MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona18/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   50

musalowce (Conchifera) pod-typ -»-mięczaków obejmujący więfeszoiść przedstawicieli tej grupy. Ponieważ poszczególne gromady m. różnią się między sobą ogromnie, pozostaje tyl­ko budowa muszli jako cecha odróżniaj ąca m. od obunerw-ców. Muszla m. jest pojedyncza (u małżów wtórnie dwu&lapo-wa), złożona z 3 warstw — ze­wnętrznej, organicznej, zbudo­wanej 2 tzw. konchioliny, środ­kowej, zwanej porcelanową lub pryzmatyczną, l wewnętrznej, zwanej perłową. Dwie ostatnie utworzone są z węglanu wap­nia w postaci aragonitu, z nie­wielką tylko domieszką kon-chioliny. U m. (z wyjątkiem jednotarczowców) układ ner­wowy składa się z dobrze roz­winiętych zwojów i pni nerwo­wych. Należy tu 5 - gromad:

jednotarczowce, ślimaki, małże, łodkonogi i głowonogi. [T.U.]



myksobolus (Mi/a-obolus pfeife-ri) gatunek pierwotniaka z gromady ->Myxosporidia. Z połkniętych przez rybę spór m. wydostają się amebule, •które przenikają do mięśni. Z ame-bul przez przyrost cytoplazmy i zwielokrotnienie jąder wy­twarzają się ogromne -*plaz-modia. Zostają one otorbione przez tkankę łączną ryby i przybierają postać sporych gu­zów, do 7 mm średnicy. Guzy te tworzą wypukłości dobrze widoczne na powierzchni cia­ła ryby. Ulegają one łatwo mechanicznym uszkodzeniom wówczas, kiedy ryba ociera się o przedmioty podwodne. Dzięki temu spory, które rozwijają się wewnątrz plaamodiów, wy­padają do wody, a poraniona ryba zdycha, bądź ataje się ła­twą zdobyczą innych zwierząt. Spory ra. o średnicy 12—20 [im otoczone są grubą otoczką. We wnętrzu każdej spory znajdują się 2 komórki biegunowe oraz dwujądrowa amebula. M. jest pasożytem wielu ryb ałodko-wodnych oraz może powodo­wać znaczne straty w rybosta-nie. [A.J.K.]

mysz morska -^-złotorunka.

Myxosporid — gromada pier­wotniaków z podtypu -*apo-jowców pełzakowatych. Cha­rakteryzuje je występowanie wielokomórkowych spór o l—4

Spora przedetawiclela Myxosport-dia



l — komórki tworzące otoczkę spo­ry; 2 — dwujądrowa amebula; 3 — torebka biegunowa ze skręconą nicią biegunową; 4 — jądro ko­mórki biegunowe j; 5 — wieczko Bpory

torebek biegunowych. Są paso­żytami wyłącznie niższych krę­gowców, zwłaszcza ryb. Nie­które gatunki M. znajdowano w płazach i gadach. Znanym przedstawicielem tej gromady jest myksobolus. [A.J.K.]



171

najada

N

nadeczolk stawowy (Spongilla lacwtris) gatunek gąbki z rzędu -*gąbek krzemorogo-wych. ^wykle koloniiJny. Two­rzy okazy krzewiaste, gałęzi-ete, rzadziej .bryłowate. Ich szkielet zbudowany jest z gład­kich igieł krzemionkowych, zlepionych flponginą. N.s. roś-' nie do wysokości l m. Rozród trwa od maja do lipca. Z za­płodnionych jaj rozwija się larwą -iparenchymula. Od lipca do września trwa okres tworzenia się ^-gemmul, któ­rych .powstaje w l osobniku do 200 sztuk. na. spotyka się w stawach, jeziorach i wolno pły­nących rozlewiskach rzek. Jest szeroko rozieiedlony aż po stre­fę arktyczną. W górach docho­dzi do wysokości 2000 m n.p.m. W Polsce wszędzie pospolity (Tabl. III). [JJM.B.].

nadwiciowce (Hypermastigida) rząd pierwotniaków z pod-gromady -*wiciowców zwierzę­cych. Mają wiele (u niektórych gatunków nawet kilkaset) wici zgromadzonych w przedniej części ciała w postaci okręż­nych wieńców lub podłużnych rzędów. Ciałka podstawowe wici łączą się ze sobą. za po­mocą białkowych włókienek usztywniających. Jądro jest pojedyncze. U niektórych ga­tunków wykryto procesy płcio­we. Wszystkie gatunki są pa­sożytami przewodu pokarmo­wego owadów. Większość n. występuje w jelicie różnych termitów. Jedynym spotyka­nym na terytorium Polski n. jest Lophomonas blattarum, który pasożytuje w jelicie ka­ralucha. [A.J.K.]



nag-oskrzelue (.Nudibranchia)rząd mięczaków z podgromady

-ł-tyłoskrzelnych wyróżniający się całkowitym zanikiem pła­szcza, muszli i pierwotnego skrzela. Na całej stronie grabietoweij 'mają liczne wyro-siUki steóme, funkcjonujące ja­ko ekrzela, nieraz rozgałęzione i fantazyjne w kształcie. Za­mieszkują wody przybrzeżne wszystkich mórz świata, żywiąc się przeważnie pokarmem zwierzęcym. Reprezentuje je m-in. dendronotus i natcheł-nik. IT. U.]



najada (Nais) rodzaj pier­ścienic z rodziny Naididae, z gromady -»skąposzczetów. Jego przedstawiciele mają cia­ło wydłużone, o niewielkiej liczbie segmentów, 'bezbarwne, szarobrunatne lub żółtawe. Długość ich wynosi kilka do kilkudziesięciu milimetrów. Mają szczecinki rozmieszczone podobnie jak u rureczników na 'poszczególnych • pierście­niach w 2 pęczkach grzbieto­wych i 2 torzusznych, co uzna­wane jest za cechę pierwotną. Rozmnażają eię najczęściej bezpłciowo przez podział lub pączkowanie, w wyniku czego tworzą się często łańcuchy osobników. U niektórych wy­stępuje co kilka pokoleń bez­płciowych jedno płciowe. Wie­le gatunków jest szeroko roz­przestrzenionych. N. żyją wy­łącznie w wodzie, głównie w wodach śródlądowych, w tym tafeże w -bardzo małych zbior­nikach (stawach, kałużach), oraz w ujściach rzek Europy i Ameryki. Występują wśród roślinności przybrzeżnej, w szlamie lub prowadzą nekto-niczny tryb życia. Żywią się mikroorganizmami i drobnymi zwierzętami wodnymi. Niektó­re są homensalami w kolo-

najeiak skalny

172

niach mszywiołów i gąbek. Ga­tunki rodzaju n., a także wiele gatunków innych rodzajów w obrębie rodziny Ndtdtdae, są morfologicznie bardzo do sie­bie podobne przy jednoczesnej dużej zarrieności cech taksono­micznych w obrębie gatunku, co stwarza znaczne trudności przy oznaczaniu. Niektóre ga­tunki rozróżnia się jedynie po długości szczecinek włosowa­tych oraz przez określenie sto-»unku długości szczecinek igiełkowatych do szczecinek włosowatych. [M.G.l



najezak skalny (Paracentrotus Iroidus) — gatunek szkarłupnia z rzędu -*-najeżykowców? Ma kształt kuli spłaszczonej silnie od spodu, o średnicy do 6 cm. Jest barwy ciemnozielonkawej lub fioletowej. Pokrywają go niezbyt gęsto rozmieszczone kolce długości do 3 cm. Płytki ambulakralne mają po 5 par otworków dla nóżek ambula-kralnych. N. s. żyją w burzli­wym środowisku morskim na głębokości do 30 m, w wywier­conych przez siebie zagłębie­niach skalnych, lub też wspi­nają się po roślinach porastają­cych dno morskie. Chętnie maskują się fragmentami glo­nów. Są bardzo pospolite na płytkim skalistym dnie Morza Śródziemnego i przyległych częściach Atlantyku, zwłaszcza wzdłuż wybrzeży afrykańskich. Ich dojrzałe gruczoły rozrodcze stanowią cenny przysmak, zja­dany w stanie surowym, w związku z czym n. s. bywają często poławiane w celach kon­sumpcyjnych. Dają się łatwo hodować w akwarium mors­kim. [L.2.1

najeżyk zielony (Stonefi/locen-

trotus droebac/liensis) — gatu­nek szkarłupnia z rzędu ->.na-jeżykowców. Ma kształt półku­li o średnicy do 9 cm. Zabar­wienie powierzchni ciała i kol­ców jest zielone. Liczne i krępe kolce dochodzą do 2 cm dłu­gości. Płytki arobulakralne mają po 5 par otworków dla nóżek ambulakralnych. N. z. zamieszkują skaliste płytkie dno strefy pływów, a także głębsze partie dna morskiego do głębokości ,1200 m. Są po­spolite i szeroko rozprzestrze­nione w morzach arktycznych i subarktycznych. Bywają, czę­sto zjadane przez ryby denne, zwłaszcza płastugi. Mają także znaczenie użytkowe. Ich roczne odłowy osiągają 30—40 000 ton. [L.2.]

najeżykowce (Camarodonta) — rząd sizkarłupni z podgromady -»jeżowców regularnych. Mają kształt słabo spłaszczonej kuli o średnicy od kilku centyme­trów do ponad 20 cm. Są po­kryte licznymi, krótkimi, dość masywnymi kolcami, u niektó­rych gatunków o maczugowa-tym kształcie. Pomiędzy kol­cami występują 4 typy pedi-cellarii oraz zdolne do znaczne­go wydłużania-się nóżki ambu­lakralne. N. łażą przy zgodnej współpracy kolców, nóżek am­bulakralnych, a często także zębów służących do chwilowe­go przytrzymywania się przed­miotów leżących na dnie. Zęby zaopatrzone są w podłużną li­stewkę w postaci kilu oraz ob­jęte silnie rozwiniętymi belecz-kami latarni Arystotelesa, tworzącymi charakterystyczne sklepienie. N. zamieszkują wszystkie morza pełnosłone, najliczniej — morza strefy tro­pikalnej. Szereg gatunków (mań. jeżowiec jadalny i na-jeżak skalny) ma duże zna­czenie użytkowe. [L.2.]

naklutek (Millepora) — rodzaj jamochłonów z rzędu -wstuł-

173

namulek

biowców, zaliczany dawniej do grupy tzw. ->-hydrokorali. Re­prezentujące go gatunki two­rzą duże, rozgałęzione kolonie o wapiennym szkielecie, przy­pominające kolonie -wkorali madreporowych. Szkielet n. powstaje przez nasycanie kuti-kuli złogami węglanu wapnio­wego. W drobnych otworkach tkwią 2 rodzaje .polipów: od­żywcze i (wokół nich) obronne. Parzydełka tych ostatnich mo­gą dotkliwie oparzyć również człowieka. Gatunki tego ro­dzaju są szeroko rozprzestrze­nione w wodach morskich obu półkul. (Tabl. IV). [Z.S.]

nakrytka (Crepiduld) — rodzaj mięczaków z rodziny Calyp-traetdae, z rzędu -»-jednoprzed-sionkowców. Muszle n. długo­ści do 5 cm mają kształt po­łówki jaja. Dolna, skierowana do podłoża powierzchnia mu­szli jest lekko wklęsła. Mniej więcej połowę tej powierzchni zajmuje otwór. Wieczka brak. N. spotyka się w przybrzeż­nych wodach morskich, siedzą­ce na skałach, kamieniach lub muszlach, często po kilka, jed­na na drugiej. Wiodą skrajnie nieruchliwy tryb życia. Nie przyrastają jednak ani .nie przymocowują się na stałe do podłoża. W zasadzie są zdolne do poruszania się przez całe życie, ale od osiągnięcia doj­rzałości płciowej w ogóle nie ruszają się z miejsca. Wobec tego odżywiają się metodą wła­ściwą większości zwierząt osia­dłych, odfiltrowując z wody najdrobniejsze organizmy planktonowe, głównie okrzem­ki. Używają do tego swego dużego skrzela, pokrytego na­błonkiem migawkowym. Pobie­rają więc ten sam pokarm i w ten sam sposób, co wiele -t-małżów, a m.in. -^.ostrygi. Ponieważ n. występują nieraz

masowo, osiedlają się w ławi­cach ostryg i filtrują skutecz­niej od nich, są poważnym konkurentem pokairmowym l powodują znaczne szkody w gospodarce ostrygowej. Jeden z pospolitszych gatunków — Crepidula fornicata pocho­dzi z atlantyckich brzegów Ameryki, gdzie znana była od dawna z hamującego wpływu na wzrost ostryg. Zawleczona około 1880 z importowanymi ostrygami •do Anglii rozpo­wszechniła się po ławicach tych małży u brzegów Europy. N. w trakcie rozwoju osobni­czego zmieniają płeć. Młodsze osobniki są samcami, później, gdy rosną dalej, gonada ich za­czyna wytwarzać jaja, tak że duże okazy stanowią wyłącznie samice. We wspomnianych “stosach" kilku n. na dole sie­dzą zawsze duże samice, po­środku sztuki średniej wielko­ści, będące w trakcie zmiany płci, a na szczycie — małe samce. N. w liczbie .kilkuna­stu gatunków są rozpowszech­nione we wszystkich morzach pełnosłonych. [T.U.]



nalepian -^piaskówka.

namiastek (Oxyptila) — rodzaj stawonogów z rodziny ukośni-kowatych (ThomtStdae), z po<-rzędu -»pa jaków wyższych. Je­go przedstawiciele są doić rzadfeo spotykani, a biologia ich jest prawie nieznana. Wy­stępują wśród traw i w ściółce leśnej, w miejscach o różnej wilgotności i nasłonecznieniu. Jł. reprezentuje w Polsce 9 ga­tunków. [J.P.]

namulek (Lithoglyphus naU-coides) gatunek mięczaka z rodziny -+-wodożytkowatych. Ma muszlę kulistawą, grubo" scienną, wysokości do 10 mm. Żyje w rzekach, przebywając

narząd Cuvier»

174

w miejscach o słabym prądzie, na płytkim dnie mulistym lub na kamieniach i palach. Do po­łowy XIX w. zamieszkiwał po-łudniowo-wschodnie kraje Eu­ropy po dorzecze Dniepru i Dunaju. Od tego czasu, zapew­ne na skutek przekopania ka­nałów i nasilenia żeglugi śród­lądowej, rozprzestrzenił się na zachód i północ, docierając do Belgii, Holandii i Francji. U nas aa niżu jest dość pospo­lity. [T.U.l



narząd Cuyiera ->strzykwy.

nasadoocme (Basommatopho-ra) rząd mięczaków z pod-gromady ->-płucodysznych. Od­znaczają się obecnością l pary niewciągalnych czułków i ocza­mi położonymi u nasady czuł-ków. Są przeważnie słodko-wodne, rzadko lądowe. Zalicza się •do nich szereg rodzin, m.in. błotniarkowate i zatoczkowa-te. [T.U.]

nasięMorca (DroOTtd) — rodzaj stawonogów z sekcji -»ikrabów. Obejmuje gatunki o pancerzu twardym, okrągławym, gęsto owłosionym. Ma on krawędź czołową nieco wysuniętą, z 2 ząbkami o zaokrąglonych wierzchołkach. 2 tylne pary od­nóży kroranych są niewielkie, zakończone haczykowatymi pa­zurkami. Wznoszą się ku górze i służą do przytrzymywania gą­bek lub kolonialnych żachw, którymi się n. zwykle maskują. W miarę wzrostu krabów wy­szukują one sobie odpowiednio większych symbiontów. N. wy­bierają przeważnie gąbki ob­rastające okrągławe kamienie, wycinając z mich owalny ka­wałek, potrzebny do pokrycia całego pancerza. Następnie wciskają sobie gąbki ze zwró­conymi otworami wyciekowy­mi do góry odciętą powierzch­nią na grzbiet Ma to ogrom­ne znaczenie^efeologiczne, nie­jadalna bowiem gąbka chroni kraby przed widoma natural­nymi wrogami, nawet takimi jak ośmiornice. N. reprezentu­ją Ijćzne gatunki, szeroko roz­siedlone na płytkim dnie tro­pikalnych i subtropikalnych mórz. [L.2.]

nasrożeń, lambrus (Partenops)

- rodzaj stawonogów z sekcji

-^.krabów. Obejmuje gatunki mające głowotułów długości do 4 cm, kształtu szerokiej gru­szki z zaostrzoną krawędzią czołową. Ich szczypce są potęż­ne i silnie wydłużone. Niemal całe ciało jest usiane tępymi kolcami, które na szczypcach Układają się w podłużne kra­wędzie. N. żyją na piasku i żwirze muszlowym na głębo­kości od kilku do kilkunastu metrów. Reprezentuje je sze­reg gatunków szeroko rozprze­strzenionych w morzach tropi­kalnych, a także subtropikal­nych. [L.2.1



nassa (Nassa) rodzaj mię­czaków z rodziny Nassidae, z rzędu -^.jednoprzedsionikow-ców. Obejmuje kilkanaście ga­tunków, których muszle maga wysokość 2—3 cm, są jajowato-

-wieżyczkowate, grubościenne, o powierzchni pokrytej liczny­mi drobnymi żeberkami. N. za­mieszkują północne morza eu­ropejskie. Żyją na niegłębokim dnie piaszczystym. Zwykle po­ruszają się po okolicy, ryjąc tuż pod powierzchnią dna i wy­stawiając na wierzch wydłużo­ną rynienkę, uformowaną przez płaszcz, zwaną syfonem. Przez syfon wciągają wodę do jamy płaszczowej i w ten spo­sób oddychają, a zarazem do­wiadują się zmysłem chemicz­nym, czy w okolicy nie ma ewentualnej zdobyczy — wie-



1W

natchemik

loszczetów, małżów, padliny. Zmysł chemicziny jest u nich tak czuły, że wykrywają po­karm z odległości ok. 30 m, po czym pełzną w jego stronę, kierując się pod prąd, tak jak lądowe drapieżniki podchodzą­ce zwierzynę .pod wiatr. Praw­dopodobnie najgroźniejszym wrogiem n. są rozgwiazdy. Na zbliżenie się tych drapieżników reagują niezwykle gwałtowną ucieczką w sposób trochę przy­pominający reakcję -».skrzy-delnika. Podskakują i fikają kilka szybkich koziołków, co najczęściej usuwa je z pola bezpośrednio zagrożonego. Mu­szle aa. są używane do wyrobu tanich naszyjnikowi pamiątek znad morza. [T.U.] '

nastrzępka (.Emarginula) ro­dzaj mięczaków z rzędu -^dwu-przedsiookowców. Muszla n. nie jest skręcona i ma kształt stożkowatej czapeczki z wy­dłużoną podstawą, długości li— —6 om. Od przedniej krawę­dzi muszli ku tyłowi biegnie w płaszczyźnie symetrii wąskie, szczelinowate wcięcie. Jest ono homologiczne szczelinie w mu­szli ->pleurotomarii i -»-belero-fona: N. zachowują jeszcze czę­ściowo pierwotną symetrię dwuiboczną — w ich jamie pła­szczowej znajdują się 2 skrzela równej wielkości. N. zamiesz­kują wody przybrzeżne peino-słonych mórz strefy subtropi­kalnej i umiarkowanej. Żyją na skałach, do których przy­czepiają się mocno szeroką, przyssawkowatą nogą. Powolne i nieruchliwe, żywią się naj­drobniejszymi glonami, zdrapy­wanymi tarką z powierzchni skał. [T.U.]

oaszyjka (.Natica) rodzaj mięczaków z rzędu -+dwu-przedsionkowców. Muszla n., o wysokości 2—10 cm, jest

kształtem zbliżona do kun, zwykle jednobarwna łub deli­katnie cieniowana, o gładkiej, lekko błyszczącej powierzchni. Otwór muszli zamyka cienkie wieczko konchiolinowe lub nie­co grubsze, zwapniałe. Na ży­wym ślimaku 'widać tylko nie­wielką część muszli, gdyż jest ona w dużym stopniu okryta grubymi, mięsistymi płatami płaszcza. Liczne gatunki 'n. za­mieszkują wszystkie morza o pełnym zasoleniu. Żyją niegłę-boko na dnie piaszczystym, zwykle ryjąc pod powierzchnią dna. Są to groźne drapieżniki, żywiące się prawie wyłącznie małżami, a częściowo także śli­makami. Napotkawszy zdo­bycz, przytrzymują ją- nogą i rozpoczynają wiercenie otworu w muszli ofiary. Używają do tego przede wszystkim zębów tarki, ale również kwaśnej wy­dzielmy odpowiedniego gruczo­łu. Gdy po paru godzinach pracy otwór jest gotów, n. wsu­wa przezeń swój ryjek do wnę­trza muszli i tarką wyjada ciało. Otwory wykonane przez n. można rozpoznać bezbłęd­nie, gdyż są idealnie koliste, lekko zwężające się w głąb i mają średnicę kilku milime­trów. Często widuje się takie otwory w muszlach wyrzuco­nych przez morze, zwłaszcza w muszlach małżów. Wszystkie większe gatunki n. są spoży­wane przez ludzi. [T.U.]

natchetoik (Plewóbranchus)rodzaj mięczaków obejmujący najbardziej pierwotne gatunki z rzędu -»oagoskrzelnych. Ich prymitywizm przejawia się m.in. w tym, że mają muszlę, której brak u pozostałych na-goskrzelnych. Muszla ta jest mała, szczątkowa i całkowicie ukryta pod płaszczem. N. przy­pominają z wyglądu żółwia, bo fcb całe ciało okrywa płaszcz

nawleró

176

177


neopilina

podzielony na duże i stosunko­wo twarde płyty, wzmocnione wewnątrz igłami wapiennymi. 1'ylko z przodu przez otwór w 3 łaszczą wystaje głowa z parą 3,zułków. N. (w zależności od ?»tuniku) osiągają rozmiary 6—

—20 cm długości. Są zwykle iość 'kolorowe, przy czym tar­cze płaszcza mają inną barwę niż cieńszy płaszcz między ni­mi, co daje charakterystyczny rysunek w postaci siatki. N. zamieszkują pełnosłone morza strefy tropikalnej i subtropi­kalnej. Pełzają po dnie .piasz­czystym i mulistym na niewiel­kich głębokościach lub pływa­ją za pomocą falistych ruchów nogi. Podobnie do innych na­gich i bezbronnych ślimaków morskich wydzielają śluz O właściwościach odstręczających ewentualnego napastnika. W skład śluzu wchodzi min. kwas siarkowy. Można niekiedy za­obserwować, jak ryba drapież­na wypluwa n. 'pospiesznie, jeszcze szybciej, niż go chwy­tała. [T.U.l

nawieró (Limnoria limnoriłłri)

— gatunek stawonoga z rzędu

—ł-równonogów. Ma ciało dłu­gości do 5 mm, wydłużone i

Niwierć

zdolne do zwijania się w kul­kę, białawe wa żółtawoszare, cienano nalo-apiane. Za pomocą silnych, dłutowatych żuwa-czek draży chodiniki w drew­nie o jpębokości 2—5 cm, wy­rządzając nierzadko wielkie szte0dy w budownictwie mor­skim. Działalność swą 'rozpo­czyna na głębokości około 20 om 'poniżej średniego pozio­mu wody w czasie przypływu. Atakuje także gumowe powło­ki kabli podmorskich. Potrafi nieźle pływać, 'przenosząc się w razie potrzeby na nowe pod­łoże. Jest gatunkiem niemal kosmopolitycznym, wymaga je-dnak środowiska o zasoleniu co najmnieg 15%o. [L.2.]



nawigator -^skrzypek.

nawodnik rzeczny (Ephydatia flwiatiiis} gatunek gąbki z rzędu -»gąbek krzemorogo-wych. Ma znuenny pokrój cia­ła, zależny od podłoża, najczę­ściej w kształcie płaskich, róż­nej grubości powłok z tępymi, palczastymt wyrostkami. Czę­sto obrasta zwisające w wodzie korzenie i pędy roślin. Po­wierzchnia jego ciała jest śli­ska. N.rz. osiąga wysokość oko­ło 60 cm. Ma barwę żółtopło-wą, szarą, a czasem od strony nasłonecznionej zieloną, którą nadają mu glony występujące w komórkach jego organizmu. Okres rozrodu trwa od marca do czerwca. Z zapłodnionych jaf powstaje larwa -*paren-chymula. Od kwietnia do wrze­śnia n.rz. wytwarza 50—70 ->-gemul. Jest szeroko rozprze­strzeniony w wodach słodkich Europy, Azji, północnej Afry­ki i Ameryki Północnej. W Polsce pospolity, zwłaszcza na nizinach. [J.M.K.]



neftyda (Nephthys) rodzaj pierścienicy z rodziny Neph-

thydidae, z pc>dgromady ->-wie-loszczetów wędrujących. Jego przedstawiciele rt\ajq ciało wy­dłużone, o dużej liczbie se­gmentów. Osiągają długość w granicach 25—250 mm. Kyjek jest silnie wykształcony. Po­między dwoma rozgałęziemiami parapodiów znajdują się nitko­wate, spiralnie zwinięte skrze-la. Szczecinki z przodu ciała są krótkie i mocne, z tyłu — dłuższe, delikatniejsze z drob­nymi, ząbkowanymi płytkami. Gatunki z rodzaju n. żyją w przybrzeżnej strefie mórz, zwy­kle na głębokości 5—15 cm, za­grzebane w piasku lub w mule. Potrafią na ogół dobrze pły­wać. Są drapieżne. Żywią się drobnymi organizmami mor­skimi. W rejonie Bałtyku i Morza Północnego znaleziono 6 gatuników n. [M.G.]

Negleria eruberi — gatunek pierwotniaka z rzędu -»wicio-wcopełzaków. Występuje w 2 postaciach różniących się od siebie. Jedną z nich jest postać typowego pełzaka, drugą — wiciowiec o 4 wiciach. Przej­ście jednej formy w drugą można wywołać doświadczal­nie, zmieniając odpowiednio skład jonowy środowiska. Na przykład można wpłynąć na pełzaka, by wciągnął swoje ni-bynóżki i wytworzył wici wraz z ich ciałkami podstawowymi, słowem — przekształcił się w wiciowca. [A.J.K.]



Nematorhyncha -yobleńce.

neopilina (Neopilina) — jedyny żyjący obecnie rodzaj mięcza­ków z gromady ~>-jednotar-czowców. Uważano, że groma­da ta wymarła pod koniec ery paleozoicznej. Dopiero w 1952 duński statek badawczy “Gala-thea" wydobył żywe n. z głę­bokości 3570 m na Pacyfiku,

12 Bezkręgowce

niedaleko brzegów Kostaryki. Opisano je pod nazwą gatun­kową Neopilina galatheae w 1957. W 2 lata później opisano drugi gatunek — Weopilina ewingi — złowiony w 1958 na głębokości 5820 m w Bowie Atakamskim przez amerykań­ski statek “Vema". N. przypo­minają ślimaka z czapeczko-watą muszlą długości około 3 cm. Mają głowę opatrzoną parą płatów skórnych, tzw. ża-gielków, i parą czułków oraz szeroką nogę o podeszwie pra­wie kolistej. Już w wyglądzie zewnętrznym uderza obecność

5 (u Neopilina galatheae) lub

6 par skrzel (u Weopilina ewin­gi). W budowie wewnętrznej stwierdza się metameryczne ułożenie 8 par nerek, 8 par mięśni wciągaczy nogi i 10 par spoideł nerwowych. 2 pary go­nad, a w sercu para komór i 2 pary przedsionków — to rów­nież cechy dla mięczaków nie­typowe. Muszla n. ma struk­turę charakterystyczną dla -ł-muszlowców, tzn. składa się z 3 warstw: konchiolinowej, porcelanowej i perłowej, nato­miast ich układ nerwowy przy­pomina układ nerwowy -».obu-nerwców. Jest on zbudowany z pasm tkanki nerwowej nie zróżnicowanych na zwoje i pnie. Składa się z obrączki okołoprzełykowej iż 2 par pasm — bocznych i nożnych. W gardzieli leży typowa tarka. N. isą rozdzielnopłciowe. Za­płodnienie zachodzi u nich na zewnątrz organizmu. Odkrycie n. i poznanie ich budowy rzu­ciło wiele nowego światła na pochodzenie i systematykę mięczaków. Jednotarczowce o-kazały się odrębną, niezmier­nie prymitywną gromadą nau-szlowców, wykazującą jeszcze liczne podobieństwa do ot»u-nerwców. Z metamerycznego ułożenia wielu narządów n.



neptunik sargasowy

nietetórzy 'badacze wnioskują, że mięczaki pochodzą od przod­ków o segmentalnej budowie ciała.. O trybie życia n. wiado­mo niewiele. Przypuszczalnie są one niało ruchliwe i żywią się organicznymi składnikami głębinowego mułu radiolario-wego. [T.U.]





1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   50


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna