Logopedia przyczyny zaburzeń mowy I wymowy



Pobieranie 27.55 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar27.55 Kb.



LOGOPEDIA




PRZYCZYNY ZABURZEŃ MOWY I WYMOWY

Opracował:



mgr Piotr Włoczek
Przyczyny zaburzeń mowy zależą od tego, które z ogniw wyodrębnionych w jej procesie uległo uszkodzeniu i w jakim stopniu. Nieznajomość języka, czyli środków służących ludziom do porozumiewania się – przy zachowanych zdolnościach przyswajania go i posługiwania się nim – spotyka się u dzieci żyjących w skrajnej izolacji od społeczeństwa. Mamy wtedy do czynienia z niemotą zewnątrzpochodną (egzogenną). Czynniki zewnątrzpochodne mogą być przyczyną także nieprawidłowej artykulacji, mowy agramatycznej czy ubogiego słownictwa. Dzieje się to wtedy, gdy niedostatki w mowie najbliższego otoczenia, przede wszystkim rodziców dziecka, wywołuje analogiczne braki w jego mowie. Najbardziej cierpi zazwyczaj wymowa, gdyż wadliwe automatyzmy artykulacyjne utrwalają się i pozostają przez całe życie, podczas gdy nieprawidłowości w zakresie stosowania form gramatycznych czy słownictwa, łatwiej i szybciej ulegają wyrównaniu pod wpływem szkoły czy przedszkola. Często spotykane jest seplenienie tego samego rodzaju wśród dwojga lub trojga rodzeństwa, czy też u matki lub ojca i u dzieci. Pod wpływem naśladownictwa dziecko może zacząć się jąkać. Przy zaburzeniach mowy zewnątrzpochodnych nie stwierdza się defektów anatomicznych czy psychoneurologicznych, które można by uznać za przyczynę.
Do przyczyn wewnątrzpochodnych (endogennych) zalicza się:


  • uszkodzenia struktur korowych, powodujące częściową lub całkowitą utratę mowy (lub rozumienia) zwaną afazją, brak rozumienia mowy – alalią i zaburzenia w jej rozwoju – dyslalią,




  • uszkodzenie jąder podkorowych ośrodków dróg nerwowych lub nerwów obwodowych powoduje brak rozwoju mowy lub jej zaburzenia zwane anartią lub dysartią,




  • wady wymowy spowodowane upośledzeniem umysłowym określane terminem dyslogia,




  • zaburzenia sfery emocjonalnej (psychopatologia, np. neurastenia, psychastenia) wywołujące wady mowy zwane dysfemią,




  • zaburzenia osobowości powodujące zaburzenia mowy, zwane dysfrazją,




  • nieprawidłowości w budowie anatomicznej narządów mowy, zwane dysfrazją,




  • nieprawidłowości w budowie anatomicznej narządów mowy, powodującej dysglosje.

Zaburzenia mowy, spowodowane dezintegracją funkcji mózgowych, na skutek uszkodzenia określonych struktur korowych, można podzielić na dwie zasadnicze grupy:




  • zaburzenia ruchowe (motoryczne)




  • zaburzenia percepcji mowy



Zaburzenia motoryczne

Zaburzenia ruchowe mogą mieć charakter kinestetyczny, kinetyczny, dynamiczny.

Zaburzenia w percepcji mowy mogą być akustyczno – gnostyczne, akustyczno – mnestyczne lub semantyczne.

Zaburzenia motoryczne aferentne zwane też kinestetycznymi, gdyż spowodowane są brakiem czucia ułożonych narządów mowy. Brak dokładnej sygnalizacji z obwodu o aktualnej pozycji narządów mowy powoduje zaburzenia w organizacji przestrzennej ruchów artykulacyjnych, ich kierunku i siły. Zaburzony jest także proces scalania impulsów dośrodkowych w większe struktury, czyli ich synteza w całościowe obrazy czuciowe. Ruchomość narządów mowy jest zachowana, można jeść, krzyczeć, nie umie się jednak wykonywać ruchów potrzebnych do mówienia.

Przyczyną jest uszkodzenie okolicy skórno – kinestetycznej, od której zależy czucie głębokie i czucie powierzchowne.
Zaburzenia mowy typu eferentnego (odśrodkowego), zwane też kinestetycznymi występują przy uszkodzeniu okolicy ruchowej (czyli ośrodka Broca). Często zaburzeniom czucia ruchów wykonywanych przez narządy mowy towarzyszy, prawostronne porażenie ciała. Częściowa lub całkowita utrata płynności mowy na skutek zaburzeń eferenracji określana jest mianem afazji motoryczno – eferentnej, natomiast trudności w nauczeniu się płynności mowy, występującej u dzieci z powodu tych samych przyczyn, zwane są alalią lub dyslalią motoryczną

Odmianą zaburzeń motoryczno – eferentnych są zaburzenia dynamiczne. Objawiają się one zaburzeniami wyższych, świadomych form mowy. Powtarzanie jest zachowanie, również artykulacja oraz rozumienie mowy są prawidłowe. Trudności sprawia opowiadanie jakiegoś faktu. Przy odpowiadaniu na pytania pojawia się echolalia – powtarzanie pytania. Trudności te spowodowane są zaburzeniami transformacji myślenia, – które ma formę skrótową – na mowę głosową, wymagającą swobodnego operowania środkami językowymi i zależną od sprawnego współdziałania wszystkich okolic mózgu.



Zaburzenia percepcji słuchowej


Częściowy lub całkowity brak zdolności percypowania mowy, czyli częściowy lub całkowity brak zautomatyzowanych reakcji słuchowych na bodźce słowne, może być spowodowany różnymi przyczynami:




  • zaburzeniami gnozji słuchowo – werbalnej




  • zaburzeniami słuchowo – mnestycznymi




  • trudnościami w rozumieniu związków syntaktycznych, występujących między wyrazami w zdaniu.


Zaburzenia gnozji słuchowo – werbalnej występują przy uszkodzeniu pola, 22 (czyli tylno – górnej części lewej okolicy skroniowej). Powstające zaburzenia czynności anautyczno – syntetycznej powodują zatarcie dźwiękowej formy słów, a w związku z tym trudności kojarzenia słów z odpowiednimi desygnatami, które one oznaczają. Najczęściej słuch fizjologiczny oraz muzyczny są zachowane, dźwięki są słyszane, rozróżniona jest ich wysokość i rytm. Trudności mogą występować w rozróżnianiu głosek podobnych, czyli tzw. głosek korekcyjnych, jak dźwięczne i bezdźwięczne np. data – tata, kosa – koza.
Zaburzenia słuchowo – mnestyczne przejawiają się trudnościami w zapamiętaniu wypowiedzi, składających się z dwóch lub trzech wyrazów. Nietrwałość śladów słuchowych powoduje, także trudności w powtarzaniu kilku elementów, w nazywaniu, w mowie samodzielnej, a także w myśleniu językowym.
Zaburzenia semantyczne wyrażają się trudnościami w rozumieniu logiczno – syntaktycznym związków, w jakich występują wyrazy w zdaniu. Utrudnione jest rozumienie dłuższych i złożonych zdań, wymagających syntezy myślowej. Trudności semantyczne są jednym z objawów zaburzeń orientacji przestrzenno –czasowej, która występuje przy uszkodzeniu „sfery nakładania się” okolic: ciemieniowej, skroniowej i potylicznej, tzn. okolicy skórno – kinestetycznej, słuchowej i wzrokowej. Oprócz zaburzeń orientacji przestrzennej może wystąpić dysgrafia, dysleksja, apraksja konstrukcyjna, akalkulia, a także mylenie kierunkowe, mylenie stron świata na mapie, niemożność narysowania planu pokoju itp. Zaburzenia w pisaniu wyrażają się niemożnością zapamiętania kształtu liter, zwłaszcza podobnych.
Agnozja jest zaburzeniem percepcji i jeśli dotyczy mowy, może powodować jej zaburzenia np. agnozja słuchowo – werbalna uniemożliwia rozumienie mowy, agnozja kinestetyczna uniemożliwia wykonywanie odpowiednich ruchów mownych tzn. wywołuje afazję motoryczną aferentną.
Afazja u dorosłych

Afazją określa się utratę częściową lub całkowitą zdolności rozumienia mowy i posługiwania się środkami językowymi, spowodowaną szkodzeniem określonych struktur korowych. Przyczyny, powodujące uszkodzenie korowych struktur, mogą być różne; skrzep w naczyniach krwionośnych, wylew krwi do mózgu, obrzęki pourazowe, wywołujące zakłócenia w odżywianiu mózgu, niedokrwienie mózgu, nowotwory itp.

Bezpośrednio po wystąpieniu uszkodzenia mózgu i w ciągu pierwszych dni, chory najczęściej nie mówi i nie rozumie mowy, w lekkich przypadkach mowa powraca w okresie 1 – 3 miesięcy. W wypadkach ciężkich rewalidacja ciągnie się do 2 – 3 lat.


Afazja u dzieci jest spowodowana szkodzeniem struktur korowych, a te mogą być spowodowane u dzieci urazami czaszki, chorobami zakaźnymi (odra, ospa, krztusiec, grypa, płonnica, błonica), przez nowotwór, dur, chorobę Heinego – Medina lub zapalenie opon mózgowych. Grypa i krztusiec – poza toksycznymi uszkodzeniami mózgu, mogą wywoływać w nim krwawe wylewy. U dzieci rozróżnia się afazję motoryczną i słuchową.





  • motoryczną charakteryzuje szczególnie zła wymowa poszczególnych głosek.


Dyslalia i alalia różnią się od afazji dziecięcej tym, że afazja jest częściową lub całkowitą utratą mowy już istniejącej. Podczas gdy w alalii uszkodzenie struktur korowych następuje jeszcze przed rozwojem mowy i uniemożliwia jej rozwój. Alalię charakteryzuje dostateczny rozwój umysłowy, dobry słuch fizjologiczny oraz ruchomość narządów mowy. Dziecko nie mówi w ogóle lub potrafi wymawiać zaledwie kilka zniekształconych słów, Przyczyną alalii i dyslalii mogą być zmiany anatomiczne mózgu na skutek urazu porodowego, zatrzymania rozwoju pewnych struktur korowych oraz urazy mające miejsce przed rozwojem mowy.
Dysgrafią określa się zaburzenia mowy wynikające z uszkodzenia ośrodków i dróg nerwowych, unerwiających ruchowy aparat mowy. Porażenia powodują zaburzenia napięcia mięśni, biorących udział w mowie. Anartria jest brakiem rozwoju mowy lub utratą już nabytych możliwości wytwarzania dźwięków mowy, spowodowaną tymi samymi przyczynami.

Uszkodzenia dróg piramidowych, podobnie jak uszkodzenia jąder opuszki, powoduje niedowłady mięśni, między innymi również i mięśni narządów mowy, unerwionych przez nerw VII – twarzy, nerw XII – językowo – gardłowy, nerw X – błędny i nerw XII – podjęzykowy. Szkodzenie nerwu IX, czyli językowo – gardłowego powoduje obustronne lub jednostronne porażenie podniebienia miękkiego, mięśni gardła i krtani, a także znieczulenie śluzówki górnej części gardła i krtani. Przy porażeniu mięśni gardła zwisa odpowiednia połowa podniebienia miękkiego. Uszkodzenie nerwu XII powoduje ograniczenie ruchów języka.


Jąkanie

Przyczyny jąkania nie są dostatecznie poznane. Wymieniane przyczyny, jak urazy psychiczne (przestrach, gniew), czyli silne przeżycia (uczucie zazdrości, doznanej krzywdy), często są tylko czynnikiem wywołującym jąkanie.


Nieprawidłowości zgryzu i uzębienia

Nieprawidłowości zgryzowe i zębowe mogą utrudniać lub uniemożliwiać prawidłową artykulację głosek dentalizowanych, tzn. tych, przy których dolne i górne siekacze zbliżone są do siebie. Takie ustawienie szczęk, zwane dentalizacją, występuje przy wymawianiu 12 spółgłosek polskich: s, z, c, z, š, ž, č, ž, ś, ź, ć, ź. Wadliwą wymowę tych głosek określa się terminem seplenienia. Prawidłowe brzmienie tych głosek jest uzależnione od tarcia prądu powietrza o krawędzie zbliżonych zębów.


Rozszczep podniebienia

Rozszczep podniebienia jest wrodzoną wadą rozwoju: polega na nie ukończonym rozwoju jamy ustnej w okresie embrionalnym, gdyż płytki tworzące podniebienie miękkie nie zrosły się zupełnie. Ponieważ rozszczep jest wadą wrodzoną , rozwój mowy dziecka odbywa się w nieprawidłowych warunkach anatomicznych jamy ustnej, dlatego też jest on zazwyczaj opóźniony.



Zaburzenia mowy spowodowane uszkodzeniem narządu słuchu

Utrata słuch może być częściowa lub całkowita. Osoby źle słyszące mają trudności w odbiorze mowy, większość zaś tych trudności zależy od stopnia upośledzenia słuchu. Głuchota, mimo zachowanych często resztek słuchowych, całkowicie uniemożliwia słyszenie.



Ogólnie wiadomo, że słuch ma ogromne znaczenie dla mowy i jego upośledzenie może być przyczyną występowania zaburzeń mowy, a przy braku słuchu w pierwszych latach życia, rozwój mowy w ogóle nie następuje. Znaczne upośledzenie słuchu lub głuchota, wrodzona czy też nabyta występująca w pierwszych latach życia, prowadzi z reguły do niemoty. Przy głuchocie nabytej mowa już istniejąca zanika stopniowo w miarę zatracania się wyobrażeń słuchowych. Mniej więcej po 9 roku życia utrata słuchu nie powoduje zaniku mowy, gdyż dziecko nauczyło się już czytać i pisać, a nawyki artykulacyjne uległy utrwaleniu.

Bibliografia



  1. Styczek I., Zarys logopedii, PWN, Warszawa 1970





Pobieranie 27.55 Kb.





©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna