Materiały do wykładu X z prawa międzynarodowego publicznego (20h). Semestr zimowy 2007/2008



Pobieranie 27.12 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar27.12 Kb.

Materiały do wykładu X z prawa międzynarodowego publicznego (20h). Semestr zimowy 2007/2008


UWAGA: Przykłady zaznaczone na niebiesko nie dotyczą Słuchaczy wykładu dla I roku USM administracji (na podbudowie nieprawniczej)
Incydent z dnia 16 września 2007 roku

Pracownicy amerykańskiej firmy Blackwater (świadczącej usługi m. in. w zakresie ochrony osób i mienia, która na podstawie umowy zawartej z rządem Stanów Zjednoczonych wykonywała pewne zadania w Iraku) otworzyli ogień do tłumu osób cywilnych na jednym z placów Bagdadu. W wyniku incydentu śmierć poniosło 17 osób.

Stany Zjednoczone co do zasady ponoszą odpowiedzialność prawnomiędzynarodową za działania pracowników kontraktowych w przypadkach podobnych do opisanego.
Porozumienie między Australią a Nauru z 1976 roku

Republika Nauru zawarła ze Związkiem Australijskim umowę międzynarodową na podstawie której jeden z sądów australijskich miał pełnić funkcje organu odwoławczego od rozstrzygnięć jednego z sadów Republiki Nauru. Jeżeli wyobrazić sobie sytuację, że ów sąd australijski - działając jako organ odwoławczy od orzeczenia SN Nauru – naruszył prawo międzynarodowe, wówczas odpowiedzialność za jego działanie obciążałaby nie Australię, lecz Nauru.


Sprawa Alvareza

Alvarez był obywatelem Meksyku podejrzanym o współudział w zabójstwie (na terytorium Meksyku) amerykańskiego agenta Drug Enforcement Administration.

Stany Zjednoczone toczyły z władzami Meksyku bezowocne negocjacje dotyczące sposobu prowadzenia postępowania w sprawie zbrodni, nie wystąpiły jednak z wnioskiem o wydanie Alvareza na podstawie obowiązującego między obu państwami traktatu o ekstradycji. Ostatecznie funkcjonariusze właściwych służb amerykańskich wynajęły niejakiego p. Sosa, byłego meksykańskiego policjanta, który porwał na terytorium Meksyku Alvareza i dostarczył go do Stanów Zjednoczonych. Stanom Zjednoczonym przypisać można odpowiedzialność za naruszenie normy prawa międzynarodowego, zakazującej państwu ścigania osób na terytorium innego państwa bez zgody tego ostatniego.
Orzecznictwo MTS

W sprawie działalności militarnej i paramilitarnej Stanów Zjednoczonych przeciwko Nikaragui (1986 rok), Nikaragua zarzucała Stanom Zjednoczonym naruszenie reguł traktatowych wiążących strony w relacjach wzajemnych tj., opisanych Kartą NZ podstawowych zasad prawa międzynarodowego: zasady zakazującej interwencji w sprawy wewnętrzne drugiego państwa, oraz zakazu użycia siły lub groźby użycia siły przeciwko całości terytorialnej lub niepodległości któregokolwiek państwa. Zdaniem Nikaragui Stany Zjednoczone naruszały wskazane zasady prawa międzynarodowego m. in. w ten sposób, że udzielały tzw. siłom contras (ugrupowaniom partyzanckim zwalczającym rząd i dążącym do przywrócenia obalonego reżimu) pomocy sprzętowej, finansowej i logistycznej. Nikaragua wnosiła m. in. o stwierdzenia, że wszelkie czyny contras (np. ataki na posterunki żołnierzy sił rządowych) mogą być przypisane Stanom Zjednoczonym.



MTS w wyroku stwierdził, że aby przypisać Stanom Zjednoczonym działania contras, konieczne jest wykazane, że Stany Zjednoczone sprawowały efektywną kontrolę nad działaniami Contras. Samo „finansowanie, organizowanie, szkolenie, czy wyposażanie” Contras, a także „wybór celów dla poszczególnych operacji i ich ogólne planowanie” – nie wystarcza dla przyjęcia, że w grę wchodzi „efektywna kontrola”.

Inymi słowy: Stanom Zjednoczonym można było przypisać odpowiedzialność np. za niezgodne z prawem międzynarodowym wspieranie ugrupowań rozłamowych w Nikaragui (stanowiące zabronione ingerowanie w sprawy drugiego suwerena), ale już nie za konkretne akty, których dopuściły się ugrupowania contras.


MTS potwierdził powyższe stanowisko w orzeczeniu z lutego 2007 roku w sprawie zastosowania konwencji o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa (wyrok MTS z dnia 26 lutego 2007 roku, Bośnia i Hercegowina v. Serbia i Czarnogóra)

W jednym z wątków tej sprawy MTS rozważał, czy Serbia i Czarnogóra ponosi odpowiedzialność za masakrę mieszkańców Srebrenicy, której dopuścili się bośniaccy Serbowie (VRS - oddziały wojskowe należące do nie uznanej przez społeczność międzynarodową tzw. Republiki Srpskiej). Pomimo stwierdzenia, że Republika Srpska w Bośni „znajdowała się pod wpływem” władz w Belgradzie, które bośniackim Serbom udzielały wsparcia finansowego oraz wsparcia w postaci dostaw broni - to jednak nie wykazano, by osoby, które dopuściły się zbrodni były całkowicie od władz Federacyjnej Republiki Jugosławii zależne (In the present case, the Court however cannot find that the persons or entities that committed the acts of genocide at Srebrenica had such ties with the FRY that they can be deemed to have been completely dependent on it).



W konsekwencji zatem, Trybunał nie przypisał Serbii odpowiedzialności za masakrę w Srebrenicy.
Art. 47 ust. 2 I Protokołu dodatkowego do Konwencji Genewskich

Określenie "najemnik" dotyczy każdej osoby, która:



(a) została specjalnie zwerbowana w kraju lub za granicą do walki w konflikcie zbrojnym;

(b) rzeczywiście bierze bezpośredni udział w działaniach zbrojnych;

(c) bierze udział w działaniach zbrojnych głównie w celu uzyskania korzyści osobistej i otrzymała od strony konfliktu lub w jej imieniu obietnicę wynagrodzenia materialnego wyraźnie wyższego od tego, które jest przyrzeczone lub wypłacane kombatantom mającym podobny stopień i sprawującym podobną funkcję w siłach zbrojnych tej strony;

(d) nie jest obywatelem strony konfliktu ani stałym mieszkańcem terytorium kontrolowanego przez stronę konfliktu;

(e) nie jest członkiem sił zbrojnych strony konfliktu;

(f) nie została wysłana przez państwo inne niż strona konfliktu w misji urzędowej jako członek sił zbrojnych tego państwa”.
Warto podkreślić, że jeńcom wojennym przysługują szczególne przywileje:

- jeńcy wojenni nie mogą być traktowani jak pospolici przestępcy. Nie powinni być zatem przetrzymywani w więzieniach, ale w obozach jenieckich. Nie powinni być także karani za sam udział w konflikcie zbrojnym,

- jeńcy wojenni powinni być stale chronieni przed każdym aktem gwałtu lub zastraszania, przed zniewagami i ciekawością publiczną,

- mają prawo do pozostawienia im rzeczy i przedmiotów osobistego użytku (z wyjątkiem broni i.t.d.),

- mają prawo do noszenia oznak rangi i przynależności państwowej,

- użycie broni przeciwko jeńcom wojennym (np. usiłującym zbiec) powinno być środkiem ostatecznym, zawsze poprzedzonym przez stosowne uprzedzenie,

- nie wolno zatrudniać żadnego jeńca wojennego przy pracach szkodliwych dla zdrowia bądź niebezpiecznych.
Art. 46 I Protokołu dodatkowego do Konwencji Genewskich

1. […] członek sil zbrojnych strony konfliktu, który znajdzie się we władzy strony przeciwnej w czasie uprawiania działalności szpiegowskiej, nie ma prawa do statusu jeńca wojennego i może być traktowany jako szpieg.



2. Członek sił zbrojnych strony konfliktu, który zbiera lub usiłuje zbierać na rzecz tej strony wiadomości na terytorium kontrolowanym przez stronę przeciwną, nie będzie uważany za uprawiającego działalność szpiegowską, jeżeli w tym czasie nosi umundurowanie swoich sił zbrojnych. […].
Sprawa Yeager v. Iran (Amerykańsko-Irański Trybunał Skargowy; 1987 rok)

Obywatel Stanów Zjednoczonych dochodził odszkodowania z tytułu bezprawnego wydalenia go z terytorium Iranu. Ekspulsji dokonali tzw. Strażnicy Rewolucji, którzy formalnie nie stanowili organu państwa irańskiego (nie byli formalnie jego funkcjonariuszami), aczkolwiek wykonywali pewne funkcje w zakresie administracji imigracyjnej w okresie porewolucyjnego chaosu, gdy nowy rząd nie był w stanie wykonywać efektywnie swych obowiązków (także w zakresie administracji imigracyjnej). Trybunał stwierdził, że Iran ponosi w tym przypadku odpowiedzialność za działania Strażników Rewolucji.
Sprawa Home Missionary Society (USA v. GBR; arbitraż, 1920 rok)

W 1898 roku władze brytyjskie nałożyły nowy podatek na rdzennych mieszkańców protektoratu Sierra Leone. Nałożenie podatku wywołało trwające kilka dni rozruchy, w toku których amerykańska misja została zniszczona a kilku misjonarzy zamordowanych. Stany Zjednoczone twierdziły, że odpowiedzialność za zajścia ponosi Wielka Brytania, jako że jej władze wiedziały o protestach, jakie wywołały same informacje o możliwości nałożenia nowego podatku. Powinny się zatem liczyć z możliwością rozruchów w następstwie wprowadzenia zmian w systemie podatkowym. W toku postępowania arbitrażowego stwierdzono, co następuje: „żadne państwo nie może ponosić odpowiedzialności za akty powstańców, jeżeli nie można mu postawić zarzutu naruszenia dobrej wiary bądź niedbalstwa przy tłumieniu powstania”.


Przykład dotyczący Floty Czarnomorskiej

Na podstawie umowy międzynarodowej zawartej w 1997 roku między Federacją Rosyjską a Republiką Ukrainy – to ostanie państwo wyraziło zgodę na stacjonowanie rosyjskiej Floty Czarnomorskiej w Sewastopolu w ciągu 20 lat (do 2017 roku).
Sprawa utworzenia protektoratu Czech i Moraw

10 marca [1939 roku] centralne władze czechosłowackie w Pradze ogłosiły rozwiązanie autonomicznego rządu Słowacji; obrażony przywódca słowacki, ksiądz Tiso, zwrócił się do Führera z prośbą o pomoc. Następnie premier czechosłowacki wyprosił audiencję w Berchtesgaden. Po straszliwych cięgach przed oknem ze szlifowaną szybą i po jednym z najbardziej spektakularnych przedstawień Hitlera, podczas którego nieprzytomnego gościa trzeba było cucić zastrzykami, prezydent Hácha pokornie zgodził się, że podziałowi jego kraju nie da się przeciwdziałać. Czechy i Morawy miały zostać protektoratem Niemiec; Słowacja – niepodległą republiką; Ruś Zakarpacka miała być oddana Węgrom”. [Norman Davies, Europa, Kraków 2003, s. 1056]


Sprawa statku Rainbow Warrior (Nowa Zelandia v. Francja; Trybunał Arbitrażowy, 1990

Dwoje agentów francuskiego Directorate General of External Security (będącego agendą francuskiego Ministerstwa Obrony) wysadziło w powietrze statek Rainbow Warrior należący do organizacji Greenpeace. Operacja, do której doszło w nowozelandzkim porcie w Auckland, związana była z działalnością Greenpeace, protestującej przeciwko przeprowadzaniu przez Francję prób z bronią jądrową na Pacyfiku.

W wyniku eksplozji śmierć poniósł jeden z członków załogi Rainbow Warrior.

W rozpatrywanym przypadku kwestia odpowiedzialności miała dwoisty charakter:

- Francja ponosiła odpowiedzialność prawnomiędzynarodową za działanie jej agentów, którzy naruszyli suwerenność Nowej Zelandii (w toku postępowania arbitrażowego orzeczono, że Francja winna zapłacić Nowej Zelandii kwotę 7 mln USD);

- sprawcy czynu ponosili odpowiedzialność karną w związku z zabójstwem, którego się dopuścili. Zostali oni skazani przez sąd nowozelandzki na karę 10 lat pozbawienia wolności.

Nowa Zelandia zawarła jednak z Francją porozumienie (rodzące po stronie tej ostatniej obowiązek prawnomiędzynarodowy) dotyczące sposobu odbywania kary przez skazanych. Zostali oni przekazani Francji z tym zastrzeżeniem, że przez trzy lata przebywać mieli we francuskiej bazie wojskowej na wyspie Hao.

W związku ze stanem zdrowia jednego z osadzonych (jego hospitalizacja na wyspie była utrudniona), Francja wyraziła zgodę na opuszczenie przezeń Hao, czym naruszyła prawnomiędzynarodowe zobowiązanie zaciągnięte wobec Nowej Zelandii.

Przyjmuje się, że choroba agenta nie była okolicznością nadzwyczajną, wyjątkową, taką, która nie dawała Francji możliwości wyboru. Podkreślono, że względy dobrej wiary wymagały przynajmniej podjęcia próby uzyskania zgody Nowej Zelandii na przeniesienie osoby.


Sprawa U.S.S. Chattanooga (1906 rok)

Amerykański oficer marynarki został trafiony przypadkową kulą, wystrzeloną przez członka załogi okrętu francuskiego stojącego w chińskim porcie. Francja zapłaciła odszkodowanie.


Naruszanie przestrzeni powietrznej Jugosławii

W 1946 roku amerykańskie samoloty wojskowe incydentalnie naruszały - z powodu złej pogody bądź uszkodzeń – przestrzeń powietrzną Jugosławii, pomimo braku upoważnienia w tej mierze ze strony państwa terytorium. Siły obrony powietrznej Jugosławii początkowo otwierały ogień do owych „zbłąkanych” samolotów. Dopiero po interwencji dyplomatycznej Stanów Zjednoczonych (powołującej się na „distress”), marszałek Tito wydał rozkaz powstrzymywania się z użycie siły w podobnych sytuacjach.


Sprawa sporu rosyjsko-tureckiego z 1912 roku (Trybunał Arbitrażowy)

Trybunał wskazał, że Państwo może powołać się na stan wyższej konieczności dla usprawiedliwienia opóźnień w spłacie długów, o ile wykaże, że zapłacenie dłużnej sumy byłoby dlań „niszczące”.


Sprawa tankowca Torrey Canyon z 1967 roku

Liberyjski tankowiec osiadł na mieliźnie w pobliży wybrzeży Kornwalii (poza brytyjskim morzem terytorialnym). Brytyjczycy zbombardowali wrak zatapiając go – miało to zapobiec poważnej katastrofie ekologicznej. Działanie to nie spotkało się z żadnymi protestami ze strony społeczności międzynarodowej.


Sprawa amerykańskiego personelu dyplomatycznego i konsularnego w Teheranie

(Stan faktyczny został dokładniej omówiony wcześniej) W akcie odwetu za naruszenie przez władze irańskie norm prawa międzynarodowego dotyczących ochrony personelu dyplomatycznego i konsularnego, prezydent Stanów Zjednoczonych Jimmy Carter podjął (dnia 14 listopada 1979 roku) decyzję o zamrożeniu wszystkich rządowych irańskich aktywów w bankach amerykańskich. Działanie to – samo w sobie nielegalne – uznać należy za dozwolone przez prawo międzynarodowe działanie odwetowe.


Sprawa aneksji chińskiej prowincji Szantung

W końcu XIX w. dwaj niemieccy misjonarze zostali zamordowani w Chinach. Władze niemieckie twierdziły, że Chiny nie zapewniły misjonarzom należytej ochrony i nie ukarały sprawców czynu, naruszając tym samym prawo międzynarodowe, określające pewien minimalny standard traktowania cudzoziemców (ten minimalny standard wymaga m. in., by cudzoziemcom zapewnić należytą ochronę i karać sprawców przestępstw przeciwko cudzoziemcom). W 1898 roku Niemcy dokonały zaboru chińskiej prowincji Szantung, traktując to jako środek odwetowy za naruszenie prawa międzynarodowego przez Chiny.



Uznać należy, że zajęcie Szantungu nie spełniało warunku proporcjonalności represaliów.







Pobieranie 27.12 Kb.





©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna