r. w Lubinie, opat Andrzej nadał mieszczaninowi rawskiemu pewien obszar lasu na terenie dóbr prepozytury jeżowskiej, w celu lokowania wsi na prawie niemieckim./30 Od nazwy lasu wieś zaczęto nazywać Przyłęk.

Lokowanie wsi Przyłęk spowodowało zmianę położenia wsi Krosnowa, która odtąd od strony południowej sąsiadowała z tą wsią, mimo że początkowo obydwie osady rozdzielał pas lasu. Poza utworzeniem w późniejszym okresie wsi Przyłęk Mały, obszary okolicznych lasów pozostały niewiele zmienione do dziś.

Zachowało się kilka wiadomości, które pozwalają na uściślenie informacji odnośnie osadnictwa i położenia administracyjnego Słupi i okolicznych wsi. Obszar obecnej gminy Słupia w całości należał do księstwa rawskiego i ziemi rawskiej. Słupia wraz z okolicą leżała na peryferiach księstwa rawskiego, którego granica z Koroną przebiegała kilka kilometrów na zachód w okolicach wsi Przecław i Wola Cyrusowa. Ziemia rawska w XV w. została podzielona na dwa powiaty: rawski i bialski, a Słupia weszła do powiatu rawskiego. Stan taki trwał do 1462 r. kiedy po śmierci ostatnich książąt zachodniomazowieckich, król Kazimierz Jagiellończyk dokumentem wystawionym 7 grudnia w Rawie, wcielił ziemię rawską do Korony./31 W latach 1462-1476 z trzech ziem: rawskiej, sochaczewskiej i gostynińskiej utworzono województwo rawskie, dzielące się na 6 powiatów.

Ważne informacje zawiera przywilej nadania sołectwa w Słupi wystawiony 24 kwietnia 1388 r., przez arcybiskupa Bodzantę./32 Z przywileju tego wynika, że dobra łowickie były już podzielone przynajmniej na dwie jednostki, gdyż Słupię określono jako znajdującą się w dystrykcie skierniewickim.

Druga ważna informacja stwierdza, że sołys Mikołaj, który otrzymał sołectwo w Słupi, ma oddawać dziesięcinę “rektorowi kościoła w Słupi, gdzie słucha Mszy Świętej i przystepuje do sakramentów kościelnych”. Jest to pierwsza wzmianka o kościele w Słupi i chciaż nie określono go jako “parafialny”, mamy prawo przypuszczać że był on siedzibą parafii, skoro pierwsze wzmianki o istnieniu okolicznych parafii pochodzą z 1375 r. z bulli papieskiej (Janisławice)/33 oraz z 1410 r. z przywileju arcybiskupa Mikołaja (Jeżów)./34

Oczywiście siedziba parafii zawsze nobilitowała daną miejscowość i powodowała wzrost jej znaczenia. Parafia słupska była mała od chwili założenia i obok Słupi obejmowała tylko Modłę i Krosnowę. Pozostałe tereny dziszejszej gminy Słupia, z wyjątkiem Gzowa, do początków XVI w. pokrywały lasy.

Wszystkie wsie łącznie z Krosnową rządziły się prawem niemieckim, gdyż wśród świadków na dokumencie potwierdzenia praw klasztoru jeżowskiego z 1415 r. wymieniony jest “Adam advocato de Crosnova”, czyli wójt krosnowski./35

Pewnych wiadomości o rozplanowaniu wsi Słupia dostarcza wspomniany przywilej sołecki z 1388 r.. Sołectwo arcybiskup za zasługi nadał Mikołajowi z Żyzawy, swojemu dworzaninowi, po śmierci poprzedniego sołtysa Marcina zwanego Oppatek, który nie pozostawił nastepców. Sołectwo składało się z trzech działów, z których “na pierwszym znajdował się dom sołtysa”, a dwa pozostałe zwały się Bojanowski i Nieborzyński i znajdowały się pomiędzy rolami chłopskimi. W dokumencie przypomniano również o znajdującym się w Słupi łanie wolnym (“agros Tyczkonis”) nadaneym jeszcze w 1337 r. Sołtys otrzymał te same uprawnienia jak jego poprzednik, jednak nowością było obarczenie go obowiązkiem służby wojskowej (wzorem innych sołtysów z okręgu skierniewickiego), konno z kuszą i kopią./36

Brak jest danych o areale ziemi uprawnej i liczbie ludności ziemi we wsiach obecnej gminy Słupia. Z akt sprawy o dziesięciny z Krosnowej, jaka toczyła się przed sądem konsystorskim 27 sierpnia 1473 r. pomiędzy chłopami z Krosnowej i prepozytem jeżowskim, znamy nazwiska chłopów z tej wsi./37 Byli to; wójt Wojciech i chłopi: Stefan Chlat, Wawrzyniec Kusz, Wojciech Wągrowski, Jakub Ozimek, Maciej Wronka, Maciej Sacic, Mikołaj Baruch, Jan Duk, Jan Ziółko, Mikołaj Białek, Jakub Paskuda, Paweł Rapota i Mikołaj Gunolt. Wymieniono także bez nazwisk Bartłomieja, Marcina i Bernarda oraz Jakuba i Stanisława ( dwóch ostatnich z dopiskiem “szewcy”). Wieś liczyła więc 16 lub 18 gospodarzy jeśli dopiesek “szewc” miał oznaczać tylko przydomek, a nie wykonywany zawód.

Na tym praktycznie kończą się wiadomości o ludności óczesnych wsi. Wspomnieć jednak należy również o szkółce parafialnej istniejącej prawdopodobnie przy kościele w Słupi. Brak jest wprawdzie bezpośredniej wiadomości o jej istnieniu, jednak wskazują na to dane jakie zachowały się o studentach Akademii Krakowskiej. Z lat 1400-1511 znamy nastepujących studentów z terenu parafii słupskiej, którzy studiowali w Krakowie:/38

- 1414 r. - Mikołaj s. Jana z Krosnowy

- 1414 r. - Maciej s. Stanisława ze Słupi

- 1432 r. - Piotr s. Wojciecha z Krosnowy

- 1446 r. - Klemens s. Jana ze Słupi

- 1455 r. - Jan s. Stanisława ze Słupi

- 1470 r. - Maciej s. Piotra ze Słupi

- 1501 r. - Stanisław s. Wojciecha ze Słupi

- 1507 r. - Szymon s. Jana ze Słupi

Tak duża liczba studentów dobitnie świadczy, że mieli oni możliwości początkowej nauki na miejscu, chciaż nie można z drugiej strony wykluczyć, że początki wiedzy zdobyli oni w szkółce przy klasztorze w Jeżowie.



  1. Dzieje Słupi i prokuracji słupskiej w latach 1511-1655.

Ważną datą dla mieszkańców starostwa skierniewickiego w dobrach łowickich był rok 1511, kiedy na polecenie arcybiskupa Jana Łaskiego, kanonik gnieźnieński Klemens Busieński sporządził opis stanu gospodarczego dóbr arcybiskupstwa. Opis ten stanowi pierwsze pełne kompendium wiedzy o stanie gospodarczym Słupi i okolicznych wsi, przynajmniej w części należącej do arcybiskupstwa gnieźnieńskiego ( a więc około 75 % terenu obecnej gminy Słupia ).

Niezależnie od stanu gospodarki i osadnictwa lustracja z 1511 r. przynosi dla samej wsi Słupia dwie bardzo istotne wiadomości.

Po pierwsze kościół w Słupi jest już w 1511 r. siedzibą parafii ( est in eadem villa ecclesia parochialis ),/39 a więc informacje o założeniu parafii w Słupi dopiero w 1548 r./40 są błędne.

Druga wiadomość dotyczy istnienia wtedy prokuracji wiejskiej Słupia ( procuratia villarum Slupy ), do której należą okoliczne wsie: Bobrowa, Chlebów, Drzewce, Gzów, Lipce, Mszadla, Retniowiec i Wola Drzewiecka. Owa procuratia villarum Slupy byłaby więc w jakimś stopniu poprzedniczką dzisiejszej gminy.

Tutaj wyjaśnić jednak należy, że nie była ona w ścisłym tego słowa znaczeniu jednostką podziału administracyjnego. Państwowy podział administracyjny do 1807 r. kończył się na szczeblu powiatu, natomiast w przypadku potrzeby dokładniejszego określenia położenia jakiejś miejscowości, posługiwano się raczej podziałem na parafie. Prokuracja była wyłącznie jednostką podziału dóbr arcybiskupich, wybitnie umowną gdyż nie posiadała ani ściśle określonych granic, ani oddzielnego zarządu czy urzędników.

Generalnie dobra łowickie dzieliły się na klucze i prokuracje, jednak władze państwowe w dokumentach skarbowych uznawały podział tych dóbr tylko na dwie jednostki zwane kluczami, przy czym klucz skierniewicki (clavis Squiernieviczensis ) obejmował wszystkie wsie leżące na terenie ziemi rawskiej./41 W opisie z 1511 r. przyjęto podział wsi arcybiskupich na terenie ziemi rawskiej na klucz skierniewicki oraz prokuracje wiejskie Słupia i Michowice.

Granicę zachodnią prokuracji słupskiej stanowiła granica dóbr arcybiskupich, natomiast północną - granica ziemi rawskiej. Wyjaśnienia wymaga jeszcze określenie położenia wsi Modła i Przybyszyce. Jako należące do uposażenia sufraganii gnieźnieńskiej nie zostały w 1511 r. objęte spisem i nie zaliczono ich ani do prokuaracji słupskiej, ani do michowickiej. Położenie bliższe Słupi, oraz związki parafialne Modły ze Słupią, pozwalają na zaliczenie tych wsi także do prokuracji słupskiej.

J. Warężak zalicza do prokuracji słupskiej jeszcze wieś Rozworzyn, co jest jednak nieporozumieniem, gdyż wieś ta leżała poza granicami dóbr łowickich, nad rzeką Mrogą. Wymieniono ją obok Przybyszyc i Modły być może dlatego, że również należała do uposażenia sufraganii gnieźnieńskiej./42

W prokuracji słupskiej były 2 wsie liczące ponad 20 łanów, 3 wsie od 10 do 20 łanów i 4 wsie poniżej 10 łanów (tab. nr 1 ).


Tabela Nr 1.

Liczba łanów uprawianych w prokuracji słupskiej w 1511 r.




wieś

łanów

Drzewce

24

Gzów

20

Słupia

17

Mszadla

14,5

Lipce

12

Wola Drzewiecka

8

Bobrowa

7

Chlebów

2

Retniowiec

2

razem

106,5



  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna