I Źródła Prawa


I ) System agnacyjny – wyróżnia trzy stopnie bliskości



Pobieranie 459.07 Kb.
Strona9/9
Data29.04.2016
Rozmiar459.07 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

I ) System agnacyjny – wyróżnia trzy stopnie bliskości:


  1. sui heredes – osoby znajdujące się pod władzą spadkodawcy – dziedzice konieczni

  • synowie

  • córki

  • żona z małżeństwa cum manu

  • dzieci po zmarłym synu ( wnukowie )

Dziedziczenie odbywało się według:

  • głów ( in capitia )

  • szczepów ( in stripes ) – jeśli byli powołani „sui” kilku stopni następował podział na szczepy, a dział majątkowy przypadający na dany szczep dzielono w równych częściach pomiędzy członków szczepu ( wg. Głów ? )

  1. proximi agnati – najbliższy boczny krewny pozostający ze spadkodawcą w najbliższym stopniu pokrewieństwa

  • brat

  • siostra

  • syn emancypowany

Dziedziczenie odbywało się według:

  • głów ( in capita ) – jeżeli było kilku gnatów tego samego stopnia pokrewieństwa to dzielą oni spadek na równe części wg. Głów

Również kobieta mogła dziedziczyć jako najbliższa krewna agnacyjna.

  1. gentiles – osoby należące do tego samego rodu co spadkodawca. Mieli wspólnego przodka i nosili to samo nazwisko rodowe.

II ) System agnacyjno – cognacyjny – dziedziczenie to następowało wg. czterech klas:

  1. unde liberi – wszyscy krewni zstępni (descendenci ) spadkodawcy, bez względu na to czy byli pod jego władzą ojcowską czy też nie ( w chwili śmierci )

  • dzieci

  • wnukowie

  • prawnukowie

  • syn emancypowany

Nie dziedziczyła natomiast żona spadkodawcy ponieważ nie była jego descendentką

Zstępni stopnia bliższego wykluczali tych stopnia dalszego.



Dziedziczenie odbywało się według:

  • szczepów ( in stripes ) – jeśli dziedzice po zmarłym ojcu wstępują w jego dział spadkowy

  • głów ( in capita ) – podział przez descendentów tego samego stopnia

  1. unde legitimi – wszystkie osoby uprawnione według ius civile

  • sui

  • proximus agnatus

  • gentiles

  1. unde cognati – wszyscy krewni cognacyjni ( przysposobieni ) do 6-go stopnia bez wyjątku. Do 7-go stopnia tylko prawnukowie rodzeństwa. Krewni cognacyjni bliższego stopnia wykluczali tych dalszego stopnia.

Sui heredes byli powoływani we wszystkich trzech wyżej wymienionych klasach dziedziczenia

  1. unde vir et uxor – dziedziczenie małżonków po sobie – z braku krewnych uprawnionych do dziedziczenia. Uxor in manu spadkodawcy ( żona in manu ) dziedziczyła w klasie drugiej jako filia familias.

Stosunek klas pretorskiego dziedziczenia beztestamentowego był taki, że klasa poprzednia wykluczała następną.

III ) System cognacyjny

  1. Dziedziczenie beztestamentowe zwyczajne – cztery klasy bliskości:

  1. descendenci spadkodawcy – wszyscy krewni zstępni bez względu na płeć i stopień pokrewieństwa oraz toczy znajdowali się pod władzą ojcowską czy nie.

  • Dzieci

  • Wnuki

  • Prawnuki

  • Itd.

Dziedziczenie odbywało się według głów i szczepów


  1. ascendenci spadkodawcy – wstępni

  • rodzeństwo rodzone ( bracia i siostry po jednej matce i ojcu )

  • dzieci pierwszego stopnia rodzeństwa rodzonego.

Wszyscy ci dziedzice dziedziczyli obok siebie wedle głów ( in capita ). Dzieci po zmarłych braciach czy siostrach otrzymywały na dział spadkowy przypadający na ich ojca czy matkę.

  1. rodzeństwo przyrodnie

  1. krewni cognacyjni – dalsi krewni – bez ograniczenia stopnia bliższości - bliższy stopień pokrewieństwa wykluczał dalszy.

Podział następuje tu zawsze wedle głów ( in capita )

  1. Dziedziczenie beztestamentowe nadzwyczajne

  1. uboga wdowa – w przypadku gdy nie otrzymała posagu po zmarłym mężu przypadała jej ¼ spadku – nie więcej niż 100 funtów złota. Jeśli spadkodawca miał dzieci to nie mogła odziedziczyć więcej niż otrzymywało jedno dziecko.

  2. Liberi naturales – dzieci nieślubne zrodzone w konkubinacie – bez stosunku kazirodczego. Otrzymywały wraz ze swoją matką ¼ spadku po ojcu nieślubnym, jeżeli uznał je za swoje i nie pozostawił i dzieci ślubnych.

  3. Quarta divi Pii – czwarta część spadku należna osobie niedojrzałej, arogowanej i wyzwolonej bez słusznego powodu przed dojściem do dojrzałości.

Dziedziczenie przeciwtestamentowe


Dziedziczenie przeciwtestamentowe ( bonorum possessio contra tabulas ) – dziedziczenie konieczne – rodzaj dziedziczenia polegający na powołaniu do spadku wbrew istniejącemu testamentowi pewnych osób najbliższych testatorowi.

Celem tego dziedziczenia była ochrona pierwotnego prawa najbliższych krewnych agnacyjnych i kognacyjnych spadkodawcy do należnej im części spadku. W kręgu osób nie chronionych tym prawem znaleźli się małżonkowie z małżeństwa sine manu.

Prawo rzymskie wyróżnia dwa rodzaje koniecznego dziedziczenia, a mianowicie:


  1. Formalne prawo dziedziczenia przeciwtestamentowego – nakładało na spadkodawcę obowiązek obdarowania majątkiem spadkowym niektórych osób z jego rodziny lub wyraźnego wydziedziczenia pod groźbą nieważności testamentu. Testator nie mógł osób tych pominąć w testamencie – dziedzice właśni powinni być albo ustanowieni, albo wydziedziczeni.

  2. Materialne prawo dziedziczenia przeciwtestamentowego – miało na celu zachowanie pewnej części spadku tzw. zachowek dla pewnych osób z rodziny, uprawnionych do tego zachowku.

FORMALNE DZIEDZICZENIE PRZECIWTESTAMENTOWE W/G PRAWA CYWILNEGO

Zakaz pominięcia SUUS HERES



W dawnym prawie cywilnym uprawnieni do formalnego dziedziczenia przeciwtestamentowego byli sui heredes. Należeli od nich:

  1. suiosoby znajdujące się pod władza ojcowską spadkodawcy w czasie, sporządzania przez niego testamentu ( przede wszystkim jego dzieci ). W ius civile panowało przekonanie, że sam pater familias zdecyduje o losie najbliższych członków rodziny ( sui heredes ). Jedynym ograniczeniem jego swobody było to, że w testamencie nie mógł nikogo pominąć z kategorii sui. Panowała zasada, że miał ich powołać do spadku albo wydziedziczyć. Wydziedziczenie nie wymagało uzasadnienia ale wymagało zachowania odpowiedniej formy.:

  1. wydziedziczenie musiało nastąpić w słowach uroczystych

  2. syn musiał być wydziedziczony imiennie

  3. pozostali sui heredes ( żona in manu, córki, wnukowie) mogli być wydziedziczeni za pomocą ogólnej formuły

  4. pominięcie syna w testamencie dawało cały testament nieważny – dziedziczenie ustawowe

  5. pominięcie córki in patria potestate lub sui dalszego stopnia nie powodowało nieważności testamentu ale osoba taka dziedziczyła razem z dziedzicami ustawowymi

  1. sui postumidzieci spadkodawcy, które przyszły na świat już po sporządzeniu testamentu, mianowicie po śmierci testatora, jego pogrobowcy. Jeżeli testator po sporządzeniu testamentu adoptował kogoś lub urodziło mu się dziecko to testament stawał się nieważny. Aby temu zapobiec mógł testator w testamencie z góry ustanowić pogrobowców swoimi dziedzicami lub ich wydziedziczyć. Panowała zasada „postumus rumpti testamentum” „pogrobowiec niweczy testament”

PRETORSKA BONORUM POSSESSIO CONTRA TABULAS: ( PRETORSKIE DZIEDZICZENIE P.TEST)

Jest to pretorska ochrona członków rodziny testatora. Pretor rozszerzył krąg osób uprawnianych do formalnego dziedziczenia przeciwtestamentowego o osoby powołane z edyktu unde liberi. Ponadto uprawnił do takiego dziedziczenia:



  1. patrona

  2. ojca wyzwalającego – do połowy spadku wyzwoleńca czy tez syna emancypowanego

Pominięcie dziedzica koniecznego nie powodowało według prawa pretorskiego nieważności testamentu.

MATERIALNE DZIEDZICZENIE PRZECIWTESTAMENTOWE

Materialne prawo dziedziczenia przeciwtestamentowego czyli prawo do tzw. zachowku rozwinęło się w praktyce sądu centumwirialnego.



Zachowek (pars legitima)ustawowa cześć spadku obowiązkowa dla uprawnionego. Powinien wynosić przynajmniej ¼ części działu ustawowego.

Sąd centumwirialny zaliczał do kręgu osób uprawnionych do zachowku :



1) descendentów spadkodawcy 3) rodzeństwo rodzone

2) ascendentów ( z braku descendentów ) 4) braci i siostry z jednego ojca

Do zachowku wliczano wszystko, co uprawniony otrzymał nie tylko jako dziedzic, lecz także na podstawie zapisu lub darowizny na wypadek śmierci. Zachowek musiał być wolny od wszelkich ograniczeń przez: warunek, termin, polecenie.



Querele inofficiosi testamenti – powództwo jakie przysługiwało osobie (pokrzywdzonemu) w sytuacji gdy spadkodawca nie zwraca uwagi na naturalne, przyrodzone prawo swoich najbliższych krewnych do korzystania ze spadku.

Przyjmowano, że spadkodawca sporządzając testament z pominięciem najbliższych krewnych i nie pozostawiając im pewnej części spadkowej, musiał działać pod wpływem zaburzenia umysłowego. Na tej podstawie uzasadniano obalenie testamentu.



Powództwo takie wnosił krewny mający prawo do zachowku w razie pominięcia jego osoby w testamencie. Było to powództwo subsydiarne – dopuszczalne było tylko jako ostateczny sodek prawny, gdy uprawniony nie miał już innej możliwości aby osiągnąć zachowek.

QUERELA INOFFICIOSAE DONATIONIS SEU DOTIS

Dziedzic przeciwtestamentowy mógł unieważnić darowizny dokonane przez testatora za jego życia na podstawie querela inofficiosae donationis seu dotis. W razie gdyby uprawniony do zachowku był pokrzywdzony służyła mu celem dopełnienia actio ad supplemendam legitimam. W drodze wyjątku dopuszczalne było odebranie zachowku przez wydziedziczenie, w wypadku:

  1. exheredatio bona mentespadkodawca w interesie samego dziedzica, bądź też celem utrzymania dla niego majątku wydziedziczał go. Zachodziło to gdy dziedzic był umysłowo chory, marnotrawcą, nadmiernie zadłużony

  2. exheredatio notae causana podstawie uznania sądu mogło dojść do wydziedziczenia uprawnionego do zachowku w przypadku gdy dopuścił się np.: przestępstwa.

JUSTYNIAŃSKIE DZIEDZICZENIE PRZECIWTESTAMENTOWE

Według prawa justyniańskiego powołane do dziedziczenia przeciwtestamentowego (koniecznego ) były następujące osoby:

  1. descendenci i ascendenci spadkodawcy dla których Justynian połączył zasady formalnego i materialnego dziedziczenia p. test. Mieli oni więc prawo do formalnego ustanawiania ich dziedzicami.

  2. Rodzeństwo spadkodawcy, jeśli przed nim dano pierwszeństwo jakiejś persona turpis zachowywało dotychczasowe swoje materialne dziedziczenie konieczne.


Unormował Justynian ( w Noweli 115) szczegółowo kwestię wydziedziczenia lub pominięcia descendentów przez wstępnych za karę. Było 14 przyczyn uzasadniających takie postępowanie. Najważniejsze z nich to:

  1. targnięcie się na życie wstępnego

  2. denuncjacja o popełnieniu przestępstwa za wyjątkiem zdrady stanu

  3. cudzołóstwo z żoną wstępnego

  4. powstrzymanie od sporządzenia testamentu

  5. zaniedbanie w czasie choroby umysłowej

  6. ciężka obraza słowna, lub czynna zniewaga cielesna

  7. fałszywa denuncjacja, z której wstępny poniósł poważną szkodę

  8. złe prowadzenie się przeciw woli wstępnego, np.: uprawianie hańbiącego zawodu

Jeżeli uprawniony do zachowku został niesłusznie wydziedziczony, mógł tylko w razie nie otrzymania niczego, za pomocą Querele inofficiosi testamenti obalić testament. Następowało wtedy dziedziczenie ustawowe, w którym otrzymywał on swój udział ustawowy w całości. Jeśli uprawniony otrzymał dział spadkowy mniejszy od zachowku, przysługiwało mu powództwo przeciw roszczeniu dziedziców o uzupełnienie zachowku actio ad supplemendam legitimam.


1   2   3   4   5   6   7   8   9


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna