Maryja w pismach wczesnochrześcijańskich



Pobieranie 39.65 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar39.65 Kb.
Maryja w pismach wczesnochrześcijańskich
Towarzystwo Strażnica, ale nie tylko ono, stawia wiele zarzutów Maryi. Po prostu odrzuca bardzo dużo z tego, co Kościół naucza o Matce Jezusa Chrystusa. Nie będziemy tu prowadzić szczegółowej polemiki ze wspomnianymi zarzutami, gdyż uczyniliśmy to już gdzie indziej i tam odsyłamy zainteresowanych tym zagadnieniem (patrz moja książka pt. „W obronie wiary” rozdział ‘Maryja’ [www.piotrandryszczak.pl]). Tutaj zaś wskażemy tylko to, co mają do powiedzenia w sprawie Maryi pisarze wczesnochrześcijańscy.

Oto charakterystyczne stwierdzenia Towarzystwa Strażnica, które „rozwój kultu Marii” datuje od IV wieku i uzależnia go od nauki o Trójcy Świętej:

„Pierwszy sobór powszechny w Nicei (325 n.e.) przyczynił się do szybkiego rozwoju kultu Marii. W jaki sposób? Otóż do oficjalnej nauki katolickiej włączono wtedy dogmat o ‘Trójcy’, a w nicejskim symbolu wiary ogłoszono Jezusa Bogiem” („Przebudźcie się! Rok LXVII [1986] Nr 5 s. 7);
„Dogmat o Trójcy doprowadził między innymi do tego, że z biegiem stuleci wiara w jedynego prawdziwego Boga, Jehowę, zaginęła w trzęsawisku teologii chrześcijaństwa głoszącej, że Chrystus jest Bogiem. Naturalnym następstwem poglądu, iż Jezus to Bóg wcielony, było uznanie jego matki, Marii, za ‘Matkę Bożą’. Dlatego z czasem powstały najrozmaitsze formy jej kultu, chociaż Biblia w żadnym wersecie bynajmniej nie wywyższa Marii - ukazuje ją jedynie jako pokorną kobietę, która została biologiczną matką Jezusa (Łukasza 1:26-38, 46-56). W ciągu stuleci Kościół katolicki rozwijał i upiększał naukę o Matce Bożej, wskutek czego wielu katolików czci Marię daleko żarliwiej niż samego Boga” („Człowiek poszukuje Boga” 1994 s. 276-277).
Nie będziemy tu udowadniać, że nauka o Trójcy Świętej pojawiła się wcześniej niż w IV wieku, bo w przeszłości tę kwestię opisaliśmy w kilkunastu artykułach (patrz www.piotrandryszczak.pl). W związku z tym, że ona istniała w pismach wczesnochrześcijańskich już w II wieku, to jak zobaczymy, i Maryja była w nich opisywana i wskazywano na jej znaczenie w chrześcijaństwie. Tu właśnie znajdzie się miejsce na fragmenty pisarzy chrześcijańskich z II i III wieku.

Jeszcze tylko dodajmy, że to, iż nie zachowały się żadne fragmenty z I i II wieku, w których Maryja nazwana jest bezpośrednio „Matką Bożą”, nie świadczy o tym, że Jej nie uważano za Matkę tego, który jest „Panem i Bogiem” (J 20:28). Przecież pisarze wczesnochrześcijańscy zdawali sobie sprawę z tego, że Maryja będąc Matką „Jednorodzonego Syna Bożego” (J 3:18) jest zarazem Matką „Jednorodzonego Boga” J 1:18. Wiedzieli, że Ona będąc „Matką (…) Pana” (Łk 1:43) jest Matką Tego, który jest „prawdziwym Bogiem” 1J 5:20.

Tego typu świadectwo pozostawił nam Ignacy Antiocheński (†107), uczeń Apostoła Jana, który poniósł śmierć męczeńską. Przytaczamy jego słowa, w których wyraża on wiarę w Bóstwo Chrystusa i w to, że Maryja jest Matką Jezusa, Boga i człowieka:

„Jeden jest Lekarz cielesny i zarazem duchowy, zrodzony i niezrodzony, przychodzący w ciele Bóg, w śmierci życie prawdziwe, zrodzony z Maryi i zrodzony z Boga, najpierw podległy cierpieniu, a teraz mu już nie podlegający, Jezus Chrystus, nasz Pan” („Do Kościoła w Efezie” 7:2).


Czy prawdą wobec tego jest to, że potrzebny był aż IV wiek, jak twierdzą Świadkowie Jehowy, aby widzieć w Maryi „Matkę Bożą”, a w Jezusie Boga?

Oto pisarze wczesnochrześcijańscy, których cytaty będziemy przytaczać w tym opracowaniu:

Justyn Męczennik

Ireneusz z Lyonu

Klemens Aleksandryjski

Tertulian

Hipolit

Orygenes


Inne pisma wczesnochrześcijańskie.
Justyn Męczennik
Justyn Męczennik (100-163) zdaje się wskazywać na bezgrzeszność Maryi. Przeciwstawia on grzesznej Ewie, która była stworzona jako niepokalana, Maryję, która nie uległa pokusom i też była niepokalana:

„Zrozumieliśmy, że [Chrystus] stał się człowiekiem przez Dziewicę, by owo nieposłuszeństwo wężowe tą samą drogą, jaką się rozpoczęło, również do końca dobiegło. Ewa bowiem jako dziewica nienaruszona poczęła słowo wężowe i zrodziła nieposłuszeństwo i śmierć. Wiarę natomiast i radość poczęła Dziewica Maryja, gdy jej anioł Gabriel zwiastował dobrą nowinę (...) Tedy z niej narodził się Ten, o którym, jak wykazałem, tyle Pismo mówiło, przez którego Bóg zatraca Węża i podobnych do niego aniołów i ludzi...” („Dialog z Żydem Tryfonem” II:100,4-6).


Justyn bardzo mocno podkreśla to, że Maryja jest Dziewicą. Nazywa ją tak dziesiątki razy. Ponieważ też nie pisze nic o ewentualnych Jej kolejnych dzieciach, to można wnioskować, iż według niego Ona pozostała taką na zawsze:

„A zatem wyrażenie: ‘Oto Dziewica będzie brzemienna’ znaczy, że Dziewica pocznie, z nikim się nie łącząc; gdyby się bowiem z kimkolwiek złączyła, już by więcej nie była dziewicą. Oto Moc Boża zstąpiła na Dziewicę, cieniem ją swoim okryła i uczyniła brzemienną, nie naruszając jej dziewictwa” („Apologia” I:33,4).


Ireneusz z Lyonu
Ireneusz z Lyonu (130-202), tak jak Justyn, wskazuje na bezgrzeszność Maryi. Przeciwstawia on grzesznej Ewie, która była stworzona jako niepokalana, Maryję, która nie uległa pokusom i również była niepokalana. Uczy on też o Maryi jako ‘współodkupicielce’, poprzez Jej akt zrodzenia Jezusa:

„Syn Boży miał się stać Synem Człowieczym, on jako Czysty, miał na czystej drodze otworzyć czyste łono matki (Wj 13:2), to łono, które ludzi odrodziło ku Bogu i które on sam czystym uczynił” („Przeciw herezjom” IV:33,11; patrz też III:21,10);


„Odpowiednio dotyczy to także Maryi dziewicy, która okazała się posłuszna: ‘Oto ja służebnica...’ [Łk 1:38]. Ewa przeciwnie, okazała się nieposłuszna, nie posłuchała bowiem, gdy była jeszcze dziewicą. Tak jak tamta, mając za męża Adama, była w tym czasie dziewicą (...) i gdy okazała się nieposłuszna, stając się przyczyną śmierci dla całego rodzaju ludzkiego, tak Maryja, mając wyznaczonego męża, będąc jednak dziewicą okazała się posłuszna i stała się przyczyną zbawienia dla siebie i całego rodzaju ludzkiego. (...) Tak samo i węzeł nieposłuszeństwa Ewy znalazł swoje rozwiązanie przez posłuszeństwo Maryi. Co bowiem Ewa dziewica przez niewiarę związała, to Maryja dziewica przez wiarę rozwiązała” (jw. III:22,4);
„Przez nieposłuszną dziewicę człowiek został uderzony, upadł i umarł. Również przez Dziewicę posłuszną Słowu Bożemu człowiek (...) na nowo odzyskał życie. (...) Słuszną i konieczną rzeczą było, aby Adam został odnowiony w Chrystusie (...) i aby Ewa została odnowiona w Maryi. Aby Dziewica, zostawszy obrończynią dziewicy, zmazała i obaliła nieposłuszeństwo dziewicy przez swe posłuszeństwo Dziewicy” („Wykład Nauki Apostolskiej” 33).
Ireneusz wspomniał też na podstawie Iz 66:7, że Maryja była wolna od bólów porodowych (bóle te są karą za grzech Ewy - Rdz 3:16). Przez to ukazał uchronienie Jej przez Boga od wszelkiego grzechu, a więc i pierworodnego:

„W innym miejscu mówi także o jego narodzeniu ten sam prorok: Zanim ta, która ma rodzić urodzi i zanim nadejdą bóle, wyjdzie (na świat) chłopiec [Iz 66:7]. Oznaczył przez to jego niezwykłe zrodzenie przez dziewicę” (jw. 54).


Ireneusz pisał również o zachowaniu dziewictwa przez Maryję:

„Tego znaku człowiek [król Achaz] w ogóle nie żądał (por. Iz 7:12) i w ogóle nie liczył, że dziewica pozostając dziewicą ‘pocznie i porodzi syna’, że ten syn będzie ‘Bogiem z nami’.” („Przeciw herezjom” III:19,3).


Biskup z Lyonu wskazał też, że Maryja jest Matką Bożą, choć wprost nie użył tego określenia:

„Mówi bowiem, oto dziewica pocznie i porodzi Syna, a ten istniejąc jako Bóg, będzie z nami” („Wykład Nauki Apostolskiej” 54).


Klemens Aleksandryjski
Klemens Aleksandryjski (150-212) nie dość, że Maryję nazywa „Najświętszą Dziewicą”, to na dodatek odrzuca to, by Jezus i Ona mogli „uwikłać się w zło”, a tym wskazuje na Jej bezgrzeszność:

„Jeśli same narodziny są czymś złym, to powinni też bluźniercy uznać, że Pan uczestnicząc w narodzinach uwikłał się w zło oraz że Najświętsza Dziewica, która Pana urodziła, też uwikłała się w zło!” („Kobierce” III:102,1).


Klemens pisał, że Maryja po urodzeniu Jezusa pozostała nadal dziewicą:

„Ale podobno szerokim masom, i to do dnia dzisiejszego wydaje się, że Maryja była położnicą dlatego, że urodziła dziecko, choć położnicą nie była, ponieważ już po urodzeniu Dzieciątka, gdy była doglądana przez położną, jak powiadają niektórzy, znaleziono ją dziewicą. Takimi są dla nas Pisma Pana, które wydają na świat prawdę i pozostają dziewicze, bo ukrywają tajemnice prawdy. ‘Ona urodziła i nie urodziła zarazem’ - mówi Pismo - ponieważ poczęła z samej siebie, nie z kontaktu z mężczyzną” („Kobierce” VII:93,7-94,2).


Klemens wskazuje też kim są Juda i Jakub (Mt 13:55), których dziś niektórzy ludzie uważają za braci Jezusa:

„Juda, który napisał list (...) był bardzo pobożny i chociaż znał swe pokrewieństwo z Panem, nie twierdził, iż jest Jego bratem. Lecz cóż twierdził: ‘Juda, sługa Jezusa Chrystusa, brat zaś Jakuba’ [Jud 1]” (In epist. Iudae catolica).


Tertulian
Tertulian (155-220) zestawia Ewę, bezgrzeszną do momentu złamania Bożego prawa (uwierzyła szatanowi), z Maryją, która uwierzyła aniołowi. Sugeruje tym jej bezgrzeszność:

„Tak jak Ewa uwierzyła wężowi, tak Maryja uwierzyła aniołowi. Przestępstwo, które popełniła ta pierwsza, druga poprzez swoją wiarę zmazała” („O ciele Chrystusa” 17:2).


Tertulian wskazuje też, że Jezus rodząc się z Maryi był równocześnie Bogiem i człowiekiem. Przez to uznaje on Ją jako Matkę Bożą:

„wierzymy w jednego Boga, lecz w pewnym uporządkowaniu, jakie nazywamy ‘ekonomią’, wedle której jedyny Bóg może mieć Syna, Słowo pochodzące od Niego (...) zostało posłane przez Ojca do Dziewicy i z niej się narodziło jako Bóg i człowiek, syn człowieczy i Syn Boży, nazwany Jezusem Chrystusem. (...) On to później zgodnie ze swą obietnicą posłał od Ojca Ducha Świętego, Pocieszyciela, by uświęcał w wierze tych, którzy wyznają Ojca, Syna i Ducha Świętego” („Przeciw Prakseaszowi” 2:1);


„Ten promień Boga, jak przedtem zawsze przepowiadano, zstąpił do dziewicy, i w jej łonie uformowany jako ciało rodzi się jako człowiek złączony z Bogiem” („Apologetyk” 21:14).
Wydaje się, że Tertulian, który nie uznawał dziewictwa Maryi po urodzeniu Chrystusa („O ciele Chrystusa” 23), uważał iż „bracia Jezusa” to jego „krewni”, a nie synowie Maryi (nie pisze on, że Ona była ich matką):

„[Jezus] nie tyle zaprzeczył istnieniu krewnych, o ile zrezygnował z nich. A więc, gdy najpierw zapytał: ‘Kto jest mi matką i jacy to są mi braćmi?’ [Mt 12:48] dodając ‘Jeśli nie ci, którzy słuchają moich słów i wypełniają je’, przeniósł imiona krewnych na innych, których uważał za bliższych sobie z powodu ich wiary. (...) czy tym samym zaprzeczył pokrewieństwa tym, którzy byli Jego krewnymi? (...) Przez to, że adoptował innych, nie negował pokrewieństwa swych krewnych” („Przeciw Marcjonowi” IV:19,11-13).


Hipolit
Hipolit (ok. 170-235) nazywa wprost Maryję „Matka Bożą”:

„Józef (...) zaręczony z Maryją stał się świadkiem Matki Bożej” („Błogosławieństwo Jakuba”; cytat wg „Matka Pana” Ks. R. Laurentin, Warszawa 1989 s. 253);


„Tytuł ten znajduje się również w homilii In Canticum 4,16 (wg wersji syryjskiej opublikowanej przez G. Bonwetscha)” (jw. s. 253).
Pisze on o Maryi jako świętej i bezgrzesznej Dziewicy, wskazując też, że z Niej narodził się Bóg:

„Wierzymy, bracia, zgodnie z tradycją apostolską, że Bóg - Słowo zstąpił z nieba na świętą Dziewicę Maryję, aby przyjąć z niej ciało i wziąć ludzką duszę, duszę rozumną, a stawszy się człowiekiem we wszystkim, z wyjątkiem grzechu, wybawić Adama, który upadł i udzielić nieśmiertelności tym ludziom, którzy uwierzyli w jego imię. (…) Tak więc, jak zostało zapowiedziane, objawiło się ono [Słowo] teraz z Dziewicy i Ducha Świętego i stało się nowym człowiekiem; ma w sobie cechy niebieskie, jako Słowo i ludzkie, jako człowiek, który przybrał ciało z Adama za pośrednictwem Dziewicy. Tak przyszło na świat, objawiło się jako Bóg wcielony, narodziło się jako doskonały człowiek” („Przeciw Noetosowi” 17);


„Słowo Boże bowiem jako byt bezcielesny, przyodziało się w święte ciało wzięte ze świętej Dziewicy” („O Antychryście” 4:1);
„ze świętej Dziewicy wyrósł owoc, który nie narodził się z nasienia, lecz począł się z Ducha Świętego” („O Antychryście” 8:1);
„Pan jest bez grzechu, będąc z drzewa nie podlegającego zepsuciu według człowieczeństwa, mianowicie z Dziewicy i z Ducha Świętego” („Homilia o Psalmach” 70).
Orygenes
Orygenes (185-254) pisał o Maryi jako Dziewicy i choć wspomina braci Jezusa, to jednak nie uważał ich za Jej synów:

„nie urodzili się z Maryi. A i żaden tekst Pisma o tym nie wspomina!” („Homilie o Ewangelii św. Łukasza” 7:4);


„Paweł natomiast (...) powiada, że widział owego Jakuba ‘brata Pańskiego’ [Ga 1:19] nie tyle z więzów krwi, co ze wspólnego wychowania, pokrewieństwa obyczajów i wyznawania tej samej nauki” („Przeciw Celsusowi” I:47);
„Wielu ludzi zastanawia się, jak Jezus mógł mieć braci, skoro Maria aż do śmierci pozostała dziewicą. Jezus nie miał naturalnych braci, bo ani dziewica nie urodziła nikogo innego, ani On sam nie był synem Józefa” („Komentarz do Ewangelii św. Jana” frag. 31);
„Jeśli bowiem, zgodnie z opinią ludzi wypowiadających słuszne poglądy na osobę Maryi nie miała ona żadnego innego syna poza Jezusem, a Jezus mówi do Matki: ‘Oto Twój Syn’ - nie zaś ‘Oto i ten jest Twoim synem’...” („Komentarz do Ewangelii św. Jana” I:4,23);
„Słuszną rzeczą jest uznać w Jezusie pierwociny dziewictwa dla mężczyzn, a w Maryi dla kobiet” („Komentarz do Ewangelii według św. Mateusza” 10:17).
Orygenes kilkakrotnie używa określenia „Matka Boża” (In. Ep. ad Rom., „Homilie o Ewangelii św. Łukasza” frag. 49; patrz „Matka Pana” Ks. R. Laurentin, Warszawa 1989 s. 253).

Historyk chrześcijański Sokrates Scholastyk (380-450) o tym pisał następująco:

„Również w pierwszym tomie komentarzy do Listu Apostoła do Rzymian, objaśniając, w jakim sensie Maryja nazywana jest Bogarodzicą, przeprowadził obszerne studium tego zagadnienia” („Historia Kościoła” VII:32).
Orygenes komentując słowa „łaski pełna” (Łk 1:28) stwierdził, że dla Maryi „ta łaska usuwa tamten ból [rodzenia z Rdz 3:16]”, który był karą za grzech Ewy („Homilie o Ewangelii św. Łukasza” frag. 12). Uznał więc on na podstawie tekstu Łk 1:28 bezgrzeszność Maryi.
Potwierdza on też nasze rozumienie J 19:26-27, tzn., że Maryja jest naszą Matką:

„Pierwocinami wszystkich Pism są Ewangelie, a pierwszą z nich jest Ewangelia Jana. Nikt nie może zrozumieć jej znaczenia, jeśli nie spoczął na piersi Jezusa i nie otrzymał od Niego Maryi za Matkę. Ten zatem kto ma być drugim Janem, powinien stać się takim aby Jezus mógł go nazywać jak Jana ‘drugim Jezusem’. Jeśli bowiem, zgodnie z opinią ludzi wypowiadających słuszne poglądy na osobę Maryi nie miała ona żadnego innego syna poza Jezusem, a Jezus mówi do Matki: ‘Oto Twój Syn’ - nie zaś ‘Oto i ten jest Twoim synem’ - to tak jakby powiedział: ‘Ten oto jest Jezusem, którego zrodziłaś’. Każdy bowiem kto się stał doskonały, ‘już nie żyje, lecz żyje w nim Chrystus’ (Ga 2:20); a skoro Chrystus w nim żyje, to powiedziano o nim do Maryi: ‘Oto Twój syn - Chrystus’.” („Komentarz do Ewangelii św. Jana” I:4,23).


Inne pisma wczesnochrześcijańskie
Również inni pisarze wczesnochrześcijańscy wspominali o Maryi. Przykładowo Cyprian z Kartaginy (200-258) wskazał pośrednio na Maryję jako Matkę Bożą:

„Ten miał być znak narodzenia jego, że z Dziewicy miał się narodzić człowiek i Bóg, syn człowieka i Boga - Iz 7:10-15. Przepowiedział Bóg, że to nasienie, które miało zetrzeć głowę diabła, miało pochodzić z niewiasty; Rdz 3:14-15” („Do Kwiryna” 2:9).


Z III wieku pochodzi znana modlitwa, w której Maryja nazwana jest „Matka Bożą“ i w której uznawane jest Jej pośrednictwo:

„Pod Twoją obronę uciekamy się Święta Boża Rodzicielko (Theotokos)...”.


Historyk chrześcijański Sokrates Scholastyk (380-450) wspomniał o tym, że od dawna Maryję zwie się „Matką Bożą”:

„Ufając w to dawni pisarze nie wahali się nazywać Maryi Bogarodzicielką” („Historii Kościoła” VII:32).


Wcześniej, w II wieku, Arystydes pisał o Maryi „świętej Dziewicy”:

„Chrześcijanie natomiast biorą swój początek od Pana Jezusa Chrystusa. Wyznają w Duchu Świętym, że jest On Synem Boga Najwyższego; zstąpił z nieba dla zbawienia ludzi i został zrodzony ze świętej Dziewicy, bez udziału nasienia i nieskażony, przyjął ciało i ukazał się ludziom, aby odstąpili od błędu politeizmu” („Apologia” 15:1; wg tekstu greckiego).


Nawet apokryfy z II wieku (nie zawsze zgodne z nauką Kościoła) podkreślały „świętość Dziewicy” i to, iż Ona urodziła Jezusa, który jest Bogiem. Oto jeden z tekstów:

„To wiemy: nasz Pan i nasz Zbawiciel Jezus Chrystus [to] Bóg, Syn Boży (...) Pan Bóg, Syn Boży - wierzymy: [to jest] Słowo, które stało się ciałem ze świętej Dziewicy Maryi; w jej łonie był noszony, z Ducha Świętego [poczęty] i nie z żądzy ciała, lecz z woli Boga narodził się…” („List Apostołów” 3 [ok. 160-180]).


Widzimy z powyższego, że wiele z tego, w co wierzymy dziś o Maryi, było obecne w pismach wczesnochrześcijańskich II i III wieku. Nieuprawnione jest więc stwierdzenie Świadków Jehowy, że nasza wykładnia pochodzi z okresu po IV wieku. Nie wierzymy też tak jak Towarzystwo Strażnica (od XIX wieku) w Maryję „jedynie jako pokorną kobietę” i „biologiczną matkę Jezusa” (patrz powyżej).
Teksty pisarzy wczesnochrześcijańskich przytaczano według:

Apologia. Dialog z Żydem Tryfonem. Święty Justyn filozof i męczennik” Ks. A. Lisiecki, Poznań 1926;

Wykład Nauki Apostolskiej. Ireneusz z Lyonu” przekład W. Myszor, Kraków 1997;

„Św. Ireneusz z Lyonu. Bóg w Ciele i Krwi” tłum. W. Myszor, Kraków 2001;

„Klemens Aleksandryjski, Kobierce” tłum. J. Niemirska-Pliszczyńska, Warszawa 1994;

„Apologetyk” dr J. Sajdak, Poznań 1947;

„Trójca Święta. Tertulian. Przeciw Prakseaszowi. Hipolit. Przeciw Noetosowi” E. Buszewicz, S. Kalinkowski, Kraków 1997;

„Demonologia w nauce Ojców Kościoła. Hipolit, O Antychryście” tłum. S. Kalinkowski, Kraków 2000;

Komentarz do Ewangelii według św. Jana, Orygenes” przekł. S. Kalinkowski, Warszawa 1981;

Homilie o Ewangelii św. Łukasza, Orygenes” przekł. S. Kalinkowski, Warszawa 1986;

Komentarz do Ewangelii według św. Mateusza, Orygenes” przekł. K. Augustyniak, Kraków 1998;

Komentarz do Ewangelii według Mateusza, Orygenes” przekł. K. Augustyniak, Kraków 2002;

Przeciw Celsusowi, Orygenes” przekł. S. Kalinkowski, Warszawa 1986;

„Ojcowie Apostolscy” tłum. A. Świderkówna, Warszawa 1990;

„Św. Cyprian. Pisma I. Traktaty” tłum. Ks. dr J. Czuj, Poznań 1937;

Historia Kościoła. Sokrates Scholastyk” przekład S. J. Kazikowski, Warszawa 1986;

„Pierwsi Apologeci Greccy” tłum. ks. L. Misiarczyk, Kraków 2004;

„Apokryfy Nowego Testamentu. Listy i Apokalipsy Chrześcijańskie” pod red. Ks. M. Starowieyskiego, Kraków 2001.









©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna