Interreg III a joint Programming Document 2000 – 2006 Program Regionalny


Struktura gospodarki i infrastruktura gospodarcza



Pobieranie 0.95 Mb.
Strona4/18
Data07.05.2016
Rozmiar0.95 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18

3.3. Struktura gospodarki i infrastruktura gospodarcza


Gospodarka w Regionie ukształtowała się jako wynik długotrwałego procesu rozwoju. W ciągu ostatnich dziesięciu lat doświadczyła ona w polskiej i niemieckiej części Regionu znaczących procesów transformacji i restrukturyzacji. Proces ten przebiegał w bardzo zróżnicowany sposób w narodowych częściach Regionu. Nie jest on jeszcze zakończony i wszystko wskazuje na to, że w okresie programowania 2004 – 2006 będzie nadal przebiegał bardzo dynamicznie. Wielkość produktu krajowego brutto rozpatrywanego Regionu jako wskaźnik siły ekonomicznej pokazano tu w rysunkach 6 i 7 oraz w podziale na działy gospodarki w rysunkach na stronie 22.

Rysunek 6 Produkt krajowy brutto (PKB) obszaru wsparcia w porównaniu z Województwem Zachodniopomorskim i krajami związkowymi Meklemburgia – Pomorze Przednie i Brandenburgia



Rysunek 7 Produkt krajowy brutto (PKB) w przeliczeniu na jednego mieszkańca obszaru wsparcia w porównaniu z Województwem Zachodniopomorskim i krajami związkowymi Meklemburgia – Pomorze Przednie i Brandenburgia.


Proces określenia lokalizacji gospodarczych i perspektyw w polskiej i niemieckiej części Regionu przyniósł w latach 90-tych generalnie przeorientowanie dawnego układu. Proces ten w Regionie w najbliższych latach będzie przebiegał pod kątem przygotowania i realizacji przystąpienia Polski jako pełnoprawnego członka do Unii Europejskiej. W związku z tym procesem i jako reakcja na wyzwania rynków międzynarodowych powstają dla podmiotów gospodarczych z Niemiec

i Polski zróżnicowane i specyficzne warunki konkurencji, które związane są z przemianami społecznymi w latach dziewięćdziesiątych.


3.3.1. Struktura branżowa oraz sytuacja na rynku pracy


Struktura potencjału gospodarczego wsparta jest w istotny sposób na historycznie wyrosłych ośrodkach sektora produkcji, które jako tzw. centra przemysłowe dopasowują się do zmian strukturalnych i jak do tej pory sprawdzają się na rynku. Centra te odgrywają w strukturze potencjału gospodarczego Regionu znaczącą rolę. Szczególne znaczenie mają one dla przemysłu kooperującego z nimi oraz pełnią istotną funkcję stabilizującą i oddziałują ponadregionalnie na tereny poza gminami będącymi ich siedzibami głównymi.

Jako centra istotne dla rozwoju gospodarczego w Regionie uważa się dziś:

W Województwie Zachodniopomorskim przedsiębiorstwa przemysłowe w aglomeracji szczecińskiej przede wszystkim z potencjałem w gospodarce morskiej, chemiczny przemysł przetwórczy i surowców podstawowych w Policach i Szczecinie (nawozy sztuczne, farby i lakiery) ), przemysł odzieżowy (Szczecin, Stargard), przemysł spożywczy (Szczecin, Stargard, Świnoujście), wydobycie surowców budowlanych i przemysł ceramiczny (Cedynia), produkcja papieru (Szczecin), produkcja mebli i przetwórstwo drzewne (Goleniów, Barlinek).

Rysunek 8 Produkt krajowy brutto w 2000r. według działów gospodarki w kraju związkowym Meklemburgia – Pomorze Przednie



Rysunek 9 Produkt krajowy brutto według działów gospodarki w kraju związkowym Brandenburgia



Rysunek 10 Produkt krajowy brutto w 2000r. według działów gospodarki w Województwie Zachodniopomorskim



Rysunek 11 Produkt krajowy brutto według działów gospodarki na obszarze polsko– niemieckiego pogranicza



Oprócz tego istnieją głównie małe i średnie przedsiębiorstwa produkcyjne, ulokowane poza dużymi ośrodkami gospodarczymi, które przyczyniają się do zmniejszenia nierównowagi w przestrzennym rozmieszczeniu potencjału produkcyjnego. Szczecin, największe miasto pod względem liczby mieszkańców i potencjału gospodarczego miasto w województwie zachodniopomorskim i całym Regionie ogrywa szczególną rolę. Pod względem rangi gospodarczej i wyposażenia w różnego rodzaju usługi, Szczecin plasuje się na 8-9 miejscu w Polsce, co stwarza dla niego potencjalną szansę zaistnienia jako ośrodka o znaczeniu międzynarodowym.

O poziomie gospodarki i przemysłu w Szczecinie decydują jak zasygnalizowano powyżej, dziedziny związane z gospodarką morską takie jak: żegluga morska, przemysł portowy, przemysł stoczniowy, rybołówstwo morskie, ale także żegluga śródlądowa, szkolnictwo, działalność naukowo – badawcza itp. Ponadto rozwinięty jest przemysł przetwórczy, chemiczny, drzewny, spożywczy, produkcja papieru.




Rysunek 12 Rozkład zatrudnienia według działów gospodarki w kraju związkowym Meklemburgia – Pomorze Przednie



Rysunek 13 Rozkład zatrudnienia według działów gospodarki w kraju związkowym Brandenburgia


Rysunek 14 Rozkład zatrudnienia według działów gospodarki w Województwie Zachodniopomorskim



Rysunek 15 Rozkład zatrudnienia według działów gospodarki na obszarze polsko- niemieckiego pogranicza



Charakterystyczny dla gospodarki szczecińskiej jest również rozwój podmiotów lokalnych wspierających gospodarkę, takich jak np.: Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego oraz Szczecińskie Centrum Przedsiębiorczości.

W sektorze prywatnym zwraca uwagę dynamika przyrostu firm zagranicznych. Dla wspierania dalszego rozwoju szczególnie małych i średnich przedsiębiorstw konieczna jest poprawa infrastruktury okołobiznesowej.

W północnej części strony niemieckiej szczególne znaczenie mają ośrodki Stralsund ze stocznią (Volkswerft) i portem, Sassnitz z portem promowym i przemysłem produkcji artykułów spożywczych i Greifswald jako ośrodek naukowy i elektrotechniczny. Oprócz tego istnieją inne gałęzie gospodarki morskiej, przede wszystkim w ośrodkach z portami morskimi (np. Ueckermünde, Wolgast, Anklam), stocznia Peene w Wolgast oraz w rozproszonych ośrodkach przemysł spożywczy (młyny i piekarnie, przetwórstwo mięsa, mleka, ryb), elektrotechnika, przetwórstwo metali, zakłady usługowe

W brandenburskiej części Regionu należy wymienić ośrodek Schwedt z potencjałem przemysłowym w zakresie produkcji chemicznych surowców podstawowych i chemicznym przemysłem przetwórczym oraz produkcją papieru, także ośrodek Eberswalde z przetwórstwem metali i przemysłem spożywczym oraz jako ośrodek naukowy. Oprócz tego duże znaczenie ma sektor usługowy i przemysł spożywczy.



Rysunek 16 Stosunek ludności zatrudnionej do ogółu w badanym polsko – niemieckim obszarze pogranicza w porównaniu z Województwem Zachodniopomorskim i krajami związkowymi Meklemburgia – Pomorze Przednie / Brandenburgia

W odniesieniu do sytuacji na rynku pracy po stronie niemieckiej, analizując dane dotyczące bezrobocia w ostatnich latach, należy stwierdzić, iż mimo znacznych starań i finansowych środków na wsparcie pierwotnego i wtórnego rynku pracy w żadnym z powiatów po niemieckiej stronie Regionu nie został osiągnięty trwały efekt poprawy na pierwotnym rynku pracy; sytuacja na wtórnym rynku pracy jest w dalszym ciągu nadzwyczaj napięta i stała się w wielu częściach Regionu trwałą częścią

życia i kontaktów społecznych ludzi w wieku produkcyjnym. Bezrobocie strukturalne jest od wielu lat istotnym problemem rozwoju tego Regionu.

Po niemieckiej stronie obszaru wsparcia wysokie bezrobocie jest utrzymującym się problemem. Bezrobocie w powiatach przygranicznych jest zawsze wyraźnie wyższe niż średnia dla kraju związkowego (w grudniu 2002r. w Meklemburgii – Pomorzu Przednim: 21,4% i w Brandenburgii: 19,4%). Najwyższą stopę bezrobocia odnotowuje się przy tym w powiecie Uecker – Randow a wynosi ona 27,0% (grudzień 2002r.).

W województwie zachodniopomorskim bezrobocie w porównaniu do roku 1998 wzrosło prawie dwukrotnie i wynosiło w grudniu 2002 r. 26,4% (w Polsce 18,1%). Najbardziej wyraźnie bezrobociem dotknięte są powiaty w środkowo-wschodniej części województwa. Przykładem może być utworzony w 2002 r. powiat łobeski (41,6% - luty 2003r.) i powiat świdwiński (39,8% - grudzień 2002). W latach 1999-2003 w znacznym stopniu bezrobocie dotknęło również duże miasta. Na przykład w powiecie grodzkim Szczecin stopa bezrobocia wzrosła z poziomu 3,9% w styczniu 1999 r. do poziomu 14,7% na koniec 2002 r., a w powiecie ziemskim Koszalin z 11,5% do 20,4%. Pomimo tak znacznego wzrostu stóp bezrobocia w powiatach miejskich nadal bezrobocie w miastach jest zdecydowanie niższe niż w powiatach typowo rolniczych.

Strukturalnie bezrobociem dotknięta jest przede wszystkim grupa młodych (52% bezrobotnych ma mniej niż 34 lata), podczas gdy grupa „45 lat i starsza” dotknięta jest 23% bezrobociem.

Rysunek 17 Porównanie poziomów bezrobocia na koniec 2002r. – wszędzie bezrobocie jest większe niż średnia krajowa

Po stronie polskiej wyraźnie widoczne jest zróżnicowanie bezrobocia w relacji zachód-wschód. W odróżnieniu od miast wydzielonych po stronie niemieckiej bezrobocie w miastach Szczecin, Świnoujście i Koszalin jest wyraźnie niższe niż średnia

w województwie; poza tym powiat Police dzięki możliwościom chemicznego przemysłu przetwórczego ma również bardzo wysoki poziom zatrudnienia. Najbardziej wyraźnie bezrobociem dotknięte są powiaty na wschodzie województwa - tradycyjnie rolnicze, które szczególnie cierpią z powodu upadku byłych państwowych gospodarstw rolnych.

Przy stopie bezrobocia wynoszącej w województwie Zachodniopomorskim 26,4% (grudzień 2002r. ) (średnia w Polsce 18,1 %), oraz stopie bezrobocia w całym obszarze wsparcia na poziomie 24,0 % widać, że średnie krajowe dla danego państwa są znacząco przekraczane (patrz rysunek nr 17).

3.3.2. Rolnictwo, gospodarka leśna, rybołówstwo


Rolnictwo stanowi ze względu na podstawową strukturę gospodarczą Regionu nadal ważne źródło uzyskiwania dochodu na wsi.

W rolnictwie w porównaniu do wszystkich innych dziedzin gospodarki w ostatnich latach nastąpiła najsilniejsza redukcja siły roboczej. W niemieckiej części Regionu średnia wielkość zakładów rolnych wynosi około 275 ha; większość zakładów znajduje się w przedziale między 50 a 200 ha. Udział zakładów rolnych wykorzystujących powierzchnię powyżej 1000 ha to około 7 do 10% wszystkich zakładów rolnych, z tym, że gospodarują one na około 60% całości obszarów wykorzystywanych rolniczo.

Z uwagi na zmiany organizacyjne sprzed kilku lat dla gospodarstw rolnych charakterystyczny jest bardzo wysoki udział gruntów dzierżawionych i kapitału obcego. Ze względu na ogólnie dobre wyposażenie techniczne gospodarstw produkcyjnych, często bardzo silnie wyspecjalizowane struktury produkcji oraz historycznie uwarunkowane potencjały strukturalne dobrą wydajność osiąga się przede wszystkim w uprawie klasycznych produktów rynkowych. Jak wynika to już z powyższego udział zatrudnionych w gospodarce rolnej i leśnej wynosi jeszcze 5 do 7%. Mimo wszystko rolnictwo jest bardzo znaczącą gałęzią uzyskiwania dochodów i stanowi ekonomiczny kręgosłup dla rozwoju obszarów wiejskich w Regionie. Przyczynia się ono nie tylko do powstawania dochodów, lecz jest również najważniejszym użytkownikiem powierzchni i ważnym komplementarnym czynnikiem dalszego rozwoju sektorów gospodarki „turystyka’‘ oraz „usługi” na obszarach wiejskich. Obszary wykorzystywane rolniczo wynoszą około 56% całej powierzchni Regionu.

Tereny leśne stanowią bogactwo Regionu i wynoszą między 15% (Rugia) i 45% (Barnim) powierzchni całkowitej. W strukturze własności w chwili obecnej dominują jeszcze lasy kraju związkowego i w opiece powierniczej. Pojedyncze tereny we władaniu gmin lub osób prywatnych mają często niewielką powierzchnię. Region dysponuje jednak pomimo wszystko zasobami surowca odnawialnego, który w przyszłości należy bardziej wykorzystać w produkcji, obróbce i sprzedaży drewna.

48,7% całkowitej powierzchni województwa zachodniopomorskiego jest wykorzystywane rolniczo (1100 tys. ha), z czego 59% jest prywatną własnością gospodarstw rolnych. Odsetek użytków rolnych w indywidualnych gospodarstwach rolnych jest aż o 23% niższy od średniego poziomu w kraju.

Rolnictwo wraz z przedsiębiorstwami przetwórstwa rolno-spożywczego stanowi również w województwie zachodniopomorskim jedną z najważniejszych gałęzi przemysłu. Rolnictwo charakteryzuje się w chwili obecnej jeszcze przewagą stosunkowo małych prywatnych gospodarstw rolnych. Z uwagi na generalnie przestarzałą technikę i strukturę gospodarstw wydajność w większej części z nich jest również stosunkowo niska. Liczba zatrudnionych w rolnictwie Regionu, to ponad jedna czwarta pracującej ludności. Te dane liczbowe podkreślają znaczenie rolnictwa w wiejskich gminach Regionu.

Znaczne obszary gruntów ornych (23,7%) nie są użytkowane rolniczo, lecz leżą odłogiem z powodu braku zbytu na produkty rolne, niekorzystnej relacji cen produktów rolnych do kosztów produkcji oraz braku kapitałów na restrukturyzację rolnictwa.

Struktura gospodarstw rolnych wskazuje na duże potencjalne możliwości rozwoju produkcji zwierzęcej na badanym obszarze. Obecny poziom jej wykorzystania jest niezadowalający.

Szczególnie dużym udziałem pracujących w rolnictwie wyróżniają się powiaty typowo rolnicze: pyrzycki (34,1%) i choszczeński (24,2%).

Tylko 15,5% pracujących w indywidualnych gospodarstwach rolnych utrzymuje się wyłącznie z pracy we własnym gospodarstwie. Prawie połowa (47,7%) pracujących w rolnictwie indywidualnym utrzymuje się z dwóch źródeł dochodu, a 36,6% z trzech.

Obserwuje się bardzo duże dysproporcje w poziomie wykształcenia ludności miejskiej i mieszkańców wsi. Wykształcenie ludności wiejskiej jest bardzo niskie, tylko 4% osób prowadzących gospodarstwa indywidualne ukończyło szkołę wyższą lub policealną. 31% ma wykształcenie zawodowe: połowa rolników indywidualnych ma wykształcenie podstawowe, niepełne podstawowe lub w ogóle nie ma wykształcenia. Równie niekorzystnym zjawiskiem jest systematyczne zwiększanie się udziału bezrobotnych w ogólnej liczbie mieszkańców wsi. Jest to konsekwencja procesów restrukturyzacji, które miały miejsce w ostatnich latach. Ludność wiejska jest szczególnie zagrożona procesami transformacji z uwagi na likwidacje PGR-ów i do tej pory jeszcze słabo rozwiniętym rolnictwem prywatnym.

Wielkie bogactwo polskiej części Regionu stanowią lasy. Zajmują one powierzchnię 600 tys. ha, to jest 34,6% ogólnej powierzchni województwa zachodniopomorskiego, podczas gdy ogółem w Polsce zalesienie wynosi 28,4%. Większość obszarów leśnych to sosna, służącej jako surowiec dla przemysłu drzewnego. Występujące w Regionie lasy bukowe są w znacznej części pod ochroną (np. Woliński Park Narodowy, Szczeciński Park Krajobrazowy). Krajobraz lasów i jezior w województwie zachodniopomorskim ma duże znaczenie dla turystyki.

Powierzchnia lasów w województwie zachodniopomorskim zwiększa się w chwili obecnej o 2 tys. ha rocznie.

Z uwagi na położenie geograficzne Regionu na wybrzeżu Morza Bałtyckiego i nad zasobnymi wodami zalewu i zatok znaczenie dla Regionu ma również drobne rybołówstwo morskie i przybrzeżne. Przyczyniło się ono w dużej mierze do rozwoju kulturowo – historycznego Regionu i jest integralnym elementem atrakcji turystycznych Regionu. Hodowla, połów i przetwórstwo rybne będzie musiało pozostać stałym składnikiem struktury gospodarczej celem zachowania tożsamości Regionu i możliwości zaopatrywania ważnego sektora rynku spożywczego z własnych zasobów.


3.3.3. Pozyskiwanie surowców


W dziedzinie wydobycia surowców naturalnych znaczenie dla przemysłu budowlanego mają różnorodne piaski i żwiry, wapienie, kreda, glinki, a poza tym w polskiej części również zasoby ropy naftowej i gazu ziemnego oraz borowin i wód mineralnych. Pozyskiwanie piasków i żwirów jest z drugiej strony z powodu polodowcowego ukształtowania terenu jedną z najważniejszych tradycyjnych branż gospodarki.

Złoża węglowodorów koncentrują się w południowym obszarze województwa zachodniopomorskiego na pograniczu powiatów myśliborskiego i gryfinskiego. Tu obliczono wydajność złóż na 30 lat. Znaczącą rolę odgrywają w szczególności złoża w gminie Dębno (64 miliony ton ropy, 29 miliardów


m 3 gazu). Mogą one mieć poważne znaczenie dla zaopatrzenia Regionu w energię i jako „czyste paliwo” przejąć rolę wiodącą w istniejących elektrowniach zasilanych aktualnie węglem kamiennym. Obecnie Region wiąże z eksploatacją tych złóż surowców relatywnie duże nadzieje.

Eksploatacja borowin leczniczych, kredy i wód głębinowych ma szczególne znaczenie w kontekście turystycznego rozwoju Regionu, szczególnie jako część lokalnej koncepcji funkcjonowania sanatoriów i uzdrowisk (np. w celu przyznania miejscowościom statusu uzdrowiska, np. Sassnitz jako „Termalne i kredowe kąpielisko lecznicze”, Bad Sülze, wody i borowiny lecznicze w powiecie gryfińskim, Międzyzdrojach, Kamieniu Pomorskim). Z drugiej strony w toku pozyskiwania surowców istnieją również obszary konfliktów z rozwojem turystycznym w Regionie (np. pozyskiwanie gazu ziemnego przed kąpieliskiem nadmorskim Heringsdorf) i na Wyspie Chrząszczewskiej koło Kamienia Pomorskiego).


3.3.4. Sektor produkcyjny


Sektor produkcji zdominowany jest w Regionie, tak jak i cała gospodarka, przez małe i średnie przedsiębiorstwa. Sektor produkcji to zdywersyfikowana, o niskich strukturach gałąź gospodarki, która w całokształcie gospodarki spełnia ważną funkcję wspierania i rozwoju. Około 30% miejsc pracy znajduje się w tym dziale gospodarki; udział w kreacji dochodu narodowego brutto to taki sam rząd wielkości. Rozwój sektora produkcji będzie więc stanowił najważniejszy impuls dla rozwoju Regionu jako całości.

Sektor produkcji rozwinął się tradycyjnie w związku z istniejącym systemem osi rozwojowych w Regionie, rozbudowaną infrastrukturą, obecnością wykwalifikowanej siły roboczej, bliskości dostawców i przemysłu zaplecza i bliskości placówek badawczych. Z reguły miejscem lokalizacji przedsiębiorstw produkcyjnych są ośrodki miejskie.

W niemieckiej części Regionu rozwój sektora produkcji od 1990r. w dużym stopniu zdominowany był przez rozwój sektora budownictwa. Podczas kiedy w 1989 około 20 do 25% zatrudnionych w sektorze produkcji było zatrudnionych w branży budowlanej, to udział ich zwiększył się nieproporcjonalnie i wynosi dziś mimo tendencji spadkowej w ostatnich dwóch latach nadal ponad

50% wszystkich zatrudnionych w sektorze produkcji, a tym samym ich udział w tworzeniu produktu krajowego brutto jest nadal trzykrotnie większy niż w starych krajach związkowych. W przeciwieństwie do powyższego udział sektora przetwórczego spadł z 60 - 65% do 40 - 45% sektora produkcyjnego (wszystkie dane odnoszą się do zatrudnionych). Ze względu na szczególne znaczenie sektora przetwórczego dla siły gospodarczej Regionu, (szczególnie jako baza eksportowa i innowacyjna) należy spadki zarówno względne jak i bezwzględne w tym sektorze uznać za krytyczne, co spowodowało, że już w przeszłości sektor ten był przedmiotem specjalnych działań aktywizacji gospodarki. Pozytywnie należy ocenić tendencję dwóch ubiegłych lat, która pokazuje w sektorze produkcyjnym zmianę na korzyść sektora przetwórstwa. Jest to między innymi efekt skoncentrowanych działań wspierania gospodarki ze strony krajów związkowych Meklemburgia – Pomorze Przednie Brandenburgia. Również w obrębie przemysłu przetwórczego doszło do zmian strukturalnych.

W przeciwieństwie do budowy maszyn i branży elektrotechnicznej na znaczeniu zyskały kamienie
i piaski. Ważne jest jednak, że udało się osiągnąć stabilizację w przetwórstwie żywności i używek, które dają około 35% udziału w całości obrotów (Brandenburgia około 15 do 20%) oraz w przemyśle stoczniowym dającym około 20% udziału w obrotach w Meklemburgii – Pomorzu Przednim. Sektor żywnościowy i przemysł okrętowy generują tym samym ponad połowę obrotów całego sektora produkcji. Podczas gdy w przemyśle spożywczym ilość zatrudnionych rosła, to w budowie okrętów nadal spada. Uzasadnia to jednak wysoka wydajność, którą osiągnięto w tej branży poprzez inwestycje ostatnich lat.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) produkt krajowy brutto na mieszkańca wynosił w roku 2000 w województwie zachodniopomorskim 17.489 zł (około 4.600 euro), co odpowiadało 98,7% średniej ogólnopolskiej (17.725 zł) (patrz rysunek 7). Województwo lokuje się pod tym względem na szóstym miejscu wśród szesnastu województw Polski. Pod względem dochodów przypadających na 1 mieszkańca województwo znajduje się na siódmym miejscu w Polsce, a pod względem dochodów indywidualnych – na trzecim.

Ze względu na nadmorskie położenie Regionu szczególną rolę w sektorze przetwórstwa, usług
i produkcji odgrywa gospodarka morska. Natomiast budowa i remonty statków, logistyka
i gospodarka magazynowa
stanowią dla zlokalizowanych tu stoczni i portów podstawę o dużym znaczeniu. Konkurencja międzynarodowa w tej branży jest szczególnie ostra.

Jednoznacznym głównym punktem gospodarki morskiej w Regionie są stocznie w Szczecinie.

Ważną składową gospodarki morskiej są nadal moce przeładunkowe w gospodarce portowej i magazynowej. Znaczenie tej gałęzi gospodarki będzie w następnych latach nadal wzrastać wraz ze wzrostem wymagań logistycznych stawianych w globalnej gospodarce. Konkurencja, szczególnie w basenie Morza Bałtyckiego, wzrośnie. Znaczenie gospodarki portowej Szczecina staje się wyraźne choćby już przez to, że koncentruje się tu około 40% całego polskiego potencjału gospodarki morskiej. Zespół Portowy Szczecin-Świnoujście należy do największych portów basenu Morza Bałtyckiego.

W głębi lądu w dalszym biegu Odry dwa nowe porty śródlądowe w Schwedt i Eberswalde wyraźnie zwiększają atrakcyjność lokalizacyjną dwóch centrów przemysłowych, które otrzymają bezpośrednie

połączenie drogą wodną z otwartym morzem. Poprzez budowę nowego portu w Schwedt możliwy będzie bezpośredni dostęp jednostek morsko-rzecznych do centrów przemysłu papierniczego
i chemicznego w Schwedt, jeżeli droga wodna Hohensaaten-Friedrichsthal zostanie pogłębiona do 4,5m. W pierwszym rzędzie przewiduje się przeładunek drobnicy i towarów masowych; do tej pory otwarta pozostaje opcja możliwości przeładunku płynnych surowców przemysłu rafineryjnego i chemicznego. Połączenie portu nastąpi najpierw droga kołową, w drugim etapie budowy i w zależności od rozwoju przewiduje się również połączenie kolejowe.

Kolejnym ważnym elementem sektora produkcji w Regionie jest przemysł chemiczny. Zlokalizowany głównie w Schwedt i w Policach w postaci działających ponadregionalnie, silnie wpływających na strukturę gospodarczą przedsiębiorstw.

Schwedt to jedno z najważniejszych centrów przemysłowych w Brandenburgii. Poza rurociągiem ze złóż rosyjskich Schwedt jest powiązane również rurociągiem z terminalem paliwowym w Rostocku i trójkątem chemicznym Leuna-Buna-Schaukopau.

Kolejną charakterystyczną branżą gospodarki kształtującą jej strukturę jest przemysł papierniczy i celulozowy. Najważniejsze to Fabryka Papieru „Skolwin”w Szczecinie i przedsiębiorstwa w Schwedt.

W ostatnich latach głównym centrum przemysłu drzewnego stał się Goleniów, szczególnie
meblarskiego. Innymi ważnymi centrami są Koszalin, Szczecinek i Barlinek. Przemysł drzewny ma
w Regionie tradycyjnie dobrą pozycję i dysponuje dobrze wykształconym personelem, poza tym może on opierać się na lokalnej bazie surowcowej i w ten sposób w dużej mierze przyczyniać się do stabilizacji sytuacji gospodarczej.

Szczególnie w dziedzinie przetwórstwa surowców roślinnych i zwierzęcych oraz półproduktów można mówić o podstawach do zwiększeni stopnia przetwórstwa realizowanego w Regionie


i wydłużeniu w ten sposób łańcucha wytwarzania wartości dodanej w Regionie.

Produkty miejscowe będą zyskiwać na znaczeniu również w marketingu Regionu, ponieważ ta grupa produktów ma szczególne znaczenie dla tożsamości Regionu. W produkcji rolnej miejsce tradycyjnych upraw rynkowych zaczyna stopniowo zajmować uprawa roślin energetycznych wraz oraz produktów niszowych (zioła lecznicze, przyprawy, warzywa, owoce, kwiaty). W regionie istnieją naturalne warunki ku temu, aby poprzez stworzenie szerokiego asortymentu upraw roślinnych stworzyć podwaliny rozwoju zróżnicowanego przemysłu przetwórstwa produktów rolnych, ogrodniczych i leśnych, a gospodarce regionalnej zapewnić własny potencjał surowcowy. Taki kierunek rozwoju ma szanse na powodzenie jedynie wówczas, gdy będzie wspierany przez odpowiednie prace badawcze.

W Polsce, z uwagi na strukturę rolnictwa, przedsiębiorstwa przemysłu rolno-spożywczego odgrywają wyjątkową rolę w stabilizacji całej gospodarki w tym rolniczo ukierunkowanym regionie. Około 20% liczby osób zatrudnionych w przemyśle i budownictwie pracuje właśnie w tej branży. Jednak dla całego szeregu przedsiębiorstw przetwarzających produkty rolne problematyczny jest spadek produkcji rolnej.

Przemysł tekstylny w sumie stracił w ostatnich latach na znaczeniu. Szereg przedsiębiorstw wykonuje prace nakładcze dla sieci międzynarodowych
i w coraz większym zakresie podlega presji konkurencji międzynarodowej.

Pozytywna dynamika branży jest oceniana ostrożnie i jest bezwzględnie wymaga modernizacji parku maszynowego.


3.3.5. Handel, rzemiosło i usługi prywatne


Handel, rzemiosło i usługi prywatne odgrywają w zróżnicowanej strukturze gospodarczej Regionu ważną rolę. Zarówno z punktu widzenia sektora produkcji jako kręgosłupa gospodarczego Regionu jaki i z punktu widzenia turystyki wysoka wydajność handlu, rzemiosła i usług odgrywa rosnące znaczenie przy lokowaniu inwestycji. Produkt krajowy brutto wytworzony przez te dziedziny jest porównywalny z produkcyjnymi gałęziami gospodarki i będzie nadal wzrastać. Handel, rzemiosło i usługi prywatne mają również szczególne znaczenie w utrzymaniu żywotności rejonów wiejskich. Szczególnie przez rozwój telekomunikacji powstają ważne punkty zaczepienia dla rozwoju nowych form organizacyjnych pracy (tele-praca), które mogą otwierać nowe alternatywne miejsca pracy
w rejonach wiejskich.

Rzemiosło tradycyjnie już odgrywa znaczącą rolę w życiu miast i wsi. W szczególności w kontekście potencjałów rozwojowych turystyki rośnie znaczenie kształtu specjalistycznej oferty w sektorze rzemiosła i usług jako oferty uzupełniającej Regionu. Zakłady rzemieślnicze i usługowe w sieci infrastruktury okołobiznesowej spełniają istotną rolę uzupełniającą w stosunku do innych dziedzin gospodarki. Ponadto mają one duże znaczenie w kształceniu zawodowym.

3.3.6. Turystyka


Turystyka ma dla całego Regionu istotne znaczenie. Na bazie mieszanki atrakcyjności przyrody, ciekawej historii i tradycji oraz atrakcyjnej oferty kulturalnej, Region może być ciekawy dla określonych grup docelowych. Turystyczne atrakcje Regionu pozwalają na tworzenie oferty turystycznej, szczególnie w segmentach:

  • turystyka aktywna (kąpieliska, turystyka piesza, rowerowa i wodna, jazda konna, golf, wędkarstwo, żeglarstwo, nurkowanie, sporty lotnicze)

  • turystyka kulturalna i edukacyjna (atrakcje kulturalne, muzea, wystawy, miasta)

  • turystyka przyrodnicza (krajobrazy, obserwacja przyrody, kształcenie przyrodnicze)

  • turystyka zdrowotna i leczniczo - sanatoryjna

Turystyka morska ze wszystkimi swoimi segmentami znajduje się w centrum rozwoju infrastrukturalnego i produkcyjnego. Nie oznacza to jednak, że oferta turystyki lądowej i wymagana przez nią infrastruktura nie mają znaczenia dla Regionu. Właśnie dla głębi Regionu oddalonej od wybrzeży Bałtyku i zalewów, która nie posiada żeglownych rzek
i zbiorników wodnych dla uprawiania turystyki wodnej, występują inne
formy oferty turystycznej (np. urlop na wsi z ofertami w zakresie jazdy konnej,
turystyki pieszej i rowerowej) oraz turystyki ekologicznej, kulturalnej i turystyki z organizacją seminariów i szkoleń. W kontekście rozwoju produktów turystycznych dużą rezerwę w Regionie stanowią działania wydłużające sezon. Dotyczy to w równym stopniu oferty na wybrzeżu jak i w głębi Regionu. Celem muszą być usieciowione ze sobą i zróżnicowane strukturalnie pakiety usług turystycznych. Odpowiednia infrastruktura jest tylko warunkiem do tego; każda infrastruktura żyje jednak dopiero odpowiednimi produktami i ofertami.

W niemieckiej części Regionu tendencja wzrostowa w tworzeniu miejsc noclegowych uległa w ostatnich latach osłabieniu; ich wykorzystanie cechuje stagnacja, względnie malejące obłożenie. Obecny poziom wykorzystania, to ok. 32 - 35%. Główny nacisk w rozwoju powinien w pierwszej kolejności być skierowany na poprawę jakości oferty. Zwiększenie ilościowe wchodzi w rachubę przede wszystkim tam, gdzie istnieją braki w ofercie miejsc noclegowych. Przy uwzględnieniu rozwoju demograficznego i istniejącej struktury oferty wydaje się być celowe, aby dokonać ekstensywnego rozszerzenia oferty w segmencie tanich miejsc wypoczynku dla dzieci, schronisk młodzieżowych


i specjalnych ofert dla młodych rodzin z dziećmi oraz dla seniorów i osób upośledzonych.

Jeżeli chodzi o organizację zadań związanych z turystyką poza obszarem przedsiębiorstw komercyjnych można mówić o okrzepnięciu utworzonych w pierwszej połowie lat 90-tych regionalnych organizacji turystycznych. Cztery organizacje regionalne podpisały ze sobą umowę o kooperacji i współpracują ze sobą ściśle w szczególnie ważnych kwestiach związanych z reprezentowaniem interesów turystyki (infrastruktura transportowa, infrastruktura turystyczna i duże projekty turystyczne, gospodarka przestrzenna), w sprawach marketingu turystycznego oraz kształcenia i dokształcania.

Obok regionalnych organizacji turystycznych na rzecz Regionu pracuje duża liczba związków branżowych i izb, jak np. Niemiecki Związek Schronisk Młodzieżowych, Związek Hotelarzy i Restauratorów, związki reprezentujące kempingi i branżę rekreacyjną, związki gmin kąpieliskowych oraz zrzeszenia reprezentujące interesy poszczególnych grup, jak np. Związek Gospodarczy Turystyki Morskiej czy Krajowa Wspólnota na rzecz urlopu i wypoczynku na wsi. Również izby przemysłowo-handlowe i izby rzemieślnicze mają w zakresie swoich działań zadania wspierające rozwój turystyki.

W polskiej części Regionu istnieją podobne do niemieckich naturalne warunki dla rozwoju turystyki. Również tutaj rozległe tereny leśne i jeziora w głębi Regionu, długa plaża nad Bałtykiem, łąki i większe rezerwaty oraz cały szereg miast historycznych i atrakcji kulturalnych i kulturalno-historycznych tworzą atrakcyjny teren turystyczny. Woda i obszary leśne to podstawowe komponenty warunkujące rozwój turystyki i rekreacji, którymi województwo zachodniopomorskie dysponuje w znacznych ilościach. Odsetek wód powierzchniowych wynosi tu 5% całkowitej powierzchni i jest dwukrotnie wyższy niż w pozostałych częściach kraju. Gminy z największymi zasobami wód powierzchniowych tworzą dwie grupy o odmiennych charakterze i sposobach turystycznego zagospodarowania. Jedną grupę stanowią gminy nadmorskie i nadzalewowe - ich wody to Zalew Szczeciński i Morze Bałtyckie. Druga grupa to gminy pojezierne, leżące w południowej i wschodniej części Regionu (Pojezierze Drawskie, Myśliborskie i Wałeckie). Należy podkreślić, że najcenniejsze przyrodniczo obszary objęto różnego rodzaju formami ochrony. Na terenie województwa istnieją dwa parki narodowe, 6 parków krajobrazowych, 69 rezerwatów przyrody, kilkaset pomników przyrody, obszary chronionego krajobrazu i użytki ekologiczne. Atrakcyjność turystyczną województwa podnosi wiele interesujących zabytków architektury i obiektów świadczących o bogatym dziedzictwie kulturowym Regionu. Największy potencjał kulturowy skupiają miasta. Składają się nań przeważnie budowle świeckie, obiekty sakralne, fragmenty murów obronnych, zabytkowe układy urbanistyczne zabudowy miejskiej. Do najcenniejszych pod tym względem należą Szczecin, Koszalin, Stargard Szczeciński, Kołobrzeg, Kamień Pomorski, Chojna, Trzebiatów, Szczecinek, Darłowo, Choszczno, Cedynia, Recz, Połczyn-Zdrój.

Poza miastami znaczenie historyczne mają miejsca związane z II wojną światową.

Miejsca historyczne i dobra kultury potrzebują szczególnego wsparcia jako potencjały dla rozwoju turystyki.

W województwie zachodniopomorskim tworzone są nowe struktury zarządzania i promocji turystycznej, stanowiące wyraz partnerstwa publiczno – prywatnego w sektorze turystyki. W roku 2001 powstała Zachodniopomorska Regionalna Organizacja Turystyczna oraz tworzone są lokalne organizacje turystyczne, których zadaniem jest m. in. rozwój i promocja lokalnych produktów turystycznych. Działania te wymagają ze wszech miar systemowego wsparcia. W Regionie funkcjonuje również Zachodniopomorska Izba Turystyczna, a także kilka stowarzyszeń zrzeszających podmioty gospodarcze funkcjonujące w obszarze turystyki, w tym stowarzyszeń turystyki wiejskiej. Aktywne działania na rzecz rozwoju turystyki prowadzą także stowarzyszenia i związki gmin.

Po polskiej stronie Regionu poniższe formy turystyki mają szczególnie duże szanse:


  • turystyka zdrowotna i sanatoryjna na bazie m.in. wyjątkowego mikroklimatu morskiego oraz surowców leczniczych, w tym borowin i źródeł solankowych

  • turystyka aktywna i specjalistyczna, w tym rozwój i promocja ścieżek rowerowych, szlaków kajakowych, rozwój żeglarstwa, turystyki konnej, myślistwa, wędkarstwa oraz golfa

  • turystyka kulturowa i miejska, umożliwiająca wykorzystanie walorów kulturowych i historycznych Regionu, w tym również szeregu obiektów szczególnie cennych dla potencjalnego turysty, zlokalizowanych na terenach wiejskich m. in.:

- zespołów poklasztornych w Kołbaczu, Bierzwniku, Marianowie

- ruin kościoła nad brzegiem morza w Trzęsaczu,

- zespołu pałacowo – parkowego z unikatowym w skali kraju ogrodem

dendrologicznym w Przelewicach.

Następujące rodzaje turystyki uznaje się w Województwie Zachodniopomorskim za szczególnie rozwojowe:


  • turystyka przygraniczna i morska

  • turystyka biznesowa, która w znacznym stopniu może wpłynąć na przedłużenie sezonu w Regionie. Niezbędna jest jednak rozbudowa infrastruktury technicznej.

  • agroturystyka i ekoturystyka, jako szansa dla rozwoju obszarów wiejskich, o istotnych walorach przyrodniczych.

Rozwój turystyki w województwie powinien uwzględniać daleko idące zmiany w zakresie kształtowania potrzeb dotyczących:

  • rozwoju bazy noclegowo-gastronomicznej;

  • rozwoju infrastruktury turystycznej poza bazą noclegową;

  • rozwoju infrastruktury towarzyszącej;

  • rozwoju i doskonalenia reklamy turystycznej;

  • rozwoju kompetentnego personelu;

  • rozwoju ochrony środowiska.

3.3.7 Badania i rozwój

Powołana do życia przez Unię Europejską inicjatywa eEurope – Społeczeństwo informacyjne dla wszystkich – stanowi polityczny sygnał dla Europy na jej drodze w kierunku społeczeństwa wiedzy i informacji. Udostępnienie tańszego, szybszego i bezpieczniejszego dostępu do internetu, inwestowanie w ludzi i ich umiejętności oraz promowanie wykorzystywania internetu opisują cele tej europejskiej inicjatywy. W szczególności wyniki odbytej w grudniu 2000r. w Lyonie konferencji „Społeczeństwo Informacyjne a spójność społeczna, gospodarcza i terytorialna 2000 – 2006” pokazują, że wspieranie społeczeństwa informacyjnego stało się ważnym elementem w nowym okresie programowania.

Przy wdrażaniu Programu Regionalnego uwzględnia się wyobrażenia Unii Europejskiej. W ramach priorytetów infrastruktura i zasoby ludzkie oraz sieci współpracy można wspierać poprzez INTERREG III A transgraniczne przedsięwzięcia, które wykazują odpowiednio innowacyjne podejście np. rozwijanie i budowa sieci współpracy, promowanie umiejętności i zdolności do korzystania z nowych technologii oraz transfer technologii i wymianę doświadczeń. Należy przy tym zapewnić koordynację wspieranych przedsięwzięć pod katem finansowanych z ERDF programów regionalnych na rzecz działań innowacyjnych oraz uzgodnienia z już działającymi z powodzeniem inicjatywami. Ważną sprawą jest przy tym wzajemna komplementarność w tej dziedzinie. Należy wykluczyć podwójne finansowanie w dziedzinie społeczeństwa informacyjnego.

W polskiej części Regionu Szczecin odgrywa dominującą rolę w dziedzinie funkcjonowania instytucji badawczych i naukowych. Istnieje tu łącznie 17 szkół wyższych. W Koszalinie istnieją łącznie 4 uczelnie wyższe.

W ostatnich latach zacieśniły się więzi między szczecińskimi uczelniami a przedsiębiorstwami oraz zwiększył się udział szkół wyższych w badaniach na rzecz gospodarki, kultury i społeczeństwa Regionu. Jest to zjawisko pozytywne, stwarzające nowe impulsy zarówno dla rozwoju przedsiębiorstw, korzystających z dorobku naukowego uczelni, jak i samych szkół wyższych, które teoretyczne problemy przekładają na język praktyki. Poszerzenie współpracy między nauką i gospodarką może w zdecydowany sposób wpłynąć na podniesienie konkurencyjności Regionu.

Możliwości edukacyjne w polskiej części Regionu uzupełnia sieć szkół policealnych o profilu technicznym, ekonomicznym, medycznym, turystycznym itp., rozmieszczona równomiernie na terenie całego województwa.

Ponadto w województwie znajdują się inne, pozauczelniane placówki naukowe i doradcze: ośrodki rolnicze w Barzkowicach, filie Polskiej Akademii Nauk, filia Morskiego Instytutu Rybackiego w Świnoujściu, oddział Instytutu Morskiego w Szczecinie, rady naukowe przy parkach narodowych i rezerwatach.

W niemieckiej części Regionu, poza dalszymi placówkami badawczymi i technologicznymi w innych miejscowościach, następujące miejscowości odgrywają kluczową rolę w zakresie nauki, badań i rozwoju:



  • ośrodek badań w Eberswalde

  • szkoły wyższe w Greifswaldzie

  • szkoły wyższe w Stralsundzie:

Połączenie wyników osiągniętych w instytucjach naukowo-badawczych i ich wykorzystanie dla celów gospodarki i administracji Regionu jest ważnym instrumentem do uzyskania dzięki temu czynnikowi korzyści płynących z większej konkurencyjności. W tym celu powstawały i powstają instytucje, których celem jest specjalne połączenie nauki z wdrożeniem innowacji na skalę przemysłową, względnie wspieranie innowacyjnych przedsiębiorstw. Sukces tych instytucji jest w skali międzynarodowej raczej skromny, oferuje on jednak punkty wyjścia dla dalszego konsekwentnego rozwoju.

Przy analizie ośrodków badawczych widać, że obszar Uckermark i południowego Pomorza Przedniego wykazuje wyraźny deficyt instytucji badawczych. Możliwości badawcze istnieją tutaj wyłącznie w zakresie przedsiębiorstw prywatnych, w szczególności w ośrodku w Schwedt. Perspektywicznie należałoby sprawdzić, czy ten deficyt może zostać zmniejszony poprzez wzmocnienie współpracy z pobliskimi instytucjami badawczymi lub poprzez wzmocnienie własnych możliwości w tym zakresie.





1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna