Janina Głomska Dzieje wsi kaszubskiej Wysoka Zaborska



Pobieranie 12.2 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar12.2 Kb.
Janina Głomska
Dzieje wsi kaszubskiej - Wysoka Zaborska

Wysoka Zaborska to wieś na Zaborach, w powiecie chojnickim, gminie Brusy, położona


w sercu lasów. Jest to niewielka wieś. Wszystkie jej domy usytuowane były przy jednej drodze z Lendów do Leśna. Do Wysokiej Zaborskiej dochodzą drogi z Trzebunia, Główczewic i Przymuszewa.
Pierwsza znana wzmianka źródłowa o dziedzicach pochodzi z 1632 roku. Nie można wykluczyć, że Wysoka powstała w miejscu któregoś z istniejących u schyłku XIV
i w I połowie XV wieku osiedli rycerskich, które w późniejszym czasie zaginęły, ale nowa, zupełnie różna od dawnych nazwa, świadczy wyraźnie o braku ciągłości osadniczej.
Wysokiej Zaborskiej nie objęły pobory łanowe z lat 1570 i 1648. Nie znamy więc wielkości tego majątku. Kataster pruski z 1772 roku podaje liczbę 40 łanów, która jednak budzi poważne wątpliwości, bowiem trudno sądzić, aby Wysoka pod względem obszaru przewyższała wszystkie pozostałe wsie szlacheckie na zachodnich Zaborach, z których tylko Orlik i Wielkie Chełmy liczyły więcej niż 30 łanów.
Wiadomo, że pod koniec XVII wieku do Wysockich z Wysokiej Zaborskiej należała część tej wsi. Wieś powstała na obszarze leśnym, należącym wcześniej do dóbr szlacheckich, najpewniej sąsiednich Główczewic.
Liczbę mieszkańców, a także nazwiska dziedziców Wysokiej Zaborskiej podaje rejestr pogłównego z 1662 roku. Mieszkało tam 23 osoby, z czego 12 osób pochodzenia szlacheckiego - Adam Wysocki z Żoną, Jan Wysocki z dwoma synami, Wawrzyniec Wysocki z żoną, dwoma synami i córką oraz jakiś Cisowski z żoną. Zapis w rejestrze wskazuje na istnienie we wsi 4 działów. W 1682 roku mamy już 3 działy, przy czym jeden z dziedziców, Maciej Wysocki, posiadał również własność w Główczewicach.
W 1772 roku wieś zamieszkiwało 49 osób. W 1772 roku był to również majątek szlachecki. Nie zachował się żaden przywilej królewski dla dziedziców nowego majątku, nadający im posiadłość, albo potwierdzający ich prawa. Właścicielami dóbr byli wtedy Maciej Kiedrowski - 20 łanów, Bartłomiej Wysocki -10 łanów i Michał Trzebiatowski-10 łanów.
Wysoka Zaborska przynależała do kościoła parafialnego w Leśnie. Co roku składała mesznę na rzecz kościoła, tj. na rzecz proboszcza, zwana też tacą, kolędą albo dziesięciną plebańską. Była to najczęściej danina w zbożu, zwykle pół szufli żyta i tyleż owsa z każdego osadzonego łanu, albo jej ekwiwalent pieniężny.

W roku 1858 przeprowadzono klasyfikację i komasację gruntów. Właścicielami gruntów byli:


1/ Marcin Gostomski

2/ Kazimierz Kiedrowski

3/ Nepomucena Trzebiatowska

4/Marcin Jutrzenka Trzebiatowski

5/ Jan Jutrzenka Trzebiatowski

6/Teresa Trzebiatowska

7/Marcin Wysocki

8/wiejskie glinica, cmentarz ,drogi…

Koszta separacji ponosili powyżsi właściciele. Koszty rozłożono według wartości gospodarstw.
W 1892 roku w Wysokiej Zaborskiej mieszkało 85 osób, w tym 84 Polaków i 1 Niemiec-katolik. W 1897 roku było tam 43 mieszkańców. Zamieszkiwała tu drobna szlachta kaszubska. Natomiast w 1918 roku wieś liczyła 104 mieszkańców ,w tym 11 Niemców.
W końcu XIX wieku we wsi zamieszkiwało 82 Polaków i 3 Niemców.
W 1870 roku dzieci z Wysokiej Zaborskiej uczęszczały do szkoły w Windorpiu.
Tam nauczycielem kierującym był Edward Knitter.
W roku szkolnym 1930/1931 istniała już 1-klasowa szkoła w Wysokiej. Wieś była gniazdem rodu Jutrzenka-Trzebiatowskich.
We wsi Wysoka urodził się ks. kanonik Zygmunt Jutrzenka –Trzebiatowski. Wieś wtedy należała do parafii Leśno. W czasie II wojny światowej tam się też przez jakiś czas ukrywał.

W czasie II wojny światowej wieś nosiła nazwę Hohensaborn i liczyła 127 mieszkańców.


W tym okresie wieś przeszła prawdziwą gehennę. W czasie wojny stacjonowało tu wojsko łotewskie, które rozebrało na opał nieomal wszystkie stodoły. Skoszarowanych żołnierzy w tak małej wsi było 160. Ocalały, co prawda, domy, budynki gospodarcze, ale bez dachów. Niektóre gospodarstwa zostały doszczętnie spalone. Niemcy przed ucieczką wszystko spalili. Zachował się tylko krzyż, który stoi do dziś.
W czarnej nocy okupacyjnej niektórzy z mieszkańców trafili do Wehrmachtu, do obozów koncentracyjnych, do obozów pracy, na przymusowe roboty w Niemczech. Deportowano ich również do ZSRR.

W późniejszych latach okupacji Wysoka Zaborska znalazła się na obszarze poligonu wojskowego Truppenubungsplatz, po lewej stronie szosy Chojnice - Kościerzyna, począwszy od Brus do Lipusza włącznie. Tu miały się szkolić formacje SS i SA. Ludność cywilna nie była pożądana. Musiała opuścić swoją wieś, poza rodziną Żmuda - Trzebiatowskich, którą zobowiązano do furmanienia wojsku.


Po wojnie nie było tu żywej duszy, a same zgliszcza.

Wieś odbudowano i obecnie Wysoka Zaborska jest piękną niewielką kaszubską wsią.




Źródła

1.Historia Brus i okolicy. Praca zbiorowa pod red. J. Borzyszkowskiego. Gdańsk-Brusy 2006



2.Trzebiatowscy 1515-2015.II Zjazd Rodzin Trzebiatowskich 28-30.06.2002 w Trzebiatkowej. Trzebiatkowa 2002

3.Ks Zygmunt Jutrzenka –Trzebiatowski, Przez trudy do radości. Gdańsk 1999

Pobieranie 12.2 Kb.





©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna