Katarzyna Banasik Rozrachunek z nazizmem i zwalczanie neonazizmu w Austrii1



Pobieranie 181.07 Kb.
Strona1/9
Data08.05.2016
Rozmiar181.07 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9

Rozrachunek z nazizmem i zwalczanie neonazizmu…

Katarzyna Banasik

Rozrachunek z nazizmem i zwalczanie
neonazizmu w Austrii1

Streszczenie

Przedmiotem opracowania są austriackie przepisy karne, dotyczące nazizmu i neonazizmu. Relewantne rozwiązania prawne przedstawiono w ujęciu historycznym. Wyjaśniono między innymi pojęcie „działalność w sensie nazistowskim”. W świetle wydarzeń w Norwegii z lipca 2011 r. wskazano na znaczenie i aktualność poruszonej problematyki.


Wydawałoby się, że zagadnienie rozrachunku z totalitarną przeszłością jest tematem zamkniętym – wszak powiedziano i napisano już wiele. Tymczasem wydarzenia z ostatnich miesięcy pokazują, że problematyka rozliczenia z nazizmem i komunizmem jest ciągle żywa i nadal pojawia się w dyskusjach.

W dniu 19 lipca 2011 r. polski Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok (w sprawie o sygn. K 11/10), w którym uznał, że przepis art. 256 § 2 kodeksu karnego2 w części obejmującej wyrazy „albo będące nośnikiem symboliki faszystowskiej, komunistycznej lub innej totalitarnej” jest niezgodny z art. 42 ust. 1 w zw. z art. 54 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. Trybunał stwierdził, że przedmiotowy zwrot nie spełnia wymaganych dla przepisów karnych kryteriów określoności, będąc regulacją wieloznaczną, gdyż nie zawiera zamkniętej listy symboli, którymi posłużenie się jest zabronione3. Zakwestionowane słowa budziły poważne kontrowersje w kręgach politycznych i dawały asumpt do szerokiej debaty.

W dniu 22 lipca 2011 r. w Norwegii szaleniec4 dokonał dwóch aktów terrorystycznych, w których śmierć poniosło 77 osób5. Sprawcą zamachu bombowego w centrum Oslo i na wyspie Utoya podczas spotkania młodzieżówki Partii Pracy okazał się nie islamski ekstremista – jak sądzono w pierwszych chwilach po zamachu – lecz 32-letni Norweg, urodzony, wychowany i wykształcony w Norwegii, kraju uchodzącym za oazę spokoju, bezpieczeństwa, otwartości i tolerancji. Sprawca przedstawił się jako obrońca tradycyjnych wartości europejskich, występujący przeciwko napływowi ludności muzułmańskiej do Europy. Z uwagi na poglądy i myśli skrajnie konserwatywne, nacjonalistyczne i antyimigranckie, wyrażone w opublikowanym w Internecie manifeście, został nazwany chrześcijańskim fundamentalistą i prawicowym ekstremistą6. Jego przykład dobitnie świadczy o tym, że „upiory z przeszłości” mogą powrócić, czemu – między innymi – powinno przeciwdziałać prawo karne.

Powyższe dowodzi, że byt karnoprawnych instrumentów w wewnętrznych porządkach prawnych poszczególnych państw, służących walce z przejawami myśli skrajnie nacjonalistycznych – wbrew pozorom – ma współcześnie istotne znaczenie, a problematyka zwalczania neonazizmu staje się niezwykle aktualna. Nieznane polskojęzycznej literaturze rozwiązania prawne przyjęte po drugiej wojnie światowej w państwie powszechnie traktowanym jako agresor, a będącym zarazem pierwszą ofiarą niemieckiego totalitaryzmu w postaci narodowego socjalizmu, uzasadniają zaprezentowanie rozrachunku z nazizmem i walki z neonazizmem w Austrii.

Przedstawienie wewnętrznego rozliczenia Austrii z totalitarną przeszłością (naznaczoną głęboko nazizmem, a uchronioną od komunizmu) wymaga spojrzenia historycznego, sięgającego do wydarzeń sprzed drugiej wojny światowej. Naszkicowanie tła historyczno-politycznego jest niezbędne dla zrozumienia charakteru i rozmiaru karnoprawnych instrumentów stworzonych dla pokonania totalitarnych zaszłości.

W okresie poprzedzającym o kilka lat wybuch II wojny światowej faszystowskie Włochy miały być „siłą obronną” (Schutzmacht) Austrii (Österreich)7 w stosunku do Trzeciej Rzeszy (Drittes Reich). Autorytarny szef rządu austriackiego, Engelbert Dollfuß, otrzymał od Benito Mussoliniego potwierdzenie włoskiej „funkcji ochronnej” przeciwko dążeniom narodowych socjalistów (Nationalsozialisten), których liczba silnie wzrastała. W dniu 17 marca 1934 r. podpisano rzymskie protokoły (die Römische Protokolle) pomiędzy Włochami, Węgrami i Austrią, które powierzały faszystowskim Włochom dalsze zapewnienie samodzielności Republiki Austrii. Niedługo potem (w dniu 25 lipca 1934 r.) doszło do popieranego przez Niemcy usiłowania puczu (Putschversuch) narodowych socjalistów, w czasie którego kanclerz Dollfuß został zamordowany. Jedynie postawa Włochów zatrzymała Adolfa Hitlera przed podjęciem działań przeciwko Austrii. Po okupionej licznymi stratami włoskiej agresji przeciwko Abisynii8 Mussolini porozumiał się jednak z Hitlerem. Austria musiała w 1936 r. zawrzeć z Niemcami układ o normalizacji austriacko-niemieckich stosunków, jak również tajny gentlemen’s agreement (osobiste porozumienie pomiędzy wiodącymi politykami różnych państw w kwestiach pozapolitycznych). Już wówczas określano to jako pierwszy krok do włączenia Austrii do Niemiec (erster Schritt zum „Anschluss”), ponieważ zalegalizowano próby wejścia do Austrii „sił narodowych” (Unterwanderungsversuche der „nationalen Kräfte”)9.

W listopadzie 1937 r. całkowite włączenie (totale Eingliederung) Austrii stało się oficjalnym celem niemieckiej polityki. Wkrótce Hitler zwiększył nacisk na Austrię. Podczas spotkania z Hitlerem w dniu 12 lutego 1938 r. w Obersalzberg kanclerz Kurt Schuschnigg de facto skapitulował i wyznaczył na dzień 13 marca 1938 r. referendum narodowe (Volksabstimmung). Jednak Hitler je uprzedził i wydał rozkaz wmaszerowania (Einmarschbefehl) do Austrii w dniu 12 marca 1938 r., po tym jak kanclerz Schuschnigg został zmuszony do ustąpienia poprzez ultimatum w dniu 11 marca 1938 r. Niemieckie wmaszerowanie („Operation Otto”) było okupacją podobną do wojny (occupatio quasi-bellica), przeciwko której austriacka armia – zgodnie z rozkazem – nie stawiała oporu10.

Mimo że narodowy socjalizm (Nationalsozialismus) w Austrii miał wielu zwolenników, Austria stała się w ten sposób pierwszą ofiarą nazistowskiej polityki ekspansyjnej, która doprowadziła do drugiej wojny światowej. Niemiecka agresja była sprzeczna nie tylko z powszechnym prawem międzynarodowym (Völkerrecht), ale także z wieloma umowami czy oficjalnymi oświadczeniami (na przykład oświadczeniem rządu niemieckiego z 1935 r. o uznaniu niezależności Austrii), co też stwierdził w 1946 r. Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze11. Pod naciskiem władz okupacyjnych kanclerz Arthur Seyß-Inquart ogłosił w dniu 13 marca 1938 r. ustawę konstytucyjną o ponownym zjednoczeniu Austrii z Rzeszą niemiecką (Bundesverfassungsgesetz über die Wiedervereinigung Österreichs mit dem Deutschen Reich), zwaną „Anschluss – Gesetz”. Ustawa w takim samym brzmieniu została podjęta przez rząd Rzeszy i jako ustawa Rzeszy podpisana przez Hitlera12.



Pobieranie 181.07 Kb.

  1   2   3   4   5   6   7   8   9




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna