Materiały do wykładu X z prawa międzynarodowego publicznego. Semestr zimowy 2007/2008



Pobieranie 30.29 Kb.
Data06.05.2016
Rozmiar30.29 Kb.

Materiały do wykładu X z prawa międzynarodowego publicznego. Semestr zimowy 2007/2008


Art. 5 konwencji wiedeńskiej o stosunkach konsularnych z 1963 roku

Funkcje konsularne polegają na:



a) ochronie w państwie przyjmującym interesów państwa wysyłającego oraz jego obywateli [...] w granicach dozwolonych przez prawo międzynarodowe;

b) popieraniu rozwoju stosunków handlowych, gospodarczych, kulturalnych i naukowych między państwem wysyłającym a państwem [...];

c) zapoznawaniu się wszelkimi legalnymi sposobami z warunkami i rozwojem życia handlowego, gospodarczego, kulturalnego i naukowego państwa przyjmującego, zdawaniu z tego sprawy rządowi państwa wysyłającego oraz udzielaniu informacji osobom zainteresowanym;

d) wydawaniu paszportów i dokumentów podróży obywatelom państwa wysyłającego, jak również wiz lub odpowiednich dokumentów osobom, które pragną udać się do państwa wysyłającego;

e) udzielaniu pomocy i opieki obywatelom państwa wysyłającego, zarówno osobom fizycznym, jak i prawnym;

f) działaniu w charakterze notariusza i urzędnika stanu cywilnego oraz wykonywaniu podobnych czynności, jak również pewnych funkcji o charakterze administracyjnym, jeżeli nie sprzeciwiają się temu ustawy i inne przepisy państwa przyjmującego;

g) ochronie interesów obywateli państwa wysyłającego, zarówno osób fizycznych, jak i prywatnych, w sprawach spadkowych, na terytorium państwa przyjmującego, zgodnie z ustawami i innymi przepisami tego państwa;

h) ochronie [...] interesów małoletnich i innych osób nie posiadających pełnej zdolności do czynności prawnych, obywateli państwa wysyłającego, w szczególności gdy zachodzi potrzeba ustanowienia nad nimi opieki lub kurateli;

i) z zastrzeżeniem przestrzegania praktyki i procedury obowiązujących w państwie przyjmującym - zastępowaniu lub zapewnianiu odpowiedniego zastępstwa obywateli państwa wysyłającego przed sądami lub innymi władzami państwa [...];

j) przesyłaniu sądowych i pozasądowych dokumentów oraz wykonywaniu rekwizycji sądowych [...];

k) wykonywaniu przewidzianych przez ustawy i inne przepisy państwa wysyłającego praw nadzoru i inspekcji w odniesieniu do statków morskich i rzecznych posiadających przynależność państwową państwa wysyłającego oraz statków powietrznych zarejestrowanych w tym państwie, jak również w stosunku do ich załóg;

l) udzielaniu pomocy statkom morskim, rzecznym i powietrznym wymienionym w punkcie k) niniejszego artykułu, jak również ich załogom [...];

m) wykonywaniu powierzonych urzędowi konsularnemu przez państwo wysyłające wszelkich innych funkcji, których nie zakazują ustawy i inne przepisy państwa przyjmującego lub którym państwo to nie sprzeciwia się lub też które są przewidziane w umowach międzynarodowych obowiązujących między państwem wysyłającym a państwem przyjmującym”.
Sprawa Koeppel and Koeppel v. Nigeria (sąd Stanów Zjednoczonych, 1989 rok)

W sprawie tej orzeczono, że niezgodne z prawem Stanów Zjednoczonych i niezgodne z prawem międzynarodowym udzielenie przez nigeryjskiego konsula generalnego schronienia (azylu) obywatelowi Nigerii, było aktem dokonanym w ramach czynności konsularnych i chronionym immunitetem.


Sprawa Księżna Zizianoff v. Kahn (francuski Sąd Kasacyjny, 1928 rok)

W tym przypadku orzeczono, że amerykańskiemu urzędnikowi konsularnemu – który pozwany był w postępowaniu cywilnym w związku z zarzutem zniesławienia, spowodowanego ujawnieniem nieprawdziwych informacji co do przyczyn odmowy wydania wizy amerykańskiej - nie przysługiwał immunitet jurysdykcyjny.



Sprawa Faucompré v. Konsul Generalny RP w Lille


W sprawie tej sąd francuski uznał, że polskiemu urzędnikowi konsularnemu przysługuje immunitet w sporze wynikającym z umowy, dotyczącej wynajmu pomieszczenia konsularnego.
Sprawa Montwid-Białłozór v. Ivaldi (polski SN, 1925 rok)

Włoski attache wojskowy w Warszawie zawarł umowę najmu lokalu z osobą prywatną. W umowie zawarta została klauzula, że w razie ewentualnego sporu związanego z wykonywaniem umowy, dyplomata nie będzie powoływał się na przysługujący mu immunitet jurysdykcyjny.

W sprawie o eksmisję, wszczętej przeciwko dyplomacie (który nie płacił czynszu) przez właściciela lokalu, SN stwierdził, że „oczywistą jest rzeczą, że immunitet sądowy jest przywilejem nie osobistym tego, czy innego dyplomaty obcego państwa, a przywilejem samego państwa, a więc, [...] poseł [...] sam w tej dziedzinie rozporządzać nie może”. Zrzeczenie się w umowie immunitetu przez dyplomatę jest zatem prawnie bezskuteczne.

Sprawa Hart v. Helinski (sąd holenderski)

Helinski - członek misji dyplomatycznej Stanów Zjednoczonych w Hadze -domagał się od pewnego właściciela ziemskiego zwrotu nadwyżki zapłaconego przez siebie czynszu. Pozwany właściciel ziemski odmówił zwrócenia pieniędzy twierdząc, że dyplomata jest mu winien pewną kwotę z innego tytułu. Wystąpił jednocześnie z powództwem wzajemnym przeciwko dyplomacie, domagając się zasądzenia na jego rzecz należnej kwoty (z tego innego tytułu; mogła być to np. pożyczka).

W odpowiedzi na złożenie powództwa wzajemnego dyplomata podniósł m. in. w toku postępowania, że nie jest ono dopuszczalne, jako że państwo, które reprezentuje (tj. Stany Zjednoczone) nie zrzekło się wyraźnie immunitetu w stosunku do niego.

Sąd holenderski dopuścił jednak powództwo wzajemne twierdząc, że konwencja wiedeńska o stosunkach dyplomatycznych nie uzależnia wszczęcia postępowania sądowego przez dyplomatę od zgody państwa, które on reprezentuje. Skoro zatem dyplomata sam wszczyna postępowanie, to musi liczyć się z tym, że jego przeciwnicy procesowi będą się bronić w drodze wytaczania powództw wzajemnych.


Sprawa Yerodii (Kongo v. Belgia, MTS, 2002 rok)

Belgijski sędzia śledczy wydał międzynarodowy nakaz aresztowania niejakiego Abdulaye Yerodia Ndombasi, zarzucając mu m. in. współudział w popełnieniu zbrodni ludobójstwa. Nakaz został następnie przekazany innym państwom za pośrednictwem Interpolu.

W momencie wydania nakazu aresztowania Yerodia pełnił funkcję ministra spraw zagranicznych Konga.

Kongo wszczynając postępowanie przed MTS stwierdziło, że Belgia naruszyła prawo międzynarodowe w zakresie immunitetu personalnego, przysługującego wysokim urzędnikom państwowym.

MTS rozstrzygając spór wskazał, że wysocy urzędnicy państwowi są reprezentantami państwa, a ewentualne przywileje i immunitety nie są przyznawane dla ich osobistej korzyści, lecz w interesie państwa. Chodzi o to, że funkcje reprezentanta państwa może efektywnie sprawować tylko taka osoba, która nie musi obawiać się, że obce państwo pociągnie ją do odpowiedzialności karnej w związku z jakimkolwiek aktem tej osoby.

Sąd stwierdził następnie, że taki immunitet (personalny, związany z wykonywaniem funkcji wysokiego urzędnika państwowego) nie doznaje ograniczeń niezależnie od:



  • ciężar aktu, w związku z którym dana osoba może być ścigana,

  • jak również od tego, kiedy ten akt został popełniony (np. przed objęciem urzędu ministra spraw zagranicznych).

Sąd uznał w wreszcie, że samo wydanie międzynarodowego listu gończego naruszyło immunitet Yerodii (mógł on się obawiać, że zostanie aresztowany w państwie, do którego udaje się z oficjalną wizytą. Istnienie takiej obawy wpływać mogło zaś na sposób wykonywania przezeń obowiązków przedstawiciela państwa).
Sprawa Ariela Sharona (belgijski Sąd Najwyższy, 2003 rok)

W 1982 roku w czasie wojny w Libanie doszło do masakry w obozach uchodźców Sabra i Shatila. Grupa libańskich chrześcijan (tzw. Falanga Maronicka), przystąpiła do kontrolowania obozów palestyńskich uchodźców, poszukując w nich członków OWP. Wsparcia udzielały im oddziały armii izraelskiej pozostających pod rozkazami ministra obrony Izraela – Sharona. Doszło do masakry cywilnych uchodźców (różne dane: od 600 do 2.000 ofiar).

Kiedy w 2001 roku Sharon został premierem Izraela, grupa mieszkających w Belgii Palestyńczyków podjęła kroki zmierzające do wszczęcia przed sądami belgijskimi postępowania karnego przeciwko Sharonowi.

Sąd Najwyższy uznał jednak, że prowadzenie takiego postępowania byłoby sprzeczne z prawem międzynarodowym, które urzędującym szefom rządów przyznaje pełny immunitet personalny w sprawach cywilnych.



Art. 27 Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego

1. Niniejszy statut ma równe zastosowanie do wszystkich osób, bez jakichkolwiek różnic wynikających z pełnienia funkcji publicznej. W szczególności pełnienie funkcji głowy państwa czy szefa rządu, członka rządu czy parlamentu, wybieralnego przedstawiciela lub funkcjonariusza państwowego w żadnym razie nie może zwolnić sprawcy od odpowiedzialności karnej przewidzianej niniejszym statutem, ani nie może samo w sobie stanowić podstawy do zmniejszenia wymiaru kary.



2. Immunitety i inne przywileje związane z pełnieniem funkcji publicznej danej osoby, przewidziane przez prawo krajowe lub międzynarodowe, nie stanowią przeszkody do wykonywania jurysdykcji Trybunału wobec takiej osoby”.
Sprawa Charlesa Taylora

Dnia 16 stycznia 2002 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych podpisała z rządem Sierra Leone umowę międzynarodową, na podstawie której utworzono Specjalny Sąd Karny dla Sierra Leone (SSKSL). Jego zadaniem jest osądzenie sprawców najpoważniejszych naruszeń międzynarodowego prawa humanitarnego i prawa Sierra Leone popełnionych w tym państwie po dniu 30 listopada 1996 roku (w toku konfliktu wewnętrznego).

W 2003 roku Prokurator SSKSL wydał nakaz aresztowania urzędującego wówczas prezydenta Liberii Charlesa Taylora (Zgodnie z art. 6 ust. 2 Statutu Specjalnego Sądu Karnego dla Sierra Leone: „Pełnienie przez oskarżonego funkcji publicznej, czy to jako głowa państwa, czy jako członek rządu, nie stanowi okoliczności wpływającej na zakres odpowiedzialności, ani też na wymiar kary”). Wskazywano, że ponosi on odpowiedzialność za destabilizowanie sytuacji w Sierra Leone, w szczególności zaś za: dokonywanie zabójstw, akty przemocy, wykorzystywanie dzieci jako żołnierzy, porwania, przymuszanie do pracy, niszczenie mienia, ataki na osoby prowadzące akcje udzielania pomocy humanitarnej. Taylor ponosi odpowiedzialność pośrednią: jako prezydent Liberii podejmował decyzję o udzielaniu wsparcia (głównie finansowego) rebeliantom w Sierra Leone, którzy opisanych wyżej czynów bezpośrednio się dopuścili

W 2003 roku (już po wydaniu nakazu aresztowania) Taylor zrezygnował z urzędu i przyjął azyl polityczny udzielony mu przez władze nigeryjskie. W 2006 roku po wyborach prezydenckich w Liberii, Nigeria wydała go władzom w Monrovii, te zaś, przekazały go SSKSL. Postępowanie sądowe rozpoczęło się w czerwcu 2007 roku (Prokurator Sądu zamierzał przedstawić 193 świadków). Obecnie trwa przerwa w postępowaniu – do dnia 7 stycznia 2008 roku.

W oficjalnym oświadczeniu biura prokuratorskiego stwierdzono, że: „That Charles Taylor will now face justice is the very embodiment of the maxim that no one is above the law.”

http://www.sc-sl.org/index.html
Sprawa Pinocheta (brytyjska Izba Lordów, 1999 rok)

Senator Pinochet, była głowa państwa chilijskiego, przybył do Wielkiej Brytanii na kurację. W tym czasie władze hiszpańskie złożyły u władz brytyjskich wniosek o ekstradycję Senatora. Wskazywały w nim, że w Hiszpanii toczy się przeciwko niemu postępowanie karne związane z postawionymi mu zarzutami autoryzowania aktów tortur w stosunku do obywateli hiszpańskich (akty tortur miały być dokonane wówczas, gdy Pinochet był głową państwa).

W toku postępowania ekstradycyjnego Senator podniósł zarzut przysługującego mu, jako byłej głowie państwa, immunitetu jurysdykcyjnego w sprawach karnych.

Izba Lordów przyjmując podaną wyżej definicję immunitetu materialnego musiała odpowiedzieć na pytanie, czy wydawanie rozkazów w przedmiocie torturowania przeciwników politycznych można uznać za „akt w ramach pełnionych funkcji urzędowych”.



Izba Lordów uznała, że akty kryminalne zakazane przez prawo międzynarodowe (takie jak np. akty tortur, ludobójstwa, zbrodnie przeciwko ludzkości) nie mogą być uznane za „akty mieszczące się w ramach pełnionych funkcji urzędowych”.

Pinochetowi immunitetu zatem nie przyznano.



John Doe v. Roman Catholic Diocese of Galveston-Houston (U.S. District Court for the Southern District of Texas, 2005 rok)

Powodami w tej sprawie cywilnej były trzy osoby twierdzące, że w połowie lat 90-tych ubiegłego stulecia, na terenie diecezji Galveston-Houston były wykorzystywane seksualnie przez niejakiego Juan Carlos Patino Arango – studiującego w tamtym czasie w miejscowym seminarium.

Jednym z pozwanych w tej sprawie był kardynał Ratzinger (obecny papież Benedykt XVI). Powodowie wskazywali, że jako ówczesny Prefekt Kongregacji Nauki i Wiary (a zatem osoba odpowiedzialna za badanie wszelkich przypadków nadużyć seksualnych dokonywanych przez duchownych) opracował i wprowadzał w życie plan ukrywania przed opinią publiczna skandali seksualnych, w które zamieszane miały być osoby związane ze stanem duchownym.

W orzeczeniu z dnia 22 grudnia 2005 roku sąd uznał, że Benedyktowi XVI – jako głowie suwerennego państwa: Stolicy Apostolskiej - przysługuje immunitet jurysdykcyjny w sprawach cywilnych.


Przykład

Jeżeli obywatel RP pozywa przed sądem polskim Koreę Płn. domagając się odszkodowania za szkodę, którą poniósł na skutek nie wydania mu wizy wjazdowej przez wydział konsularny ambasady Korei w RP – sąd polski pozew odrzuci, jako że nie ma jurysdykcji w sprawie.


Klinghoffer v. S.N.C. Achille Lauro (Sąd Apelacyjny Stanów Zjednoczonych Trzeciego Okręgu, 1991 rok)

W 1985 roku statek pasażerski Achille Lauro został uprowadzony na Morzu Śródziemnym. Porywacze, którzy skierowali jednostkę do jednego z portów Egiptu, zabili pasażera Leona Klinghoffera: obywatela Stanów Zjednoczonych żydowskiego pochodzenia. Podejrzewano, że zaangażowany w przeprowadzenie akcji był niejaki Abdul Abbas, blisko powiązany z Organizacją Wyzwolenia Palestyny.

Żona Klinghoffera wystąpiła przed sądami Stanów Zjednoczonych z powództwem odszkodowawczym przeciwko armatorowi statku; armator z kolei przypozwał Organizację Wyzwolenia Palestyny. Bezpośrednio z powództwami odszkodowawczymi przeciwko OWP wystąpiło także dwóch innych pasażerów statku.

OWP podniosła zarzut przysługującego jej immunitetu suwerennego wskazując, że jest reprezentantem narodu palestyńskiego.



Sąd argument odrzucił wskazując, że nie można mówić o państwie, jeżeli m. in. (jak w przypadku OWP/Palestyny):

- nie ma ono określonego terytorium,

- nie ma stałej ludności,

- rząd nie wykonuje efektywnego władztwa wobec tego, co określone zostało mianem „Państwa Palestyńskiego” (Zachodni Brzeg Jordanu, Strefa Gazy, oraz Wschodnia część Jerozolimy znajdowały się wówczas pod pełną kontrolą Izraela),

- skoro nie ma określonego terytorium, stałej ludności, oraz efektywnego rządu, to nie można uznać, by Palestyna była w stanie utrzymywać stosunki z innymi państwami, które opierają się na wykonywaniu zobowiązań prawnych naturalnie towarzyszących faktowi uczestniczenia w społeczności międzynarodowej.

Na ostateczną konkluzję nie miała wpływu okoliczność, że OWP miała status obserwatora przy ONZ.


Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2007 roku (I CSK 6/07)

Powód zawarł umowę z ambasadą jednego państw członkowskich UE, której przedmiotem było wynajęcie domu z ogrodem w Konstancinie. Umowa została zawarta na czas określony (tj. pięć lat). Umowa została jednak zerwana przez ambasadę na 14 miesięcy przed jej wygaśnięciem. Wynajmujący (współwłaściciele nieruchomości) wnieśli sprawę do sądu wskazując jako pozwanego ambasadę. Powodowie domagali się zapłaty czynszu za 14 miesięcy.



Sąd Najwyższy utrzymał w mocy rozstrzygnięcia sądów niższych instancji odrzucające pozew bez merytorycznego rozpatrzenia. Stwierdził, że misja dyplomatyczna nie jest podmiotem odrębnym od państwa obcego. Państwo zaś (jako byt abstrakcyjny) działa przez swoje organy. O tym, jaki ma to być organ – decyduje jego prawo ojczyste. Rzeczą powoda jest właściwe wskazanie tego organu. Skoro powód nie wskazał właściwego organu, przeciwko któremu postępowanie miało się toczyć (a jak już podniesiono: organem takim nie jest ambasada), zasadnym było odrzucenie pozwu.









©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna