Liczby przenoszenia



Pobieranie 40.52 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar40.52 Kb.

LABORATORIUM Z CHEMII FIZYCZNEJ

Ćwiczenie 3



LICZBY PRZENOSZENIA

Cel ćwiczenia

Celem ćwiczenia jest teoretyczne i praktyczne opanowanie metody pomiaru liczb przenoszenia oraz poznanie zasad działania kulometrów.


Wprowadzenie

Przepływ prądu przez elektrolit polega na wędrówce w polu elektrycznym jonów obydwu znaków, które niosą ładunek dodatni w stronę katody zaś ujemny w stronę anody. Szybkość poruszania się jonów zależy przede wszystkim od spadku potencjału elektrycznego przeliczonego na jednostkę odległości między elektrodami (gradient potencjału), sił wzajemnego oddziaływania elektrycznego jonów, mas i średnic jonów, stopnia ich solwatacji oraz od temperatury i lepkości cieczy.

Ładunek elektryczny q przenoszony przez jony jednego rodzaju w danej objętości elektrolitu jest proporcjonalny do liczby jonów w jednostce objętości (czyli stężenia c), ładunku jonu z oraz ruchliwości u definiowanej jako prędkość jonu w polu o jednostkowym gradiencie potencjału, czyli:
(1)
gdzie: k - współczynnik proporcjonalności.
Całkowity ładunek elektryczny Q przenoszony przez wszystkie jony obecne w roztworze jest równy:
(2)

(2a)
Współczynnik proporcjonalności k jest jednakowy dla wszystkich jonów. Część ładunku przenoszona przez jony i-tego rodzaju wynosi zatem:

(3)
Ułamek ten nazywany jest liczbą przenoszenia jonów danego rodzaju w da­nym elektrolicie i oznaczany symbolem t.

Suma liczb przenoszenia wszystkich jonów obecnych w roztworze jest równa jedności. W najprostszym przypadku, gdy w roztworze elektrolitu znajdują się kationy K+ i aniony A¯ pochodzące z dysocjacji jednej tylko substancji, odpowiednie liczby przenoszenia wynoszą:


(3a)
oraz

(3b)

Wartości iloczynów i dla tego typu elektrolitu są jednakowe, zatem:



(4a)
oraz

(4b)



W celu doświadczalnego wyznaczenia wartości liczb przenoszenia stosuje się metodę zaproponowaną przez Hittorfa, w której oznacza się zmiany stężenia elektrolitu w pobliżu elektrod. Badania tego typu dają dobre wyniki w przypadku roztworów rozcieńczonych, w których zaniedbywalne są takie zjawiska, jak wzajemne oddziaływanie jonów oraz zmiany stężeń wywołane np. konwekcją, dyfuzją czy mechanicznym mieszaniem.

Rozpatrzmy przykład elektrolizy roztworu azotanu(V) srebra AgNO3 pomiędzy elektrodami srebrnymi:



anoda Ag  roztwór AgNO3  katoda Ag.

Na elektrodach zachodzą reakcje:



Anoda (+): Ag0 Ag+(aq)+ e (utlenianie)
Katoda (-): Ag+ (aq) + e Ag0 (redukcja)
Liczba przenoszenia jonów srebra w tym roztworze wynosi 0.45 zaś jonów azotanowych 0.55. Jeżeli przez roztwór przepłynie ładunek równy stałej Faraday'a to w przestrzeni anodowej pojawi się 1 gramorównoważnik1 jonów srebra wskutek rozpuszczania się (utleniania) anody a jednocześnie wywędruje 0.45 gramorównoważnika tych jonów do przestrzeni katodowej. W tym samym czasie do przestrzeni anodowej przywędruje 0.55 gramorównoważnika jonów azotanowych. Sumarycznie ilość azotanu srebra w przestrzeni anodowej wzrasta o 0.55 gramorównoważnika.

W przestrzeni katodowej ubywa na skutek reakcji elektrodowej (redukcji) 1 gramorównoważnik jonów srebra oraz przybywa 0.45 gramorównoważnika tych jonów. Ilość jonów azotanowych zmniejsza się wskutek migracji o 0.55 gramorównoważnika. W związku z tym w przestrzeni katodowej ilość azotanu srebra zmniejsza się o 0.55 gramorównoważnika.

W celu oznaczenia liczb przenoszenia jonów niezbędna jest znajomość całkowitego ładunku przepływającego przez elektrolit. Ładunek ten mierzymy przy użyciu prostych przyrządów zwanych kulometrami połączonych szeregowo z elektrolizerem. Pomiar polega na oznaczeniu produktów elektrolizy zachodzącej w kulometrze. Do najpopularniejszych i najdokładniej­szych można zaliczyć kulometry jodkowy oraz srebrowy. W pierwszym przypadku oznacza się produkty reakcji wydzielania jodu z jodku potasu KI na elektrodzie platynowej poprzez zmiareczkowanie tio(II)siarczanem(VI) sodu Na2S2O3. W drugim oznacza się ilość srebra, która przeszła do roztworu w trakcie elektrolizy azotanu(V) potasu KNO3 przy użyciu anody ze srebra.
Przyrządy i odczynniki:

Naczynie elektrolityczne, kulometr srebrowy, zasilacz stabilizowany, miliamperomierz, elektrody srebrowe, szkło laboratoryjne, 0.05M AgNO3, ok. 20% KNO3, 2M HNO3, 0.1M NH4SCN, ok. 10% ałun żelazowo – amonowy.


Wykonanie ćwiczenia

Ćwiczenie polega na określeniu liczb przenoszenia jonów srebrowych oraz azotanowych metodą Hittorfa. Wykonuje się je przy użyciu aparatu przedstawionego na Rys.1.


W celu wykonania ćwiczenia należy przeprowadzić następujące czynności:



  1. Przepłukać naczyńko elektrolityczne wodą destylowaną a następnie napełnić je 0.05 M roztworem AgNO3 i umieścić w nim elektrody srebrne.

  2. Do kulometru nalać 20 %-wag. roztworu KNO3, tak aby jego poziom sięgał 2 cm poniżej elektrody platynowej. Następnie, za pomocą pipety, dotykając jej końcem ścianki naczynia, ostrożnie wlać 0.5 M roztwór HNO3. Nie wolno dopuścić do wymieszania się cieczy!

  3. Po zmontowaniu obwodu elektrycznego i podłączeniu do źródła prądu ustalić w obwodzie natężenie prądu na poziomie ok. 6-7 mA. Elektrolizę AgNO3 prowadzić przez 2 godziny. Rejestrować natężenie prądu w funkcji czasu (sporządzić wykres zależności natężenia prądu od czasu podczas elektrolizy).

  4. W tym czasie oznaczyć dokładnie stężenie roztworu AgNO3. W tym celu pobrać 10 ml roztworu wyjściowego do erlenmajerki i zmiareczkować 0.02M roztworem rodanku amonu NH4SCN metodą Volharda (opis poniżej).

  5. Po skończonej elektrolizie zamknąć zawór znajdujący się w środkowej części elektrolizera, oddzielający część katodową od anodowej. Do cylindra miarowego zebrać anolit a po dokładnym zmierzeniu jego objętości i wymieszaniu pobrać 10 ml i oznaczyć stężenie srebra. Analogicznie oznaczyć stężenie srebra w katolicie.

  6. Wyjąć elektrody z kulometru, przepłukać je woda destylowaną zbierając ciecz do erlenmajerki, do której przenieść następnie ilościowo całość roztworu z kulometru. Oznaczyć stężenie srebra.


KAŻDE MIARECZKOWANIE POWTÓRZYĆ

CO NAJMNIEJ TRZYKROTNIE !!!
Oznaczanie srebra metodą Volharda [7].

Metoda polega na zmiareczkowaniu roztworu soli srebra mianowanym roztworem rodanku amonu. Wskaźnikiem są jony żelaza(III), których dodaje się w postaci zakwaszonego rotworu ałunu lub azotanu(V) żelaza(III). W czasie miareczkowania wytwarza się biały osad rodanku srebra. Po strąceniu całej ilości srebra pierwsza kropla nadmiaru dodanego roztworu rodanku tworzy z jonami żelaza(III) czerwony kompleks . Analizowaną próbkę roztworu soli srebra (10ml) zadaje się 20ml 2M HNO3 oraz 2 ml roztworu ałunu żelazowo–amonowego2. Miareczkuje się 0.02M roztworem NH4SCN do wystąpienia trwałego, bladoczerwonego zabarwienia.


Opracowanie wyników

  1. W tabeli zestawić objętości rodanku amonowego, zużyte na zmiareczkowa-nie 10 ml objętości roztworów katolitu i anolitu oraz objętość rodanku amonowego potrzebną do zmiareczkowania całości cieczy z kulometru. Określić niepewności pomiarowe.




Analizowany roztwór

Obj. zużytego 0.02M NH4SCN

V1

V2

V3

Vśr

Wyjściowy roztwór AgNO3 (10 ml)













Katolit (10 ml)













Anolit ((10 ml)













Roztwór AgNO3 z kulometru (całość)









Całkowita objętość anolitu: .................., ml

Całkowita objętość katolitu: .................., ml


  1. Znając całkowitą objętość anolitu oraz objętości roztworu rodanku amonowego potrzebne do zmiareczkowania 10 ml roztworu wyjściowego AgNO3 i 10 ml anolitu, obliczyć objętość NH4SCN potrzebną do zmiareczkowania całości anolitu:

- przed elektrolizą, b = ........, ml

- po elektrolizie, c = .........., ml



  1. Identyczne obliczenia przeprowadzić dla katolitu.

  2. Obliczyć liczby przenoszenia jonów oraz niepewności pomiarowe na podstawie wyników miareczkowania anolitu.

Ilość rodanku amonowego zużyta do zmiareczkowania roztworu w kulometrze jest proporcjonalna do ilości rozpuszczonego srebra, a tym samym do całkowitego ładunku elektrycznego, który przepłynął przez roztwór. Znając objętość roztworu rodanku potrzebną do zmiareczkowania anolitu przed i po elektrolizie oraz wyniki miareczkowania płynu w kulometrze, można obliczyć objętość rodanku proporcjonalną do ładunku przeniesionego przez kationy.

Niech a ml roztworu rodanku odpowiada całkowitemu ładunkowi elektrycznemu (z miareczkowania cieczy w kulometrze). Objętość rodanku potrzebna do zmiareczkowania anolitu po elektrolizie c, odpowiada wówczas objętości rodanku potrzebnej do miareczkowania anolitu przed elektrolizą, b, powiększonej o objętość rodanku potrzebną do zmiareczkowania srebra pochodzącego z anody, a, oraz pomniejszonej o objętość rodanku konieczną do zmiareczkowania tej ilości srebra, która wyemigrowała z przestrzeni anodowej, w. Zależność powyższą można zapisać w postaci równania:
c = b + a - w

stąd


w = b + a - c
Ponieważ a jest proporcjonalne do , zaś w jest proporcjonalne do możemy zapisać:

natomiast





  1. Obliczyć liczby przenoszenia jonów oraz niepewności pomiarowe na podstawie wyników miareczkowania katolitu. Wyprowadzić odpowiednie wzory.

  2. Porównać otrzymane wyniki z danymi tablicowymi i przedyskutować różnice z punktu widzenia precyzji wykonania doświadczenia oraz źródeł możliwych błędów.


Zagadnienia do opracowania

  1. Elektroliza, procesy elektrodowe, prawa elektrolizy.

  2. Ruchliwość jonów, liczby przenoszenia: rzeczywista i pozorna.

  3. Metody wyznaczania liczb przenoszenia.

  4. Rodzaje i zasady działania kulometrów.


Literatura

  1. Chemia fizyczna. Praca zbiorowa, PWN, W-Wa 1980.

  2. Pigoń K., Ruziewicz Z.: Chemia fizyczna, PWN, W-wa 1980.

  3. Brdička R.: Podstawy chemii fizycznej, PWN, W-wa 1970.

  4. Barrow G.M.: Chemia fizyczna, PWN, W-wa 1978.

  5. Koryta J., Dvorak J., Bohackova V.: Elektrochemia, PWN, W-wa 1980.

  6. Sobczyk L., Kisza A.: Chemia Fizyczna dla Przyrodników.

  7. Miczewski, J. Marczenko, Z., Chemia analityczna, PWN, Warszawa, 2002, t.2 .




Rys.1. Zestaw do pomiaru liczb przenoszenia metoda Hittorfa.



1 W niniejszej instrukcji stosowana jest tradycyjna nazwa „gramorównoważnik” jako synonim takiej jednostki chemicznej (elektrolitu), by po całkowitej dysocjacji 1 mola ładunek kationów (anionów) wynosił 1 F (96 485 C). Tak więc 1 gramorównoważnik AgNO3 = 1 mol AgNO3; 1 gramorównoważnik MgCl2 = 1/2 mola MgCl2; 1 gramorównoważnik CuSO4 = 1/2 mola CuSO4 [2].


2 NH4[Fe(H2O)6](SO4)2·6H2O






©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna