MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona14/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   50

krabon królewski

126


Krabon królewski

się całkowicie w gruncie, kry­jąc się chętnie pod muszlami i innymi iprzedmiotami. Z uwa­gi na małą ruchliwość obrasta­ją dość łatwo hydropolipami i innymi osiadłymi 'organizma­mi. K. a., 'zasiedlające pierwo­tnie ujścia rzek wzdłuż atlan­tyckich brzegów Ameryki od Kanady po Brazylię, zostały zawleczone przez człowieka min. do zachodnich wybrzeży Ameryki Północnej oraz 'do Europy. W Europie znane są obecnie z mórz: Azowskiego, Kaspijskiego, Północnego i Bał­tyckiego. W Polsce należą do pospolitych mieszkańców Zale­wu Wiślanego i Martwej Wisły. Utrzymują się także wzdłuż brzegów Zatoki Gdańskiej,

przede wszystkim w obrębie

portów. [L.2.]



krabon królewski, krab kam-czacki (Paralithodes camtscha-tica) — gatunek stawonoga z sekcji ->-pustelnikowców. Sam­ce rosną do 25 cm długości, osiągając ciężar do 7 kg. Sami­ce są znacznie mniejsze. K. k. żyją ponad 20 lat. Mają 4 pary bardzo długich odnóży tułowio­wych (V para jest szczątkowa), których 'długość u starszych

okazów dochodzi .do 150 cm. Silnie zwapniały i usiany cier­niami głowotułów ma kształt niemal kolisty z wysuniętą lek­ko .ku przodowi przednią kra­wędzią. Drobny i zaostrzony dziób .czołowy otoczony jest bocznymi kolcami. Odwłok u samic jest asymetryczny. K. k. odbywają wędrówki sezonowe na odległość 50—200 'km. Zwy­kle zimują na głębokości 100—

—250 m, a rozradzają się na płytkim dnie na głębokości 10—50 m. Zamieszkują chłodne wody północnego Pacyfiku, od Archipelagu Aleucteiego po wy­brzeża Korei 'oraz Stanów Zje­dnoczonych A.P. Mają donio­słe znaczenie użytkowe. Wydo­bycie ich w ostatnich latach oscyluje w granicach 60 000—

—90 000 ton rocznie, wykazując przejściowo tendencję zniżko­wą. Największe ilości wyławia­ją USA, Związek Radziecki oraz Japonia. [L.Ż.1



kraby (Brachyura) sekcja stawonogów z podrzędu -*cho-daczków. Obejmują formy o charakterystycznej, bardzo zwartej budowie. Mają pokry­ty litym pancerzem głowotu­łów oraz drobny, listkowaty

127

krasokrzewka

(u samców węższy niż u samic) odwłok, podwinięty pod głowo-tulów. Ciało szeregu gatunków usiane jest licznymi kolcami. Ozułlki są krótkie, a oczy mie­szczą się na słupkach, niekie­dy znacznej długości. Pierwszą parę odnóży tułowiowych wieńczą potężne zwykle szczypce. Pozostałe 4 pary od­nóży służą do chodzenia. Nie­kiedy odnóża tułowiowe osta­tniej pary są wiosełkowato spłaszczone i przystosowane do pływania. U innych gatunków ostatnia para odnóży tułowio­wych jest znacznie słabiej roz­winięta od pozostałych i unie­siona ku górze, służąc do przy­trzymywania na grzbiecie ko­lonii gąbek lub żachw, stano­wiących ochronę przed napa­stnikami. Szereg gatunków maskuje .swe ciało fragmenta­mi glonów, osadzając je na grzbiecie za pomocą szczypców. Ubarwienie upodabnia się za­zwyczaj do podłoża, przy czym szczególnie wyraźną mimikrę obserwować można u miesz­kańców zarośli (np. u inaczka). Larwy k. rozwijają się 'zwykle w środowisku morskim (rza­dziej słodkowodnym), w związ­ku z czym gatunki lądowe w okresie wylęgania się larw wę­drują na 'brzeg morza, gdzie wyrzucają je bezpośrednio do wody. K. wiodą zwykle bardzo skryty tryb życia, przebywając za dnia w rozmaitych norkach, szczelinach, z których wycho­dzą przeważnie dopiero o zmierzchu. Pewne gatunki żyją wewnątrz ciała dużych, osia­dłych lub mało ruchliwych zwierząt morskich, opuszczając je tylko w czasie rozrodu. Wśród k. 'znane są gatunki wy­dające rozmaite dźwięki. K. zasiedlają głównie płytkie mo­rza tropikalne, rzadziej morza klimatu umiarkowanego. Tyl­ko bardzo nieliczne gatunki

występują w morzach polar­nych lub w głębinach oceanicz­nych, nie przekraczając jednak w zasadzie głębokości 4000 m. Niektóre gatunki opanowały środowisko słonawowodne i słodkowodne. Typowym miesz­kańcem wód słodkich jest np. wałęsacz, a okresowo w środo­wisku słodkowodnym poja­wiają się np. kalinek oraz dwa zawleczone do Polski kraby — krabik amerykański i krab wełnistoręki. Ten ostatni spę­dza zresztą w wodach słodkich znaczną część swego życia. Liczne k. zasiedlają zalewaną okresowo falami morskimi strefę pływów morskich lub wilgotne brzegi 'morskie. Nie­które k. przystosowały się do życia lądowego, •zamieszkując wilgotne tropikalne lasy, nie­rzadko do 1000 m n.p.m. Wiele k. ma poważne znaczenie użytkowe. Do najważniejszych gatunków przemysłowych na­leżą kalinek błękitny, kiesze-niec magister i kieszeniec eu­ropejski. Ogólne wydobycie k. wynosi 'około 300 000 ton rocz­nie. [L.Ż.]

krasokrzewka (Eudendrium)rodzaj jamochłonów z rzędu -Mstułbiowców. Jej gatunki ma­ją nitkowate, na wierzchołku zgrubiałe polipy z wysuniętym, odcinającym się od pozostałej części ciała stożkiem gębowym (proboscźs) i pojedynczym wieńcem czułków. K. żyją w drzewkowato rozgałęzionych koloniach. Każdy polip objęty jest szkieletową miseczką — teką (-^peridermą). Na kolonii pączkują —umeduzoidy. Pień ma barwę 'brunatną, polipy — różową. K. przebywają na pod­łożu raczej kamienistym, ale również na obiektach drewnia­nych i metalowych, w strefie przybrzeżnej (do 250 m głębo-

kraspedakusta

128


kości) mórz północnych, Morza Czarnego i Pacyfiku. [Z.S.]

kraspedakusta (Craspedacusta

sowerbyź) — gatunek jamo­chłona z rzędu -^stułbi owców. Jest to jeden z nielicznych ga­tunków isłodteowodnych jamo­chłonów, w którego cyklu ży­ciowym występuje w pełni ukształtowana, swobodnie pły­wająca meduza. Osiąga ona z czasem średnicę ponad 2 cm

Braspedakusta

A — dojrzała meduza (l — gona­da); B — 3 rodzaje polipów wy­twarzające różne typy pączków (l — pączek podobny do osobnika macierzystego; 2 — fiaustula; 3 — meduza)

i ma 614 czułków, -natomiast bezpośrednio po odpączkowa-niu od polipa ma ich tylko 8 i l mm średnicy. Polipy wiel­kości ok. 2 mm, o bardzo ma­łych czułkach, zostały pierwo­tnie opisane jako odrębny ga­tunek, tzw. mikrohydra (Microhydra ryderi}. Powstają one w trojaki sposób: przez pączkowanie meduz, przez pączkowanie polipów i przez ->-frustulację. K. zamieszkują przeważnie zbiorniki o muli-stym 'dnie i o słabym przepły­wie wody. Występują w Eu­ropie, Ameryce Północnej i w Azji. [Z.S.1 •

kraśniak (Micarźa) — rodzaj stawonogów z rodziny ->wor-czakowatych. Obejmuje pająki mające ciało wydłużone, dłu­gości ok. 5 mm, z często prze­wężonym .odwłokiem i dość długimi nogami. Ubarwienie ich jest brunatne lub czarne, a u wielu gatunków z pięknym metaUczlnym, połyskiem dzięki pokrywającym ciało drobniut­kim łusecakOTO. K. żyją w cie­płych i suchych biotopach. Po­lują aktywnie w dzień. Naśla­dują mrówki swym zachowa­niem oraz 'kształtem i ubar­wieniem dała. Uniesione do góry nogi I pary imitują u k. czułki, a zwierzęta te poruszają się bardzo szybko i sprawnie na pozostałych 3 parach. Kil­kadziesiąt- gatunków k. zna­nych jest głównie z Europy, Azai i Ameryki Północnej. W Polsce stwierdzono do tej po­ry występowanie 9 gatun­ków. [W.S.]

krawiec ->rak stawowy.

krągllk (Pomatios elegans)lądowy gatunek mięczaków z rodziny Pomatźasźdae, z rzędu ->-jednoprzedsionkowców. Jego muszla jest stożkowato-kulista-wa, stosunkowo smukła, wyso­kości około 1,5 cm. Otwór mu­szli zamyka' koliste wieczko. Skrzele zanikło, a płaszcz z licznymi naczyniami krwiono­śnymi umożliwia oddychanie powietrzem atmosferycznym. K. zamieszkuje tereny wokół Morza Śródziemnego. Jest je­dynym europejskim przedsta­wicielem rodziny Pomatźastdae, rozpowszechnionej w Ameryce Środkowej i w tropikalnych częściach Afryki. Żyje wśród obficie zarośniętych skał wa-



TABLICA III. GĄBKI MORSKIE d.)

Koronkowiec

TABLICA IV. STUŁBIOPŁAWY

Przekrój podłużny przez górną część ciała stułbi. Widoczne komórki ekto-i entodermy, a między nimi błona podstawowa

Naklutek Millepora alcicornis (R. Buchsbaum i L. J. Milne: Living Invertebra-tes of the Worid)

TABLICA V. KRĄŻKOPŁAWł

Rozlistek (R. Buchsbaum i L. J. Milne: Living Imertebrates of the Worid)

Kasjopea (R. Buchsbaum i L. J. Milne: Living Invertebrates of the Worid)



TABLICA VI. KORALOWCE (c.d.)

Szkielet korala madrepofowego Favia denticulata

129

krązkopławy

plennych, pod kamieniami i ściółką. Żywi się opadłymi, su­chymi liśćmi. Może przeżyć do 8 miesięcy żywiony wyłącznie bibułą filtracyjną, składającą się z czystej celulozy, a więc pokarmem absolutnie bezbiał-kowym, a ponadto niestraw­nym i nieprzyswajalnym dla większości zwierząt. Zawdzię­cza to symbiotycznym mikro­organizmom, żyjącym w jego przewodzie pokarmowym. Or­ganizmy te wykorzystując do­starczoną przez gospodarza ce­lulozę, stają się dlań następnie źródłem białka. [T.U.]



krązalek (Discus) — rodzaj mięczaków z rodziny Endodołi-tidae, z rzędu -»-trzorikoocz-nych. Obejmuje gatunki mają­ce muszle kształtu krążków lekko wzniesionych u góry, wklęsłych od dołu, o średnicy 5—7 mm i matowej powierzch­ni. K. żyją w cienistych, dość wilgotnych lasach w ściółce, próchniejących pniakach i pod kamieniami. W Polsce spotyka się 3 gatunki k. K. obły (Dźs-cus ruderatus) odznacza się muszlą o zaokrąglanych brze­gach, barwy jednolitej, rogo-wobrunatnej. W górach i na podgórzu jest znacznie liczniej­szy niż na pozostałych terenach kraju. K. plamisty (Discus ro-tundatus) ma muszlę o brzegach lekko kanciastych, barwy ro-gowobruraatnej w regularnie rozmieszczone rudawe plamki. Jest pospolity w całej Polsce. K. krawędzftsty (Dźscus pers-pectźuiłs) barwą muszli nie róż­ni się od poprzedniego, ale muszla jego jest bardziej spłaszczona, a jej brzeg ma postać ostrej krawędzi. Żyje na ogół nielicznie w górach i na podgórzu; .pospolity jest tyl­ko -w Bieszczadach. Wiadomo­ści o odżywianiu się 'k. odnoszą się prawie wyłącznie do k.

plamistego. Pobiera on pokarm zróżnicowany: liście ziół (czę­sto pokrzywy), niższe grzyby, zbutwiałe drewno, jednoko­mórkowe glony porastające korę drzew, a także martwe szczątki roślinne oraz zwierzę­ce. [T.U.]



krążkopławy (Scyphozoa)gromada jamochłonów z typu -^parzydełkowcow. Występują zarówno pod postacią ->polipa, jak i -^meduzy. Polipy (scyfo-stomy, scyfopolipy) są drobne (wielkości od l do 7 mm), nie tworzą kolonii (z wyjątkiem jedynego rodzaju Nausithoe), mają początkowo po 4, a póź­niej po 16 czułków i wystający stożek gębowy (proboscźs). Po­lipy chwytają ramionami (czuł-kami) drobne organizmy zwie­rzęce, a prócz tego pobierają pokarm dzięki ruchowi rzęsek pokrywających czułki, rzęski bowiem przesuwają ku otwo­rowi ustnemu opadłe na nie cząstki. Boczne pączkowanie prowadzi do powstawania no­wych scyfopolipów, a szczyto­we — do powstawania scyfo-meduz. Te ostatnie mogą osią­gać znaczne rozmiary (np. beł-twa dochodzi do 2 m średni­cy). Ich klosz (dzwon) składa się z części wierzchniej (eks-um!breHi) i spodniej (subum-brelli), przedzielonych ukła­dem pokarmowo-naczyniowym (gastrowaskularnym). Brzeg podzielony jest na 8 płatów wcięciami, w których zlokali­zowane są narządy zmysłów (-^-ropalium), złożone z orga­nów zmysłu równowagi oraz foto- i chemoreceptorów. Po­między ropaliami krawędzie klosza przeważnie obsadzone są licznymi czułkami. Czworo­kątny otwór gębowy, leżący pośrodku subumibrelli, wysu­nięty bywa niekiedy na krót­szym lub dłuższym ryjku, zwa-

kreweta

130


nym rączką (manubrium). Obejmują go cztery, niekiedy dość duże płaty (ramiona przy-ustne), ułatwiające chwytanie zdobyczy (drobnych zwierząt m.in. ryb). Obszerna jama ga-stralna wybiega u młodych meduz ku brzegom klosza 16 uchyłkami, które później roz­gałęziają się w zawiły system naczyń, tworząc łącznie z nią układ gastrowaskularny, o schemacie zasadniczo promie­nistym. Polipy i meduzy k. stanowią naprzemienne gene­racje w przemianie pokoleń, przy czym polipy to pokolenie bezpłciowe, a meduzy — ipłcio-we. K. są rozdzielnopłciowe. Zapłodnienie następuje w ota­czającej wodzie. Z zygoty roz­wija się swobodnie pływająca larwa typu -»-planuli. Poza przedstawicielami rzędu Stau-romedusae k. wiodą planktono-wy tryb życia, przeważnie w górnych warstwach wody mor­skiej, występując nieraz w wielkich skupiskach (do 50 km długości) o znacznym zagęsz­czeniu. Chmary te powstają wskutek ruchów wody bądź masowej w danym okresie strobilacji polipów w jakimś szczególnie sprzyjającym byto­waniu k. rejonie. W strefie głębinowej spotyka się przed­stawicieli rodzajów Stygióme-dusa, Atolla i Nausithoe. Do k. należy około 200 gatunków, które grupuje się w 5 rzędach:

Stauromedusae, Cubomedusae, Coronata, Semaestomeae i me­duzy kanalikowe. [Z.S.]

kreweta (Penaeus) — rodzą} stawonogów z sekcji -Arewet. Obejmuje gatunki osiągające kilkanaście i więcej centyme­trów długości. Mają one pan­cerz głowotułowia wydłużony ku przodowi w ostry' .dziób (ząbkowany wzdłuż grzbieto­wej i brzusznej krawędzi)

i zaopatrzony w kilka zaostrzo­nych wyrostków. Wzdłuż grzbietu odwłoka sterczy wy­raźna listewka, tworząca rodzaj kilu grzbietowego. Należy tu około 30 gatunków rozprze­strzenionych przeważnie w ob­rębie szelfu kontynentalnego strefy tropikalnej, rzadziej stref subtropikalnych. Spośród 6 atlantyckich gatunków k. największe znaczenie użytkowe ma k. biała. W Pacyfiku szcze­gólnie idużo poławia się ik. wschodnich. Globalne odłowy k. dochodzą obecnie do l 000 000 ton rocznie. [L.2.]



kreweta biała (Penaeus seti-ferus) gatunek stawonoga z sekcji -Arewet. Rośnie 'do dłu­gości 20 cm. Jest przezroczysta z nieco błękitnawym odcie­niem. Wyróżnia się wyjątko­wo 'długimi czułkami, przekra­czającymi •dwukrotną długość ciała, oraz 'długim dziobem czołowym, przedłużonym ku tyłowi w postaci grzbietowego kilu, dochodzącego do 2!s dłu­gości pancerza głowotulowio-wego. Pancerz okrywa głowę wraz ze wszystkimi segmenta­mi tułowiowymi. K. b. zamiesz­kuje płytkie, muliste dno mor­skie, szczególnie licznie w po­bliżu ujść rzecznych. Występu­je w Zatoce Meksykańskiej, w Morzu Karaibskim i sąsiednich rejonach Atlantyku, zwykle na głębokości do 30 m, rzadziej — do 80 m. Jest pod względem użytkowym najważniejszym skorupiakom 'tworzącym pod­stawę amerykańskich połowów krewetek. Roczne światowe wydobycie k. b. sięga kilku­dziesięciu tysięcy ton. [L.Ż.]

kreweta plamista
naeus

duorarum) gatunek stawo­noga z sekcji ->krewet. Samice rosną do długości 21 cm, sam­ce — do 17 cm. Ciało barwy

131


krewetniki

szarawej ma zwykle dość wy­raźną, ciemną plamkę ina III lub IV segmencie odwłoko­wym. Niemal przezroczysty wachlarz ogonowy zdobi błęki­tne obrzeżenie. Czułki, jakkol­wiek długie, nie przekraczają dwukrotnej długości ciała. Krótki i masywny dziób czo-Iowy przechodzi w grzbietowy kil, sięgający aż do tylnej kra­wędzi pancerza głowotułowio-wego. Pancerz jest z tyłu .na grzbiecie głęboko wycięty i nie okrywa ostatniego segmentu tułowiowego. K. p. zamieszku­je płytkie piaszczyste dno, zwłaszcza w pobliżu ujść rzecz­nych, na głębokości do 50 m, jakkolwiek spotkać ją można niekiedy do głębokości 350 m. Jest szeroko rozprzestrzenio­nym gatunkiem atlantyckim, znanym od wybrzeży Maureta­nii ipo Angolę oraz od wybrze­ży Stanów Zjednoczonych po Brazylię. Bywa poławiana w dużych ilościach (około 5000 ton rocznie) szczególnie w Za­toce Meksykańskiej i Gwinej-skiej. [L.2.]



kreweta wschodnia (Penaeus

orientalis) gatunek stawo­noga z sekcji -Arewet. Samice rosną do 'długości 17 'cm, sam­ce — do 24 cm. K. w. ma bar­dzo 'długie ozułki, przekracza­jące dwukrotną długość jej ciała, oraz wyjątkowo długi dziób czołowy, przechodzący ku tyłowi w postaci kilu grzbietowego, osiągającego naj-

Ka-eweta wschodnia

wyżej długość pancerza gło-wotułowiowego. Jest mieszkań­cem płytkich wód morskich wzdłuż wybrzeży wschodniej Azji. Ma poważne znaczenie użytkowe. Jest odławiana w ilości kilkudziesięciu tysięcy ton rocznie. [L.Ż.]

krewetka (Palaemon) rodzaj stawonogów z sekcji —»-game-Iowców. Reprezentujące ją ga­tunki rosną do długości 12 cm. Mają one wydłużony dziób czołowy, z 'kilkoma ząbkami wzdłuż górnej i dolnej krawę­dzi oraz z dwuwierzchołkowym czubkiem. Czułki I ipary za­opatrzone są w 3 wici, częścio­wo u nasady zrośnięte. 2 prze­dnie pary odnóży tułowiowych mają wysmukłe szczypce, o dość długiej 'części chwytnej. Do k. należy kilkadziesiąt ga­tunków. Większość z nich za­mieszkuje płytkie i z reguły zaro$|tięte dno morskie w stre­fie tropikalnej i w cieplejszych wodach strefy umiarkowanej, a niektóre występują w wo­dach .silnie wyśledzonych, a nawet w środowisku słodko-wodnym. Jeden gatunek — Paiaemon adspersus — żyje w Bałtyku; bytując szczególnie licznie w obficie zarośniętej Zatoce Puckiej. [L.Ż.]

krewetniki, pływające (Natan-tia) —• podrząd stawonogów" z rzędu ->-dziesięcioinogów. Mają ciało mniej lub bardziej prze­zroczyste, wyraźnie wydłużone i 'bocznie ścieśnione. Głowotu-łów tworzy często na przedzie charakterystycznie ząbkowany dziób czołowy (rostrim). Wy­dłużony ii 'silnie umięśniony od­włok jest zakończony szerokim wachlarzem ogonowym. U na­sady czułków II pary wyrasta podłużna listkowata łuska. Od­nóża 'tułowiowe są silnie wy­dłużone i wysmukłe. Ich 2—3

krewety______________

przednie pary zaopatrzone są w .delikatne szczypce. Na od­włoku występuje 5 par krę­pych odnóży pływnych, (które wraz z wachlarzem ogonowym stanowią organ ruchu. K. są świetnymi pływakami, odby­wając wędrówki sezonowe, a niekiedy też dobowe. Obejmu­ją ponad 2000 gatunków sze­roko rozprzestrzenionych w środowisku morskim i słona-wowodnym, a niektóre zamie­szkujące krainy subtropikalne i tropikalne spotyka się także W wodach słodkich. Większość gatunków bytuje w płytkich, a zwłaszcza zarosłych rejonach morza. Ich odłowy przekracza­ją już l 500 000 ton rocznie i nadal wzrastają. K. dzieli się na dwie sekcje: bardziej pry­mitywne krewety oraz garne-Iowce. [L.Ż.]



krewety (Penaeidea) sekcja stawonogów z podrzędu -(jkre-wetete. Obejmują prymityw­ne dziesięoionogi, składające jaja do otaczającej wody i nie opiekujące się nimi. Z jaj wy-kluwają się larwy z reguły w stadium ->.pływika, charakte­rystycznego dla wielu niższych skorupiaków. Obok gatunków kilkucentymetrowych należy tu szereg większych, osiągających 20 i więcej centymetrów dłu­gości. U 'dorosłych osobników 3 .przednie pary odnóży tuło­wiowych zakończone są szczy­pcami prawie jednakowej dłu­gości, a tarcza boczna II seg­mentu odwłokowego nie za­krywa bocznej tarczy segmentu poprzedniego. Sekcja k. obej­muje około-400 gatunków wy­stępujących wyłącznie w morzach tropikalnych i sub­tropikalnych. Odbywają one sezonowe wędrówki rozrodcze do miejsc głębszych i wędrów­ki pokarmowe do miejsc płyt-szych i zarośniętych. Młode

___________________132

osobniki szeregu gatunków wstępują do wysłodzonych za­tok, limanów i ujść rzecznych. Niektóre k. są mieszkańcami głębszego 'dna morskiego, wy­stępując do głębokości co naj­mniej 1000 m. Znane są też nieliczne gatunki słodkowodne. Gatunki fc., które występu­ją masowo, stanowią ważny obiekt połowów. Rocznie wy­dobywa się blisko 1,5 min ton tych skorupiaków, przy czym połowy te wykazują tendencję zwyżkową. Najważniejsze ło­wiska k. znajdują się w płyt­kich rejonach Zatoki Meksy­kańskiej, w pobliżu ujść wiel­kich rzek amerykańskich, jak Missisipi i Rio Grandę. Duże ilości k. wydobywa się także w zatokach: Gwinejskiej, Ben-galskiej i Syjamskiej. [L.Ż.]

kręcone schodki -^skalana.

krężelnice (.Stelmatopoda, Gy-

mnolaemata) rząd czułkow-ców z gromady —-mszywiołów. Pojedyncze osobniki ich kolonii mają kształt rurek lub skrzy­neczek i są wyraźnie od siebie oddzielone, nigdy nie zlewając się w jedną masę, jak niektóre

->-podkówczaki. Ciało ipokrywa chityna w różnym stopniu u-wapniona. Lofofor jest kolisty, epistomu brak. U wielu gatun­ków występuje swobodnie pły­wająca larwa. Większość ga­tunków k. to zwierzęta morskie, bytujące wzdłuż wybrzeży Eu­ropy, Afryki, Ameryki Północ­nej i Chin; nieliczne gatunki zamieszkują wyśledzone wody przybrzeżne oraz wody słodkie Europy, Azji, Ameryki Północ­nej i Nowej Zelandii. K. obej­mują 10 rodzin i blisko 4000 gatunków. [J.M.R.]

krocioaogi, dwuparce (Diplo-poda) — gromada stawonogów z podtypu ->wargowców. Mają

133


kneczek

po 2 pary odnóży krocznych na każdym segmencie ciała z wy­jątkiem głowy, kilku pierw­szych i ostatniego segmentu. Ciało o długości od 3 mm do kilkunastu centymetrów po­kryte jest łbardzo twardym pan­cerzem, złożonym z połączonych elastycznie grubych pierścieni, chroniących' [poszczególne seg­menty. Na segmentach tych widnieją otwonki gruczołów obronnych, wydzielających żrą­cą ciecz o odstraszającym za­pachu. Olbrzymia większość gatunków ma zdolność zwija­nia się w spiralę lub kulkę. Zwijanie się i wydzielanie wy­żej wymienionej cieczy są je­dynymi formami obrony tych nieszkodliwych zwierząt, ży­wiących się butwiejącymi re­sztkami roślin, grzybami i glonami. Spośród znanych oko­ło 7000 gatunków większość żyje w tropikach, a w Polsce

— łącznie 85 gatunków i pod-gatunków. Do k. zalicza się 10 rzędów, z 'których W faunie Polski występują przedstawi­ciele 6 rzędów, m.in. juluśy, rosochatki oraz skulice. (Tabl. XIV). [W.S.]

krwinkowce (Haełnosporidia)

— gromada pierwotniaków z podtypu -*sporowców właści­wych. W stadium dojrzałym pasożytują w krwinkach róż­nych (kręgowców. Ich sporozo-ity są wprowadzane do krwi gospodarza przez owady lub kleszcze. Wewnątrz krwinek tworzą się -»-plazmodia podle­gające podziałowi. Wraz z roz­padem zarażonych krwinek uwolnione k. dostają się do osocza i atakują następne ko­mórki krwi. Ostateczne różni­cowanie się gamet i ich kopu­lacja zachodzi w jelicie owada lub kleszcza. Wytworzone w wyniku kopulacji gamet ruch­liwe zygoty [przenikają do śli-

nianek żywiciela, gdzie dzielą się, tworząc liczne sporozoity. Zarażenie k. powoduje objawy anemii i zatrucia. Do k. należą m.in. zarodźce. [A.J.K.].

kryl ant&fktyozny (Euphausia superba) — gatunek stawonoga z rzędu -»eufauz3i. Rośnie do około 5 cm długości. Ma ciało barwy czerwonawej. Samice k.a.. znoszą jaja w wodzie przy­powierzchniowej, po czym jaja te pogrążają-się do głębokości 2—3000 m, gdzie wykluwają się larwy. W miarę wzrostu, larwy stopniowo wypływają ku po­wierzchni morza. K.a. zasiedla­ją morza antarktyczne, wystę­pując w największych skupis­kach w miejscach prądów wynoszących wody głębinowe (bogate w sole odżywcze) na powierzchnię morza. Stanowią podstawowy pokarm wielory­bów żyjących w rejonie antar-ktycznym. W ostatnich latach podjęto ich eksploatację, która sięga już blisko 400 000 ton ro­cznie. Wydobywane są przez rybaków radzieckich, japoń­skich i polskich. [L.Ż.]

kryl północny (Meganyctipha-

nes noryegica)'gatunek sta­wonoga z rzędu ->-eufauzji. Ro­śnie do 5 cm długości. Ma ciało barwy czerwonawej. Pancerz głowotułowia tworzy z przodu krótki, zaokrąglony dziób czo­łowy oraz 2 boczne ząbki przy każdym oku. K.p. żyją w wo­dach powierzchniowych o głę­bokości nie przekraczającej 100 m. Są mieszkańcami umiar­kowanie ciepłych wód północ­nego Atlantyku; ' dostają się wraz z Prądem Zatokowym także do Morza Barentsa, gdzie jednak się nie rozmna­żają. [L.Ż.]

krzeczek (Trochosa) — rodzaj stawonogów z rodziny ->po-gońcowatych. Obejmuje gatun-




1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   50


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna