Kliniczne zastosowanie jva w diagnostyce układu stomatognatycznego



Pobieranie 47.36 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar47.36 Kb.
Kliniczne zastosowanie JVA w diagnostyce układu stomatognatycznego.

Clinical application of JVA in stomatognathic system diagnostic.

Wojciech Kondrat, Teresa Sierpińska, Maria Gołębiewska
Zakład Protetyki Stomatologicznej Akademii Medycznej w Białymstoku

Kierownik :prof. dr hab. n. med. M. Gołębiewska

15-276 Białystok ul. M.Skłodowskiej-Curie 24A

tel. 85 7468349, fax 85 7443070, e-mail: protetyk@umb.edu.pl

lek. dent. Wojciech Kondrat

ul. Konopnickiej 12/69

15-215 Białystok

e-mail: woj_k@poczta.onet.pl


Kliniczne zastosowanie kliniczne JVA w diagnostyce układu stomatognatycznego



Streszczenie:

Celem artykułu jest opis działania oraz zastosowanie urządzenia do analizy wibracyjnej stawów skroniowo-żuchwowym(JVA). Urządzenie to służy do dynamicznej oceny stawu skroniowo-żuchwowego i stanowi prostą, bezinwazyjną metodę diagnostyczną uzupełniającą podstawowe badanie kliniczne.



Hasła indeksowe: ruchy żuchwy, staw skroniowo-żuchwowy, analiza wibracyjna stawu

Clinical application of JVA in stomatognathic system diagnostic.




Summary:

The aim of the paper is to describe the diagnostic device named joint vibration analysis(JVA). The material described in the article allows to find that the device for temporomandibular joint vibration analysis allows to make easy, non-invasive diagnostic supplemental to basic clinical examination.



Key words: mandibular movements, temporomandibular joint, joint vibration analysis

Diagnostyka pacjentów zgłaszających się z bólem twarzy jest zawsze bardzo trudna z racji na duży zakres przyczyn, od neuralgii po czynniki psychogenne (1). Intensywny rozwój badań nad zaburzeniami czynnościowymi przypada na lata siedemdziesiąte ubiegłego wieku, wtedy to stwierdzono, że dolegliwości bólowe w zakresie twarzy mogą mieć źródło nie tylko zębowe, ale też mogą pochodzić z układu mięśniowego lub struktur stawowych. Z praktyki wiadomo, że współcześnie zaburzenia czynnościowe są coraz większym problemem dla pacjentów, którzy często poszukują pomocy u różnych specjalistów, przede wszystkim u neurologów, laryngologów czy internistów.

Podstawowe badanie kliniczne stawu skroniowo żuchwowego u pacjentów możemy przeprowadzić pośrednio wzrokowo, palpacyjnie i osłuchowo. Wzrokowo określamy zakres ruchów żuchwy, a także tor przywodzenia i odwodzenia. Badaniem dotykowym stwierdzamy symetrię ruchów głowy żuchwy w stawie i ewentualne dolegliwości bólowe ze strony badanych mięśni. Badanie osłuchowe przy pomocy fonendoskopu pozwala wykryć objawy akustyczne ze strony stawu. Mogą to być trzaski, trzeszczenia.

Nowoczesne urządzenia rejestrujące objawy dźwiękowe są sprzężone z komputerem i pozwalają na ich dokładniejszą analizę. Celem niniejszego artykułu jest opis urządzenia Bio-JVA firmy BioResearch, które odbiera i rejestruje drgania występujące podczas ruchów żuchwy (Ryc. 1). Przedstawione zostaną kliniczne zasady jego stosowania, charakterystyka oraz wykorzystanie.

Z punktu widzenia fizyki objawy akustyczne ze strony stawu skroniowo-żuchwowego są wynikiem drgań(wibracji). Drganie jest naturalnym zjawiskiem związanym z ruchem przedmiotu. Powietrze podczas drgań elementu ulega częściowo rozszerzeniu i zagęszczeniu, co wywołuje powstanie fali dźwiękowej. Fala ta dociera do błony bębenkowej, gdzie zostaje zarejestrowana jako dźwięk. Fala dźwiękowa niesiona jest przez materiał stały, płynny, gazowy i nie przechodzi przez próżnię. W dodatku fala dźwiękowa w różny sposób przechodzi przez różne materiały. Materiały wykazują mniejszą lub większą zdolność pochłaniania energii, co w skutkach daje różne tłumienie tych drgań (2). Fala akustyczna charakterystyczna dla stawu skroniowo żuchwowego jest trudna do zanalizowania z racji na wpływ dużej liczby czynników zaburzających takich jak ciśnienia atmosferyczne, temperatura, pola akustyczne, odbicia akustyczne i artefakty (3). Powstające jednak wibracje w stawie skroniowo-żuchwowym mogą służyć do diagnostyki dysfunkcji lub zaburzeń motoryki stawu i zmuszają naukowców do konstruowania urządzeń służących do analizy wibracyjnej (4).

Pierwszymi urządzeniami, które odbierały i rejestrowały sygnały dźwiękowe były tzw. elektrosonografy. Były one zaopatrzone w wysokoczułe mikrofony umieszczane ok. 3 mm od skóry. Badania Kernohana i wsp. wykazały dużą niedokładność w ich działaniu. Przy badaniu elektrosonograficznym zdrowego stawu łokciowego za pomocą mikrofonu dochodziło do zafałszowania wyników sonogramu. Powstające wykresy nie przedstawiały fali dźwiękowej powstałej wskutek ruchu w stawie, lecz falę dźwiękową ruchu skóry i włosów w pobliżu stawu. Z tego powodu stwierdzono, że wykorzystywanie mikrofonów nie powinno być stosowane w badaniu objawów akustycznych w stawach (5,6).

Nowoczesny aparat JVA firmy BioResearch rejestruje falę dźwiękową poprzez dwa wysokoczułe kontaktujące się ze skórą przenośniki tzw. akcelerometry piezoelektryczne. Zjawisko piezoelektryczne zostało odkryte w 1880 roku przez braci Curie (7). Stwierdzili oni, że ściskanie lub rozciąganie pewnych kryształów wyzwala na ich powierzchni ładunki elektryczne. Działające na czujnik ciśnienie akustyczne powoduje powstawanie w piezokrysztale czujnika ładunków elektrycznych, których wielkość odpowiada parametrom działającej fali akustycznej. Akcelerometr zatopiony jest masie silikonowej, co umożliwia tłumienie dźwięków pochodzących z otoczenia i odbieranie jedynie drgań pochodzących ze stawu skroniowo-żuchwowego. Akcelerometr nie zawiera magnesu jak ma to miejsce w przypadku zwykłego mikrofonu i może być używany łącznie z innymi urządzeniami firmy BioResearch (Jaw Tracker).

Pacjent poddany badaniu przy pomocy Bio-JVA powinien mieć zdjęte kolczyki, biżuterie oraz okulary. Następnie przecieramy za pomocą gazika nasączonego spirytusem elementy rejestrujące jak również ich miejsca kontaktu na skórze pacjenta. Zakładamy urządzenie na głowę pacjenta tak, aby akcelerometry położone były równo od środka głowy (Ryc. 2). Pomaga nam w tym specjalny system wyrównujący aparat z naniesionymi liczbami, które powinny być takie same po obu stronach głowy. Aparat analizujący zawieszamy na szyi pacjenta, którego instruujemy, aby podczas badania przyjął pozycję spoczynkową tj. siedział wyprostowany, ze stopami opartymi płasko o podłogę i patrzył prosto przed siebie. Usta maja być zamknięte, a zwarcie centralne na bocznych zębach. Badanie polega na wykonywaniu ruchów otwierania i zamykania. Najpierw polecamy wolne otwierania i szybkie zamykanie, następnie szybkie otwieranie i wolne zamykanie. Powtarzamy badanie 3-4 krotnie. Zwracamy uwagę, aby głowa pozostawała w spoczynku, a jedynie żuchwa wykonywała ruchy. Każdy z czujników odbiera jedynie drgania pochodzące z danego stawu, co ma duże znaczenie w przypadku wykrywania jednostronnych zaburzeń stawowych (8, 9). Urządzenie rejestruje wibracje powstające jednocześnie w prawym i lewym stawie. Na ekranie monitora wyświetlane są wykresy fali akustycznej przedstawione w formie zależności amplitudy do czasu (Ryc. 3). Różne objawy akustyczne rejestrowane są w różnej formie. W przypadku trzasków możemy obserwować krótko trwający dźwięk z bardzo wysoką częstotliwością dźwięku oraz nieco dłużej trwający dźwięk z niższą częstotliwością dźwięku. Trzeszczenia są rejestrowane jako seria krótkotrwających dźwięków z przerwami (10). Na podstawie uzyskanych z analizy wibracyjnej danych jesteśmy w stanie określić u danego pacjenta występujące schorzenie lub jego brak (11).

W literaturze znajdujemy liczne artykuły opisujące wykorzystanie analizy wibracyjnej. Badania Garcia i wsp. wykazują powstawanie znacznej energii wibracyjnej w stawach skroniowo-żuchwowych z zapaleniem w porównaniu do grupy osób zdrowych. Zarejestrowanie fali wibracyjnej jest więc związane z występowaniem zaburzenia w obrębie badanego stawu. Główne wibracje występowały w środkowej fazie cyklu odwodzenia żuchwy. Częstotliwość drżenia oscylowała w granicach 9,50 do 57,61 Hz (12).

Shoichi i wsp. zbadali 355 pacjentów z bólem twarzy, z czego u 213 występowały objawy ze strony stawu ssż(ból spontaniczny/sprowokowany podczas ruchów żuchwy, zmniejszony zakres otwarcia i objawy akustyczne). U pacjentów wykonano artroskopie z wstrzyknięciem materiału kontrastowego w torebkę stawową i łącznie zbadano 309 stawów skroniowo-żuchwowych stwierdzając w 221 stawach zaburzenia struktury wewnętrznej stawu i 88 stawów o budowie prawidłowej. Następnie te dwie grupy poddano badaniu przy pomocy analizy wibracyjnej(EVG). U pacjentów z zaburzeniem stawu częstotliwość drżenia była znacząco większa niż w grupie osób ze zdrowym stawem, co pozwala stwierdzić, że zastosowanie urządzeń do analizy objawów akustycznych pozwala na diagnostykę pacjentów z wewnętrznym zaburzeniem struktury stawu (13). Należy w tym miejscy podkreślić, iż analiza wibracyjna stanowi metodę bezinwazyjnej diagnostyki, natomiast artrografia jest badaniem inwazyjnym, nieprzyjemnym dla pacjenta, a w dodatku ryzykownym ze względu na możliwość wystąpienia reakcji alergicznej na podawany środek kontrastowy.

Badanie na pomocą EVG pozwala na wykrycie dwóch najczęstszych przyczyn wewnątrztorebkowych zaburzeń stawu: przemieszczenia krążka z zablokowaniem i bez zablokowania. Wysokie wibracje powstające wskutek tych zaburzeń pozwalają potwierdzenie ich występowania, a ich charakterystyczna częstotliwość drżenia pomaga rozpoznać dany typ zaburzenia (14).



Radke i wsp. stwierdzili w swoich doświadczeniach, że częstotliwość i amplituda fali wibracyjnej generowanej ze stawu z częściowym przemieszczeniem krążka jest bardzo charakterystyczna w porównaniu z falą wibracyjną w zdrowym stawie. Pozwala to wg tych autorów na rozpoznanie tego schorzenia za pomocą analizy wibracyjnej nawet osobom, które maja mało doświadczenia z tego typu urządzeniami (15).

Sano i wsp. donoszą o zastosowaniu EVG u pacjentów ze schorzeniem stawów, u których dochodzi do wysięku wewnątrzstawowego. Pewne rozpoznanie występuje jedynie w przypadku rezonansu magnetycznego, natomiast jest to kosztowna i skomplikowana metoda diagnostyki. Powstawanie charakterystycznego obrazu fali akustycznej pozwala na wykrycie tego zaburzenia u niektórych pacjentów i stanowi duży potencjał w wykrywaniu tego typu schorzeń (16).

Elektrowibratografia znalazła zastosowanie również w innych stomatologicznych specjalnościach. W ortodoncji elektroniczne aparaty diagnostyczne stosowane są w badaniu pacjentów z wadami zgryzowymi przed i po leczeniu ortodontycznym, w celu określenia efektów leczenia i jego wpływu na czynność stawu skroniowo-żuchwowego. Kecik i wsp. badali pacjentów z jednostronnym zgryzem krzyżowym stwierdzając, iż przed leczeniem ortodontycznym występowały inne częstotliwości i amplituda wibracji w stawie po stronie z wadą zgryzu, natomiast po leczeniu te wartości się normalizowały (17).

W literaturze zagranicznej znajdujemy również artykuły o wadach urządzeń służących do analizy wibracyjnej stawu skroniowo-żuchwowego. Niektórzy naukowcy podważają dużą skuteczność w wykrywaniu zaburzeń dzięki zastosowaniu tych aparatów. Drgania powstające w stawie są związane z zaburzeniami wewnętrznymi stawu skroniowo-żuchwowego, zdarza się jednak rejestrować falę akustyczną również w zdrowym stawie (18,19). Inni autorzy twierdzą, że większość zdrowych klinicznie i artrograficznie stawów nie daje wibracji o tak wielkiej amplitudzie jak ma to miejsce u pacjentów chorych, z rozpoznanym poprzez artrografie schorzeniem (20). Badania Christensena i wsp. potwierdzają duże różnice w szczytowej częstotliwości i amplitudzie drgań wywoływanych przez chore stawy w porównaniu ze stawami zdrowymi (21). Podobne wyniki badań przedstawiają Sano i wsp. (22). Jednak według powyższych autorów wykorzystanie analizy wibracyjnej pozwala prawidłowo zdiagnozować zaburzenie i wykazują użyteczność wykonywania tych badań. Nie wszystkie schorzenia występujące wewnątrz stawu jesteśmy w stanie wykryć stosując analizę wibracyjną. Honda i wsp. zbadali za pomocą rezonansu magnetycznego pacjentów ze stawami skroniowo-żuchwowymi z uszkodzoną powierzchnią wyrostków kłykciowych oraz pacjentów, u których na wskutek adaptacji do występujących zaburzeń doszło do spłaszczenia guzka stawowego lub pogłębienia dołka stawowego. Następnie wykonano analizę wibracyjną stawów u tych pacjentów i stwierdzono, że stawy z zaadoptowanymi powierzchniami stawowymi nie wykazują wysokich częstotliwości drgań, a tym samym są bardzo trudne do rozpoznania za pomocą elektrowibrografii (23). W przypadku podejrzenia u pacjenta takich zmian należy wykonać badanie za pomocą tomografii komputerowej.

Ocena budowy stawu skroniowo-żuchwowego również nie jest możliwa przy użyciu Bio-JVA. Za pomocą aparatu jesteśmy w stanie stwierdzić występujące zaburzenie struktury wewnętrznej stawu poprzez wyraźne występowanie objawów akustycznych, ale nie rozpoznać dokładnej jego przyczyny. Rozpoznanie wszelkich wad morfologicznych występujących w obrębie struktur wewnętrznych jest jedynie możliwe przy zastosowaniu tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego. Należy jednak mięć na uwadze, że nawet te bardzo zaawansowane urządzenia zastosowane pojedynczo nie są w stanie ocenić wszystkich elementów stawu. Tomografia komputerowa będzie zdecydowanie lepsza do oceny tkanek twardych, natomiast rezonans magnetyczny do oceny tkanek miękkich. Bardzo duży koszt związany z wykonywaniem tego typu badań uniemożliwia wykorzystanie ich w badaniu każdego pacjenta. Wykrywanie zaburzeń wewnątrz stawu skroniowo-żuchowego jest bardzo ważne ze względu na prawidłowe rozpoznanie choroby. Postawienie diagnozy jedynie poprzez badanie kliniczne jest często niemożliwe i zmusza nas do wykonywania badań dodatkowych. Koszty zabiegów takich jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny, które są w stanie zobrazować wnętrze stawu są na tyle kosztowne, że nie można ich stosować rutynowo, a jedynie w wyjątkowo trudnych przypadkach. Jednak jak pokazują badania nawet połowa osób badanych pod katem schorzeń stawu skroniowo-żuchwowego posiada zaburzenia wewnątrz torebki stawowej (24). Analiza wibracyjna stawu skroniowo-żuchwowego jest tanią, bezinwazyjną metodą diagnostyczną, która uzupełnia podstawowe badanie kliniczne i pozwala na wykrycie nieprawidłowości wewnętrznych struktur stawowych podczas ruchu. Liczne jej zalety sprawiają, że powinna znajdować coraz częstsze zastosowanie w codziennej praktyce lekarskiej.


1. Koeck B, Maślanka T: Zaburzenia czynnościowe narządu żucia, Instrumentalna diagnostyka czynności. Urban&Partner, Wrocław 1997, str 117-145

2. Christensen LV: Physics and the sounds produced by the temporomandibular joints. Part I. J Oral Rehabil 1992, 19, 5, 471-83.

3. Christensen LV: Physics and the sounds produced by the temporomandibular joints. Part II. J Oral Rehabil 1992, 19, 6, 615-27.

4. Olivieri KA, Garcia AR, Paiva G, Stevens C: Joint vibrations analysis in asymptomatic volunteers and symptomatic patients. Cranio 1999, 17, 3, 176-83.

5. Kernohan WG, Beverland DE, McCoy GF, Shaw SN, Wallace RG, McCullagh GC, Mollan RA: The diagnostic potential of vibration arthrography. Clin Orthop Relat Re 1986, 210, 106-12.

6. Kernohan WG, Beverland DE, McCoy GF, Hamilton A, Watson P, Mollan R: Vibration arthrometry. A preview. Acta Orthop Scand 1990, 61, 1, 70-79.

7. Adamski W, Balon J, Bokwa A: Popularna Encyklopedia Powszechna. Warszawa 2002.

8. Widmalm SE, Williams WJ, Ang BK and McKay DC: Localization of TMJ sounds to side. J Oral. Rehabil 2002, 29, 1-7.

9. Widmalm SE, Williams WJ, Yang KP: False localization of TMJ sounds to side is an

important source of error in TMD diagnosis. J Oral Rehabil 1999, 26, 3, 213-4.

10. Widmalm SE, Williams WJ, Adams BS: The wave forms of temporomandibular joint sound clicking and crepitation. J Oral Rehabil 1996, 23, 1, 44-9.

11. Widmalm SE, Williams WJ, Christiansen RL, Gunn SM, Park DK: Classification of

temporomandibular joint sounds based upon their reduced interference distribution. J Oral Rehabil 1996, 23, 1, 35-43.

12. Garcia AR, Madeira MC, Paiva G, Olivieri KA: Joint vibration analysis in patients with articular inflammation. Cranio 2000, 18, 4, 272-9.

13. Ishigaki S, Bessette RW, Maruyama T: A clinical study of temporomandibular joint (TMJ)vibrations in TMJ dysfunction patients. Cranio1993, 11, 1, 7-13.

14. Ishigaki S, Bessette RW, Maruyama T: Vibration analysis of the temporomandibular joints with meniscal displacement with and without reduction. Cranio 1993, 11, 3, 192-201.

15. Radke J, Garcia R Jr, Ketcham R: Wavelet transforms of TM joint vibrations: a feature

extraction tool for detecting reducing displaced disks. Cranio 2001, 19, 2, 84-90.

16. Sano T, Widmalm SE, Westesson PL, Yamaga T, Yamamoto M, Takahashi K, Michi KI, Okano T: Acoustic characteristics of sounds from temporomandibular joints with and without effusion: an MRI study. J Oral Rehabil 2002, 29, 2, 161-6.

17. Kecik D, Kocadereli I, Saatci I: Evaluation of the treatment changes of functional posterior crossbite in the mixed dentition. Am J Orthod Dentofacial Orthop 2007, 131, 2, 202-15.

18. Ishigaki S: A clinical study on the deviation of the mandible in maximal opening and closing movements. J Osaka Univ Dent Soc 1988, 33, 168-195.

19. Weingberg LA, Lager LA: Clinical report on the etiology and diagnosis of TMJ dysfunction pain syndrome. J Prosthet Dent 1980, 44, 642-653.

20. Ishigaki S, Bessette RW, Maruyama T: Vibration of the temporomandibular joints with normal radiographic imagins- comparison between asymptomatic volunteers and symptomatic patients. J Craniomandib Pract 1993, 11, 88-94.

21. Christensen LV, Orloff J: Reproducibility of temporomandibular joint vibrations

(electrovibratography). J Oral Rehabil 1992, 19, 3, 253-63.

22. Sano T, Widmalm SE, Westesson PL, Takahashi K, Yoshida H, Michi K, Okano T:

Amplitude and frequency spectrum of temporomandibular joint sounds from subjects with and without other signs/symptoms of temporomandibular disorders. J Oral Rehabil 1999, 26, 2, 145-50.

23. Honda K, Natsumi Y, Urade M: Correlation between MRI evidence of degenerative condylar surface changes, induction of articular disc displacement and pathological joint sounds in the temporomandibular joint. Gerodontology 2008, 25, 4, 251-7.

24. Ishigaki S, Bessette RW, Maruyama T: The distribution of internal derangement in patients with temporomandibular joint dysfunction-prevalence, diagnosis, and treatments. J Craniomandib Pract 1992, 10, 4, 289-296.


Ryc. 1 Urządzenie JVA

Ryc. 2 Urządzenie JVA umieszczone na głowie pacjenta



Ryc. 3 Zapis JVA na ekranie komputera

Ryc. 1 Urządzenie JVA

Ryc. 2 Urządzenie JVA umieszczone na głowie pacjenta



Ryc. 3 Zapis JVA na ekranie komputera
: prace -> upload -> 2011
2011 -> Analiza zwarcia niezbędny element podstawowego badania stomatologicznego
2011 -> Powikłania kolczykowania jamy ustnej. Complications of oral piercing
2011 -> Małgorzata Wierzbicka, Tomasz Kopeć, Katarzyna Nowak, Joanna Jackowska, Witold Szyfter
2011 -> Staw skroniowo-żuchwowy u dzieci chorujących na młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów
2011 -> Relationships between varied clinical parameters of periodontium and acute myocardial infarction
2011 -> A dr n med. Janina Czuryszkiewicz-Cyrana
2011 -> Procesy odrzucania przeszczepów na podstawie piśmiennictwa i obserwacji własnych Streszczenie
2011 -> Związek chorób naczyń i chorób przyzębia przegląd piśmiennictwa
2011 -> Wpływ chemicznych środków do retrakcji dziąsła brzeżnego na czas polimeryzacji winylosiloksanoeterowego elastomeru wyciskowego w badaniach reometrycznych
2011 -> Evaluation of the radiopacity of root canal filling materials Summary Aim of the study




©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna