Janusz Poniewierski Będziesz Biblię czytał nieustannie czytał…



Pobieranie 16.93 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar16.93 Kb.
Janusz Poniewierski
Będziesz Biblię czytał nieustannie czytał…
W Kościele otaczamy wielką czcią święte Pisma, chociaż wiara chrześcijańska nie jest «religią Księgi»: chrześcijaństwo jest «religią słowa Bożego», nie «słowa spisanego i milczącego, ale Słowa Wcielonego i żywego»” (Benedykt XVI, Verbum Domini 7).
Na początek definicja: adhortacja apostolska (od łac. słowa adhortatio – napomnienie, zachęta) to dokument papieski charakterem i rangą podobny nieco do encykliki, rodzaj listu okólnego do Kościoła. Najczęściej stanowi on podsumowanie obrad Synodu Biskupów.

Tak jest i tym razem. Najnowsza adhortacja Benedykta XVI Verbum Domini („Słowo Pana”) – „O Słowie Bożym w życiu i misji Kościoła”, jest owocem XII Zgromadzenia Ogólnego Synodu Biskupów, który na ten właśnie temat obradował w Rzymie jesienią 2008 roku. Papież podpisał ów dokument 30 września 2010, w liturgiczne wspomnienie św. Hieronima, najwybitniejszego chyba w dziejach chrześcijaństwa znawcy Biblii i patrona wszystkich jej badaczy i czytelników, ale opinii publicznej udostępniono go dopiero kilka dni temu, 11 listopada – niemal dokładnie w 45. rocznicę publikacji soborowej konstytucji dogmatycznej o Objawieniu Bożym Dei Verbum. Konstytucję tę Benedykt XVI nazywa „kamieniem milowym na drodze Kościoła”, jest bowiem świadom, „jak wielki impuls wniosła ona do odkrywania na nowo słowa Bożego w życiu wspólnoty kościelnej, do refleksji teologicznej na temat Objawienia oraz do studium Pisma Świętego”, zwłaszcza wśród świeckich. Adhortacja Verbum Domini ma być teraz jej kontynuacją, tak aby słowo Boże „stawało się coraz bardziej sercem wszelkiej działalności kościelnej”. W owej kontynuacji chodzi zarówno o „weryfikację, czy zostały wprowadzone w życie wskazania soborowe” (m.in. w teologii biblijnej, liturgii i katechezie), jak i „o podjęcie nowych wyzwań, które obecne czasy stawiają przed wierzącymi w Chrystusa”.

Obszerny, ponad 200-stronicowy tekst papieskiego dokumentu podzielony został na trzy części. Pierwsza (Verbum Dei) stanowi teologiczną medytację o odwiecznym Logosie − „Słowie, które stało się ciałem” − Jezusie Chrystusie, którego „historia jest ostatecznym słowem, jakie Bóg kieruje do ludzkości”. Jest to również rozmyślanie o tym, że Bóg, przemawiając do człowieka, posługuje się „symfonią”, „pieśnią rozpisaną na wiele głosów”. Bo Jego „mową” (oprócz Pisma Świętego, co dla wierzących oczywiste) jest także: stworzenie (i to, o czym mówi antropologia biblijna: „wartość ludzkiego ciała, dar rozumu, wolności i sumienia”), dzieje zbawienia (czytaj: działanie Boga w historii), Tradycja Kościoła, a nawet… milczenie Boga.

Przejmujące są te fragmenty adhortacji, w których Papież-teolog mówi o istotowej dialogiczności Boga – i człowieka stworzonego na Jego obraz (oraz o dialogiczności Kościoła, który powinien otwierać się na pluralizm kultur i doświadczeń), a także snuje refleksje na temat Wcielenia Logosu – w ludzką Osobę i w Księgę: „Słowo stało się krótkie (…) małe (…). Stało się dzieckiem, aby Słowo było dla nas uchwytne”. „Ciałem Syna jest przekazane nam Pismo”.

Owocem autentycznego spotkania ze Słowem jest − powinna być − wiara. Nie światopogląd czy akt intelektualnego uznania czegoś za prawdę bądź decyzja etyczna, ale wydarzenie: „spotkanie z Osobą, która nadaje życiu nową perspektywę” i której „powierzamy własne życie”.

W tej części adhortacji zawarte są również rozważania na temat kwestii natchnienia i „prawdy Pisma”. A także przypomnienie podstawowych zasad katolickiej hermeneutyki biblijnej: między innymi to, że właściwym miejscem interpretacji Biblii jest wiara i życie Kościoła, oraz że dla odczytania Pisma przydatne okazują się naukowe metody analizy tekstu (rozróżnienie gatunków literackich, badanie kontekstu, analiza historyczna etc.). Także tu trzeba zachować zasadę złotego środka: pomiędzy naiwnym spirytualizmem i dosłownością (groźba fundamentalizmu) a podejściem czysto technicznym, jedynie krytyczno-literackim, abstrahującym od wiary (groźba „hermeneutyki zlaicyzowanej”, niedostrzegającej tego, co w Biblii najważniejsze: Objawienia). Należy zatem – powiada Kościół – odrzucić „rozłam między tym, co ludzkie, i tym, co Boże, między badaniami naukowymi i spojrzeniem wiary, między sensem dosłownym i duchowym”. Inaczej mówiąc: chodzi o harmonię pomiędzy wiarą i rozumem – o odkrycie w wierze rozumności oraz, z drugiej strony, o „poszerzanie przestrzeni własnej racjonalności”.

Niektóre stronice Verbum Domini wręcz przypominają skrypt do wykładu z hermeneutyki biblijnej. Tak jest na przykład wtedy, gdy Papież omawia cztery podstawowe sensy Pisma: dosłowny, alegoryczny, moralny i anagogiczny (eschatologiczny). I może szkoda tylko, że Benedykt XVI milczy na temat hermeneutyki wypracowanej przez judaizm. A przecież – pisze w innym miejscu − „żydowskie rozumienie Biblii może pomóc w rozumieniu i badaniu Pism przez chrześcijan”. Na marginesie warto zauważyć, że adhortacja, trzymając się tradycyjnej zasady mówiącej o czytaniu Pierwszego (Starego) Testamentu przez pryzmat misterium paschalnego Jezusa Chrystusa, podkreśla jednocześnie „niezastąpioną wartość” tych Pism (tj. ST – mimo jego „mrocznych kart”) dla chrześcijan. Bardzo też jednoznacznie afirmuje dialog chrześcijańsko-żydowski.

O posynodalnej adhortacji Verbum Domini można powiedzieć, że jest sygnowanym przez Benedykta XVI twórczym wyborem problemów podjętych przez ojców synodu. Trudno je tu wszystkie omawiać. Wymienię więc jedynie to, co wydaje mi się szczególnie ważne: postulat większego niż dotąd nacisku położonego na poznawanie Biblii w czasie studiów teologicznych, tak aby rzeczywiście stanowiła ona „duszę teologii”.

Część druga dokumentu nosi tytuł: Verbum in Ecclesia („Słowo w Kościele”), i ma charakter bardziej praktyczny, liturgiczno-duszpasterski. Papież – nawiązując do jeszcze wcześniejszego Synodu Biskupów (z 2005 r.), poświęconego Eucharystii − przypomina, że Eucharystia i Biblia to dwa sposoby obecności Chrystusa w Kościele. Na potwierdzenie tego cytuje św. Hieronima: „Oto prawdziwe dobro, zapewnione nam w życiu obecnym, karmić się Jego ciałem i pić Jego krew, nie tylko w Eucharystii, ale także przy czytaniu Pisma Świętego. Istotnie, prawdziwym pokarmem i prawdziwym napojem jest Słowo Boże, które się czerpie z poznania Pism”. I sam dokonuje śmiałych porównań między Jezusem i Mojżeszem, „chlebem z nieba” i manną, Eucharystią i Torą (czyli słowem Boga) (por. J 6, 22-69; VD 54) „Dlatego – konstatuje – Kościół zawsze otaczał i pragnie otaczać słowo Boże i misterium eucharystyczne tą samą czcią, choć nie tymi samymi oznakami kultu”.

Nic dziwnego zatem, że po rozważaniach na temat relacji łączącej słowo Boże z sakramentami Kościoła pojawia się postulat przeznaczenia w świątyni specjalnego miejsca dla Biblii, która mogłaby, jak rozumiem, być tam wystawiana i adorowana (tego jednak omawiany tekst już nie dopowiada). Mówi się dalej o ambonie, z której czytane jest Pismo i głoszona homilia, ale już nie ogłoszenia duszpasterskie – bo jest ona „stołem (ołtarzem) słowa”, a nie tylko prostym pulpitem czy wręcz kościelną trybunką… Papież przypomina również o stałym miejscu homilii w liturgii (również w dni powszednie – „jeżeli to możliwe”) i jej jakości. Podkreśla rolę milczenia (np. po homilii) oraz dobrego przygotowania – nie tylko technicznego, ale i teologicznego – lektorów (szkoda tylko, że nie powiedziano tu wyraźnie, iż obsadzanie w tej roli dzieci powinno być raczej wyjątkiem niż regułą). Wiele uwagi poświęcono w tym tekście wzbogacaniu celebracji liturgii słowa (np. procesja z ewangeliarzem, uroczysty śpiew Ewangelii w dni świąteczne etc.). To dobrze, iż Biskup Rzymu zechciał o tym wszystkim przypomnieć. Że upomniał się o wagę liturgicznego czytania Pisma – również poza mszą św., w czasie specjalnych nabożeństw słowa Bożego (szczególnie tam, gdzie brakuje prezbiterów, i w trakcie spotkań ekumenicznych). Jednak w tych jego propozycjach nie ma właściwie nic nowego. Żałuję, że Benedykt XVI w tym kontekście nie wspomniał na przykład o żydowskim święcie Simchat Tora (Radość Tory), bo to tradycja, którą można by niektórym przynajmniej katolickim duszpasterzom zaproponować (myślę tu zwłaszcza o radosnej procesji z Pismem Świętym). Biblia mogłaby też odegrać ogromną rolę w duszpasterstwie małżeństw niesakramentalnych, byłych księży (tych, których sytuacja nie została jeszcze kanonicznie uregulowana) i tych wszystkich, którzy nie mogą przystępować do Komunii św. Można by im bowiem pokazać, na czym polega codzienna więź z Pismem (szczególny rodzaj komunii z Bogiem), ba, można by nawet wprowadzić formę błogosławienia ich Księgą…

Dla praktyki duszpasterskiej w Polsce interesujące wydają mi się rozważania na temat obecności słowa Bożego w celebracji sakramentu pokuty (zwłaszcza w czasie przygotowaniu do spowiedzi – u nas wciąż ważniejsza jest tu książeczka do nabożeństwa niż Ewangelia), zachęta do publicznego odprawiania jutrzni i nieszporów, a także nacisk położony na biblijną animację całego duszpasterstwa i katechezy (a nie tylko „ilustrowanie” ich obrazami z Pisma Świętego). A także wezwanie do czytania Biblii metodą lectio divina, co może być szansą na próbę ożywienia codziennej modlitwy wierzących, która nie tylko w Polsce wydaje się przeżywać kryzys.

Ostatnia część adhortacji – Verbum mundo („Słowo dla świata”) – mówi o zobowiązaniu chrześcijan do misji i ewangelizacji. Ale też o obecności słowa Bożego w świecie (w kulturze, w mediach) i jego dobroczynnym wpływie na stosunki w nim panujące (m.in. jako inspiracja dla obrony praw człowieka, budzenia ku wolności, wprowadzania sprawiedliwości i pokoju oraz ochrony środowiska), a nawet – paradoksalnie – na dialog międzyreligijny! Niezwykle ważne jest tu podkreślenie wagi chrześcijańskiego świadectwa, tak by Ewangelia „nie jawiła się jako piękna filozofia lub utopia, ale jako rzeczywistość, którą i dzięki której można żyć”.



Warto żyć „słowem, które pochodzi z ust Boga”. Na tym właśnie – zdaniem Benedykta XVI – polega prawdziwy realizm: budowanie życia na skale, a nie na piasku. Młodemu Romanowi Brandstaetterowi uświadomił to kiedyś jego dziadek, Mordechaj Dawid, który na kilka dni przed śmiercią przekazał wnukowi szczególny testament: „Będziesz Biblię nieustannie czytał. (…) Nigdy się z nią nie rozstaniesz… A gdy się zestarzejesz, dojdziesz do przekonania, że wszystkie książki, jakie w życiu przeczytałeś, są tylko komentarzem do tej jedynej Księgi…”.

Pierwodruk w Tygodniku Powszechnym, listopad 2010



©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna