Jarosław Łupiński Społeczny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie



Pobieranie 138.54 Kb.
Strona1/9
Data07.05.2016
Rozmiar138.54 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9

Społeczny obowiązek zawiadomienia…

Jarosław Łupiński

Społeczny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie

Streszczenie

Artykuł omawia zagadnienia dotyczące społecznego obowiązku denuncjacji. Zawiera analizę obowiązku statuowanego w 304 § 1 k.p.k. i jego ograniczenia przedmiotowe. Opisuje charakter prawny instytucji zawiadomienia o przestępstwie oraz jej konstrukcję prawną. Definiuje granice tego obowiązku w aspekcie wymagań stawianych w treści art. 303 k.p.k. i dokonuje wykładni pojęcia „przestępstwa” w aspekcie tytułowego obowiązku. Szczegółowo omawia i analizuje przesłanki stosowania instytucji tzw. małej anonimizacji statuowanej w art. 191 § 3 w zw. z art. 304 § 1 zd. 2 k.p.k., jako środka ochrony zawiadamiającego w związku z czynnością składania doniesienia, jak i problematykę ochrony zawiadamiającego w związku z treścią złożonego zawiadomienia, a także problematykę ochrony jego interesów wynikających z innych aktów prawnych. Analizuje problematykę organów uprawnionych do utajnienia danych zawiadamiającego, wskazanych w treści art. 191 § 3 k.p.k. i będących ich depozytariuszem, a także lojalności organu procesowego wobec zawiadamiającego w zachowaniu w tajemnicy jego danych i jego granice. Omawia kwestię zakresu pojęcia „danych dotyczących miejsca zamieszkania” zawiadamiającego oraz problematykę przechowywania protokołów zawierających te dane. Artykuł podnosi także kwestię formy decyzji w przedmiocie zastrzeżenia, jak i w przedmiocie usunięcia z akt przedmiotowych danych, a także dopuszczalności de lege lata kontroli odwoławczej decyzji prokuratora odmawiającej zawiadamiającemu ochrony z art. 191 § 3 k.p.k.

Informacje o zaistnieniu przestępstwa mogą pochodzić z różnych źródeł. W literaturze procesu karnego1 podkreśla się dość powszechnie, że informacje te organy ścigania uzyskują w wyniku działalności własnej nakierowanej na wykrywanie przestępstw i ujawnianie sprawców, tzw. informacja własna organu procesowego oraz w drodze zawiadomienia o przestępstwie pochodzącego od osób fizycznych lub instytucji, w tym zwłaszcza od pokrzywdzonego. O ile pierwszy sposób uzyskania wiadomości o przestępstwie akcentuje własną, różnorodną aktywność organów ścigania w pozyskiwaniu informacji o zaistnieniu faktu przestępstwa2, rozumianą jako działalność skierowaną na zwalczanie przestępczości, w tym podejmowanie działań nakierowanych na pozyskanie wiadomości istotnych z punktu widzenia realizacji funkcji ścigania3, o tyle drugi sposób pozyskania wiadomości o przestępstwie podkreśla aktywność określonych podmiotów, które dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa same zawiadamiają o tym organy procesowe, mimo iż wykrywanie przestępstw i ujawnianie sprawców nie jest głównym celem ich działalności4. Relewantną cechą pierwszego sposobu pozyskania informacji o przestępstwie są działania lub spostrzeżenia własne organu procesowego, a więc organ ten sam uzyskuje informacje o fakcie popełnienia przestępstwa, natomiast istotną cechą drugiego sposobu są spostrzeżenia innego podmiotu, niebędącego funkcjonariuszem organu ścigania, który informuje o tym fakcie ten organ5.

Potrzeba wyraźnej dystynkcji tych dwóch sposobów pozyskania wiedzy o przestępstwie swoje uzasadnienie czerpie z przyjętych rozwiązań normatywnych. Dystynkcja ta zawarta jest wprost w przepisie art. 303 k.p.k. w zw. z art. 325a k.p.k., który rozróżnia wszczęcie śledztwa lub dochodzenia z urzędu bądź na skutek zawiadomienia o przestępstwie, w zależności od tego, jaki był sposób pozyskania wiedzy o przestępstwie. Rozróżnienie to nie ma znaczenia wyłącznie opisowego, lecz stanowi istotną wskazówkę interpretacyjną przy rozstrzyganiu wielu kwestii związanych z problematyką zawiadomienia o przestępstwie6. Dotyczy to zarówno kwestii uruchomienia i zakresu postępowania sprawdzającego, jak i karnego, i wreszcie kwestii obowiązku zawiadomienia o przestępstwie, kompetencji i obowiązków organów ścigania po otrzymaniu takiego zawiadomienia, zaskarżalności decyzji o zaniechaniu ścigania oraz bezczynności organu w związku ze złożeniem zawiadomienia o przestępstwie.

Najczęściej informacji o przestępstwie dostarcza zawiadomienie o jego popełnieniu. W kodeksie postępowania karnego to źródło informacji o przestępstwie zostało wyraźnie wyeksponowane. Przypomnieć wypada, iż pojęcie zawiadomienia o przestępstwie używane jest w dwojakim znaczeniu. W sensie materialnym, na oznaczenie czynności polegającej na przekazaniu przez osobę w formie ustnej lub pisemnej, w imieniu własnym lub reprezentowanego podmiotu, pozaprocesowego oświadczenia wiedzy o okolicznościach faktycznych będących immanentną treścią zdarzenia ocenianego jako przestępcze, składanego przezeń w celach procesowych7, i przyjęciu go przez organ zobowiązany do ścigania przestępstw. Oświadczenie to wyraża zatem co najmniej przypuszczenie (domysł), że zaistniało zdarzenie o charakterze przestępczym. Z uwagi na zamierzony8 charakter zawiadomienia o przestępstwie, przyjąć należy, iż poza oświadczeniem wiedzy zawiera ono także oświadczenie woli (postulujące). Akt zawiadomienia o przestępstwie oznacza bowiem w istocie uzewnętrznienie prawa podmiotowego osoby do żądania wszczęcia ścigania9. Stąd w literaturze przedmiotu akcentuje się dość powszechnie, że zawiadomienie o przestępstwie pełni rolę impulsu, inicjatora procesu karnego, a obowiązek jego złożenia w sprawach podlegających ściganiu z urzędu sprzyja realizacji zasady legalizmu, stanowiąc jej istotne zabezpieczenie10. Pojęcie zawiadomienia o przestępstwie używane jest także w sensie procesowym na oznaczenie dokumentu, w którym oświadczenie to zostało utrwalone przez składającego oświadczenie lub przyjmujący je organ ścigania, a więc akt dokumentujący informację o przestępstwie. Celem takiego dokumentu jest stwierdzenie, że pewna okoliczność w chwili jego sporządzenia zaistniała. Jest on przy tym źródłem dowodowym, a jego treść środkiem dowodowym11.



Pobieranie 138.54 Kb.

  1   2   3   4   5   6   7   8   9




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna