Marek Prost Standarty Medyczne



Pobieranie 38.06 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar38.06 Kb.


Marek Prost




Standarty Medyczne




Zapalenia spojówek u noworodków

(ophthalmia neonatorum)
Centrum Okulistyki Dziecięcej w Warszawie Centrum Okulistyki Dziecięcej w Warszawie



DEFINICJA.

Zapalenie spojówek u noworodków jest stanem zapalnym błony śluzowej pokrywającej twardówkę oraz wewnętrzne powierzchnie powiek występującym u dzieci w ciągu 30 dni po porodzie. Zazwyczaj nie są to groźne stany chorobowe i nie powodują pogorszenia widzenia, ale niektóre z nich (np. rzeżączkowe zapalenie spojówek) mogą prowadzić do ślepoty dziecka.

ETIOLOGIA.

Zapalenie spojówek u noworodków może być wywołane przez: bakterie, wirusy, chlamydie, związki chemiczne oraz występować w przebiegu niedrożności przewodu nosowo-łzowego. Zdecydowanie najczęstszą przyczyną jest zakażenie bakteryjne. Dość często na podstawie obrazu klinicznego można stwierdzić jaka jest etiologia schorzenia (Tabela I). Do zakażenia spojówek w większości tych zapaleń dochodzi w czasie porodu [niektóre bakterie (np. dwoinka rzeżączki), chlamydie, wirusy opryszczki pospolitej]. Zakażenia bakteryjne często spowodowane są nieprawidłową higieną u noworodka.

DIAGNOSTYKA.

W przypadku zapalenia bakteryjnego spojówek wskazane jest wykonanie posiewu z worka spojówkowego oraz antybiogramu. Badań tych można nie wykonywać jeżeli zapalenie jest niewielkie, natomiast jest ono bezwzględnie wskazane, jeżeli zachodzi podejrzenie zakażenia rzeżączkowego. W zapaleniach spowodowanych chlamydiami ważne jest wykonanie badania cytologicznego. W wydzielinie stwierdza się wtedy neutrofile, komórki plazmatyczne oraz cytoplazmatyczne ciała wtrętowe w komórkach nabłonkowych. Zakażenie chlamydiami można potwierdzić np. testem immunofluorescencji, który w Polsce jest jednak wykonywany przez niewielką liczbę laboratoriów analitycznych. W zakażeniach wirusowych rozpoznanie można postawić w oparciu o objawy kliniczne (surowicza wydzielina, objawy rogówkowe). Potwierdzenie diagnozy można uzyskać wykonując badania wydzieliny na obecność wirusa w hodowlach lub test PCR (4). W naszym kraju badania te są trudno dostępne.



W KAŻDYM PRZYPADKU ZAPALENIA SPOJÓWEK U NOWORODKA NALEŻY WYKONAĆ BADANIE DROŻNOŚCI DRÓG ŁZOWYCH, ABY WYKLUCZYĆ, CZY JEGO PRZYCZYNA NIE JEST ZAPALENIE WORKA ŁZOWEGO.

OBJAWY KLINICZNE.



Zapalenia bakteryjne spojówek. Zapalenie bakteryjne spojówek objawia się niezbyt dużym przekrwieniem spojówek, wydzieliną ropną oraz niewielkim obrzękiem powiek. Dość często wydzielina ropna powoduje sklejanie się powiek, co szczególnie widoczne jest rano, po obudzeniu się dziecka. Nie stwierdza się zapalenia rogówki.

Zapalenia bakteryjne mogą być początkowo leczone przez lekarzy pediatrów, ponieważ możliwość wystąpienia powikłań rogówkowych w ich przebiegu jest minimalna. W przypadku niewielkiego stanu zapalnego zazwyczaj leczenie zaczyna się od podania miejscowo sulfonamidów w postaci kropli (Sulfacetamidum 10% HEC) lub maści (Irgamid). Jeżeli w ciągu 3-5 dni nie obserwuje się poprawy stanu chorobowego należy przepisać miejscowo antybiotyki. Najczęściej stosowane są antybiotyki z grupy aminoglikozydów: gentamycyna (krople: Gentamicin, Gentamytrex, maść: Gentamicin, Gentamytrex), tobramycyna (krople i maść Tobrex), amikacyna (krople Biodacyna-ophthalmicum 0,3%) lub neomycyny (maść Neomycinum ophthalmicum 0,5%). Nieco rzadziej podawane są erytromycyna (maść Ofthalmosa Cusi Erythromycin) lub tetracyklina (maść Oftalmolosa Cusi Tetracycline). U noworodków i dzieci nie powinien być stosowany chloramfenikol ze względu na możliwość wystąpienia anemii aplastycznej. W przypadku braku reakcji po stosowaniu w/w leków można podać antybiotyk z grupy fluorochinolonów np. norfloksacynę (Chibroxin). W chwili obecnej fluorochinolony uważane są za najbardziej skuteczne antybiotyki w leczeniu bakteryjnych schorzeń przedniego odcinka oka. Jeżeli u chorego wykonano badania bakteriologiczne antybiotyk wybieramy kierując się wynikami antybiogramu.

Przy zapaleniu spojówek o średnim lub dużym nasileniu zazwyczaj leczenie rozpoczyna się od podania miejscowo antybiotyku.

W przypadku braku poprawy stanu zapalnego w ciągu paru dni dziecko powinno być skierowane do okulisty.

U noworodków nie powinny być stosowane preparaty zawierające sterydy.

Najgroźniejszym spośród wszystkich bakteryjnych stanów zapalnych spojówek u noworodków jest rzeżączkowe zapalenie spojówek. Jest to ostry, ropny stan zapalny, który nie leczony lub leczony za późno prowadzi prawie zawsze do rozwoju ciężkiego zapalenia rogówki, co wiąże się ze ślepotą lub praktyczną ślepotą dziecka. Ostatnio schorzenie to występuje bardzo rzadko w związku ze zmniejszeniem się zachorowań na rzeżączkę oraz stosowaniem zabiegów profilaktycznych u noworodków bezpośrednio po urodzeniu (zabieg Credego). Do zakażenia dochodzi w czasie porodu. Objawy choroby są bardzo charakterystyczne. Stwierdza się bardzo duży obrzęk powiek oraz spojówek z bardzo obfitą, ”tryskającą” z oka obfitą wydzieliną ropną, często podbarwioną krwią. Dwoinki rzeżączki są mikroorganizmem, który posiada zdolność przenikania przez prawidłowy nabłonek rogówki. Powoduje to, że prawie w każdym przypadku dochodzi do rozwoju ciężkiego zapalenia rogówki z dużą destrukcją tkanki rogówkowej i częstym występowaniem perforacji rogówki. Zejściem zapalenia jest duże zmętnienie rogówki oraz zmiany w przednim odcinku oka, które powoduje ślepotę lub praktyczną ślepotę dziecka. Zapalenie spojówek może być objawem uogólnionego zakażenia rzeżączkowego (posocznica, zapalenie opon mózgowych, zapalenie stawów). W leczenie rzeżączkowego zapalenia spojówek zaleca się podanie antybiotyków ogólnie i miejscowo. W chwili obecnej jako lek pierwszego rzutu zaleca się ceftriakson stosowany dożylnie lub domięśniowo w dawce 50 mg/kg/dzień jednorazowo gdy objawy choroby ograniczone są tylko do oczu lub przez 7 dni raz dziennie w przypadku zmian uogólnionych (4, 8). Alternatywnym lekiem jest cefotaksym (100 mg/kg/ dożylnie lub domięśniowo jednorazowo lub 25 mg/kg/dzień przez 7 dni ). Ze względu na rozwijającą się oporność dwoinek rzeżączki na penicylinę antybiotyk ten jest rzadko stosowany w leczeniu rzeżączki. Miejscowo podaje się maść erytromycynową 5-6x dziennie. Wskazane jest częste przemywanie worka spojówkowego solą fizjologiczną celem usunięcia zawierającej bakterie wydzieliny (4, 8).



Zapalenia spojówek spowodowane chlamydiami Chlamydia są dość częstą przyczyną zapalenia spojówek w krajach uprzemysłowionych (7). W Polsce choroba ta jest dość rzadko rozpoznawana, ale przypuszcza się, że występuje ona o wiele częściej. Źródłem zakażenia są drogi rodne matki. Obraz chorobowy charakteryzuje się zapaleniem spojówek z wydzieliną ropną, obrzękiem powiek i czasami rozwojem błon na spojówkach. U części dzieci dochodzi do rozwoju nacieków w rogówce, których zejściem mogą być blizny rogówki. Zapalenie spojówek może towarzyszyć zapaleniu płuc, pochwy lub uszu. W leczeniu stosuje się erytromycynę miejscowo w postaci maści i ogólnie (50 mg/kg/dzień w czterech podzielonych dawkach przez 2 tygodnie). Ponieważ zakażenia chlamydiami mogą być przenoszone drogą płciową, konieczne jest zbadanie rodziców dziecka.

Zapalenie wirusowe spojówek U noworodków zapalenia te spowodowane są zazwyczaj przez wirusa opryszczki typ HSV 2. Do zakażenia dziecka dochodzi zazwyczaj w czasie porodu. Może ono powodować zapalenie przedniego odcinka oka lub zakażenie może być uogólnione z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego, wątroby, płuc oraz soczewki, siatkówki i naczyniówki i nerwu wzrokowego. Zapalenie spojówek charakteryzuje się dużym obrzękiem powiek, znacznym przekrwieniem spojówek, dużym łzawieniem i obfitą wydzieliną surowiczą. Czasami obserwuje się powiększenie węzłów chłonnych. U niektórych noworodków w trakcie zapalenia spojówek może rozwinąć się zapalenie rogówki ze zmianami o charakterystycznym układzie (zmiany drzewkowate lub geograficzne). W leczeniu stosuje się miejscowo aciklowir (maści Cusiviral, Virolex, Zovirax). Ponieważ w zapaleniach wirusowych spojówek może dojść do wtórnego zakażenia bakteryjnego dlatego też poleca się profilaktyczne podawanie antybiotyków miejscowo. W przypadku zakażenia uogólnionego wskazane jest podanie aciklowiru ogólnie.

Zapalenie chemiczne spojówek Jest ono spowodowane podrażnieniem spojówek przez azotan srebra podawany do worka spojówkowego po urodzeniu dziecka (zabieg Credego). Objawy zapalenia są niewielkie, ustępują samoistnie po 24 godzinach i w większości przypadków nie wymagają leczenia. Czasami przyczyną stanu zapalnego może być zwiększenie stężenia azotanu srebra w kroplach ocznych wskutek parowania z nie prawidłowo zamkniętych opakowań leku na sali porodowej.

Niedrożność przewodu nosowo-łzowego W życiu płodowym ujście nosowe przewodu nosowo-łzowego jest zamknięte przez błonę, która pęka w czasie porodu. U noworodków, u których przewód pozostanie niedrożny dochodzi do zastoju łez i rozwoju bakteryjnego zapalenia worka łzowego. Wydzielina ropna wydostając się przez przewody łzowe do worka spojówkowego powoduje zapalenie spojówek. Objawy zapalenia są podobne jak przy innych zapaleniach bakteryjnych. Leczenie polega na podaniu miejscowo kropli antybiotykowych. Jeżeli w ciągu 3-4 miesięcy nie dojdzie do samoistnego udrożnienia przewodu nosowo-łzowego wskazane jest wykonanie sondowania dróg łzowych (5).

PROFILAKTYKA

W dziewiętnastym wieku rzeżączkowe zapalenia spojówek były częstą przyczyną ślepoty u małych dzieci. Wprowadzenie w 1881 roku przez Credego zabiegu polegającego na stosowaniu miejscowo kropli z azotanem srebra spowodowało radykalne zmniejszenie częstości występowania tego schorzenia (1). W drugiej połowie dwudziestego wieku zamiast azotanu srebra zaczęto stosować erytromycynę lub tetracyklinę (2). Ostatnio odchodzi się jednak od stosowania antybiotyków w zabiegu Credego w związku z narastaniem oporności szczepów dwoinki rzeżączki, czego nie obserwuje się w przypadku azotanu srebra. W Polsce wykonywanie zabiegu Credego jest obowiązkowe od 1933 roku. W ostatnich latach w niektórych krajach na świecie (Anglia, Belgia) nie wykonuje się zabiegu Credego, ponieważ rzeżączka występuje w tych państwach bardzo rzadko. Grupy ekspertów w USA. Kanadzie i Niemczech zalecają jednak w dalszym ciągu stosowanie zabiegów profilaktycznych. Również w Polsce grupa lekarzy specjalistów różnych specjalności powołana w 1995 roku pod auspicjami Przewodniczącego Krajowego Zespołu Konsultantów Medycznych w dziedzinie pediatrii oraz w dziedzinie medycyny szkolnej oraz Przewodniczącego Krajowego Zespołu Konsultantów Medycznych w dziedzinie neonatologii zaleciła dalsze stosowanie zabiegu Credego (6). Powinien on być wykonywany przy pomocy 1% roztworu azotanu srebra z użyciem opakowań jednorazowych.

Azotan srebra nie działa na chlamydie i wirusy, a tylko na bakterie. Ostatnio pojawiły się doniesienia, że skuteczniejszym środkiem w profilaktyce zapalenia spojówek u noworodków może być 2,5% roztwór powidonu-jodyny (3). Środek ten działa zarówno na bakterie jak i na chlamydie i nie rozwija się oporność drobnoustrojów na ten lek.



TABELA I


Przyczyny i objawy stanów zapalnych spojówek u noworodków




Przyczyna

oraz

miejsce lub sposób

powstania

zapalenia

Czas wystąpienia

objawów



Objawy kliniczne

Uwagi

Neisseria gonorrhoeae
Drogi rodne matki


2-4 dni

Bardzo obfita, ”tryska-jąca” z oka wydzielina ropna, bardzo duży obrzęk powiek, znaczny naciek rogówki, znacz-ne przekrwienie spojó-wek.

Wymaga natychmiastowego leczenia i miejscowego ogól nego przez okulistę. Nie leczone powoduje ślepotę u chorego dziecka.

Obecnie występuje bardzo rzadko.

Inne bakterie Strept.pneumoniae Staphyl. aureus Proteus Klebsiella Pseudomonas

Serratia

Marcescens

Zak. zewnętrzne,

uraz, flora powiek

i spojówki, drogi rodne matki


1 – 30 dni

Niezbyt duża wydzielina ropna, umiarkowane przekrwienie spojówek, nieznaczny obrzęk powiek, brak zmian rogówkowych

Należy wykluczyć obecność niedrożności przewodu nosowo- łzowego.

Leczenie- miejscowo krople antybiotykowe.

Chlamydia


Drogi rodne matki

5 – 12 dni

Dość duża wydzielina śluzowo-ropna, obrzęk powiek, czasem błony rzekome spojówki, zapalenie rogówki (w gór-nej części) występuje rzadko i nie powoduje pogorszenia widzenia. Może towarzyszyć zapaleniu płuc i ucha.

Wymaga leczenia miejscowego i ogólnego przez okulistę i pediatrę. Konieczne zbadanie rodziców (zapalenie pochwy, cewki moczowej).

Wirusy: Herpes simplex (HSV 2)


Drogi rodne matki



5 – 7 dzień


Znaczna wydzielina surowicza; znaczny obrzęk powiek, reakcja brodawkowa spojówek pęcherzyki na powiekach. Rzadko, może być zapalenie rogówki (jako zejście może być zmętnienie rogówki). Może być objawem uogólnionego zakażenia wirusem opryszczki (OUN, wątroba, płuca).

Leczenie ogólne i miejscowe przez pediatrę i okulistę. Konieczne zbadanie soczewki (zaćma) i naczyniówki i siatkówki (zapalenie siatkówki i naczyniówki).


Chemiczne: azotan srebra


Zabieg Credego


1 – 2 dzień



Niewielkie przekrwienie spojówek, niewielka wydzielina surowicza.


Cofa się samoistnie po 24 godz. Zazwyczaj nie wymaga leczenia. Często przyczyną zbyt duże stężenie azotanu srebra (parowanie).

Niedrożność przewodu nosowo- łzowego

Anomalia wrodzona

ok. 3 tyg.


Objawy bakteryjnego zapalenia spojówek oraz znaczne łzawienie



Konieczne wykonanie ucisku okolicy worka łzowego (przy niedrożności obserwuje się wydobywanie się wydzieliny ropnej z punktów łzowych)









Piśmiennictwo


  1. Credé CSF: Die Verhütung der Augenentzündungen der Neugeborenen. Arch Gynakk 1881,
18: 367-370.

  1. Hammerschlag MR: Neonatal conjunctivitis Pediatr Ann 1993, 22: 346-351.

  2. Isenberg S J, Apt L, Wood M: A controlled trial of povidone-iodine as prophylaxis against ophthalmia neonatorum. N Engl J Med 1995, 332: 562-566.
  3. Nelson LB.: Harley’s pediatric ophthalmology. Saunders Comp., Philadelphia, 1998: 202-204.

  4. Prost M. (red.): Problemy okulistyki dziecięcej. PZWL, W-wa, 1998: 194-203.

  5. Raport Komisji d/s profilaktyki zakażeń przedniego odcinka oka u noworodków. Klin Oczna 1995, 97: 314-315.

  6. Rapoza PA, Quin TC, Kiessling LA: Epidemiology of neonatal conjunctivitis. Ophthalmology 1986, 93: 456-461.

  7. Taylor D.: Pediatric ophthalmology. Blackwell, Boston, 1998:103-106.






©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna