Jarosław Giemza Święci Apostołowie i Święci Równi Apostołom. Greckie słowo „apostolos”



Pobieranie 75.28 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar75.28 Kb.
Jarosław Giemza

Święci Apostołowie i Święci Równi Apostołom.



Greckie słowo „apostolos” oznacza posłańca i namiestnika, człowieka obdarzonego przez swojego Pana szczególnym zaufaniem i godnością. Po Chrzcie udzielonym przez Jana, Jezus osobiście wyznaczył grono najbliższych uczniów – Apostołów, którzy towarzyszyli mu aż do dnia Wniebowstąpienia. Byli oni świadkami nauczania i czynienia znaków, Mistycznej Wieczerzy, Męki oraz Zmartwychwstania Pańskiego. W dzień Pięćdziesiątnicy dostąpili pełni łask Ducha Świętego. Na nich – dwunastu kamieniach Niebiańskiego Jeruzalem (Ap.21, 14) i ich dziele wspiera się Kościół Boży, w którym sukcesja apostolskiej posługi przekazana została biskupom. Święto Soboru 12 Apostołów obchodzone jest 30 czerwca.
Szczególną godność najbliższych uczniów Zbawiciela podkreślają statyczne i pełne dostojeństwa kompozycje Deesis, Komunii Apostołów czy Świadków Sądu Ostatecznego. Podobną wymowę ma umieszczanie ich wizerunków w klejmie ikony Chrystusa Pantokratora. W tych przedstawieniach do grona 12 Apostołów włączani są również: Święty Paweł Apostoł oraz Ewangeliści Marek i Łukasz. Tradycja dotrzymywania liczby 12 powoduje wówczas wyeliminowanie z kolegium innych postaci.
W zespole cerkiewnych obrazów istotne miejsce zajmują wyobrażenia Ewangelistów. Umieszczane są przede wszystkim w pendentywach, poniżej bębna kopuły nawowej oraz w skrzydłach carskich wrót ikonostasu. W XVII wieku popularnym tematem malarstwa sakralnego, wprowadzanym także do przegród ołtarzowych, stało się Męczeństwo Apostołów. Poszczególni Apostołowie patronują licznym cerkwiom, dlatego ich portretowe ikony pojawiają się także w składzie namiestnych rzędów ikonostasów - jako ikony chramowe.
Imiona uczniów Chrystusa zapisane są na kartach Ewangelii (Mt.10,2-4; Mk.3,13-19; Łk.6,12-16). Do grona dwunastu Apostołów należeli: Szymon, zwany Piotrem, jego brat Andrzej, synowie Zebedeusza – Jakub i Jan, celnik Mateusz, Filip, Bartłomiej, Tomasz, Jakub – syn Alfeusza, Tadeusz (znany też jako Juda syn Jakuba), Szymon Kananejczyk oraz Judasz Iskariota. Ostatni okazał się zdrajcą i został wykluczony z grona dwunastu. Po Wniebowstąpieniu Pańskim, na jego miejsce wyznaczony został Maciej (Dz.1,15-26). Szczególne miejsce wśród Apostołów zajmuje Paweł z Tarsu. Powołany przez Zmartwychwstałego Chrystusa (Dz.9,3-19; Ga.1,1), niosący imię Pana do pogan, zwany Apostołem Narodów.
Święty, Pierwszy wśród Zwierzchnich Piotr Apostoł (29 VI,16 I). Był rybakiem z Betsaidy nad jeziorem Genezaret, synem Jony i bratem Apostoła Andrzeja. Do czasu powołania uczniem Jana Chrzciciela i nosił imię Szymon. Chrystus zmienił je na Piotr – Skała i wyznaczył szczególne miejsce wśród dwunastu. Pan udzielił mu też władzy uzdrawiania i wskrzeszania, o czym wspominają Dzieje Apostolskie. Poniósł śmierć męczeńską w Rzymie, ukrzyżowany głową w dół. Na obrazach ukazywany jest jako krępy mężczyzna o okrągłej głowie, krótkich siwych włosach, z łysiną nad czołem, z krótką, siwą i pofalowaną brodą. Do jego atrybutów należą: zwój, księga, dwa klucze, anioł, kajdany, kogut, odwrócony krzyż, skała.
Święty Pierwszy Powołaniem Andrzej Apostoł (30 XI). Pochodził z Betsaidy. Był rybakiem, bratem Apostoła Piotra oraz uczniem Świętego Jana Chrzciciela. Powołany przez Chrystusa jako pierwszy (Protokleros, Perwozwanyj). Według tradycji, w podróżach apostolskich dotarł do Grecji oraz na ziemie dzisiejszej Rumunii i Ukrainy. Poniósł śmierć męczeńską w Patras, przybity do krzyża w kształcie „X” – nazwanego później krzyżem Świętego Andrzeja. Na obrazach ukazywany jest jako mężczyzna o długich, gęstych, siwych (niekiedy czarnych) włosach i szerokiej, krzaczastej brodzie. Do jego atrybutów należą: księga lub zwój, ukośny krzyż.
Święty Jakub Apostoł, zwany także Jakubem Starszym lub Większym. (30 IV). Syn Zebedeusza i Salome, brat Świętego Jana Ewangelisty. Wraz z nim, powołany został przez Chrystusa zaraz po Apostołach Andrzeju i Piotrze, podczas połowu ryb w Jeziorze Galilejskim. Podobnie jak Apostołowie Piotr i Jan, był świadkiem najważniejszych wydarzeń opisanych w Ewangelii. Wielce zaangażowany w organizację pierwotnego Kościoła, za co został pojmany i skazany przez Heroda Antypasa na ścięcie mieczem. Zginął w Jerozolimie, jako pierwszy z Apostołów. Najczęściej przedstawiany jest jako mężczyzna w średnim wieku, z ciemną, średniej długości brodą. Do jego atrybutów należą: księga lub zwój, miecz, kij pielgrzymi, sakwa podróżna.
Święty Jan Teolog Apostoł i Ewangelista (8 V, 26 IX). Syn Zebedeusza i Salome, brat Apostoła Jakuba Większego, najmłodszy pośród Apostołów. Początkowo przebywał z Janem Chrzcicielem. Umiłowany uczeń, któremu ukrzyżowany Chrystus powierzył opiekę nad Bogurodzicą. Po jej zaśnięciu opuścił Jerozolimę i przeniósł się do Efezu. Z powodu głoszenia Słowa Bożego i odmowy pokłonienia się pogańskim bożkom przewieziony do Rzymu, gdzie próbowano go zgładzić przez otrucie, a następnie wrzucenie do kotła z wrzącym olejem. Kiedy z obu prób wyszedł bez szwanku, zesłano go na wyspę Patmos. Tam spisał „Apokalipsę”. Jest także autorem czwartej Ewangelii. Po śmierci cesarza Domicjana powrócił do Efezu, gdzie dożył wielce sędziwego wieku. W ikonografii dotyczącej wydarzeń opisanych w Ewangeliach ukazywany jest jako młodzieniec. Na pozostałych obrazach (m.in. w cyklach Deessis) jako starzec o siwych włosach, z czołową łysiną, z długą siwą brodą. Do jego atrybutów należą: księga lub zwój (tam niekiedy tekst: „Na początku było słowo...”), orzeł, anioł podający pokarm, kałamarz i pióro, kielich z wężem, kocioł. Występuje także w towarzystwie ucznia i pomocnika – Świętego Prochora.
Święty Mateusz Apostoł i Ewangelista (16 XI). Syn Alfeusza, jego drugie imię brzmi Lewi. Kiedy pobierał podatki w mieście Kafarnaum, ujrzał Chrystusa i usłuchał skierowanego pod swoim adresem wezwania: „Pójdź ze mną”. Poniósł śmierć męczeńską przez ścięcie mieczem, podczas misji ewangelizacyjnej w Etiopii lub Persji. Według różnych przekazów głosił Słowo Boże także w Palestynie, Syrii, Macedonii, Indiach i Irlandii. Jest autorem otwierającej Nowy Testament Ewangelii, chronologicznie najwcześniejszej. W sztuce pierwszych wieków chrześcijaństwa ukazywany był jako młodzieniec. W późniejszym okresie jako siwowłosy mężczyzną w średnim wieku, z długą, zwykle ostro zakończoną brodą. Do jego atrybutów należą: księga lub zwój (tam niekiedy tekst: „Rodowód Jezusa Chrystusa, syna Dawidowego, syna Abrahamowego...”), anioł – uskrzydlony młodzieniec, kałamarz i pióro, miecz, sakiewka z pieniędzmi.
Święty Filip Apostoł (14 XI). Podobnie jak Apostołowie Piotr i Andrzej pochodził z Betsaidy. Prowadził ewangelizację w Grecji i Syrii, podróżując m.in. z Apostołem Bartłomiejem. Mając około 80 lat, został uwięziony i stracony. Przybito go głową w dół, do krzyża zwisającego z drzewa. Według innego przekazu został ukrzyżowany i ukamienowany. Na obrazach przedstawiany jako młodzieniec, bez zarostu, o krótkich włosach. Do jego atrybutów należą: księga lub zwój, niekiedy kamienie, krzyż lub belka.
Święty Bartłomiej Apostoł (11 VI, 22 IV, 25 VIII). Urodził się w Kanie Galilejskiej. Do Chrystusa przyprowadził go Apostoł Filip (jako Natanaela; J.1,43-48). Po Zesłaniu Ducha Świętego, w podróżach apostolskich dotarł Bartłomiej do Indii i Armenii. Kiedy w III wieku Święty Panten przybył do Indii, odnalazł tam społeczność wierzących i widział Ewangelię pozostawioną przez Bartłomieja. Apostoł zginął męczeńską śmiercią w Mezopotamii. Według jednego z przekazów został obdarty ze skóry i ścięty, według innego ukrzyżowany. Na obrazach przedstawiany jest jako mężczyzna w średnim wieku, o jasnych włosach i brodzie. Do jego atrybutów należą: księga lub zwój, własna skóra, nóż.
Święty Tomasz Apostoł (I niedziela Pięćdziesiątnicy, 6 X). Nazywany Didymos – Bliźniak. Nieobecny przy pierwszym objawieniu się Zmartwychwstałego w Wieczerniku, nie dał wiary relacjom pozostałych Apostołów. Kiedy jednak spotkał Chrystusa, potwierdził prawdę o jego zmartwychwstaniu i bóstwie: „Pan mój i Bóg mój”. Według apokryficznych tekstów Tomasza Apostoła nie było przy Zaśnięciu Matki Bożej. Przybył spóźniony, w momencie unoszenia Bogurodzicy do nieba. Ona ofiarowała mu wówczas swój pasek od szaty. Pas przechowywany jest po dziś dzień w Chalkopratos, w Konstantynopolu. Zmarł śmiercią męczeńską w Indiach, w Kalaminie. Z rozkazu tamtejszego władcy, w zemście za nawrócenie na chrześcijaństwo jego żony i syna, został przebity pikami i ścięty. W ikonografii wyobrażany jako młodzieniec, bez zarostu, z krótkimi włosami. Rzadko jako starszy, brodaty mężczyzna. Do jego atrybutów należą: księga lub zwój, włócznia, miecz, niekiedy kątownica murarska.
Święty Jakub Apostoł (9 X). Syn Alfeusza, zwany też Jakubem Młodszym lub Mniejszym. W spisach Apostołów zawsze wymieniany jako drugi o tym imieniu, z równoczesnym przywołaniem imienia ojca. Istnieje domniemanie, o jego tożsamości z osobą Jakuba Brata (krewnego) Pańskiego, synem Kleofasa (problem wynika z braku dowodów rozstrzygających czy Alfeusz i Kleofas to ta sama osoba), znanym jako pierwszoplanowa postać chrześcijańskiej gminy jerozolimskiej, ukamienowanym męczennikiem (Jakub Brat Pański pojawia się niekiedy w malarskich cyklach Deesis). Po Zesłaniu Ducha Świętego Jakub Alfeuszowy przez długi okres pozostawał a Jerozolimie, później prowadził nauczanie m.in. w Egipcie. Poniósł śmierć męczeńską. W ikonografii Apostoł przedstawiany jest jako mężczyzna w średnim wieku z długą, ciemną brodą. Do jego atrybutów należą: księga lub zwój.
Święty Tadeusz Apostoł, zwany także Judą, Judą Jakubowym, Judą – Tadeuszem (19 VI). Po Zesłaniu Ducha Świętego głosił Słowo Boże w Palestynie, Syrii, Mezopotamii i Armenii. Zginął w Arades, w pobliżu Bejrutu. Męczeńską śmierć zadano mu włócznią lub pałką. Inna tradycja podaje, że zmarł naturalną śmiercią w Edessie. Ikonografia ukazuje go zazwyczaj jako mężczyznę w średnim wieku, z długimi ciemnymi włosami i lekko siwiejącą brodą. Do jego atrybutów należą: księga lub zwój, włócznia, pałka, maczuga.
Święty Szymon Apostoł, zwany Zeletą (Gorliwym) lub Kananejczykiem (10 V). Pochodził z Kany Galilejskiej. Prawdopodobnie był panem młodym, na którego weselu Chrystus przemienił wodę w wino. Uważa się, ze podróże apostolskie odbywał wspólnie z Judą – Tadeuszem. Życie zakończył męczeńską śmiercią, przecięty drewnianą piłą lub ukrzyżowany. Na obrazach przedstawiany jest jako starszy siwy mężczyzna z krótkimi włosami (czasami z łysiną i kosmykiem pośrodku czoła) oraz krótką, siwą i zaokrągloną brodą. Do jego atrybutów należą: księga lub zwój, piła.
Święty Maciej Apostoł (9 VIII). Należał do grona 70 uczniów i towarzyszył Jezusowi od czasu jego Chrztu w Jordanie. Po Wniebowstąpieniu Pańskim został wybrany w miejsce Judasza Iskarioty. Rozstrzygnęło losowanie, a jego kontrkandydatem był Józef Barsaba. O jego dalszej działalności nie ma pewnych informacji. Prawdopodobnie prowadził ewangelizację w Etiopii i Macedonii. Hagiografia przypisuje mu czynienie licznych cudów: uzdrowień, odpędzania złych mocy, wskrzeszenia. Oskarżony przez Arcykapłana Ananiasza, jasno i mężnie dowodził prawdziwości wiary chrześcijańskiej, za co był kamienowany i przeszyty włócznią. Po śmierci ścięto mu głowę toporem. Istnieją także przekazy o naturalnej śmierci Apostoła. Na ikonach przedstawiany jest zazwyczaj jako postawny mężczyzna w średnim wieku, z długimi ciemnymi włosami (niekiedy siwymi) i rozdwojoną brodą. Do jego atrybutów należą: księga lub zwój, topór, kamienie, włócznia.
Święty, Pierwszy wśród Zwierzchnich Paweł Apostoł (29 VI). Urodził się Tarsie w Cylicji. Do momentu nawrócenia nosił imię Szaweł. Był Żydem i obywatelem rzymskim, biegłym w znajomości Prawa faryzeuszem, a przy tym zapiekłym prześladowcą chrześcijan. Obecny przy ukamienowaniu Świętego Szczepana. U bram Damaszku, gdzie zmierzał w celu pojmania i uwięzienia zbiegłych chrześcijan, objawił mu się Chrystus Zmartwychwstały, przemieniając jego duszę. Potem odbył podróże misyjne na Cypr, do Galacji, Azji Mniejszej i Syrii oraz Macedonii i Grecji. Jest autorem blisko połowy Listów, włączonych do Nowego Testamentu. Jego myśl teologiczna w przemożny sposób kształtowała oblicze pierwotnego Kościoła, dlatego nazywany bywa Teologiem Nowego Przymierza. Za głoszenie Słowa Bożego był kilkakrotnie sądzony i więziony. Około 67 roku został aresztowany i przewieziony do Rzymu. Tam, po około rocznym okresie uwięzienia, został ścięty mieczem pod murami miasta, przy via Ostia. Wykonanie jego pierwszego wizerunku – ikony Apostołów Piotra i Pawła, przypisuje się Łukaszowi Ewangeliście. Sposób wyobrażania jego postaci był typowy już w IV wieku. Przedstawiany jest on jako mężczyzna w średnim wieku, ciemnowłosy, z wydatną łysiną i kosmykiem pośrodku czoła, ostro zakończoną brodą (niekiedy rozdzieloną na pasma) oraz smukłym, nieco zakrzywionym nosem. Do jego atrybutów należą: księga lub zwój, miecz.
W tradycji chrześcijańskiej mianem Apostołów określa się także 70 (72) innych uczniów, naznaczonych przez Chrystusa i powołanych do głoszenia Ewangelii w różnych krajach (Łk.10.1-20). Wielu z nich poniosło śmierć męczeńską. Dla ich uczczenia Kościół ustanowił święto Soboru Świętych Siedemdziesięciu Apostołów (4 I). Ponadto wspominani są w inne, poświęcone im dni: Jakub Brat Pański (23 X), Marek Ewangelista (25 IV), Łukasz Ewangelista (18 X), Kleofas – brat Józefa Oblubieńca, Szymon – syn Kleofasa (27 IV), Barnaba (11 VI), Józef zwany Barsabą albo Justusem (30 X), Tadeusz (21 VIII), Ananiasz (1 X), Szczepan Archidiakon (27 XII), Filip Diakon (11 X), Prochor Diakon (28 VII), Nikanor Diakon (28 VII, 28 XII), Tymon Diakon (28 VII, 30 XII), Parmenas Diakon (28 VII), Tymoteusz (28 I), Tytus (25 VIII), Filemon (22 XI, 19 II), Onisim (15 II), Epafras, Archip (22 XI, 19 II), Sylas, Sylwan, Krescens (30 VII), Kryspus, Epenet (30 VII), Andronik (17 V, 30 VII), Stachys, Ampliusz, Urbana, Narkysos, Apelles (31 X), Arystobulos (31 X, 16 III), Herodion /Rodion/ (8 IV, 10 XI), Agab, Rufus, Asynkretes, Flegontes (8 IV), Hermas (5 XI, 8 III), Patrobos (5 XI), Hermejos (8 IV, 31 V), Linus, Gajus, Filolog (5 XI), Lycjusz (30 IX), Jazon (28 IV), Sozypatr (28 IV, 1 XI), Olympos (10 XI), Terencjusz (30 X, 10 XI), Erast, Kwartus (10 X), Ewod (7 IX), Onysofor (7 IX, 8 XII), Klemens (25 XI), Sostenes (8 XII, 30 III), Apollos (30 III, 10 IX, 8 XII), Tychik, Epafrodyt (8 XII), Karpos (26 V), Kondrat (21 IX), Marek /Jan/, Zyna (27 IX), Arystarch (15 IV, 27 IX), Pud, Trofim (15 IV), Marek – krewny Barnaby, Artemon (30 X), Akyla (14 VII), Fortunat, Achaik (4 I). Do wymienionych dołączyli później Kefas (1Kor.15,5-6) i Szymon zwany Niger (Dz.13,1).
Święty Łukasz Apostoł i Ewangelista (18 X). Nawrócony na chrześcijaństwo Grek. Pochodził z Antiochii i był lekarzem. Jeden z 70 Apostołów. Stał się uczniem Apostoła Pawła, któremu towarzyszył w niektórych podróżach. Spotykał się również z Matką Bożą, Apostołami Piotrem i Jakubem Młodszym oraz Ewangelistami Markiem i Mateuszem. W Antiochii spisał trzecią z Ewangelii i Dzieje Apostolskie. Przekazał najpełniejsze informacje dotyczące wcielenia Syna Bożego, pierwszych lat jego życia oraz przyjścia na świat Jana Chrzciciela. Przywołał najwięcej wypowiedzianych przez Chrystusa przypowieści. Tradycja przypisuje mu wykonanie pierwszych ikon. Prawdopodobnie głosił Słowo Boże w Macedonii, Grecji, Galii i Italii. Przypuszczalnie, zmarł śmiercią naturalną, chociaż niektóre przekazy podają informację o męczeństwie. Na obrazach przedstawiany jest zazwyczaj jako młody mężczyzna, o ciemnych, krótkich i kędzierzawych włosach i krótkiej brodzie. Jego atrybutami są: księga lub zwój, skrzydlaty cielec – wół, kałamarz i pióro, sztaluga, na której ikona Bogurodzicy oraz akcesoria malarskie.
Święty Marek Apostoł i Ewangelista (25 IV). Jeden z 70 Apostołów. Zwany również Janem. Syn Marii, w której domu gromadziła się jerozolimska wspólnota chrześcijan. Uczeń Piotra Apostoła. Z nim oraz Pawłem i Barnabą podejmował podróże misyjne na Cypr, do Azji Mniejszej i Rzymu. Głosił Słowo Boże w Egipcie. Był pierwszym biskupem Aleksandrii. Uważany jest za autora najkrótszej spośród Ewangelii. Pojmany przez pogan w czasie sprawowania liturgii, został uwiązany na powrozie i wleczony po brukowanych ulicach miasta. Zmarł z powodu odniesionych ran. Na obrazach przedstawiany jako mężczyzna w średnim wieku, z krótkimi ciemnymi (rzadko siwymi) włosami i krótką brodą. Do jego atrybutów należą: księga lub zwój, uskrzydlony lew, kałamarz i pióro.
Święty Szczepan Apostoł, Pierwszy Męczennik i Archidiakon (27 XII, 2 VIII, 4 I). Należał do grona siedemdziesięciu Apostołów oraz siedmiu Diakonów wyświęconych w chrześcijańskiej gminie jerozolimskiej. Razem z nim wyświęcono Filipa, Prochora, Nikanora, Tymona, Parmena i Mikołaja, których został przełożonym (Archidiakon). Działalność i męczeńska śmierć Świętego opisana jest w szóstym i siódmym rozdziale Dziejów Apostolskich. Obdarzony wielką mądrością i odwagą głosił Słowo Boże pośród ludu i elity jerozolimskiej. Jego mowa wygłoszona w Sanhedrynie była powodem oskarżenia o bluźnierstwo i ukamienowania poza murami miasta. Śmierci Pierwszego Męczennika w historii Kościoła Chrystusowego, przyglądał się Szaweł, u stóp którego złożono szaty Świętego Szczepana. Oddając ducha Bogu, Archidiakon wypowiedział słowa: „Panie, nie poczytaj im tego grzechu”. Miało to miejsce około 35 roku. Według przekazów apokryficznych, do chwili pogrzebu, jego ciała strzegły zwierzęta. W 428 roku relikwie Świętego zostały przeniesione do Konstantynopola. W ikonografii przedstawiany jest jako młodzieniec bez zarostu, o długich kędzierzawych włosach, odziany w szaty diakońskie. Na ikonach ukazujących go w sposób portretowy trzyma kadzielnicę, niekiedy krzyż. Do innych atrybutów Wielkiego Męczennika należą: Ewangelia, kamienie, palma i wieniec męczeństwa. Często występuje w parze z innym Świętym Archidiakonem i Męczennikiem – Wawrzyńcem (Laurencjuszem), który zginął za wiarę w 258 roku, upieczony żywcem na żelaznym ruszcie. Ikony tych Męczenników Pańskich umieszczane są zwykle w ościeżach diakońskich drzwi ikonostasu.
Apostołowie pojawiają się na większości ikon o charakterze narracyjnym, przywołujących wydarzenia opisane w Nowym Testamencie oraz w pokrewnych im przedstawieniach opartych na przekazach apokryficznych. Do najważniejszych kompozycji tego typu należą:

Ostatnia Wieczerza


Występowanie tego tematu w ukraińskich ikonostasach jest powszechne od początku XVII wieku. Ikona umieszczana była na osi przegrody ikonostasowej, ponad Carskimi Wrotami, pomiędzy obrazami cyklu świątecznego. Eksponowane miejsce wśród ikon przegrody uzasadnione jest bezpośrednim odniesieniem do sprawowanej za ikonostasem Ofiary Eucharystycznej. W sferze ideowej obraz wiąże się ściśle z umieszczonymi na osi ikonostasu wizerunkami Wcielenia, Ukrzyżowania i wrotami „Króla Chwały”.

Wjazd do Jerozolimy


Wydarzenie opisują wszystkie Ewangelie, przywołując jednocześnie słowa z Psalmu 118 (117): „Błogosławiony, który przychodzi w imię Pańskie”. Kształtująca się pomiędzy IV a VI wiekiem ikonografia tego tematu oparta została na popularnych wówczas świeckich wyobrażeniach cesarza wkraczającego triumfalnie do miasta. Tradycja chrześcijańska wypełniła ją treścią ziszczenia się Starego Przymierza i nadejścia Mesjasza. Główną postacią kompozycji jest Chrystus dosiadający osiołka, zazwyczaj siedzący bokiem – niejako tronujący. Ukazywany jest w pełni królewskiego dostojeństwa, odziany w chiton i himation, udzielając błogosławieństwa uniesioną prawicą, w lewej ręce trzyma zwój Pisma. Za jego plecami pojawiają się Apostołowie. U bramy Jerozolimy, rozentuzjazmowany tłum unosi gałązki palmowe i ściele szaty przed orszakiem przybywającego Pana. Niekiedy w obraz wpisany jest szerszy widok miasta, ze zwieńczoną kopułą świątynią jerozolimską, widoczną ponad zewnętrznymi murami. Około X wieku pojawia się motyw Góry Oliwnej. Kiedy jej szczyt posiada dwa wierzchołki, stanowią one odniesienie boskiej i ludzkiej natury Chrystusa. Jeszcze w VI wieku istotnym elementem kompozycji obrazowej staje się wysoka palma, z której jeden lub dwóch chłopców zrywa gałązki na powitanie Zbawiciela. Rzadziej, siedząca na drzewie postać przywołuje historię o Zacheuszu, wspinającym się na sykomorę, aby ujrzeć Chrystusa.

Wniebowstąpienie Pańskie


Chrystus wstępując do Domu Ojca, pozostawił na ziemi ustanowiony przez siebie Święty Kościół. Zatem ikona Wniebowstąpienia stała się nie tylko obrazem Chwały odchodzącego Pana, ale także figurą Nowej Wspólnoty w Chrystusie. Jej Matką jest Bogurodzica zaś fundamentem Apostołowie.
Punktem wyjścia dla zbudowania ikonografii stały się relacje zawarte w zakończeniach Ewangelii według Świętego Marka i Świętego Łukasza oraz w prologu Dziejów Apostolskich. Kilkakrotnie o swoim przyszłym odejściu do Domu Ojca mówi Chrystus na kartach Ewangelii Świętego Jana. Kanon obrazowania ukształtowany był już około V wieku. W górnej partii obrazu ukazany jest Chrystus, na tle mandorli podtrzymywanej przez anioły, zasiadający na tęczy, unoszący obie ręce w geście błogosławieństwa. Zaczerpnięty z liturgii pontyfikalnej gest podkreśla władzę arcypasterza. W podobny sposób wyobrażany będzie również na obrazach ilustrujących powtórne Jego przyjście w dniu Sądu Ostatecznego. Niższa strefa ikony odpowiada Kościołowi na ziemi. W centrum usytuowana jest Maryja, z rękami złożonymi do wstawienniczej modlitwy. Po obu jej stronach aniołowie wskazujący na niebiosa, a wokół dwunastu żywo gestykulujących Apostołów. Obecność wśród nich Świętego Pawła odczytywana jest właśnie jako udział w dziele budowania wspólnoty Kościoła, gdyż w rzeczywistości wydarzenie miało miejsce jeszcze przed jego nawróceniem (także przed włączeniem Macieja do grona dwunastu). Tak jak dwanaście pokoleń Izraela, podobnie dwunastu Apostołów oznacza pełnię i doskonałość Kościoła modlącego się wspólnie z Bogurodzicą do Ojca, Syna i Ducha Świętego oraz niosącego Dobrą Nowinę na krańce ziemi.

Zesłanie Ducha Świętego


Święto Pięćdziesiątnicy – Zesłania Ducha Świętego, który pod postacią ognistych języków zstąpił na zgromadzonych w Wieczerniku Bogurodzicę i Apostołów (Dz.2,1-13), należy do najwcześniej obchodzonych przez chrześcijan.
Pochodzące z VI wieku, najstarsze zachowane wyobrażenia malarskie potwierdzają pierwotną jedność świąt Wniebowstąpienia Pańskiego i Zesłania Ducha Świętego. Bliskość obu kompozycji ikonograficznych nie uległa zatarciu także na przestrzeni kolejnych stuleci, pozwalając postrzegać każdą jako figurę Kościoła Bożego. W centrum ukazywana jest Bogurodzica, zwykle zasiadająca na tronie. Po bokach Apostołowie. Ponad Maryją, na tle promienistej glorii symbol Ducha Świętego, a nad głową każdej postaci ognisty płomień. Do XVII wieku na ikonach Zesłania Ducha Świętego konsekwentnie umieszczano wizerunek personifikowanego Kosmosu. Brodaty starzec, trzymający rozpostartą chustę ze zwojami proroctw, zajmował miejsce w niszy usytuowanej na osi, przy dolnej krawędzi obrazu.

Przemienienie Pańskie


W sztuce Kościoła Wschodniego obraz Przemienienia Pańskiego zajmuje szczególne miejsce. Niesie podstawową prawdę o Boskiej Naturze Chrystusa, ukazując jego postać przesyconą nieziemskim światłem i opisując ją wieloma znakami. Wydarzenie interpretowane jest jednocześnie jako epifania Trójcy Świętej. Obecność Ojca wyrażona jest płynącym z niebios głosem, zaś Ducha Świętego zstępującym świetlistym obłokiem. Przemienienie opisują Ewangelie, nie wymieniając jednak nazwy góry, utożsamionej później z Taborem.
Ikonografia tematu ukształtowała się w VI wieku. Kompozycja jest symetryczna, a Chrystus ukazany frontalnie, na tle mandorli, w białej szacie, wykonujący prawą dłonią gest błogosławieństwa, w lewej dzierżący zapisany zwój. Skłaniają się ku Niemu Eliasz i Mojżesz (niekiedy również na tle mandorli podkreślających granicę pomiędzy rzeczywistością ziemską i niebiańską) uosabiający starotestamentową tradycję. Postacie Chrystusa i Proroków sytuowane są zazwyczaj na trzech osobnych wysokich wzgórzach, u stóp których wylęknieni Apostołowie: Piotr, Jakub i Jan, osłaniają oczy przed blaskiem.

Zaśnięcie Bogurodzicy


Wiara Kościoła w przejście Bogurodzicy ciałem i duszą do Nieba znalazła wyraz w licznych pismach apokryficznych, z których najstarsze pochodzą jeszcze z II wieku. Według nich, gdy Maryja została powołana do Królestwa Bożego zgromadzili się w jej domu wszyscy Apostołowie. Przeniesieni zostali na to miejsce w cudowny sposób, z różnych krain. Kiedy czuwali wraz z nią, nadszedł Chrystus ze swymi Aniołami i wziął jej duszę.
Ikonografia Zaśnięcia, ukształtowała się ponad tysiąc lat temu w Bizancjum. Do grona Apostołów dołączeni zostali piewcy Zaśnięcia Bogurodzicy – Święci Biskupi Kosma i Jan Złotousty. Na osi kompozycji, przy łożu, na którym spoczywa Maryja stoi Chrystus, zazwyczaj ukazywany na tle mandorli zwieńczonej ognistym serafinem. Towarzyszą mu Aniołowie z płonącymi świecami. Zbawiciel trzyma na rękach duszę swojej Matki. Bogurodzica ukazana jest ponownie w zwieńczeniu kompozycji, jako dostępująca Chwały Niebiańskiej. Na najbliższym planie, przed łożem Maryi zobrazowany bywa często epizod z żydem Jefoniaszem, który próbował przewrócić katafalk. Wówczas pojawił się Archanioł Michał, odciął ognistym mieczem obydwie jego dłonie, a te zawisły w powietrzu koło katafalku. Za sprawą Świętego Piotra, doznał jednak Jefoniasz cudownego uzdrowienia, uwierzył i sławił Boga. W najdawniejszych ikonach motyw ten nie występuje, pojawia się natomiast płonąca przed katafalkiem świeca.

Męka Pańska


Obrazy Męki Pańskiej, podobnie jak Sądu Ostatecznego należą do najczęściej wykonywanych zarówno w technice malarstwa ściennego jak i tablicowego, stąd też m.in. znaczne ich rozmiary. Umieszczane były zazwyczaj na bocznych ścianach nawy cerkwi. Cykl oparty jest przede wszystkim na ewangelicznym opisie Męki Pańskiej.
Początkowo w malarstwie bizantyjskim scenie Ukrzyżowania towarzyszyły inne obrazy o tematyce chrystologicznej, nie związane ściśle z Pasją. Układ rozpowszechniony w malarstwie ukraińskim od XV i XVI wieku, wykształcił się w dużej mierze w oparciu o tradycję łacińską. Wiele elementów narracyjnych wzbogaciło, powściągliwe w zakresie ukazywania cierpienia Chrystusa, przedstawienia bizantyjskie. Wzorce czerpane były zazwyczaj z grafiki książkowej. W rozwiniętej wersji tego tematu, centralny obraz Ukrzyżowania (większy od pozostałych) otacza około dwadzieścia mniejszych przedstawień ilustrujących wydarzenia poprzedzające Ofiarę Krzyżową, przebieg Męki, Zmartwychwstanie oraz okres do Wniebowstąpienia. Zwykle cykl otwiera scena Wskrzeszenia Łazarza (figura Zmartwychwstania Pańskiego), a zamykają obrazy Chrystusa ukazującego się uczniom w drodze do Emaus i Przywołania Świętego Piotra.
Na początku XVII wieku część przedstawień o charakterze pasyjnym weszła w skład programu ikonograficznego przegrody ikonostasowej, tworząc tam osobny rząd. Umieszczanie cykli Męki Pańskiej w ikonostasie nie było jednak zjawiskiem powszechnym.
Spośród sześciu ikon cyklu Niedziel Pięćdziesiątnicy pięć eksponuje w otoczeniu Chrystusa kolegium Apostołów. Są one ilustracją dni świątecznych, przypadających w kolejne niedziele okresu Pięćdziesiątnicy (pomiędzy Zmartwychwstaniem Pańskim a Zesłaniem Ducha Świętego). W XVII wieku cykl ten, wprowadzony został do wielostrefowej przegrody ołtarzowej. Ikonostasy posiadające w swoim składzie rząd ikon Niedziel Pięćdziesiątnicy zaistniały jedynie na obszarze kształtowanym przez zachodnioukraińską tradycję religijną, zyskując tu dużą popularność.

I niedziela – Świętego Tomasza Apostoła


Kiedy Chrystus objawił się pierwszy raz uczniom zgromadzonym we Wieczerniku, brakowało pośród nich Świętego Tomasza. Nie dał on wiary słowom Apostołów (J.20,24-25) relacjonujących to wydarzenie. Kiedy Zbawiciel przyszedł ponownie, wezwał Świętego Tomasza, aby ten dotknął jego ran i otworzył się na prawdziwą obecność Zmartwychwstałego Pana (J.20,26-29).

II niedziela – Kobiet Niosących Mirrę do Grobu Pańskiego


Pomimo, że wydarzenie relacjonowane jest w nieco odmienny sposób przez poszczególnych Ewangelistów, to jego wymowa pozostaje zawsze taka sama. Niewiasty przybyłe z wonnościami zastały pusty grób i odwalony od niego kamień. Anioł opowiedział im o Zmartwychwstaniu Pana i polecił zanieść tę radosną wieść innym (Mk.16,1-7). Niewiele później spoykały na swojej drodze Zmartwychwstałego Chrystusa (Mt 28, 1-10).

III niedziela – Uzdrowienia Paralityka


Każdy z Ewangelistów wspomina o cudownym uzdrowieniu sparaliżowanego człowieka, przyniesionego przed oblicze Chrystusa przez pełnych wiary ludzi. Nie mogąc dotrzeć w jego pobliże, opuścili chorego na łożu przez otwarty dach. W obecności Faryzeuszy, Pan odpuścił mu grzechy i uzdrowił z niemocy (m.in. Łk.5,17-26).

IV niedziela – Samarytanki


Najważniejszym źródłem dla ikonografii tematu jest obszerna relacja Świętego Jana Ewangelisty (J. 4,1-42). Na pierwszym planie ukazano Chrystusa, rozmawiającego z czerpiącą wodę ze studni Samarytanką. W tle zaskoczeni sytuacją i dziwiący się wypowiadanym słowom Apostołowie. Obietnica ofiarowania „Wody Żywej” jest zapowiedzią prawdziwej obecności Zbawiciela w Eucharystycznych Darach.

V niedziela – Uzdrowienia Ślepca


Święty Jan Ewangelista opisuje uzdrowienie niewidomego od urodzenia człowieka (J.9,1-41). Jego ułomność, nie była karą za grzechy, lecz zrządzeniem pomocnym w otwarciu się na sprawy Boże. Chrystus – Światłość Świata, uleczył wzrok niewidomego nakładając mu na oczy błoto i polecając obmyć się w sadzawce Siloim. Człowiek ten odzyskawszy wzrok oddał pokłon Synowi Człowieczemu. Ślepi na znaki pozostali jednak Faryzeusze, którzy byli świadkami wydarzenia.

* * *
Tytułem Święty Równy Apostołom określane są osoby nie będące bezpośrednimi uczniami Jezusa, ale podobnie jak Apostołowie krzewiące wiarę wśród narodów. Wśród nich znaleźli się Święci wielu kategorii, m.in. władcy, hierarchowie, mnisi, męczennicy, prepodobni. Do najpopularniejszych w ukraińskim kręgu kulturowym należą:


Święta Maria Magdalena, Równa Apostołom (22 VII i II niedziela Pięćdziesiątnicy). Niewiasta niosąca wonności do Grobu pańskiego. Urodzona w Magdalii koło Teberiady w Syrii. Ewangelia mówi, że z Chrystusem chodziło dwunastu oraz kilka kobiet, które On uleczył od złych duchów i od chorób. Pośród nich jest Maria zwana Magdaleną, z której wyszło siedem demonów. Maria Magdalena podążała za Panem na Golgotę. Jako pierwsza ujrzała w pusty grób i Anioła, który oznajmił zmartwychwstanie Chrystusa. Jej jako pierwszej objawił się Zmartwychwstały i posłał do uczniów z radosną nowiną. Później podobnie jak Apostołowie głosiła Słowo Boże w Azji Mniejszej. W Efezie dołączyła do Jana Ewangelisty. Tam zmarła. Jej relikwie zostały przeniesione do Konstantynopola w 899 roku. Jej kult w Kościele jest powszechny. Ukazywana w długiej szacie, z nakrytą głową, z krzyżem. Często u stup krzyża w Ukrzyżowaniu Pańskim.
Święci, Równi Apostołom Konstantyn Cesarz i Helena Cesarzowa - Podwyższenie Krzyża Świętego.
Ustanowienie święta Podwyższenia Krzyża Świętego jest następstwem odnalezienia tej relikwii przez Świętą Helenę - matkę cesarza Konstantyna. Miało to miejsce 14 września 326 roku. Biskup Jerozolimy – Święty Makary uniósł wówczas Krzyż, aby zgromadzeni wierni oddali mu cześć. Dziewięć lat później poświęcono bazylikę wzniesioną na górze Golgocie przez Świętego Konstantyna, w której umieszczono największy fragment Drzewa Krzyża (relikwię podzielono, a jej cząstki przekazano także innym świątyniom). Zrabowany przez Persów w 614 roku, za sprawą cesarza Herakliusza powrócił do Jerozolimy w 631 roku. Po czterech latach, z zagrożonej inwazją arabską Jerozolimy relikwia przeniesiona została do Konstantynopola. W VII wieku święto upowszechniło się również na Zachodzie.
Ikonografia Podwyższenia Krzyża Świętego, która poczęła kształtować się w X wieku, właściwa jest jedynak tylko wschodnio - chrześcijańskiej sztuce sakralnej. W centrum kompozycji ukazana jest postać Świętego Biskupa Makarego, stojącego na podwyższeniu, unoszącego Krzyż. Asystują mu Święci Konstantyn i Helena oraz diakoni i wspólnota wiernych.
Święty Konstantyn Wielki ( 21 V). Syn Świętej Heleny. W 306 roku obwołany przez legiony cesarzem. W 312 roku, prowodząc wojnę z Maksencjuszem, Konstantyn miał widzenie - utorzony z gwiazd krzyż i napis: „Tym zwyciężaj!”. Następnej nocy objawił się mu Chrystus polecił aby wojsko ruszyło do walki pod znakiem krzyża. Konstantyn zwyciężył i objął władzę w zachodniej części cesarstwa. Po zjednoczeniu w swoim ręku pełni władzy ogłosił Edykt Mediolański, uznający chrześcijaństwo za religię panującą. W 330 roku przeniósł stolicę cesarstwa z Rzymu do Konstantynopola. Zmarł w 337 r., na krótko przed śmiercią przyjmując chrzest. W ikonografii ukazywany jest w szatach cesarskich, zawsze z krzyżem.
Święta Helena (21 V, 6 III). Urodzona około 255 roku w Bitynii. Żona Konstancjusza Chlorusa, chrześcijanka. W 326 roku cesarzowa udała się w pielgrzymkę do Ziemi Świętej. Odnalazła krzyż chrystusowy. Ufundowała świątynie: Bożego Narodzenia w Betlejem, Krzyża Świętego i Zmartwychwstania Pańskiego w Jerozolimie oraz Wniebowstąpienia Pańskiego na Górze Oliwnej. Posiadała wielki wpływ na duchową formację swojego syna – Konstantyna. W ikonografii ukazywana jest w szatach cesarskich. Jej atrybutami są krzyż i gwoździe.
Święta Tekla, Równa Apostołom, Pierwszą Męczennica (24 września). Pochodziła z Ikonium w Azji Mniejszej. Żyła w I w. Była niezwykle urodziwą córką zamożnych rodziców, obeznaną ze sztuką i pismami mędrców. Kiedy została zaręczona do Ikonium przybyli Ap. Paweł i Barnaba. Ich nauczanie głęboko zapadło w serce Tekli. Postanowiła zostawić narzeczonego i być służebnicą Chrystusa. Rozgniewani rodzice próbowali wymusić na niej zmianę decyzji, ta jednak, mimo ich nalegań rodziców, nie ustępowała. Kiedy Św. Paweł uwięziono za jej nawrócenie, przekupiła strażników i dotarła do niego. Na naukach spędziła w więzieniu noc. Rankiem zaprowadzono Apostoła przed oblicze władcy miasta, skazano na chłostę oraz wygnanie. Po pewnym czasie także Tekla, głosząca wśród okolicznej ludności Słowo Boże, stanęła przed władcą. Oświadczyła uroczyście, że jest i pozostanie chrześcijanką. Następstwem był wyrok rzucenia na pastwę dzikim zwierzętom. Święta spokojnie uklękła na arenie z oczyma wzniesionymi ku niebu. Ogromny lew, stanął przed nią łagodny jak jagnię, a potem położył się u jej nóg i począł lizać stopy. Władca, niewzruszony tym widokiem, nakazał spalić dziewczynę na stosie, lecz nagła ulewa ugasiła płomienie. Wielu patrzących przyjęło wówczas chrześcijaństwo, a tyran zmuszony był wypuścić Teklę z miasta. Dołączyła do Ap. Pawła i Barnaby wędrujących do Antiochii. Niejednokrotnie skazywana za chrześcijańską postawę i poddawana mękom w cudowny sposób unikała śmierci. Uciekając przed Rzymskimi żołnierzami dobiegła do skały – urwiska, która w cudowny sposób rozstąpiła się przed Świętą (dziś miejsce to nazywa się Wąwozem Św. Tekli – Maalilia w Syrii, gdzie klasztor i grota Św. Tekli). Innego razu wtrącona została do dołu z wężami, a grom z nieba uśmiercił gady nie wyrządzając jej krzywdy. Od Boga otrzymała także dar uzdrawiania chorych. Ostatnie lata życia spędziła na pustyni w Seleucji Izauryjskiej, gdzie zasnęła w Panu przeżywszy ok. 90 lat. Miejsce jej pochówku przyciągało pątników i zasłynęło cudami. Cerkiew tytułuje Teklę Pierwszą Męczennicą, ponieważ jest pierwszą znaną z imienia kobietą, która znosiła męki w imię Chrystusa. Kult ma charakter powszechny. Wierni modlą się o wybawienie od śmierci podczas wojen i ochronę przed pożarem. W ikonografii Św. Tekla przedstawiana jest jako młoda kobieta o długich włosach, w otoczeniu lwów i innych dzikich zwierząt. W jej szatach dominuje czerwień. W dłoniach trzyma zwykle krzyż i księgę. Do jej atrybutów należą: płonący stos, węże, piorun, koronia lub wieniec chwały, palma męczeństwa.
Święty Cyryl, Mnich, Równy Apostołom, Nauczyciel Słowian (14 II i 11 V). Rodzony brat Św. Metodego, syn bogatego wojewody, mieszkającego w Tesalonikach. Cyryl (ochrzczony: Konstantyn) urodził się około 826 lub 828 r., najmłodszy z siedmiorga rodzeństwa. Po otrzymaniu wszechstronnego wykształcenia (studia w Konstantynopolu), został bibliotekarzem przy soborze Św. Sofii - Mądrości Bożej. Życie dworskie nie odpowiadało mu jednak, dlatego też odszedł do monasteru nad Bosforem. Jednak ściągnięto go do Konstantynopola, wyświęcono na duchownego i wyznaczono na nauczyciela filozofii w głównej stołecznej uczelni. Wkrótce potem los zetknął go z bratem - Św. Metodym. Najpierw, w 855 r., razem zamieszkali w monasterze na Olimpie w Bitynii, później nauczali wiary chrześcijańskiej Chazarów. W 863 r. na prośbę książąt słowiańskich udali się na Morawy, by i tam głosić Słowo Boże. Uczeni bracia, głównie Cyryl, ułożyli najstarsze pismo słowiańskie - głagolicę. Później jeden z uczniów św. Metodego wprowadził do niego duże litery alfabetu greckiego i tak powstała cyrylica. Bracia przetłumaczyli na język Słowian szereg ksiąg liturgicznych i znaczne części Biblii, co położyło fundament pod literaturę słowiańską. Nauczali w Morawach, Bułgarii, Panonii i sąsiednich krajach słowiańskich. Z Węgier (Panonii) Cyryl i Metody udali się do Wenecji, aby uzyskać święcenia kapłańskie dla swoich uczniów. Tamtejsze duchowieństwo przyjęło ich wrogo. Daremnie Cyryl przekonywał, że język nie powinien stać na drodze do przyjęcia chrześcijaństwa. W 867 r. bracia oskarżeni niemal o herezję zostali wezwani do Rzymu do papieża Mikołaja I. Przyjął ich jednak już jego następca - Hadrian II, który odniósł się do braci z serdecznością i polecił wyświęcić ich uczniów na kapłanów. Przeczuwając zbliżającą się śmierć Konstantyn pozostał w Rzymie, gdzie wstąpił do jednego z greckich monasterów. Wtedy też otrzymał nowe imię zakonne - Cyryl. Wkrótce potem, 14 lutego 869 r., zmarł na rękach swego brata. W 1974 r. papież Paweł VI zwrócił jego relikwie Cerkwi prawosławnej. Bardzo uroczyście przyjęto je w Tesalonikach i umieszczono w nowo zbudowanej cerkwi ku czci świętych Cyryla i Metodego. Apostołowie Cyryl i Metody uważani są za świętych zarówno przez Cerkiew prawosławną jak i Kościół katolicki. 31 grudnia 1980 r. papież Jan Paweł II ogłosił ich, obok Św. Benedykta z Nursji, współpatronami Europy. Cerkiew uważa ich za jednych z największych świętych. Obaj są adresatami modlitw osób pobierających nauki. Św. Cyryl na ikonach przedstawiany jest w stroju mnicha z kapturem na głowie. Ma średniej długości kasztanową, przypruszoną siwizną brodę. Prawą dłonią błogosławi, w lewej trzyma zwój z alfabetem cerkiewnosłowiańskim. Na ikonach przeważnie występuje wraz ze św. Metodym, od którego różnią go przede wszystkim szaty (Metody ma na sobie szaty biskupie). W sztuce zachodniej zarówno Św. Cyryl jak i Św. Metody przedstawiani są w stroju pontyfikalnym jako biskupi greccy lub łacińscy (chociaż Św. Cyryl nie miał święceń biskupich). Niekiedy w dłoniach trzymają model świątyni. Cyryl ukazywany jest w todze profesora, a w ręce ma księgę pisaną cyrylicą. Atrybutami obu są: krzyż, księga i kielich, rozwinięty zwój z alfabetem cerkiewnosłowiańskim.
Święty Metody, Arcybiskup Moraw i Panonii (Węgier), Równy Apostołom, Nauczyciel Słowian (6 IV i 11 V). Rodzony brat Św. Cyryla, syn bogatego wojewody, mieszkającego w Tesalonikach. Święty (ochrzczony: Michał) urodził się około 820 r., miał siedmioro rodzeństwa. Posiadał wybitne uzdolnienia prawnicze. W wieku dojrzałym służył w wojsku i został rządcą jednej ze słowiańskich prowincji. Około 840 r., wstąpił w Bitynii do monasteru znajdującego się na Olimpie. Tam złożył śluby zakonne i niebawem został ihumenem wspólnoty. Około 855 r. w tym samym monasterze znalazł się też Św. Cyryl. Najpierw wspólnie mieszkali na Olimpie, później nauczali wiary chrześcijańskiej Chazarów. W 863 r. na prośbę słowiańskich książąt udali się na Morawy, by i tam głosić Słowo Boże. Uczeni bracia ułożyli pismo cerkiewnosłowiańskie, przełożyli na ten język Pismo Święte i księgi do nabożeństw, stali się rzeczywistymi nauczycielami Moraw, Bułgarii, Panonii i sąsiednich krajów słowiańskich. Po śmierci Św. Cyryla w Rzymie, cały ciężar pracy misyjnej spadł na Metodego. Mianowano go arcybiskupem Moraw i Panonii. W 881 lub 882 r. Św. Metody udał się do patriarchy Focjusza, by zdać mu sprawozdanie ze swojej działalności. Został uroczyście przyjęty przez cesarza. Kiedy wracał, przyprowadził ze soba liczne zastępy kapłanów. Złamany wiekiem i trudami zmarł 6 kwietnia 885 r. Relikwie świętego zaginęły na skutek zawieruch wojennych, głównie wojen husyckich. Misjonarze Św. Metodego nie tylko przywrócili na Morawach słowiańską hierarchię cerkiewną (metropolitą został Gorazd), ale też dotarli do państwa Wiślan. Poza tym jedno ze słowiańskich biskupstw miało swą siedzibę w Krakowie. Apostołowie Cyryl i Metody należą do największych świętych. Czczeni są zarówno przez Cerkiew prawosławną jak i Kościół katolicki. 31 grudnia 1980 r. papież Jan Paweł II ogłosił ich, obok Św. Benedykta z Nursji, współpatronami Europy. Są adresatami modlitw osób pobierających nauki. Na ikonach św. Metody jest starym człowiekiem z siwą, przeważnie nieco dłuższą niż u Cyryla, brodą. Prawą dłonią błogosławi, w lewej trzyma księgę. Ma na sobie liturgiczne szaty biskupie, zazwyczaj polistaurion. Najczęściej występuje wraz ze Św. Cyrylem, od którego różni się przede wszystkim szatami (Cyryl ma na sobie mnisi habit). W sztuce zachodniej zarówno Św. Cyryl jak i Św. Metody przedstawiani są w pontyfikalnym stroju jako biskupi greccy lub łacińscy. Niekiedy w dłoniach trzymają model świątyni. Ich atrybutami są: krzyż, księga i kielich oraz rozwinięty zwój z alfabetem cerkiewnosłowiańskim.
Święta Olga (ochrzczona jako Helena), Równa Apostołom, Wielka Księżna (11VII). Urodziła się około 890 roku. Była małżonką księcia Igora. Odznaczała się niezwykłą urodą i mądrością. Po śmierci męża, w czasie kiedy ich syn Światosław pozostawał małoletnim, rządziła Rusią. Dała się poznać jako władczyni sprawiedliwa i miłosierna, a lud traktował ją jak matkę. Strachem i grozą napawała jedynie wrogów rodzinnej ziemi. Kiedy młody książę osiągnął wiek dojrzały, przekazała mu władzę i zajęła się dobroczynnością. Kiedy była już w podeszłym wieku poznała zasady chrześcijańskiej religii i uwierzyła w Boga, udała się do Konstantynopola i tam przyjęła chrzest. Według różnych przekazów, miało to miejsce pomiędzy 954 a 957 rokiem. Powróciwszy do ojczyzny oddała się Święta głoszeniu Bożego Słowa wśród poddanych, świadcząc również pobożnym życiem o przynależności do Chrystusa. Przypisuje się jej wzniesienie drewnianej Świątyni Mądrości Bożej w Kijowie. Mimo, że za jej życia nie nastąpiło jeszcze pełne odejście Rusi od pogaństwa i otwarcie się na chrześcijaństwo, to postawa Świętej znacząco moment ten przybliżyła. Z tego powodu wspólnie ze swoim wnukiem – Świętym Włodzimierzem, Chrzcicielem Kijowskiej Rusi, którego jako pierwsza zaznajomiła z chrześcijańską wiarą, odbiera równą cześć. Święta Olga zasnęła w Panu w 969 roku. Kiedy Święty Włodzimierz przeniósł jej ciało, aby pochować je w Dziesięcinnej cerkwi, okazało się, że jest ono nietknięte upływem czasu. Bóg sprawił, że przy relikwiach dokonywały się liczne cuda, a ona sama zaliczona została w poczet Świętych. Na obrazach Święta Olga przedstawiana jest jako dojrzała kobieta, odziana w bogate książęce szaty, w koronie. Jej włosy ukryte są pod białą chustą, spływającą na plecy. Zazwyczaj trzyma w dłoni krzyż.
Święty Włodzimierz (ochrzczony jako Bazyli - Wasylij), Równy Apostołom, Wielki Książę (15 lipca). Był synem księcia Światosława i wnukiem Świętej Olgi. Urodził się około 960 roku, a w roku 980 wstąpił na tron książęcy w Kijowie. Z błogosławieństwem Bożym poznawał Święty prawdy wiary chrześcijańskiej, początkowo za pośrednictwem Świętej Olgi, później dyskutując z filozofami i teologami greckimi. Świadomie dokonał wyboru religii, wspólnej całej Rusi i zdecydował o przyjęciu jej właśnie z Konstantynopola. Ochrzczony został w 988 roku w Chersoniu. W momencie przyjmowania przez Świętego Włodzimierza sakramentu dokonał się cud – porażony wcześniej ślepotą książę odzyskał wzrok. Po władcy przyjęli chrzest mieszkańcy Kijowa, co stało się początkiem chrystianizacji całego państwa. Książę Włodzimierz dokonał tego dzieła, a całe swoje życie podporządkował nakazom religii, żyjąc w bojaźni Bożej, dbając o poddanych i wznosząc świątynie ku chwale Pana. Zaniósł też światło chrześcijaństwa poza granice swojej dziedziny. Po śmierci, która nastąpiła 15 lipca 1015 roku, został pochowany w Dziesięcinnej cerkwi w Kijowie. W 1636 roku stwierdzono, że jego ciało nie uległo rozkładowi. Obecnie głowa Świętego znajduje się w cerkwi Mądrości Bożej w Kijowie, zaś małe cząstki relikwii w wielu cerkwiach na obszarze całej Rusi. Na obrazach Święty ukazywany jest jako mężczyzna w sile wieku, z przyprószonymi siwizną, kędzierzawymi włosami i krótką, podzieloną na pasma brodą, w koronie lub kołpaku. W prawej dłoni trzyma krzyż, w lewej rozwinięty zwój lub miecz. Popularnymi tematami ikonograficznymi są: Chrzest Rusi oraz Święty Włodzimierz dokonujący wyboru wiary.




©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna