I Źródła Prawa



Pobieranie 459.07 Kb.
Strona3/9
Data29.04.2016
Rozmiar459.07 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

Podział na dwie fazy:

in iure – ta część odbywała się przed przed-stawicielem władzy państwowej (czuwał nad przebiegiem procesu w pierwszej fazie, udzielał również ochrony pozaprocesowej, a nieodzo-wny był także jego udział przy dokonywaniu niektórych czynności prawnych)

aqud iudicem – ta część toczyła się przed mianowanym sędzią prywatnym (w tej fazie następowało rozstrzygnięcie)


Przedstawiciele władzy państwowej Sędziowie prywatni

Konsul do 367 roku p.n.e.

Pretor od 367 roku p.n.e.

  • praetor tutelaris (pretor który miał nadzór nad sprawowaniem opieki)

  • preator peregrinus (pretor dla perygrynów-jedna ze stron była nieoby-watelem rzymskim)

  • praetor urbanus (pretor miejski)

Edyl kuralny – rozstrzygał spory na targowiskach

Namiestnik prowincjonalny - rozstrzygał spory na prowincji

Iudex (zwany też arbitrem) – sędzia jednostkowy:

  • najpierw sędziego takiego wybierały obustronnie strony:

  • najpierw z listy pretora (album iudicum selectrum)

  • później spośród nieposzlakowanych i dojrzałych obywateli rzymskich



P R O C E S


Podział na dwa rodzaje:

Iudicium Legitimium

Iudicium Imperio Conintinens


a) między obywatelami rzymskimi

a) gdy nie spełniał któregoś z punktów I.L.

b) przed sędzią jednostkowym




c) w mieście Rzymie lub w jednomilowym jego okręgu






S Ą D K O L E G I A L N Y




Rekuperatorzy


W liczbie 3 lub 5 (Spory instruowane przez pretora dla peregrynów)

Sądy Decemwiralne

10-cio osobowe (prawdopodobne spory o wolność)

Sądy Centumwiralne

105-cio osobowe (spory o spadki)




  • Jeżeli strony inaczej nie uzgodniły, to właściwym do rozstrzygnięcia ich sprawy był na ogół sąd miejsca zamieszkania pozwanego (właściwość miejscowaforum rei),

  • Spory na targowiskach nadzorowane były wyłącznie przez edyla kuralngo (właściwość rzeczowaforum rei sitae)

4) Strony i ich zastępcy procesowi

Powód actor (od słowa ago- agere – działać, procesować się)

Pozwanyreus

W pierwszej części in iure stawić się musiały obie strony procesowe. W drugiej fazie aqud iudicem w razie niestawienia się jednej ze stron do południa, sędzia wydawał wyrok na korzyść strony obecnej.

1. W procesie legisakcyjnym strony musiały występować osobiście.

2. W procesie formułkowym w obu fazach postępowania strony mogły się posługiwać zastępcami:



  1. Kognitor (cognitor) – zastępca ustanowiony w sposób uroczysty i w obecności przeciwnika procesowego,

  2. Prokurator (procurator) – zastępca ustanowiony pod nieobecność strony przeciwnej,

  3. Opiekun – za osobę podlegającą opiece,

  4. Syndicus – zastępca osoby prawnej,

  5. Oratores (advocati, patroni) – mówcy sądowi, pełnili jedynie rolę rzecznika a nie zastępcy, wygłaszali mowy sądowe, i nie byli zbyt obeznani z prawem (spełniał funkcje bezpłatnie chyba że klient dobrowolnie uiścił na jego rzecz ekwiwalent tez uczynił jakieś przysporzenie majątkowe w formie zapisu – legatum – testamentowego)

5) Zdolność sądowa, zdolność procesowa i legitymacja procesowa

a) Zdolność sądowaTylko wtedy może odbyć się proces gdy obydwie strony posiadają tą zdolność. Powodowi przysługuje prawo dochodzenia roszczeń na drodze procesu wobec pozwanego, przeciw któremu może zapaść wyrok zasądzający. Przykładowo zdolność taka to jeden z atrybutów związanych z obywatelstwem rzymskim.

b) Zdolność procesowa – zdolność do przedsiębrania czynności (składania lub nie składania oświadczeń woli), które w procesie wywołują określony skutek prawny (np. uznanie przez pozwanego roszczeń powoda, confessio in iure, zastępujące wyrok zasądzający). Ta zdolność wiąże się za zdolnością sądową, można mieć jednak zdolność sądową ale nie mieć zdolności procesowej – obywatel rzymski chory umysłowo ma zdolność sądową ale nie posiada zdolności procesowej.

c) Legitymacja procesowa – możliwość wystąpienia w danym, ściśle określonym procesie w roli powoda (czynna legitymacja procesowa) bądź w roli pozwanego (bierna legitymacja procesowa).

II) Postępowanie Zwyczajne (Ordo iudiciorum privatorum)

1) Proces Legisaksyjny

Najstarszy proces prywatny. Postępowanie toczyło się wyłącznie na podstawie ustawy (leges actio). Wąski zakres zastosowania, gdyż można dochodzić tylko praw które przewidywane były w obowiązujących ustawach. Postępowanie w obu formach toczyło się ustnie, a w fazie pierwszej, in iure, strony musiały wygłaszać ściśle przewidziane formuły – pomyłka prowadziła do przegrania procesu.

Proces ten znał pięć sposobów postępowania, tzw. modi lege agendi (trzy do przeprowadzenia postępowania sądowego, dwie do przeprowadzenia egzekucji).

Rozstrzyganiem sporów posługiwano się najczęściej legis actio sacramento, dlatego że miała ona charakter ogólny. Nazwa pochodzi od stąd, że obie strony procesowe, po wypowiedzeniu formułek, wzywały się wzajemnie do ustanowienia sacramentum, które stanowiła pewna kwota (50 asów przy wartości sporu < 1000 asów, oraz 500 asów przy wartości sporu > 1000 asów) deponowana w świątyni, jako rodzaj zakładu. Osoba przegrywająca zostawiała swoją część w świątyni, jeżeli to był pozwany to musiał także zaspokoić pretensje powoda pod rygorem egzekucji prowadzonej za pomocą legis actio per manus iniectionem



Legis actio per manus iniectionem – powód w obecności pretora kładł rękę na pozwanym, po czym przez 60 dni więził go e prywatnym więzieniu, wyprowadzając w dni targowe trzykrotnie przed oblicze pretora i ogłaszał jego zadłużenie. Jeśli nikt dłużnika nie wykupił, wierzyciel mógł z nim zrobić co chciał, a więc sprzedać np. w niewolę nieprzyjacielską (trans Triberium), a nawet zabić. Kilku wierzycieli mogło się nawet podzielić ciałem dłużnika (in partes secanto). Lex Poetalia z 326r. p.n.e. zakazała sprzedaży w niewolę nieprzyjacielską bądź jego zabicia. Odtąd dłużnik, jako osoba półwolna, miał odpracować dług.

  1. Najstarszy proces nie przewidywał podejmowania osobistej obrony przez dłużnika. W roli obrońcy mogła stanąć tylko osoba trzecia – vindex. Ten, przeciwstawiając się nałożeniu ręki (manus iniectio) przez wierzyciela na dłużnika, mógł dokonać jej odtrącenia (manum depellere). Taka interwencja powodowała uwolnienie dłużnika, i prowadziła do nowego postępowania sądowego z udziałem windeksa jako strony. Jeśli proces kończy się zasądzeniem dłużnika, wyrok opiewa na podwójną wartość (duplum) kwoty, na jaką opiewała egzekucja przeciw dłużnikowi.

  2. w okresie późniejszym przyznano także dłużnikowi prawo występowania w charakterze własnego windeksa przeciw manus iniectio (pura) wierzyciela i dokonywania odtrącenia jego ręki (manus sibi depellere). Tu też dochodziło do ponownego procesu, jeśli zakończył się przegraną dłużnika, prowadził do zasądzenia do na duplum, zgodnie z zasadą lis infitiano crescit in duplum (zaprzeczenie w sporze powoduje wzrost zasądzenia do wartości podwójnej).

2) Proces Formułkowy

Rodzaje actiones:

Actiones in rem to powództwa rzeczowe, służące do ochrony praw podmiotowych bezwzględnych (praw rzeczowych). były one skuteczne przeciwko komukolwiek (erga omnes), kto naruszył cudze prawo do rzeczy.

Actiones in personam to powództwa osobowe. Można je było wnieść tylko przeciw oznaczonej osobie. Był nią dłużnik, z którym powód znajdował się w stosunku obligacyjnym, czyli zobowiązaniowym.

Actiones stricti iuris -powództwa ścisłego prawa, przy których sędzia musiał się ściśle (stricte) trzymać poleceń zawartych w formułce, dotyczących zarówno stanu faktycznego, jak i dochodzonych roszczeń. Do skarg tych należały wszystkie powództwa z kontraktów (contractus) jednostron­nie zobowiązujących (kontrakty literalne, werbalne, mutuum), zobowiązania z prze­stępstw (delictum) itp.

Actiones bonae fidei (iudicia bonae fidei) -powództwa oparte na dobrej wierze.

Powództwa oparte na fakcie –Pretor udzielał ochrony procesowej w sytuacjach, których nie przewidywało ius civile. Uzależniał jej byt od stwierdzenia przez sędziego opisanego w formułce faktu. Dawało ono pretorowi największe możliwości ochrony nowych zdarzeń.

Powództwa oparte na fikcji –pretor fikcyjnie przyjmował w nich jakiś element w rzeczywistości nieistniejący, a potrzebny dla danej actio i nakazywał sędziemu traktować sprawę tak, jakby fingowany element istniał. .



1   2   3   4   5   6   7   8   9


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna