Kamila Jureńczyk Dziecko z cukrzycą w przedszkolu. Cukrzyca



Pobieranie 74.93 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar74.93 Kb.
Kamila Jureńczyk

Dziecko z cukrzycą w przedszkolu.

Cukrzyca jest chorobą metaboliczną o wieloczynnikowej etiologii. Charakteryzuje się przewlekłą hiperglikemią, która rozwija się w wyniku defektu wydzielania lub działania insuliny. W ostatnich latach stale rośnie częstość występowania cukrzycy wszystkich typów. Zjawisko to zyskało nazwę „epidemii” cukrzycy w świecie. Obecnie na świecie choruje ponad 170 mln chorych, a prognozy epidemiologiczne zakładają, że w 2030 r. będzie ich ponad 360 mln. Ten wzrost dotyczy głównie cukrzycy typu 2 (cukrzyca insulinoniezależna), lecz także stale wzrasta zapadalność wśród dzieci i młodych dorosłych na cukrzycę typu 1 (cukrzyca insulinozależna). Dynamiczny wzrost zachorowań dotyczy zwłaszcza najmłodszych dzieci (poniżej 4 roku życia). Prowadzone badania epidemiologiczne określające wskaźniki zapadalności na cukrzyce typu 1 potwierdzają wzrost zachorowań wśród dzieci. Ocenia się, że w Polsce aktualnie choruje ok.20 tys. dzieci i młodzieży.

Klasyfikacja  WHO z 1999 r. wyróżnia następujące typy cukrzycy:



  1. Cukrzyca typu 1 (bezwzględny niedobór insuliny wynikający ze zniszczenia komórek beta trzustki)

  2. Cukrzyca typu 2 (insulinooporność ze względnym niedoborem insuliny)

  3. Cukrzyca ciężarnych (ujawniona w ciąży nietolerancja glukozy)

  4. Inne typy cukrzycy.

U dzieci i młodzieży występuje głównie cukrzyca typu 1 związana z autoimmunizacją (produkcją przeciwciał przeciw komórkom produkującym insulinę w trzustce).W ostatnich latach, w związku z narastającą falą otyłości coraz częściej w tej grupie wieku występuje cukrzyca typu 2, związana z insulinoopornością.

 OBJAWY CUKRZYCY

Początek cukrzycy  u dzieci jest zwykle gwałtowny, tym bardziej nagły im młodsze jest dziecko. U starszych dzieci okres miernie nasilonych objawów trwa kilka lub kilkanaście tygodni przed  ustaleniem rozpoznania. Nierzadko cukrzyca bywa rozpoznawana dopiero w stanie kwasicy ketonowej. Analiza okresu poprzedzającego rozpoznanie pozwala zawsze potwierdzić występowanie  typowych objawów cukrzycy: wielomoczu, pragnienia, utraty masy ciała, zapachu acetonu z ust. U mniejszych dzieci pojawia się moczenie mocne. Występują bóle brzucha, wymioty, zmiany grzybicze na śluzówkach jamy ustnej i narządów płciowych, ropne zakażenia skóry, postępujące odwodnienie, osłabienie, przyspieszenie i pogłębienie oddechu, zaburzenia świadomości (kwasica ketonowa).

Wykonane w tym okresie badania wykazują: znaczny wzrost poziomu cukru we krwi, obecność cukru i ciał ketonowych w moczu. Rozpoznanie cukrzycy w przypadku zaawansowanych objawów i stwierdzenia odchyleń w badaniach laboratoryjnych nie budzi wątpliwości. W przypadkach wątpliwych, konieczne jest wykonanie testu doustnego obciążenia glukozą (oznaczenie glikemii na czczo i w 120 min po wypiciu określonej porcji roztworu glukozy).

Interpretacja testu obciążenia glukozą:

glikemia na czczo

<100 mg/dl (5,6mmol/l)

prawidłowa glikemia na czczo

100-125 mg/dl (5,6-6,9mmol/l)

nieprawidłowa glikemia na czczo

126mg/dl (7,0 mmol/l)

cukrzyca

glikemia w 120 min

<140mg/dl (7,8mmol/l)

prawidłowa tolerancja glukozy

140-199mg/dl (7,8-11,0mmol/l)

upośledzona tolerancja glukozy

200mg/dl (11,1 mmol/l)

cukrzyca

LECZENIE

Leczenie cukrzycy u dziecka realizowane przez rodziców i stopniowo przez samego pacjenta i składa się z następujących, tak samo ważnych elementów:

- podawania insuliny,

- stosowania zasad prawidłowego żywienia,

- odpowiednio stosowanego wysiłku fizycznego.

Elementem leczenia jest także edukacja terapeutyczna prowadzona w szpitalu w momencie rozpoznania choroby, oraz przy okazji każdej wizyty w poradni.

Rozpoznanie cukrzycy  równoznaczne jest z koniecznością hospitalizacji – w celu wyrównania istniejących ostrych zaburzeń metabolicznych, rozpoczęcia leczenia insuliną, wdrożenia edukacji terapeutycznej rodziny i dziecka (w  zakresie stosownym do wieku pacjenta).

Bezwzględny deficyt insuliny leżący u podłoża  choroby powoduje konieczność stałej insulinoterapii umożliwiającej osiągnięcie takich wartości glikemii, które będą na tyle dobre, aby zabezpieczyć dziecko przed wystąpieniem późnych powikłań cukrzycy i jednocześnie bezpiecznej dla dziecka (ograniczającej zagrożenie niedocukrzeniem). Konieczne jest oznaczanie cukru we krwi kilkakrotnie w ciągu dnia i w nocy – badanie to wykonuje się z kropli krwi nakłutej opuszki palca, przy użyciu glukometru i odpowiedniego dla aparatu paska testowego.

W stosunku do większości pacjentów stosuje się następujące zalecenia -  utrzymywać glikemię na czczo do 120 mg/dl, po posiłkach do 160mg/dl , przed posiłkami do 140mg/dl, unikać glikemii poniżej 70mg/dl. Zalecenia te powinny być indywidualnie dopasowane do sytuacji zdrowotnej i rodzinnej dziecka.

Metody leczenia insuliną stosowane u dzieci.

Metoda konwencjonalna

Insulina krótkodziałajaca  i długodziałajaca – 2x dz,  lub gotowe mieszanki insulin– metoda obecnie rzadko stosowana z powodu konieczności stosowania sztywnych   godzin i porcji jedzenia

Metoda intensywna (czynnościowa, funkcjonalna)

Insulina krótkodziałająca 3x dz lub analog szybkodziałający do każdego posiłku  oraz  insulina długodziałająca 1 lub 2x dz lub analog długodziałajacy 1x dz

Ciągły podskórny wlew insuliny

Realizowany indywidualną pompą insulinową  zawierającą najczęściej szybkodziałający analog insuliny,

Metoda intensywna i leczenie ciągłym podskórnym wlewem insuliny  opierają się na zasadzie baza – bolus. Zasada ta wynika z fizjologii wydzielania insuliny, a jej stosowanie oparte jest o podstawowe wiadomości z zakresu dietetyki (ocena zawartości węglowodanów białek i tłuszczów w posiłku).

Dawka podstawowa  insuliny – baza – ma zapewnić prawidłowy poziom cukru w krwi w okresach między posiłkowych i w nocy. Wielkość bazy zależy od wieku dziecka, czasu trwania cukrzycy, aktywności fizycznej, istnienia czynników wywołujących insulinooporność. Insulina w bazie  stanowi ok. 10-50% dawki dobowej.

Do posiłku stosowane są bolusy. Dawka insuliny podanej w bolusie zależy od zawartości łatwo wchłanianych węglowodanów, zawartości tłuszczu i białka. Posługujemy się tzw. wskaźnikiem insulina / wymiennik węglowodanowy -  właściwym dla danego pacjenta, często różnym na różne posiłki. Dawka zastosowana do posiłku wymaga uwzględnienia aktualnego poziomu cukru. Konieczne jest też wzięcie pod uwagę  aktywności fizycznej przypadającej na okres po posiłku.  Zastosowanie ciągłego podskórnego wlewu insuliny (CPWI) pozwoliło uzyskać poprawę wyrównania metabolicznego cukrzycy i poprawę komfortu życia  dziecka i rodziny.

Intensywne metody leczenia  wymagają od pacjenta stałego aktywnego podejścia. Okresowe spadki motywacji charakterystyczne dla okresu dojrzewania znajdują odbicie w pogorszeniu wyrównania metabolicznego. W grupie małych dzieci częste infekcje są odpowiedzialne za okresowe pogorszenie wyników.



ŻYWIENIE w CUKRZYCY

Intensywne leczenie cukrzycy  oparte o zasadę baza – bolus dają możliwość liberalizacji diety. Dziecko z cukrzyca powinno być żywione wg wskazań dla jego zdrowych rówieśników. Dotyczy to zwłaszcza najmłodszych dzieci, u których wprowadzenie rygorów dietetycznych może być szkodliwe, a na pewno trudne do osiągnięcia. Żywienie powinno zapewnić pełne pokrycie kaloryczne, zawierać wszystkie niezbędne składniki, zgodnie z zasadami zdrowego żywienia. Dobre efekty przynosi stosowanie tzw. „diety śródziemnomorskiej”. Osiągnięcie założonych celów leczniczych i  realizacja indywidualnych preferencji kulinarnych są możliwe dzięki umiejętności liczenia kalorii, wymienników węglowodanowych, białkowo-tłuszczowych, oceny indeksu glikemicznego posiłku.



Wymiennik węglowodanowy = 10 g węglowodanów

Wymiennik białkowo tłuszczowy = 100 kalorii pochodzących z białka i tłuszczu

Stosowanie odrębnej diety dla dziecka chorego na cukrzycę jest niesłuszne – nie daje dobrych efektów pogłębiając poczucie odmienności  dziecka.

HIPOGLIKEMIA  - NIEDOCUKRZENIE

Hipoglikemia jest najczęściej występującym ostrym powikłaniem cukrzycy typu 1. W zależności od przyjętego kryterium rozpoznania określa się częstość incydentów hipoglikemii nawet do kilkudziesięciu przypadków na 100 pacjentów rocznie. Ciężkie niedocukrzenia występują z częstością 3 do 6 przypadków na 100 pacjentów rocznie. Niedocukrzenie stanowi częstą przyczynę hospitalizacji, może być przyczyną zgonu. Ciężkie niedocukrzenia mogą być odpowiedzialne za trwałe uszkodzenia centralnego układu nerwowego, w tym padaczkę, zwłaszcza u młodszych dzieci. Lżej przebiegające incydenty hipoglikemii (często nieuświadomione np. występujące w czasie snu)  wywołują  zaburzenia pamięci, trudności koncentracji, upośledzenie funkcji poznawczych Nawracające hipoglikemie powodują znaczne  trudności w uzyskaniu dobrego wyrównania metabolicznego cukrzycy, są przyczyną pogorszenia jakości życia dziecka i rodziny Hipoglikemie nocne odpowiedzialne są także za poranne przecukrzenia. Wprowadzenie nowych metod leczenia, w tym ciągłego podskórnego wlewu insuliny wpłynęło korzystnie na spadek częstości ciężkich hipoglikemii, zwłaszcza u grupie najmłodszych dzieci.

Powodem wystąpienia hipoglikemii jest brak równowagi między dostarczaniem glukozy pochodzącej z przewodu pokarmowego i produkowanej w wątrobie, a jej  zużyciem tkankowym.

Wartości glikemii poniżej 60mg/dl (3,2 mmol/l) oznaczone w  surowicy krwi żylnej uważane są powszechnie za hipoglikemię, chociaż  objawy deficytu glukozy w komórkach centralnego układu nerwowego pojawiają się przy  wartościach poniżej 50mg/dl (2,8 mmol/l).

Objawy hipoglikemii

Przy obniżaniu się poziomu cukru we krwi jako pierwsze pojawiają się objawy tzw. alertowe (związane z wyrzutem katecholamin): zblednięcie, obfite pocenie, głód,  zmiana nastroju, osłabienie, drżenie kończyn, tachykardia, wzrost ciśnienia, ból brzucha. Zaburzenia te powstają  przy glikemii ok. 60mg/dl (3,3 mmol/l). W sytuacji braku reakcji na objawy  wstępne rozwija się zespół neuroglikopenii (deficytu glukozy w komórkach ośrodkowego układu nerwowego): zaburzenia koncentracji, ból głowy, agresja lub apatia, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, splatanie, utrata przytomności i drgawki.

 

Objawy  alertowe

Neuroglikopenia

bladość

głód


pocenie

drżenia


tachykardia

niepokój


ból brzucha

zaburzenia myślenia

agresja


apatia

zawroty głowy

ból głowy

splątanie

utrata przytomności

drgawki


 

Nie każdy pacjent prezentuje wyraźnie wszystkie z wymienionych objawów. Szczególnie  trudne bywa rozpoznanie niedocukrzenia u małego dziecka. Każda  gwałtowna zmiana nastroju, lęk, płacz, apatia  sugerują niedocukrzenie i wymagają weryfikacji  badaniem poziomu cukru z nakłucia opuszki palca. U dziecka z cukrzycą nocne lęki wymagają wykluczenia niedocukrzenia. Nastoletni pacjenci z niedocukrzeniem mogą być podejrzewani o nadużycie alkoholu lub narkotyków, ponieważ prezentują objawy splątania przy  zachowanej motoryce.  Odczuwanie hipoglikemii zmienia się w trakcie życia pacjenta okresowo lub na stałe.

Ponieważ poszczególne objawy nie odpowiadają konkretnemu poziomowi glikemii dzieli się hipoglikemię wg obrazu klinicznego i konieczności udzielenia pomocy:

 


Hipoglikemia lekka

objawy alertowe

chory sam udziela sobie pomocy

Hipoglikemia umiarkowana

objawy alertowe, wstępne zaburzenia czynności o.u.n.

potrzebna jest pomoc drugiej osoby, ale możliwe jest leczenie doustne

Hipoglikemia ciężka

Zaawansowane objawy neuroglikopenii, drgawki, śpiączka

potrzebna jest pomoc służby zdrowia

Przyczyny hipoglikemii

Przyczyną wystąpienia niedocukrzenia u dziecka z cukrzycą jest  nadmiar insuliny- najczęściej względny w stosunku do aktualnych potrzeb organizmu, znacznie rzadziej bezwzględny.



1. Względny  nadmiar insuliny powstanie w wyniku zmniejszonej podaży doustnej np., opuszczony lub zmniejszony posiłek lub niedostateczna  zawartość węglowodanów w posiłku np. posiłek głównie białkowo-tłuszczowy bezpośrednio przed wysiłkiem fizycznym. Wymioty lub biegunka mogą być przyczyną niedocukrzenia.

Wysiłek fizyczny  nadmierny lub nieplanowany może powodować niedocukrzenie.  Może się to zdarzyć w trakcie jego trwania, bezpośrednio po, lub nawet kilkanaście godzin po wysiłku. Hipoglikemia wczesna spowodowana jest bezpośrednim zużyciem glukozy w komórkach mięśniowych i zwiększeniem działania insuliny wynikłym z poprawy jej wchłaniania przez lepiej ukrwione tkanki. W wiele godzin po wysiłku może dojść do hipoglikemii spowodowanej odbudową tkankowych rezerw glikogenu w wątrobie i mięśniach.



2. Bezwzględny nadmiar insuliny bardzo rzadko powstaje w sposób  zamierzony np. próba samobójcza u pacjenta z cukrzycą dokonana przy użyciu insuliny. W przypadku ciężkiego niedocukrzenia u nastolatka należy wykluczyć taką możliwość analizując ilość zużytej ostatnio  insuliny. Nadmiar insuliny  powstanie także przy nagłej poprawie wchłaniania insuliny z miejsca podania. Może to mieć miejsce w wyniku nagłego przekrwienia tkanek (gorąca kąpiel), lub  w wyniku zmiany miejsca podania. Insulina podana w miejsca z przerostami i zwłóknieniami tkanki podskórnej wchłania się wolniej. Znacznie częściej nadmiar insuliny jest wynikiem braku adaptacji dawki,  lekceważenia pojawiających się objawów lekkiej hipoglikemii.

Leczenie hipoglikemii

Hipoglikemia lekka – może być leczona przez  chorego przez doustne podanie porcji łatwo przyswajalnych węglowodanów, w postaci kostki cukru, tabletek glukozy, osłodzonego płynu, soku owocowego, Coca-Coli. Ilość podanych węglowodanów zależy od masy ciała dziecka i powinna  być to najmniejsza skuteczna ilość, zwykle początkowo podajemy od 0,5-1 wymiennika węglowodanowego tj. 5-10 g cukru lub ok. 100 ml. soku. Po kilkunastu minutach należy  skontrolować poziom cukru we krwi, nawet w przypadku całkowitego ustąpienia objawów. W przypadku utrzymywania się niskiego poziomu należy powtórzyć podanie porcji węglowodanów do czasu ustąpienia objawów i normalizacji poziomu cukru. Ponieważ hipoglikemia może nawracać jeżeli u jej podłoża leży przedawkowanie insuliny o przedłużonym czasie działania, lub długotrwały wysiłek fizyczny, konieczne jest kontrolowanie poziomu cukru we krwi kilkakrotnie po incydencie. Podejrzewając taką  możliwość po ustąpieniu objawów należy podać węglowodany o dłuższym okresie wchłaniania np. kanapkę z wędliną. W przypadku gdy pacjent jest leczony przy użyciu pompy insulinowej konieczne jest czasowe zatrzymanie pompy  do normalizacji poziomu cukru we krwi.

Hipoglikemia umiarkowana – wymaga współdziałania drugiej osoby, ponieważ pacjent nie jest w stanie sam udzielić sobie pomocy, lecz nadal  leczenie doustne jest skuteczne. Małe dziecko przy niedocukrzeniu zawsze wymaga pomocy opiekuna. Młodsze dzieci w stanie niedocukrzenia mogą prezentować niechęć do jedzenia W przypadku wątpliwości co do prawidłowego połykania lub wymiotów należy zaniechać prób leczenia doustnego nawet gdy kontakt z pacjentem jest zachowany.

Hipoglikemia ciężka – dziecko nieprzytomne, drgawki - w warunkach domowych konieczne jest natychmiastowe podanie  domięśniowe    lub głęboko podskórnie glukagonu  0,5 mg dla dziecka poniżej 7 rż., 1 mg  dla dziecka szkolnego, zabezpieczenie pozycji bezpiecznej i zorganizowanie transportu do szpitala. Jeżeli po kilkunastu minutach od podania glukagonu  dziecko nie odzyskało przytomności, należy powtórzyć zastrzyk. Po odzyskaniu przytomności należy podać łatwo przyswajalne węglowodany, kontrolując poziom cukru we krwi podczas całego postępowania. Nawet w przypadku  odzyskania przytomności  konieczne jest kontynuowanie leczenia w warunkach szpitalnych z uwagi na  duże wahania glikemii i trudności w uzyskaniu wyrównania cukrzycy po incydencie.

Odległe skutki hipoglikemii

U pacjentów po incydencie  umiarkowanej lub ciężkiej hipoglikemii można stwierdzić zmiany w zapisie EEG, które normalizują się po upływie kilku miesięcy. Przebycie ciężkiego niedocukrzenia może jednak spowodować trwałe uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, w rzadkich przypadkach możliwe jest wystąpienie padaczki. Nawracające niedocukrzenia powodują upośledzenie funkcji poznawczych, w mniejszym stopniu motorycznych, trudności koncentracji, zaburzenia pamięci. W ostatnich latach zwraca się większą uwagę na odległe skutki nieuświadomionych,  zwłaszcza nocnych hipoglikemii. Wielogodzinne, nocne niskie poziomy cukru we krwi powodują skutki podobne do objawowych hipoglikemii.



Zapobieganie hipoglikemii

Zapobieganiu hipoglikemii służy przede wszystkim domowa samokontrola prowadzona przez  pacjenta i rodziców  w oparciu o edukację przeprowadzoną  w ośrodku diabetologicznym  w okresie po rozpoznaniu cukrzycy. Wszystkie osoby opiekujące się dzieckiem powinny umieć rozpoznać niedocukrzenie i udzielić pierwszej pomocy.



KWASICA KETONOWA

Kwasica ketonowa jest ostrym powikłaniem cukrzycy typu 1 wymagającym  intensywnego, czasem kilkudniowego leczenia szpitalnego Przyczyną kwasicy jest niedobór insuliny gwałtownie przebiegający i przedłużający się.

Stopniowo rozwijające się przecukrzenie początkowo daje tylko wielomocz i pragnienie, które mogą być nie zauważone przez dłuższy okres czasu, jeżeli dotyczą starszego dziecka  Dopiero ubytek masy ciała, zwłaszcza jeżeli towarzyszy mu brak apetytu i pojawią się wymioty  skłaniają rodziców do wizyty u lekarza. W tym okresie  stwierdzić można cechy niewielkiego odwodnienia, które manifestują się zaczerwienieniem śluzówek i bywają rozpoznane jako infekcja dróg oddechowych. U wielu dzieci apetyt w tym okresie bywa zwiększony, co dodatkowo osłabia czujność rodziców.

W tym okresie w badaniach laboratoryjnych stwierdza się wzrost poziomu glukozy we krwi, obecność glukozy i ciał ketonowych w moczu. Objawy odwodnienia pogłębiają się, pojawia się wyraźny zapach acetonu z ust, wymioty, bóle brzucha, narasta osłabienie, pogarsza się tolerancja wysiłku fizycznego,  narasta senność, śpiączka. Zwraca uwagę oddech kwasiczy - znacznie pogłębiony.

W pełni rozwiniętej kwasicy ketonowej dziecko ma wyraźny rumieniec policzków, żywoczerwone, suche, nierzadko popękane wargi, zajady w kątach ust, język suchy obłożony grubym brązowo-żółtym nalotem, stwierdzanym również na migdałkach i podniebieniu. Język z trudnością porusza się w jamie ustnej. Stwierdza się wyraźny zapach acetonu z ust, wysuszoną szorstką skórę. U dzieci z cukrzyca rozpoznaną w stanie kwasicy ketonowej mogą występować objawy ropnych zakażeń skóry. Zwykle występują objawy grzybiczego zapalenia sromu lub napletka. Stopniowo nasilają się cechy odwodnienia, pojawia się senność, stopniowo przechodząca w śpiączkę.

POWIKŁANIA PÓŹNE

W trwającej wiele lat cukrzycy, zwłaszcza przewlekle źle wyrównanej mogą wystąpić powikłania naczyniowe charakterystyczne dla cukrzycy typu 1. Najbardziej typowe są: zespół  zmian występujący w naczyniach siatkówki (retinopatia cukrzycowa) i  naczyniach nerek (nefropatia cukrzycowa). Procesy uszkodzenia narządów postępują przez wiele lat, początkowo nie dając wyraźnych objawów, lecz mogą doprowadzić w końcu do utraty wzroku i schyłkowej niewydolności nerek.



EDUKACJA I SAMOKONTROLA CUKRZYCY

Edukacja terapeutyczna jest uznanym niezależnym elementem leczenia. Uzyskanie docelowych parametrów wyrównania cukrzycy jest możliwe tylko przy pełnej świadomości i współdziałaniu pacjenta i jego rodziny.

Leczenie dziecka ze świeżo rozpoznaną cukrzycą z uwagi na edukację powinno odbywać się w ośrodku diabetologii dziecięcej dysponującym doświadczoną kadrą lekarsko-pielęgniarską. Rozpoznanie cukrzycy, uświadomienie konieczności stałej insulinoterapii stanowi dla dziecka i  rodziców ogromny stres, trwający czasem wiele miesięcy. W skład zespołu edukacyjnego wchodzą: lekarz diabetolog, pielegniarka-edukatorka, psycholog, dietetyk. Edukacja wstępna podczas pierwszej hospitalizacji powinna być uzupełniana i utrwalana podczas kolejnych wizyt, a w przypadku małego dziecka stopniowo dostosowywana do zmieniających się możliwości intelektualnych dziecka. W pierwszym okresie po rozpoznaniu cukrzycy bywa konieczne udzielenie rodzinie wsparcia psychologa. Bardzo ważne jest wyjaśnienie etiologii choroby – pozwala to na uwolnienie rodziców od poczucia winy, że  choroba jest wynikiem zaniedbania z ich strony. Szkolenie składa się z  zagadnień teoretycznych i ćwiczeń praktycznych.

Samokontrola cukrzycy opiera się o domowe pomiary cukru we krwi, na podstawie których planuje się dawkę insuliny. Konieczna jest umiejętność obliczenia zawartości węglowodanów  w posiłku (ilość wymienników węglowodanowych), a w przypadku leczenia ciągłym podskórnym wlewem insuliny także wymienników białkowo-tłuszczowych. Częstość oznaczania glikemii przy stosowaniu intensywnych metod leczenia  wynika z  konieczności podejmowania wielokrotnych w czasie dnia decyzji dotyczących dawki insuliny do posiłku i dawek korekcyjnych. Zwykle badania wykonuje się przed posiłkiem,  uzasadnione bywa badanie poziomu cukru we krwi po posiłku, konieczne są badania glikemii w nocy. Poleca się oznaczanie glikemii  co najmniej czterokrotnie w ciągu doby, jednak dopiero wielokrotne badania pozwalają uzyskać  pożądane cele leczenia. Kontrola glikemii u najmłodszych dzieci, w okresie infekcji, przy zwiększonej aktywności fizycznej powinna być na tyle częsta, by zapewnić bezpieczeństwo leczenia.



PROBLEMY PSYCHOLOGICZNE

Dziecko z cukrzycą świeżo rozpoznaną oprócz konieczności stosowania bolesnego leczenia, ograniczeń dietetycznych, wykonywania wielokrotnych bolesnych oznaczeń poziomu cukru we krwi  staje wobec problemu własnej odmienności  ograniczeń spowodowanych chorobą. Do licznych obowiązków ucznia dochodzi konieczność zadbania w szkole o własne zdrowie – wykonanie oznaczeń poziomu cukru,  podanie odpowiedniej dawki insuliny z pompy lub pena do spożywanych posiłków. Krótkie przerwy, brak własnej klasy i ławki utrudniają wypełnienie tych zadań. Często zabiegi te wykonywane są w szkolnej toalecie.

Młodsze dzieci nie są całkowicie samodzielne, choćby z powodu  nieumiejętności szybkiego liczenia w pamięci ułamków jednostek insuliny.  Jeżeli sytuacja rodziny na to pozwala do szkoły w tym celu przychodzi jedno z rodziców – dziecko z tego powodu może czuć się napiętnowane („twoja mama co dzień przychodzi do szkoły”). Możliwość kontaktu telefonicznego z rodzicem zwiększa bezpieczeństwo dziecka z cukrzycą w szkole. Złe samopoczucie związane z niskim lub wysokim poziomem cukru we krwi ma istotny wpływ na wyniki  szkolne. Stosowanie wobec dziecka łagodniejszych kryteriów oceny niekorzystnie wpływa na stosunki z rówieśnikami. Czasem z powodu choroby dziecko nie bierze udziału w wycieczkach i zajęciach pozaszkolnych klasy. Nauczyciele boja się odpowiedzialności związanej z opieka nad chorym uczniem. Wraz z dojrzewaniem następuje uświadomienie utraty zdrowia, poczucie zagrożenia późnymi powikłaniami choroby – rodzi to stany depresyjne. W tym okresie zdarzają się zachowania wynikające z negacji choroby, a próby kontroli ze strony rodziców odczytywane są jako zamach na dorosłość i prywatność młodego człowieka. Współdziałanie  rodziców  z nauczycielami oparte o wiedzę i zrozumienie sytuacji dziecka z cukrzycę umożliwi udzielenie w szkole  fachowej pomocy  w stanach  nagłych i w codziennej realizacji  wymagań związanych z chorobą.

Szkolne ABC,

czyli dziecko z cukrzycą
w przedszkolu i w szkole.

Dzieci z cukrzycą to normalnie rozwijający się młodzi ludzie, którzy od swoich rówieśników różnią się tym, że muszą wstrzykiwać sobie insulinę i - z wyjątkiem momentów związanych z obniżeniem lub podwyższeniem poziomu cukru we krwi - nie wymagają od życia taryfy ulgowej. Mogą one uczestniczyć we wszystkich zajęciach szkolnych tak samo jak ich zdrowi rówieśnicy. Warunkiem tego jest jednak doskonała współpraca, zrozumienie i zaufanie pomiędzy nauczycielami, rodzicami i dzieckiem.



Obowiązkiem rodziców jest poinformowanie dyrekcji szkoły i wychowawcy o chorobie dziecka. Rodzice powinni:

  • przeszkolić wychowawcę jak postępować w przypadku różnych stanów cukrzycy;

  • dokładnie opisać objawy świadczące o tym że z dzieckiem dzieje się coś złego;

  • wyposażyć wychowawcę w produkty szybko podnoszące poziom cukru (glukoza w płynie lub w żelu, cukier, glukagen);

  • podać numery telefonów obojga rodziców do miejsca pracy, do domu i telefonu komórkowego (jeśli takim dysponują);

  • podać numer telefonu lekarza prowadzącego lub przychodni diabetologicznej, w której dziecko jest leczone.

Wychowawca powinien:

  • wpisać te wszystkie numery w dzienniku klasowym tak, by każdy z nauczycieli mógł szybko je znaleźć;

  • poinformować wszystkich nauczycieli jak i pracowników nie związanych z nauczaniem, że w szkole jest dziecko chore na cukrzycę i poinstruować o zasadach postępowania w przypadku wystąpienia u niego niepokojących objawów;

  • wyczulić inne dzieci w klasie żeby w przypadku zauważenia dziwnego zachowania kolegi czy koleżanki z cukrzycą natychmiast powiadamiały o tym nauczyciela.

Objawy hipoglikemii (niedocukrzenia)
Spowodowane są obniżeniem stężenia glukozy we krwi [najczęściej, gdy dziecko nie zje właściwego posiłku po wstrzyknięciu insuliny). Wspólną ich cechą jest nagłość występowania:

  • nagłe osłabnięcia z niemożnością poruszania się

  • zblednięcia

  • drżenia rąk

  • zaburzenia widzenia

  • silnego bólu głowy

  • napadu nieuzasadnionej złości

  • agresji

  • zimnych potów

  • uporu i niemożności nawiązania kontaktu

  • nielogiczne odpowiedzi na pytania

  • wyłączenie się z toku lekcji.

Czasem jedynym objawem może być zmiana charakteru pisma (bazgranie).
Zlekceważenie objawów niedocukrzenia lub ich niezauważenie może być tragiczne w skutkach.

Przyczyny niedocukrzenia:

  • Niezjedzenie posiłku we właściwym czasie od podania insuliny (czasami pora posiłku wypada w trakcie lekcji) i w odpowiedniej ilości.

  • Intensywny, nie planowany wysiłek fizyczny, wyczerpująca zabawa.

Pomoc w przypadku niedocukrzenia

  • W przypadku zauważenia u dziecka objawów niedocukrzenia należy natychmiast podać do spożycia coś słodkiego (glukoza w żelu lub w płynie)

  • Jeżeli dziecko nie połyka i tracimy z nim kontakt, objawy nie ustępują - należy szybko powiadomić szkolną służbę zdrowia, a gdy takiej w szkole nie ma, trzeba natychmiast wezwać karetkę pogotowia informując, że chodzi o dziecko z cukrzycą.

Nie wolno odsyłać dziecka samego do domu
lub pozostawiać go bez opieki.

Należy również jak najszybciej powiadomić rodziców.


Objawy hiperglikemii (podwyższone stężenie glukozy we krwi).
W przypadku wzmożonego zapotrzebowania na insulinę np. podczas rozwijającej się infekcji lub silnego stresu dochodzi do znacznego wzrostu stężenia cukru we krwi.
Objawia się to:

  • silnym pragnieniem

  • częstym oddawaniem moczu

  • złym samopoczuciem oraz trudnościami w odbiorze lekcji.

O zaobserwowanych objawach należy natychmiast powiadomić rodziców.

Aktywność fizyczna - zajęcia sportowe.

Aktywność fizyczna i sport mają korzystny wpływ na stan zdrowia i prawidłowy rozwój dzieci z cukrzycą. Należy jednak rygorystycznie przestrzegać zasady zjedzenia dodatkowego posiłku przed planowanym wysiłkiem. Ćwiczenia fizyczne powodują obniżenie poziomu glukozy we krwi, dlatego dziecko powinno samo decydować czy może je wykonać. Jeżeli po wykonaniu ćwiczenia czuje potrzebę zjedzenia posiłku nauczyciel musi mu na to pozwolić nawet podczas trwania lekcji. Dzieci z cukrzycą nie mogą wykonywać ćwiczeń wymagających bardzo forsownego, nagłego wysiłku i ćwiczeń na wysokościach.


By uniknąć niesprawiedliwej oceny dzieci z cukrzycą prosimy o ich uważną obserwację, bo nawet lekkie niedocukrzenie może spowodować znaczne obniżenie ich sprawności umysłowej. Dyskretne i życzliwe zainteresowanie ze strony pedagogów ułatwi tym dzieciom przezwyciężenie skrępowania związanego z chorobą i lepsze jej opanowanie

Bibliografia:



  • Gromadzka-Ostrowska J., Toeplitz Z., Włodarek D. Edukacja prozdrowotna, SGGW, Warszawa 2003, ISBN 83-7244-416-1

  • Czech A., Tatoń J. Cukrzyca. Podręcznik edukacji terapeutycznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, ISBN 83-01-13115-2

  • Grzeszczak W. Farmakoterapia w cukrzycy, Via Medica, Gdańsk 2007, ISBN 978-83-60073-99-8

  • Tatoń J. Intensywne leczenie cukrzycy typu 1 - rekomendacje dla lekarzy praktyków, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 83-200-2920-1

  • Symonides-Ławecka A. Cukrzyca u dzieci, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2000, ISBN 83-200-2390-4

  • Karnafel W., Janeczko-Sosnowska E., Wardyn K., Życińska K. Cukrzyca typu I, Czelej, Lublin 2008, ISBN 978-83-60608-09-8

  • Otto-Buczkowska E. Cukrzyca w populacji wieku rozwojowego - co nowego? Cornetis, Wrocław 2009, ISBN 978-83-61415-04-6

  • Hanas R. Cukrzyca typu 1 u dzieci, młodzieży i dorosłych, Dia-Pol, Gdańsk 2010, ISBN 978-83-929212-0-2

  • Kemona H., Mantur M. (red.), Diagnostyka laboratoryjna, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-264-5

  • Milanowski A. (red.), Pediatria, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-098-6

  • Bernas M., Czech A., Tatoń J. Diabetologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3370-0









©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna