Gwiazdozbiory


Lisek / Lis (Vulpecula – Vul)



Pobieranie 172.92 Kb.
Strona6/12
Data07.05.2016
Rozmiar172.92 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

28. Lisek / Lis (Vulpecula – Vul)


I znowu jeden ze współczesnych gwiazdozbiorów, z którym nie jest związana żadna opowieść mitologiczna. Został oznaczony w 1690 r. przez Jana Heweliusza. Najjaśniejszą gwiazdą tej konstelacji jest Anser (α Vulpeculae) o jasności 4,4m, czerwony olbrzym odległy od Układu Słonecznego o 270 lat świetlnych. Nazwa tej gwiazdy oznacza po łacinie gęś. Początkowo cały gwiazdozbiór nosił nazwę "Lisek i gęś" (łac. Vulpecula cum Ansere). Owa gęś znajdowała się w pysku lisa. Po zmianie nazwy gwiazdozbioru na "Lisek", gęś pozostała jako nazwa jego najjaśniejszej gwiazdy. W 1967 r. w obrębie tej konstelacji odkryto pierwszy pulsar.

29. Luneta (Telescopium – Tel)


Nazwy kilku gwiazdozbiorów nieba południowego zostały w 1752 r. przez astronoma francuskiego Lacaille'a zapożyczone od przyrządów naukowych, wśród których znalazła się także luneta. Przyrząd ten jest w astronomii tak pożyteczny, że z całą pewnością zasłużył na to, by mu przydzielono większe i wyraźniejsze zgrupowanie gwiazd, aniżeli dla niego wybrano.

Gwiazdozbiór Lunety znajduje się pod Strzelcem i Koroną Południową. W naszych szerokościach geograficznych jest stale pod horyzontem.



30. Lutnia (Lyra – Lyr)


Dawni Grecy otaczali czcią nie tylko bohaterów i mocarzy, ale i artystów. Wielkim artystą w tych legendarnych czasach był śpiewak Orfeusz, który grał na darowanym mu przez samych bogów instrumencie - na lutni. Grał tak pięknie, że dzikie zwierzęta stawały się potulne, a nawet wzruszały się skały. Swą sztuką udobruchał władcę podziemi - Hadesa, nie potrafił jednak śpiewem ułagodzić gniewu pijanych bachantek, które go rozszarpały, ponieważ unikał ich towarzystwa. Jego czarodziejską lutnię wrzuciły do rzeki, lecz muzy (opiekunki sztuk) uprosiły bogów, by została przeniesiona na niebo i trwała tam po wieczne czasy jako jeden z gwiazdozbiorów.

    Lutnia jest małym, ale wyraźnym i interesującym gwiazdozbiorem położonym między Łabędziem a Herkulesem. U nas można ją obserwować wieczorem od maja do stycznia. Niebieskawa Wega („Spadający sęp”) należy do najjaśniejszych gwiazd naszego nieba. Jest to gwiazda okołobiegunowa. Promieniuje sto razy silniej niż Słońce. Znajduje się od nas w odległości dwudziestu sześciu lat świetlnych. Ma jasnoniebieską barwę, a ponieważ w letnich miesiącach widzimy ją wieczorem nad głową, toteż nie można jej pomylić z inną gwiazdą. Wraz z Altairem z Orła oraz Denebem z Łabędzia typową formację nieba letniego – trójkąt letni.



31. Łabędź (Cygnus – Cyg)


Mitologia wiąże jego pochodzenie z dwiema historiami. Po pierwsze, że jest to syn boga słońca Faeton, który wykradł rydwan słońca i nieopatrznie spowodował pożar całego świata. Zeus w złości zabił go, ale litościwi bogowie zabrali z krainy umarłych na niebo. Druga historia mówi, że władca Olimpu chciał przyjrzeć się ludziom i dlatego zamienił się w Łabędzia. W tej postaci odwiedził także spartańską królową Ledę, zaintrygowany jej urodą. Aby się do niej zbliżyć, pozwolił się prześladować olbrzymiemu orłowi, przed którym królowa go obroniła. Leda została matką pięknej Heleny, o którą wybuchła wojna trojańska.
    Gwiazdozbiór przypomina łabędzia lecącego przez Mleczną Drogę ku południowi. Biała gwiazda Deneb tworzy razem z Wegą w Lutni na zachodzie i Altairem w Orle na południu rzucający się w oczy trójkąt nieba letniego. Łabędzia można oglądać wieczorem od czerwca do stycznia. Bywa czasem zwany Krzyżem Północy.
    Nasz układ planetarny pędzi wraz z sąsiednimi gwiazdami w kierunku Łabędzia z szybkością 230 km/s. Jest to następstwo rotacji naszej Galaktyki. Słońce obiega jej jądro raz na dwieście milionów lat (jest to tak zwany rok galaktyczny).

Na koniec należy wskazać na obiekt, którego również nie da się obserwować gołym okiem ani przez małą lunetę, lecz który odgrywał szczególną rolę w dyskusjach astronomicznych ostatnich lat: Cygnus X-1. Znajduje się on w pobliżu gwiazdy h Cygni. Litera X oznacza tu źródło rentgenowskie. W przeciwieństwie do innych źródeł rentgenowskich wydaje się ono być czarną dziurą.



32. Malarz (Pictor – Pic)


Gwiazdozbiór ten znajduje się blisko gwiazdy Kanopus. Pierwotna jego nazwa, nadana przez Nicolasa Louisa de Lacaille'a, była to Koń Malarza (Equus Pictoris). Międzynarodowa Unia Astronomiczna skróciła ją na nazwę Malarz.

33. Mała Niedźwiedzica (Ursa Minor – UMi)


Według greckiej legendy Arkas, syn arkadyjskiej księżniczki Kallisto i najwyższego boga - Zeusa, zamieniony został w niedźwiedzia w momencie, gdy oszczepem mierzył w niedźwiedzicę - swą matkę.
    Bogini Hera była bardzo niezadowolona, że jej rywalka wraz z synem dostali się na niebo. Wymusiła więc od boga mórz obietnicę, że nie zezwoli im nigdy odpoczywać wraz z innymi gwiazdozbiorami pod horyzontem w morskich odmętach. Dlatego oba gwiazdozbiory nie zachodzą nigdy i stale okrążają biegun jako gwiazdozbiory okołobiegunowe.
    Istnieje jeszcze inna legenda o pochodzeniu gwiazdozbiorów Wielkiej i Małej Niedźwiedzicy. Mają to być niedźwiedzie, które opiekowały się małym Zeusem, kiedy ukrywał się na Krecie przed swym ojcem Kronosem. Kronos, panujący na Olimpie, połykał własne dzieci, ponieważ istniała przepowiednia, że syn pozbawi go władzy, jego żona Rea obawiając się, by i nowo narodzonego syna Zeusa nie spotkał podobny los, ukryła go w jaskini na wyspie i opiekę nad nim powierzyła niedźwiedziom. Zeus z wdzięczności uczynił ich nieśmiertelnymi, umieszczając oba na niebie.

Jeszcze inna mówi, że małemu niedźwiadkowi zrobiło się bardzo smutno widząc żeglarzy nie mogących znaleźć drogi do domu i błąkających się po morzu. Wszedł na nieboskłon aby pokazać ogonkiem drogę. Mama (Wielka Niedźwiedzica) dołączyła do córki dla opieki.


    W gwiazdozbiorze Małej Niedźwiedzicy mało jest ciekawych obiektów. Najbardziej interesującym z nich jest Gwiazda Polarna z uwagi na położenie w bliskości północnego bieguna nieba. Kiedyś zwano ją „przewodniczką na niebie", ponieważ wskazuje kierunek północny. Dawniej, gdy ludzie nie znali jeszcze kompasu, była jedynym drogowskazem na morzu, w puszczy i na pustyni.
    Gwiazda Polarna (zwana także "Cynosurą") jest oddalona od bieguna nieco mniej niż o jeden stopień (prawie dwie średnice Księżyca) i opisuje dokoła niego niewielki krąg w ciągu doby. Możemy się o tym przekonać, gdy podczas pogodnej nocy skierujemy na tę część nieba obiektyw kamery fotograficznej i otworzymy przysłonę na kilka godzin.
    Należy jednak zaznaczyć, że biegun (punkt, wokół którego pozornie obraca się całe niebo) też nie stoi w jednym i tym samym miejscu. Opisuje bowiem na niebie okrąg w ciągu dwudziestu sześciu tysięcy lat (jest to tak zwany rok platoński). A zatem za trzynaście tysięcy lat biegun będzie się znajdował w pobliżu gwiazdy Wegi (gwiazdozbiór Lutni), która wówczas przejmie rolę Gwiazdy Polarnej. Po upływie jednak dalszych trzynastu tysięcy lat północny biegun nieba powróci do tego samego miejsca, w którym jest dziś. Ten ruch biegunów świata wywołany jest ruchem precesyjnym osi rotacyjnej Ziemi.
    Gwiazda Polarna ma objętość około miliona razy większą od Słońca. Jej jasność i wielkość regularnie się zmieniają na skutek pulsacji zachodzącej raz na cztery lata. Jest ona oddalona od nas o przeszło czterysta lat świetlnych. Z tej odległości Słońca nie zobaczylibyśmy nawet przez małą lunetę. Ten żółty nadolbrzym jest gwiazdą zmienną z typu cefeid. Jest także układem podwójnym, ale jej towarzysza nie można bezpośrednio obserwować.




1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna