Karta przedmiotu



Pobieranie 182.22 Kb.
Strona1/4
Data03.05.2016
Rozmiar182.22 Kb.
  1   2   3   4
GRAMATYKA HISTORYCZNA JĘZYKA POLSKIEGO Z ELEMENTAMI SCS

dr Danuta Kowalska, mgr Anita Pawłowska, dr Magdalena Pietrzak, dr Katarzyna Sicińska, dr hab. prof. Zdzisława Staszewska, dr Anna Tomecka-Mirek, dr Rafał Zarębski

KARTA PRZEDMIOTU


Kierunek studiów


Filologia polska

Wydział


Filologiczny

Katedra/ Zakład


Katedra Historii Języka Polskiego

Typ studiów


Dzienne


Semestr studiów


3, 4, 5

Rok akademicki


2010/2011

Nazwa przedmiotu


Gramatyka historyczna języka polskiego z elementami scs

Rodzaj zajęć


Konwersatorium

Specjalizacja


-

Prowadzący


dr Danuta Kowalska

Punkty ECTS


3

Forma zaliczenia


Zal. na ocenę

Status przedmiotu wg programu studiów

Obowiązkowy

Cel i zadania przedmiotu:



Przedmiotem zajęć jest analiza tekstów polskich, zwłaszcza najdawniejszych. Zmierza ona do ukazania systemu języka polskiego w rozwoju historycznym. W sposób ciągły i uporządkowany ukazuje kolejne zmiany w fonetyce i fleksji. W toku analizy tekstów wychwytuje się także pojedyncze fakty słowotwórcze, leksykalne i składniowe.

Kurs obejmuje ponadto te zagadnienia gramatyki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, które są niezbędne do zrozumienia procesów ewolucyjnych polszczyzny. Przedmiotem zajęć jest też analiza tekstów s.c.s. oraz zapoznanie się z mechanizmem zjawisk fonetycznych i fleksyjnych. Ich znajomość pozwoli ustalić wczesne stadium zmian ewolucyjnych polszczyzny.




Treści programowe


Semestr pierwszy – zagadnienia ogólne, filologiczne, najstarsze zmiany fonetyczne


  1. Metody badawcze językoznawstwa historycznego – 2h.

  2. Pochodzenie języka polskiego. Słowiańska rodzina językowa. Język prasłowiański i jego system fonologiczny. Rozpad języka prasłowiańskiego – 2h.

  3. Język staro–cerkiewno–słowiański, jego rola w kulturze Słowian i w rekonstrukcji prajęzyka. Najstarsze pisma słowiańskie: głagolica i cyrylica. Najstarsze zabytki językowe słowiańskie – 4 h.

  4. Przystosowanie alfabetu łacińskiego do zapisywania tekstów polskich. Etapy rozwoju ortografii polskiej. Najstarsze polskie traktaty ortograficzne (traktaty Parkoszowica, Zaborowskiego). Normalizacja polskiej pisowni przez drukarzy krakowskich (Haller, Ungler, Wietor, Szarfenberger). Przegląd zabytków języka polskiego. Bulla Innocentego, Kazania świętokrzyskie, Psałterz floriański, Psałterz puławski – 4h.

  5. System wokaliczny i konsonantyczny psł. i scs. Pochodzenie głosek psł. i scs. – 2h.

  6. Palatalizacje spółgłosek tylnojęzykowych. Zmiany fonetyczne w grupie kt’, gt’ – 2h.

  7. Palatalizacje spółgłosek przez jotę – 2h.

  8. Metateza grup ort–, olt–, tort, tolt, tert, telt (przyczyny, rezultaty w językach słowiańskich, odstępstwa). Kodeks Stradomskiego. Kodeks Świętosławów. Roty przysiąg sądowych – 2h.

  9. Imiona polskie – dziedzictwo słowiańskie i wpływy chrystianizacji. Roty przysiąg sądowych – 2h.

  10. Przegłos lechicki i polski. Przegłos a apofonia pie. Żywot św. Błażeja – 2h.

  11. Rozwój jerów w języku polskim Wzdłużenie zastępcze. Konsekwencje zaniku jerów. Nieregularny rozwój jerów. Żywot św. Błażeja – 4h.

  12. Rozwój sonantów. Kazania Paterka – 2h.



Semestr drugi – późniejsze zmiany fonetyczne, fleksja rzeczownika


  1. Historia akcentu i iloczasu polskiego. Źródła samogłosek długich w języku staropolskim (dziedzictwo języka psł., kontrakcje, wzdłużenie zastępcze, wpływ spółgłosek półotwartych). Zanik iloczasu i jego konsekwencje. Ewolucja tzw. samogłosek pochylonych. Legenda o św. Aleksym. Fraszki J. Kochanowskiego – 2h.

  2. Rozwój polskich samogłosek nosowych. Procesy nazalizacji i denazalizacji. Bulla Innocentego, Kazania świętokrzyskie, Psałterz floriański, Psałterz puławski – 2h.

  3. Korelacja palatalności. Palatalizacje i dyspalatalizacje spółgłosek polskich. Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią – 2h.

  4. Rozwój spółgłosek tylnojęzykowych i wargowych. Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią – 2h.

  5. Rozwój spółgłosek przednio- i środkowo-językowych. Mazurzenie i zjawiska pokrewne. Roty przysiąg sądowych – 2h.

  6. Rozwój grup spółgłoskowych. Psałterz floriański – 2h.

  7. Fonetyczne i gramatyczne wpływy innych języków słowiańskich na język polski. Psałterz floriański – 2h.

  8. Kategorie fleksji nominalnej w historii polszczyzny: rodzaj, przypadek, liczba. Powstanie opozycji między rodzajami męskożywotnym i niemęskożywotnym, męskoosobowym i niemęskoosobowym. Psałterz floriański – 2h.

  9. Rodzaj a deklinacja we fleksji rzeczownikowej Przekształcenie prasłowiańskich deklinacji tematowych w deklinacje oparte na kryterium rodzaju gramatycznego. Typy deklinacyjne ekspansywne i recesywne. Ekspansja końcówek deklinacji –u–. Rozpad deklinacji spółgłoskowej. Psałterz puławski. – 4h.

  10. Przegląd zmian w wybranych przypadkach, liczbach, rodzajach deklinacji rzeczownikowej: zmiany analogiczne, upraszczanie i semantyzacja. Przykłady upraszczania systemu w celowniku, narzędniku, miejscowniku liczby mnogiej. Biblia królowej Zofii. – 4h.

  11. Archaizmy dawnej odmiany rzeczownika w dzisiejszej polszczyźnie. Biblia królowej Zofii – 2h.

  12. Szczątki liczby podwójnej w polszczyźnie. Biblia królowej Zofii – 2h.

  13. Podsumowanie fleksji rzeczownika. Kolokwium z zakresu fleksji rzeczownika – 2h.



Semestr trzeci – pozostałe zjawiska fleksyjne


  1. Relikty i innowacje fleksji zaimkowej. Różnice w deklinacji zaimków nierodzajowych i rodzajowych. Formy enklityczne. Kazania gnieźnieńskie. – 2h.

  2. Dzieje fleksji przymiotnika. Odmiana prosta i złożona. Pozostałości prostej odmiany przymiotnika w polszczyźnie. Kategoria przymiotników dzierżawczych w języku polskim. Kazania gnieźnieńskie – 4h.

  3. Fleksja liczebnika - staropolskie kategorie recesywne. Kazania gnieźnieńskie – 2h.

  4. Kategorie fleksji werbalnej w dziejach polszczyzny: osoba, liczba, czas, tryb, strona, aspekt. Strona bierna a czas   dawniej i dziś. Tryb a osoba. Czas a aspekt. Kazania świętokrzyskie. – 2h.

  5. Formy wyrażające czynność przeszłą. Imperfectum i aoryst. Geneza dzisiejszych form czasu przeszłego. Kazania świętokrzyskie – 4h.

  6. Imperativus — polskie innowacje. Conditionalis. Wzajemne wpływy form trybu przypuszczającego i czasu przeszłego. Kazania świętokrzyskie – 4h.

  7. Praesens. Podział na koniugacje w prajęzyku i w polszczyźnie. Typy produktywne i nieproduktywne. Archaizmy koniugacji –e/o– i atematycznej. Innowacje w koniugacji –je/jo–. Rozmyślania przemyskie (4h).

  8. Zmiany fleksji i składni imiesłowów. Żywot św. Błażeja – 4h.

  9. Posumowanie wiadomości. Kolokwium – 2h.

Wykaz literatury



Opracowania podstawowe

C. Bartula, Podstawowe wiadomości z gramatyki staro-cerkiewno-słowiańskiej na tle porównawczym, Warszawa 1981 (lub inne wydania).

T. Brajerski, Język staro-cerkiewno-słowiański, Lublin 1977 (lub inne wydania).

T. Friedelówna, C. Łapicz., Język staro-cerkiewno-słowiański, Toruń 2003 (lub inne wydania).

T. Lehr-Spławiński, Żywoty Konstantyna i Metodego (obszerne), Poznań 1959.

T. Lehr-Spławiński, C. Bartula, Zarys gramatyki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego na tle porównawczym, Wrocław 1965.

L. Moszyński, Wstęp do filologii słowiańskiej, Warszawa 1984.

S. Słoński, Gramatyka języka starosłowiańskiego (starobułgarskiego), Warszawa 1950.

Z. Klemensiewicz, T. Lehr-Spławiński, S. Urbańczyk, Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa 1955 (i wyd. nast.)

W. Kuraszkiewicz, Gramatyka historyczna języka polskiego. Podstawowe wiadomości z wyborem tekstów staropolskich do ćwiczeń, wyd.2, Warszawa 1972.

S. Rospond, Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa 1971

Z. Stieber, Historyczna i współczesna fonologia języka polskiego, Warszawa 1966 (lub: Rozwój fonologiczny języka polskiego, Warszawa 1960)

J. Strutyński, Elementy gramatyki historycznej języka polskiego, Kraków 1998

K. Długosz-Kurczabowa, S. Dubisz, Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa 1998, wyd. 2 zm. i poszerzone, Warszawa 2001 (lub wydania następne)

S. Dubisz, W. Decyk-Zięba, Teksty staropolskie: analizy i interpretacje, Warszawa 2003.

Z. Stieber, Zarys gramatyki porównawczej języków słowiańskich, Warszawa 1989.Z. Klemensiewicz, Historia języka polskiego, Warszawa 1961 (i wyd. nast.), cz. 1, § 22: Staropolskie początki ortografii


Słowniki

Słowniki etymologiczne


A. Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, Warszawa 2000

W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005

A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1957 (lub wyd. następne).

F. Sławski, Słownik etymologiczny języka polskiego, (A-Ł), Kraków 1952 i następne



Słowniki ogólne


S. B. Linde, Słownik języka polskiego, t. I-VI, wyd. II, Lwów 1854-1860, wyd. III, Warszawa 1951 (lub wyd. następne)

S. Reczek, Podręczny słownik dawnej polszczyzny, Wrocław 1968 (lub wyd. następne)

Słownik staropolski, red. S. Urbańczyk, Warszawa 1953 nast.

Słownik polszczyzny XVI wieku, red. M. R. Mayenowa, t. I-XXI, (A-P), Wrocław 1966 i nast.


Wybory tekstów

S. Borawski, A. Furdal, Wybór tekstów do historii języka polskiego, Warszawa 1980.

W. Taszycki, Najdawniejsze zabytki języka polskiego, Wrocław 1967 (lub wyd. następne)

W. Taszycki, Wybór tekstów staropolskich XVI-XVIII, wyd. III, Warszawa 1966

S. Vrtel-Wierczynski (red.), Wybór tekstów staropolskich. Czasy najdawniejsze do 1543 r., Warszawa 1969

W. Wydra, W. R. Rzepka, (red) Chrestomatia polska. Teksty do roku 1643, Wrocław 1995

Słoński S., 1952, Wybór tekstów starosłowiańskich (starobułgarskich), Warszawa
Lektura uzupełniająca

Zagadnienia ogólne

I. Bajerowa, Próba sformułowania kilku praw ewolucji języka (na materiałach z historii polskiego języka literackiego), "Biuletyn PTJ" 1965, XXIII, s. 125-142

I. Bajerowa, Strukturalna interpretacja historii języka, Język Polski XLIX, 1969, s. 81-103.

J. Kuryłowicz, O rozwoju kategorii gramatycznych (w:) J. Kuryłowicz, Studia językoznawcze, Warszawa 1987, s. 116-144.

A. Martinet, Ewolucja języków, (w:) A. Martinet, Podstawy lingwistyki funkcjonalnej, Warszawa 1970, s. 193-238.

A. Meillet, Wstęp do językoznawstwa indoeuropejskiego, Warszawa 1958 (rozdział pierwszy. Metoda).

T. Milewski, Językoznawstwo, Warszawa 1967 (rozdział III: Językoznawstwo historyczne)

J. Perlin, Metodologia językoznawstwa diachronicznego, Warszawa 2004


Zagadnienia szczegółowe

M. Cybulski, Język piętnastowiecznej części Psałterza floriańskiego. Ortografia, fonetyka, fleksja, Acta Universitatis Lodziensis, Łódź 1988 (rozdział „Problem mazurzenia”, s. 156-163, „Zakończenie”, s. 415-422).

W. Cyran, Ślady iloczasu w głównych zabytkach języka polskiego, „Biuletyn PTJ” 11, 1952, s. 1-21

B. Dunaj, Język polski najstarszej doby piśmiennej (XII-XIII wiek), Kraków 1975.

B. Dunaj, Ogólne zasady rozwoju fleksji rzeczowników w języku polskim, "Prace Filologiczne" 1985, XXXII, s. 109-114

B. Dunaj, Wzdłużenie zastępcze w języku polskim, Kraków 1966

A. Furdal, O przyczynach zmian głosowych w języku polskim, "Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego", seria A 94, Wrocław 1964

Z. Kempf, Polskie pokłosie II deklinacji. Odmiana rzeczowników typu bór, król, pan w staropolszczyźnie, „Język Polski” 54, 1974, s. 13-22

Z. Kempf, Rola pełni głosowej w rozwoju polskiej deklinacji rzeczownikowej, ZN Uniwersytetu Wrocławskiego, Seria A, nr V, 1957, s. 149-175.

B. Klebanowska, Interpretacja fonologiczna zjawisk fonetycznych w języku polskim, Warszawa 1990

H. Koneczna, Charakterystyka fonetyczna języka polskiego na tle innych języków słowiańskich, Warszawa 1965

M. Kucała, Rodzaj gramatyczny w historii polszczyzny, Wrocław 1978

W. Kuraszkiewicz, Ślady akcentu inicjalnego w staropolszczyźnie, (w:) Studia linguistica in honorem Thaddei Lehr-Spławiński, Warszawa 1963, s. 360-378

W. Kuraszkiewicz, O wymowie polskiego e długiego w XIV-XV wieku, Slavia Occidentalis 12, 1933, s. 267-271; (przedruk w:) W.Kuraszkiewicz, Polski język literacki. Studia nad historią i strukturą, Warszawa 1986, s. 420-425.

J. Kuryłowicz, Uwagi o mazurzeniu, Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego XIII, 1954, s. 9-19; (przedruk w:) Kuryłowicz K., Studia językoznawcze. Wybór prac opublikowanych w języku polskim, Warszawa 1987, s. 469-479.

M. Bargieł, Cechy dialektyczne polskich zabytków rękopiśmiennych pierwszej połowy XVI wieku, Wrocław 1969.

M. Malcówna, Archaizmy I koniugacji 1. kl. w języku polskim, „Język Polski” 36, 1956, s. 325-346.

M. Małecki, Kilka uwag o chronologii i genezie mazurzenia, Prace Filologiczne XV, 1931, (2) 1931, s. 221-231

H. Pisarkowa, Historia składni języka polskiego, Wrocław 1984

W. R. Rzepka, Demorfologizacja rodzaju w liczbie mnogiej rzeczowników w po1szczyźnie XVI-XVIII w , Poznań 1985

Z. Stieber, Czas i przyczyny zaniku polskiego iloczasu, Sprawozdania PAU, t. XLVI, 1945, s. 103-106; 351-354

Z. Stieber, Problem pochodzenia i rozwoju polskiego języka literackiego w świetle nowych prac dialektologicznych, Prace Polonistyczne XX (1965), s. 245-254; (przedruk w:) Stieber Z., Świat językowy Słowian, Warszawa 1974, s. 249-256

W. Śmiech, Rozwój form czasu teraźniejszego czasowników w języku polskim, Łódź 1967

W. Śmiech, Rozwój historyczny polskich grup spółgłoskowych *sr’, *zr’, *žr’, Łódź 1953;

Z. Topolińska, Z historii akcentu polskiego od wieku XVI do dziś, Wrocław 1961

H. Turska, Zagadnienie miejsca akcentu w języku polskim, Pamiętnik Literacki XLI (1950), z. 2, s. 434-468.





  1   2   3   4


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna