I Źródła Prawa



Pobieranie 459.07 Kb.
Strona4/9
Data29.04.2016
Rozmiar459.07 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

Postępowanie in iure


Postępowanie sądowe rozpoczynało się od prywatnego wezwania pozwanego przez powoda do stawienia się przed pretorem, in ius vocatio. Wezwany miał obowiązek stawienia się, jeżeli wezwany nie uczynił zadość żądaniu powoda, wolno go było doprowadzić przed pretora siłą.

Wzywając pozwanego do sądu, powód powinien poinformować go o rodzaju pretensji a w obecności pretora winien powtórzyć tę samą informację wskazując na actio, z której chciałby uczynić użytek. Pretor po wysłuchaniu stron albo jej udzielał (datio actionis), albo też odmawiał ochrony procesowej (denegatio actionis).

Pozwany mógł przed pretorem uznać roszczenia powoda. Akt taki zwał się confessio in iure. Postępowanie kończyło się wówczas w fazie in iure, a confussio zastępowała wyrok i stanowiła tytuł egzekucyjny. Ujemne konsekwencje pociągał też za sobą brak jakiejkolwiek obrony ze strony obecnego w fazie in iure pozwanego(indefensio). Kres dalszemu postępowaniu kładła też przysięga, złożona w obec­ności pretora, iusiurandum in iure. Pozwany przysięgał, że roszczenie nie istnieje i taka przysięga zastępowała wyrok oddalający powoda z jego żądaniem. Powód natomiast przysięgał, że roszczenie istnieje, co równoznaczne było z wyrokiem zasądzającym. Przysięgę składała tylko jedna strona, a robiła to niechętnie bo za krzywoprzysięstwo prawo rzymskie przewidywało surowe kary.

Proces tylko wtedy mógł się toczyć, gdy pozwany przynajmniej zaprzeczył twier­dzeniom powoda (negacja). Uznanie roszczenia albo brak jakiejkolwiek obrony ze strony pozwanego prowadziło do niekorzystnego dlań zakończenia postępowania już w fazie in iure.

Rezultatem czynności uczestników postępowania w pierwszej fazie było ustalenie treści formułki, którą pretor przekazywał powodowi. Akt ten kończył postępowanie in iure a zwał się litis contestatio.

Rezultatem postępowania w fazie in iure, gdy pretor udzielał ochrony powodowi, była uzgadniana ze stronami i spisywana przez pretora formułka (formula). Stanowiła ona dla wymienionego na jej początku sędziego program działania w fazie apud iuducem, określając w sposób maksymalnie zwięzły warunki pod jakimi miał on zasądzić lub uwolnić pozwanego.

W budowie formułki wyodrębnia się cztery części zwyczajne, oraz dwie nadzwyczajne:

Intentio jest częścią formułki, w której powód zawarł treść swego żądania. Formułki, w których roszczenie opierało się na fakcie, otwierała demonstratio, stanowiąca zwięzły opis stanu faktycznego, tym samym bliższe określenie podstawy prawnej żądania. Część zwyczajna.

Condemnatio była alternatywnym upoważnieniem sędziego do zasądzenia albo uwolnienia pozwanego. Jej cechą charakterystyczną był to, ze zawsze opiewała na pewną określoną bądź nieokreśloną kwotę pieniężną. Część zwyczajna.

Adiudicatio występowała w powództwach działowych i zawierała upoważnienie sędziego do zniesienia współwłasności przez podział rzeczy wspólnej z możliwości dopłaty przy podziale fizycznym nierównym, a gdy rzecz była niepodzielna, przez przysądzenie jej jednemu z współwłaścicieli, z obowiązkiem spłaty pozostałych udziałów. Część zwyczajna.

Exceptio - zarzut procesowy. Pozwany nie zaprzeczał twierdzeniom powoda zawartym w intentio, lecz przeciwstawiał im inne okoliczności faktyczne lub odmienną podstawę prawną, które miały na celu zapobiec wyrokowi zasądzającemu.

Praescriptio umieszczana była w formułce na żądanie powoda domagającego się od pozwanego nie całości świadczenia, lecz jego części.

Postępowanie apud iudicem


Postępowanie przed sędzią (apud iudicem) musiało zakończyć się z upływem pewnego okresu od momentu litis contestatio, jeśli proces nie miał być umorzony bez możliwości wydania wyroku końcowego.

Zadaniem sędziego było ustalenie stanu faktycznego na podstawie dostarczonych przez strony dowodów i wydanie na tej podstawie wyroku stosownie do treści formułki.



Obie strony mogły korzystać z zastępców procesowych.

Proces formułkowy nie znał apelacji!

Egzekucja.

W procesie formułkowym egzekucję osobistą stosowano wyjątkowo. Zastąpiła ją w zasadzie egzekucja majątkowa, ale uniwersal­na, jako że skierowana była na cały majątek dłużnika. Wdrażano ją na podstawie odrębnego powództwa zwanego actio iudicati.

W odniesieniu do osób stanu senatorskiego, osób niedojrzałych i chorych umysłowo wykształciła się zasada przeprowadzania egzekucji tylko z części ich majątku – wystarczającej na zaspokojenie wierzyciela.

W toku egzekucji zdarzało się dłużnik podejmował czynności określane w źródłach jako działanie in frauden creditorum. Było to działanie dzłużnika, który mając świadomość swej niewypłacalności, w drodze czynności prawnych lub faktycznych zmniejszał swój majątek ze szkodą dla wierzycieli.



III) Ochrona Pozaprocesowa

Środki ochrony pozaprocesowej (auxilium extraordinatorium)


ś.p. – środek pozaprocesowy

Środki służące do ochrony prawa: (pretor wydawał je na mocy imperium)

  1. restitutio in integrum (przywrócenie do stanu pierwotnego) – ś.p. który pretor udzielał po zapoznaniu się z istotą sprawy, uznając za niebyły fakt, z którym prawo łączyło niekorzystne dla kogoś skutki prawne. Restitutio in integrum zapowiadał pretor w swym edykcie dla określonych sytuacji faktycznych, ale mógł ją zastosować także w przypadkach tam nie przewidzianych.

Typowymi podstawami uzasadniającymi restitutio były:

  • przymus (metus),

  • błąd (error),

  • niedojrzałość kontrahenta (capitis deminutio),

  • umotywowana nieobecność (absentia),

  1. Interdictum – ś.p. wydawany przez pretora lub namiestnika prowincji na żądanie (postulatio) jednej strony, bez badania zasadności. Interdictum zawierało nakaz pod adresem drugiej strony, aby coś uczyniła lub czegoś zaniechała. Jeżeli adresat Interdictum podporządkował się, postępowanie kończyło się osiągając swój cel, jeżeli nie to Interdictum stanowiło podstawę do postępowania sądowego które miało na celu ustalenie jego zasadności. W tym celu pod przymusem pretora (multa ; missio in possesionem) adresat w formie sponsio przyrzekał drugiej stronie zapłacić określoną kwotę jeśeli bezpodstawnie odmówił wykonania Interdictum, i na odwrót. Oba przyrzeczenia były zaskarżalne w drodze actio ex stipulatu.

Interdikty zmierzały do osiągnięcia jednego z trzech celów:

    • Zmuszenia adresata do zwrotu czegoś (interdicta restitutoria),

    • Do okazania czegoś lub kogoś (interdicta exhibitoria),

    • Do zaniechania czegoś (interdicta prohibitoria),

Podział:

Czas składania

  • Interdicta annua – w ciągu roku od zdarzenia,

  • Interdicta perpetua – nie miały żadnych ograniczeń czasowych.

Do kogo skierowany


  • Interdictum simplicium – pod adresem jednej osoby,

  • Interdictum duplicium – pod adresem obu stron,

Przez kogo wnoszony


  • Interdictum privatum – mógł być wnoszony przez określoną osobę,

  • Interdictum populare – gdy ktokolwiek mógł wystąpić z wnioskiem o wydanie zakazu lub nakazu dla dobra publicznego,

  1. Missio in possesionem – był to ś.p. przymusu stosowany wobec właściciela zajętego majątku (bądź jego części), aby skłonić go do określonego zachowania się (np. branie udziału w postępowaniu sądowym), udzielenie odpowiednich gwarancji albo też zabezpieczenie zainteresowanej osoby przed ewentualną szkodą. Polegało to na wprowadzeniu jakiejś osoby zainteresowanej we władanie całym majątkiem drugiej osoby (missio in bona) albo jego częścią (missio in rem).

  2. Stypulacje pretorskie – były to słowne i w określonej formie czynione przyrzeczenia stron, których treść określał pretor. Służyły one do udzielania stronie zabezpieczenia (cautio) umożliwiającego realizację roszczenia na wypadek ewentualnej szkody, powstałej zarówno w toku procesu, jak i poza nim. Do zawarcia stypulacji pretor mógł zmusić każdą ze stron, grożąc wprowadzeniem przeciwnika w missio in bona.

IV) Postępowanie Nadzwyczajne

Proces Kognicyjny

Cognitio – proces myślowy skierowany na ustalenie jakiegoś faktu i ocenę jego znaczenia z punktu widzenia prawa jako przesłanki do podjęcia decyzji. Cognitio oznaczała ogół czynności organu sądowego od wszczęcia postępowania aż do wydania decyzji ostatecznej.

1) Geneza procesu kognicyjnego i jego zakresy stosowania (cognitio extra ordinem)

Genezy procesu kognicyjnego doszukiwać się można w niektórych postępowaniach o charakterze administracyjnym, stosowanych pod koniec republiki. O zastosowanie środków administracyjnych do ochrony interesów mogła zwrócić się do magistratury strona pozbawiona ochrony procesowej. Do praktyki takiej odwoływali się konsulowie lub cenzorowie w właściwych dla siebie sprawach, rzadka natomiast pretorzy. Zakres stosowania tej praktyki rozszerza się znacznie za czasów cesarstwa, od Augusta poczynając.



W sprawach cywilnych dotyczyło to w szczególności roszczeń, które jako przyznane konstytucjami cesarskimi, nie mogły być dochodzone w procesie formułkowym, lecz wyłącznie w cognitio extra ordinem. Do takich należały:

  • Roszczenia z tytułu wynagrodzenia za wykonanie czynności zleconej (mandatum),

  • Roszczenia z tytułu alimentów i fideikomisów, czyli nieformalnych zapisów na wypadek śmierci,

Także w sprawach wymagających szybkiej interwencji sądowej bardziej odpowiedni był proces kognicyjny aniżeli formułkowy. Do takich należały sprawy:

  • Związane z opieką (tutela), rozpatrywane przez pretora opiekuńczego (praetor tutelaris),

  • Spory dotyczące wolności bądź niewoli jakiejś osoby (causae liberales),

Organami kompetentnymi do rozstrzygania sporów w procesie kognicyjnym byli urzędnicy wyznaczeni przez cesarza. Do nich należeli:

  • Prefekci (praetorio, urbi, annonae, vigilium),

  • Konsulowie,

  • Pretorzy,

  • Inni urzędnicy niższego rzędu,

  • na prowincjach Funkcjonariusze administracji państwowej: Prokonsul (prowincja senacka) i legatus Augusti pro praetore (prowincje cesarskie),

  • a nawet Senat,

  • Każdą sprawę mógł oczywiście rozpatrywać cesarz osobiście.

Likwidacji procesu formułkowego dokonała konstytucja Konstancjusza i Konstansa w 342r., z początkiem dominatu. W ten sposób cognitio extra ordinem, zachowując swą tradycyjną nazwę, staje się postępowaniem zwyczajnym, o dobrze ukształtowanych zasadach regulujących dość szczegółowo czynności stron i sądu, podejmowane w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia określonej sprawy cywilnej.

2) Organizacja Sądownictwa
Pryncypat

Organami kompetentnymi do rozstrzygania sporów w procesie kognicyjnym byli urzędnicy wyznaczeni przez cesarza. Do nich należeli:

  • Prefekci (praetorio, urbi, annonae, vigilium),

  • Konsulowie,

  • Pretorzy,

  • Inni urzędnicy niższego rzędu,

  • na prowincjach Funkcjonariusze administracji państwowej: Prokonsul (prowincja senacka) i legatus Augusti pro praetore (prowincje cesarskie),

  • a nawet Senat,

  • Każdą sprawę mógł oczywiście rozpatrywać cesarz osobiście.
Dominat

W okresie dominatu wymiar ten jest już zorganizowany hierarchicznie, a wykonuje go aparat administracji państwowej. Na czele drabiny stoi cesarz. W jego imieniu wydawane są wszystkie wyroki, dlatego teoretycznie każdy obywatel miał prawo bezpośredniego zwrócenia się do cesarza o rozstrzygnięcie jego sporu, lub pośrednio drogą odwołania od wyroków sądów niższej instancji. Poprzednio w procesach sędzia wyrokując stosował jedynie istniejące normy prawne, teraz wyrok wydany w imieniu cesarza normę tę kształtuje.

1) Prefekt Miejski (praefectus urbi)

a) każdemu z nich podlegał :



- vicarius,

- praefactus annonae,

- praefectus vigilium,

b) w sprawach fiskalnych dwaj rationales :

- sacrarum largitionum,

- rei privatae,

c) w prowincjach

- praeses (rector) prowincji lub jego zastępca,

- ­vicarius,

- defensor civitatis (sprawy mniejszej wagi),

Każdy z wyżej wymienionych urzędników mógł swe kompetencje przekazać osobie przezeń powołanej, zwanej iudex pedaneus



    • iudex datus,

    • iudex delegatus,

    • iudex specialis,

a także wybranym przez strony arbitrom, których zatwierdzał kompetentny urzędnik. W kwestiach wątpliwych każdy sędzia mógł skorzystać z porady prawników, zwanych adsessores.

Posiedzenia sądu mogły się odbywać w każdy dzień powszedni oprócz świąt, ale już nie publicznie lecz w pomieszczeniach zamkniętych.



3) Wszczęcie i przebieg postępowania sądowego.

a) wezwanie pozwanego do Sądu następuje w formie litis denuntiatio.



litis denuntiatio – pismo procesowe, w którym powód przedstawia zwięźle swoje roszczenia wobec pozwanego i wzywa go do stawienia się w określonym terminie w sądzie (na ogół 4 miesiące). Najpierw doręczano osobiście pozwanemu, dopiero później przybiera to formę urzędową.

b) wezwanie pozwanego do Sądu następuje za pośrednictwem pisma zwanego libellus conventionis

W tym piśmie powód zwięźle przedmiot swego żądania i jego podstawę prawną. W taki sposób prawo rzymskie przechodzi od systemu skarg (powództw) do systemu praw podmiotowych. Procesować się może nie tylko ten któremu przysługuje acti, lecz każdy kto uważa iż naruszone zostało jego prawo podmiotowe, które taka czy inna actio tylko wyraża.

Libellus conventionis powód przekazuje urzędnikowi, a ten po zapoznaniu się z jego treścią, decyduje o przekazaniu odpisu pozwanemu, za pośrednictwa urzędnika zwanego executor. Treść Libellus conventionis ma duże znaczenie gdyż określa czy powód nie dopuścił się uchybienia procesowego pluris petitio czyli nadmierne żądanie. Skutkiem wniesienia Libellus conventionis jest tzw. zawisłość sporu (lis pendens – litispendencja) – w tej samej sprawie między tymi samym stronami nie może toczyć się postępowanie w innym Sądzie jak długo trwa zawisłość tego sporu.

c) pisemną odpowiedz na pozew przez pozwanego nazywano libellus contraciditionis,

Powinna być złożona w ciągu 10 dni od otrzymania pozwu, (jeśli nie zamierza zaspokoić pretensji powoda) dać gwarancje stawienia się w Sądzie i przedstawić w niej zarzuty pod adresem roszczeń powoda i ewentualnie własne pod adresem powoda pretensje, jeśli takie ma (powództwo wzajemne). Libellus contraciditionis doręcza powodowi także executor.

d) postępowanie przed Sądem składa się z trzech części:


I) część pierwsza (primordium litis) trwa aż do litis contestatio

II) część środkowa (medium) to postępowanie dowodowe

III) część końcowa – wydanie wyroku (sententia)


    • strony stają przed Sądem w terminie osobiście lub zastępowane przez swych prokuratorów,

wzrosła wyraźnie rola adwokata (advocatus). Adwokaci mogli na początku pobierać honoraria (nawet do 10 000 sesterców), później zakazano płacić a nawet przysądzać honorariów przed procesem. W okresie dominatu godność adwokata mogła piastować tylko osoba o nieposzlakowanej opinii.
Proces Reskryptowy.
Odmianą procesu kognicyjnego jest tzw. proces reskryptowy. Już w okresie pryncypatu sędzia, mający trudności w rozwikłaniu jakiegoś problemu prawnego, mógł zwrócić się do cesarza z prośbą o rozstrzygnięcie jego wątpliwości. To samo mogły drogą listową (libelli, preces, supplicationes)czynić osoby prywatne, przedstawiając opis stanu faktycznego sprawy. Cesarz, bądź wysoki jego urzędnik, dokonywał prawnej oceny sprawy, przesyłając osobom zainteresowanym odpowiedź z zastrzeże­niem tej treści, że opisany stan faktyczny odpowiada prawdzie (si preces veritate nituntur). Sędzia, który następnie rozstrzygał daną sprawę, związany był opinią prawną zawartą w reskrypcie, chyba że ustalony przezeń stan faktyczny nie pokrywał się z tym, jaki opisany był w suplikacji skierowanej do cesarza

Część III




Rzymskie Prawo Prywatne


Podmioty Prawa i zdarzenia prawne

Zdolność prawna


Zdolnością prawną nazywamy możliwość zajęcia w stosunkach prawnych stanowiska podmiotu prawa i obowiązku.

Pełną zdolność prawną warunkowały trzy czynniki (status):

- wolność (status libertatis)

- obywatelstwo (status civitatis)

- stanowisko w rodzinie (status familiae) – z uwagi na stanowisko w rodzinie obywatel rzymski mógł być albo osobą nie podlegającą niczyjej władzy – sui iuris; albo podlegającą władzy męskiego zwierzchnika familii – alieni iuris (np. syn filius familias).

Przyczyny ograniczające zdolność prawną:

- infamia, czyli umniejszenie czci obywatelskiej. Osoby dotknięte infamią nie mogły sprawować opieki, składać zeznań przed sądem, występować w charakterze zastępcy procesowego, wnosić niektórych skarg, a nadto dotknięte były innymi ograniczeniami.

- addictus to osoba przeciw której wszczęto egzekucję osobistą. Zachowując wolność i obywatelstwo rzymskie pozostawali oni do momentu odpracowania zadłużenia de facto w niewoli wierzycieli.

- redempti ab hostibus – obywatele rzymscy wykupieni z niewoli nieprzyjacielskiej, zobowiązani do odpracowania wyłożonej na nich ceny wykupu

- koloni – dzierżawcy przywiązani do ziemi

- płeć



Zdolność do czynności prawnych polega na możliwości składania i przyjmowania takich oświadczeń woli, które wywołują skutek prawny.

Zdolność do czynności prawnych ograniczały cztery czynniki:

1) wiek - W kategorii wieku były cztery kategorie

a) dzieci (infantes) – te które nie umiały mówić – nie miały zdolności do czynności prawnych

b) niedojrzali (impuberes) czyli dziewczęta od 7 do 12 roku, a chłopcy od 7 do 14 roku życia – mieli ograniczoną zdolność do czynności prawnych.

c) dojrzali od 14 do 25 roku życia (puberes minores XXV annis) – mieli pełną zdolność do czynności prawnych, ale z uwagi na brak doświadczenia życiowego prawo chroniło ich przed wyzyskiem.

d) dojrzali powyżej 25 lat – nabywali pełną zdolność do czynności prawnych, jeśli nie podlegali innym ograniczeniom.

2) Niewiasty według prawa po wyjściu z okresu niedojrzałości nadal były ograniczone w zdolności do czynności prawnych. Czynności te musiały podejmować za zgodą swego opiekuna.

3) Chory umysłowo (furiosus) był całkowicie pozbawiony zdolności do czynności prawnych.

4) Marnotrawca (prodigus) czyli osobnik uznany przez prawo za lekkomyślnie trwoniącego swój majątek, miał ograniczoną zdolność do czynności prawnych, a do działań umniejszających stan jego majątku potrzebna była zgoda ustanowionego dlań kuratora.

Osobą fizyczną jest człowiek.

Osobą prawną jest podmiot nie-fizyczny, wyposażony przez prawo w zdolność prawną niezbędną do realizacji jego celów. Osobą prawną może być osoba albo zespół osób (stowarzyszenia, korporacje), albo masa majątkowa (fundacje, zakłady), którym prawo nadaje w pewnym zakresie podmiotowość prawną.

Krewnymi agnacyjnymi były osoby, które podlegały tej samej władzy ojcowskiej (albo podlegały jej gdy ojciec żył).

Naturalne więzy krwi – pokrewieństwo kognacyjne, były niewystarczające by być agnatem.

Zdarzenia prawne – Działania.



Elementem każdego stosunku cywilnoprawnego są:

l) norma prawna, która ów stosunek wyznacza,

2) jego treść, czyli prawa i obowiązki określone przez tę normę prawną,

3) podmioty owych praw i obowiązków wreszcie

4) zdarzenia cywilnoprawne

Zdarzenia prawne mogą być albo niezależne od ludzkich zachowań (np. urodzenie, śmierć, upływ czasu), albo od nich zależne. W tym ostatnim przypadku mamy do czynienia z działaniami.

Podejmujący działanie bezprawne tylko wtedy będzie mógł pociągnięty do odpowiedzialności, jeśli spełnione zostaną cztery podstawowe wymogi:

1) Naruszona przez dłużnika norma prawna musi mieć na uwadze ochronę przysługującego wierzycielowi prawa podmiotowego i przewidywać albo dokonanie czynu przez tę normę zakazanego, albo niedokonanie czynu przez nią nakazanego.

2) na ogół przez winę (culpa) rozumie się naganny stosunek subiektywny jakiegoś podmiotu do jego obowiązku zachowania się, wynikającego z normy prawnej, zasad słuszności, albo treści stosunku prawnego, jaki łączy go z innym podmiotem.



Wina polegać może na działaniu (culpa in faciendo) jeśli określony podmiot podejmuje działanie pozytywne, którym przekracza sformułowany przez normę zakaz.

Wina z zaniechania (culpa in non faciendo) polega na braku działania tam, gdzie norma prawna formułuje nakaz jakiegoś zachowania się. W zobowiązaniach stricti iuris dłużnik odpowiadał tylko z culpa in faciendo.

Wina pozakontraktowa – culpa aquiliana.

Wina kontraktowa – culpa extraquiliana

Przy culpa sprawca ani nie znał skutków ani ich nie przewidział chociaż znać i przewidzieć powinien. Jest to zatem wina nieumyślna, pojmowana przez prawników klasycznych jako zaniedbanie przez osobę odpowiedzialną pewnych reguł staranności (diligentia), do jakiej zobowiązani są wszyscy i to bez względu na to czy przewidują ujemne skutki swego zachowania, ale lekkomyślnie sądzą iż ich unikną, jak i wówczas gdy skutków w wyniku niedbalstwa nie przewidzieli, chociaż mogli i powinni przewidzieć.



Culpa lata, czyli grube niedbalstwo, polegała na skrajnym zaniedbaniu staranności, jakiej zwykło się oczekiwać od przeciętnego człowieka.

Culpa levis to niższy stopień winy i polegała na lżejszym zaniedbaniu staranności, jakiej zwykło się oczekiwać od abstrakcyjnie pojmowanego (stąd modernistyczny termin na określenie tego stopnia winy jako culpa in abstracto) wzorca dobrego gospodarza (boni patris familias).

Culpa in concreto oceniana jest na podstawie jeszcze innego kryterium. W tym wypadku dłużnik winny będzie tylko wtedy, gdy zajmując się ochroną cudzych interesów nie przejawia takiej staranności, jaką wykazuje w sprawach własnych

Dolus to zły zamiar, albo też podstęp. Jako najwyższy stopień winy dolus polega na świadomym zachowaniu się jakiegoś podmiotu w celu wyrządzenia drugiemu szkody.

Przy dolus sprawca znał skutki i je przewidział.

3) Szkoda – to nic innego jak naruszenie interesu wierzyciela, który wyraża się w jego prawie podmiotowym chronionym przez obowiązujący porządek prawny.

4) Dłużnik tylko wtedy odpowiada za wyrządzoną szkodę, jeśli była ona koniecznym następstwem zawinionego przezeń zachowania się, czyli -między tymi dwoma faktami istniał związek przyczynowy.


Skutki zdarzeń prawnych.
Nabycie prawa jest pierwotne, jeśli ktoś staje się podmiotem prawa niezależnie od praw tej osoby, która je utraciła, albo też nabywa prawo, które uprzednio do nikogo nie należało.

Nabycie prawa jest pochodne (derytywne), jeśli prawo przechodzi z jednego podmiotu na drugi.

Nikt nie może przenosić na drugiego więcej prawa niż sam ma.
Pojęcie i podział czynności prawnych.
Wśród zdarzeń prawnych szczególną rolę odgrywają czynności prawne, czyli oświadczenia woli, zmierzające do powstania, zmiany lub wygaśnięcia stosunku prawnego.

Czynności prawne dzielić można na:

1) jednostronne jeśli do wywołania skutku prawnego wystarcza oświadczenie woli jednej strony



dwustronne czyli wymagające zgodnego oświadczenia (umowy) dwóch stron.

2) formalne gdy ważność czynności zależna jest od zachowania wymaganej formy (mancypacja)



nieformalne gdy pod tym względem prawo nie stawia żadnych wymogów (umowa najmu)

3) między żyjącymi (inter vivos) jeśli regulują stosunki za życia podmiotu działającego (zlecenie)



na wypadek śmierci (mortis causa) jeśli skutek czynności ma nastąpić po jego śmierci (testament)

4) zobowiązujące i rozporządzające w zależności od tego czy czynność powoduje jedynie powstanie zobowiązania (kupno – sprzedaż), czy też powoduje bezpośrednią zmianę stanu prawnego podmiotu działającego (przeniesienie własności).

5) obciążające jeśli nakładają obowiązek na obie strony (najem) i pod tytułem darnym gdy czynność rodzi obowiązek jakiegoś zachowania się tylko po jednej stronie, a druga odnosi same korzyści (darowizna).

6) kausualne (przyczynowe) i abstrakcyjne – w zależności od tego czy porządek prawny uzależnia skuteczność oświadczenia woli od istnienia dlań celu społeczno-ekonomicznego zasługującego na ochronę prawną, czy też cel ten pozostaje prawnie obojętny.


Causa (przyczyna prawna) to cel społeczno-gospodarczy, od którego istnienia określony porządek prawny uzależnia skuteczność oświadczenia woli.

Causa obligandi – składający oświadczenie woli zmierza do zobowiązania kontrahenta wobec siebie (wręczenie pieniędzy w celu wręczenia pożyczki).

Causa solvendi – składający oświadczenie zmierza do rozwiązania węzła obligacyjnego (zwrot pożyczki).

Causa donandi – składający oświadczenie woli zmierza do bezpłatnego dokonania przysporzenia majątkowego na rzecz kontrahenta (darowizna).






1   2   3   4   5   6   7   8   9


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna