MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona19/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   50

neptuniit sargrasowy (Neptunus sayi) gatunek stawonoga z sekcji -».krabów. Ma glowotu-łów o •długości do 3 cm, szero­ki, z 10 bocznymi ząbkami, z których ostatni jest wyraźnie większy od 'pozostałych. Osta­tnia para odnóży krocznych jest wilosełkowata. Odwłok samca ma kształt zbliżony do trójteąita. Szczypce zdobią wy­raźne listewki i kilka cierni. N. s. żyje wśród pływających glonów w Atlantyku oraz Oceanie Indyjskim. [L.Ź.]

nerozaa —-homarzec.

nereldy (Nereidae) rodzi­na pierścienic z podgromady

->.wieloszczetów wędrujących. Mają ciało wydłużone, zwykle mniej lub więcej grzbietowo-

-brzusznie spłaszczone, zwęża­jące się ku tyłowi. Zabarwie­nie strony grzbietowej jest żółtobruna-tae, czerwone lub zielonkawe. Długość ciała wy­nosi od kilku do 80 cm, najczę­ściej około 10 cm. Na prosto-mium znajdują się 2 krótkie czulki, 2 płatowate głaszczki oraz 2 pary oczu o skompliko­wanej 'budowie. W pobliżu otworu gębowego występują 2 pary -wąsów przyustnych. Wysuwalna gardziel, tworząca ryjek, zaopatrzona jest w 2 chi-tynowe szczęki i chitynowe ząbki. Poszczególne gatunki n. różnią się układem i wielko­ścią ząbków w gardzieli, dłu­gością wyrostków głowowych, kształtem parapodiów oraz

kształtem prostopnuim. N. roz­mnażają się wyłącznie płciowo. U niektórych/gatunków mogą występować/ zarówno formy rozd-detaolHCiowe, jak i obu-płciowe. /Larwy są pelagiczne (-*itroc)26fora) lub żyją na dnie, ponadto u niektórych gatun-ków^ Występuje postać -»-hete-rorfereis. N. poruszają się peł­znąc po dnie morskim lub drą­żąc w nim chodniki, które utwardzają, wyściełając wy­dzieliną parapodiów. Wydzieli­na ta służyć'może także jako sznur kierunkowy, ułatwiający powrót do norki. N. występują zarówno na dnie głębszych, jak i płyhszych' partii wielu mórz, w strefie pływów, a poza tym w ujściach rzek, a nawet jako formy lądowe w wilgotne") gle­bie. Są na ogół organizmami stenohalinowyimi. W Bałtyku i w Morzu Północnym wystę­pują niemal wyłącznie euryha-linowe gatunki, m.in najpospo­litszy Nereis dwersicolor oraz Nereis pelagica i Nereis dume-rili. N. odżywiają się cząstka­mi organicznymi i drobnymi roślinami, a niektóre są dra­pieżne. Zwierzęta te stanowią istotny składnik pokarmu wie­lu zwierząt morskich, przede wszystkim ryb, stąd w ZSRR przed kilkunastu laty dla po­lepszenia zasobów pokarmo­wych jesiotra przeniesiono z Morza Azowskiego do Morza Kaspijskiego kilkadziesiąt ty­sięcy okazów Nereis succinea, aby się tam zaaklimatyzowały i rozmnożyły. W Japonii, w okresie masowego rozrodu Ne­reis japonica, kiedy roje osob­ników tego gatunku podpływa­ły pod powierzchnię wody, od­ławiano je i używano jako na­wóz. (Tabl. X). [M.G.]



nerita (Wenta) — rodzaj mię­czaków z rzędu -»dwuprzed-sionkowców, blisko sipoikrew-

nicienie

niony z naszą -t-rozdepką i do niej podobny. Orubościenna muszla n. długości l—3 cm ma kształt zbliżony •do półkuli lub połówfai jajka. Otwór zamyka półkoliste, grube wieczko, opa­trzone od wewnątrz wyrost­kiem służącym do przyczepu mięśni. N. zamieszkują przy­brzeżne wody pełnosłonych mórz strefy gorącej i ciepłej. Żyją przeważnie w strefie pły­wów na dnie skalistym, żywiąc się różnymi roślinami, od okrzemek aż do trawy mors­kiej Thalassia włącznie. [T.U.]



nerkowiec (Dioctophi/ma rena-le) gatunek obleńca z rodzi­ny Dioctophymatidae, z groma­dy -^nicieni. Pasożytuje jako postać dojrzała głównie w pra­wej 'miedniczce nerkowej i ja­mie brzusznej, a czasami pier­siowej, w pęcherzu moczowym i w innych narządach wielu ssaków (psa, kota, wilka, foki, świni, konia, szczura, człowie­ka). Samiec dochodzi do 45 cm długości, samica zaś — do 103 cm. Jaja n. wydostają się z moczem na zewnątrz. Po zje­dzeniu jaj przez ->-dżdżownicz-kę wylęgają się z nich larwy, które przedostają się do na­czynia krwionośnego brzuszne­go. Żywiciel ostateczny zaraża się zjadając zarażonego skąpo-szczeta. Drugim żywicielem pośrednim (który jednak nie jest konieczny do zamknięcia cyklu rozwojowego n.) bywają ryby. Pasożyt, zanim dostanie się do miedniczki nerkowej ssaka, przebywa pewien czas w jego wątrobie i jamie brzu­sznej. Do miedniczki nerkowej dostaje się czynnie, drążąc miąższ nerki. Po wniknięciu n. do miedniczki miąższ nerki na skutek ucisku ulega- stopnio­wemu zanikowi, aż wreszcie pozostaje sama torebka nerko­wa. [M.S.]

nękawka (Anźlocra) — rodzaj stawonogów z rzędu ->równo-nogów. Obejmuje gatunki do­chodzące do 5 cm długości, o ciele spłaszczonym i często asymetrycznym. Ich drobna, z przodu zwężona głowa ma po bokach niezbyt duże, ciemno-brunaitne oczy i krótkie czułki. Odnóża zakończone są haczy­kami służącymi do przytwier­dzania się do skóry ryb. N. szczególnie często osiedlają się w jamie gębowej i skrzelowej gospodarzy. Są hermafrodyta­mi, przy czym dojrzewają naj­pierw jako samce, a następnie przekształcają się w samice. Do n. 'należą nieliczne gatunki występujące w ciepłych mo­rzach. [L.2.]

nicienie (Wematoda) — groma­da z typu ->obleńców, zawiera­jąca około 10000 znanych ga­tunków. Mają kształt wydłu­żony, a długość ich wynosi zwykle 0,2 mm—l m. Ciało okrywa oskórek, pod którym znajduje się syncytialna hypo-derma, tworząca 4 podłużne, uwypuklające się do wewnątrz wałki. Pod hypodermą leży jedna warstwa podłużnych włókien mięśniowych. Oskó­rek, hypodermą i warstwa mięśni tworzą tzw. wór skór-no-mięśniowy. Pierwotną jamę ciała, wewnątrz 'której rozmie­szczone są narządy wewnętrz­ne, wypełnia wodnisty płyn nadający n. pewną sprężystość i elastyczność. Otoczony war­gami otwór gębowy prowadzi do mięsistej gardzieli, wysła­nej grubą warstwą oskórka. Dzięki skurczom odpowiednich mięśni gardzieli działa ona jak pomipa ssąco-tłocząca; Gardziel może w swojej przedniej czę­ści tworzyć torebkę gębową. Światło gardzieli ma w prze­kroju kształt trójkąta. Następ­nym odcinkiem przewodu po-

nicienie

niedzwiadnik

karmowego jest cienkościenne jelito środkowe, zbudowane z l warstwy cylindrycznych ko­mórek nabłonkowych. W ko­mórkach tych gromadzą się substancje pokarmowe, przede wszystkim glikogen, będący głównym energetycznym mate­riałem zapasowym n. Ostatni odcinek przewodu pokarmo­wego stanowi krótkie jelito tylne. 2 boczne, ślepo zakoń­czone z jednej strony przewo­dy, przebiegające w bocznych wałkach hypodermy, pełnią funkcję układu wydalniczego. Przewody te łączą się w przed­niej części ciała we wspólny krótki przewód, otwierający się na zewnątrz nieco z tyłu za otworem gębowym. Mogą one ulegać różnym modyfikacjom. Nierozpuszczalne produkty przemiany materii gromadzone są w fagocytamych komórkach gwiaździstych. U n. wyróżnia się 2 główne ośrodki koncen­tracji układu nerwowego:

większy, w okolicy gardzieli, tworzący obrączkę okołogar-dzielową, i mniejszy, w okolicy odbytowej. Ośrodki te są połą­czone biegnącymi podłużnie pniami nerwowymi, z których najczęściej wyróżnia się pnie:

grzbietowy, brzuszny i boczne. U wolno żyjących n. morskich spotyka się większą liczbę pni podłużnych — 5 lub 6 par. Z narządów zmysłów występują brodawki czuciowe znajdujące się na wargach oraz tzw. na­rządy naboczne, uważane za chemoreceptory. Nie wyjaśnio­na jest dotychczas rola gruczo­łów przyogonowych, występu­jących u części n. Inne gruczo­ły, otwierające się na końcu ogona, wydzielają lepką sub-łtancję ułatwiającą przycze­pianie się do podłoża. Poza nielicznymi wyjątkami dzie­worództwa i hermafrodytyzmu n. są rozdzielnopłciowe, często

z dymorfizmem płciowym. Samce są zwykle mniejsze i mają zagięty ogon, który może być zaopatrzony w torebkę kopulacyjną. Układ rozrodczy żeński rozpoczyna się szparą sromową, która prowadzi do krótkiej pochwy. Od pochwy odchodzą 2 cewki (wyjątkowo l) macicy, rozchodzące się w przeciwnych kierunkach lub kierujące się do przodu, a cza­sem ku tyłowi ciała. Cewki maciczne przechodzą w jajo­wody, a te w jajniki. Samce większości n. mają nieparzyste jądro, od którego odchodzi na-sieniowód zakończony przewo­dem wytryskowym wpadają­cym do jelita tylnego (steku), tuż przed odbytem. Narządy kopulacyjne stanowią 2 szcze­cinki, umieszczone w torebce powstającej z uchyłków ściany steku. N. są na ogół jajofodne. Tylko u nielicznych gatunków już w ciele samicy z jaj wylę­gają się larwy. Rozwój n. jest zazwyczaj prosty. Istnieją jed­nak grupy systematyczne wy­magające do swego rozwoju żywiciela pośredniego. W roz­woju pozazarodkowym rozróż­nia się 5 stadiów, wyznaczo­nych przez 4 linienia. Każde stadium charakteryzuje się od­powiednim rozwojem zawiązka płciowego, a u niektórych n. różną budową gardzieli. Typo­wa dla n. jest stała liczba ko­mórek oraz brak zdolności re­generacyjnych. N. pasożytnicze migrują w żywicielu ostatecz­nym. Prawie zawsze, by móc ukończyć swój rozwój, muszą one odbywać wędrówkę we­wnątrz jednego żywiciela bądź z jednego żywiciela do drugie­go. Rozpowszechnionym zja­wiskiem u n. jest zapadanie w stan spoczynku (diapauzę), który może trwać nawet do 12 lat. N. zamieszkują prawie wszystkie środowiska: wody

morskie, wody śródlądowe, gle­bę. W glebie stanowią około óWo wszystkich żyjących tam zwierząt wielokomórkowych. Większość n. to gatunki żyjące wolno, ale jest również wśród nich bardzo dużo organizmów bytujących jako pasożyty we­wnętrzne u różnych bezkrę­gowców i kręgowców, a także pasożytów -roślin. Do n. paso­żytniczych należy m.in. rodzi­na filarii. [M.S.]



niedźwładkowlec (Upoflebm) — rodzaj stawonogów z sekcji -»ipustelnikowców. Obejmuje gatunki rosnące do 15 cm dłu­gości. Mają one wyraźnie seg­mentowany odwłok, zakończo­ny szerokim wachlarzem ogo­nowym, w związku z czym były przedtem zaliczane do ->-długo-odwłokowców. W odróżnieniu od tych ostatnich odwłok n. ma tylko szczątkowe tarcze boczne oraz dobrze rozwinięte i obficie uszczecinione odnóża. W prze­ciwieństwie do innych dziesię-cionogów odnóża odwłokowe l pary występują tylko u sa­mic. Słabo zwapniały pancerz głowotułowia wyciągnięty jest ku przodowi w płaski, zbliżony kształtem do trójkąta dziób czołowy, nie obejmujący z tyłu ostatniego segmentu tułowio­wego. U n. nie rozwinęły się typowe szczypce, a wszystkie odnóża są przystosowane do rycia. N. prowadzą wybitnie skryty tryb życia, spędzając większość czasu w głębokich, często rozgałęzionych norkach długości 30—50 cm, wygrzeba­nych samodzielnie lub odebra­nych innym zwierzętom. Nie­rzadko rozgałęzioną norkę za­mieszkuje kilka osobników. Schowki te znajdują się często w obrębie strefy pływów mor­skich, rzadziej — na głębokości ponad 100 m. Nocą n. wychodzą z nich i mogą podpływać nie­kiedy nawet tuż pod po­wierzchnię morza. Należy tu ponad 40 gatunków, rozprze­strzenionych w morzach tropi­kalnych, a częściowo w mo­rzach klimatu umiarkowanego. W Europie występują one od Morza Czarnego i Azowskiego aż po Wyspy Brytyjskie. [L.Ż.]

niedźwiadnik (Callianassa) — rodzaj stawonogów z sekcji ->-pustelnikowców. Obejmuje gatunki o długości ciała do-chodząceg do 10 cm, podobne do -»-nieidźwiadkowca, od któ­rego różnią się brakiem dzioba czołowego oraz •dobrze wy-

Niedźwiadnik Callianassa normami;

kształconymi szczypcami na :

przednich parach odnóży tuło waowych. Szczypce I pary tych że odnóży są niejednakowi rozwinięte. 3 tylne pary płyt kowatych odnóży odwłokowyc l różnią się wyraźnie od 2 przed nich. N. żyją w bardzo głębo kich, rozgałęzionych norteac'



niemieraica

182


długości do 210 cm, które wy­grzebują za pomocą szczypco-watych odnóży oraz przedniej krawędzi pancerza, a cały uro­bek wypychają na 2ewnątrzna Sposób kreta. Wejście do norki zastawiają często przednim po­tężnym odnóżem. Nocą opusz­czają schronienie, podpływając ku powierzchni wody. Należy tu kilkadziesiąt gatunków sze­roko rozsiedlonych na płytkim dnie tropikalnych oraz sub­tropikalnych mórz. Szereg gatunków zasiedla strefę pły­wową. [L.Ż.]

niemlernica (Halistemma)rodzaj jamochłonów z rzędu -».rurkopławów. Kolonie jej przedstawicieli składają się z pnia ('długości do l m) z pneu-małoforem, z dzwonów pływ-nych, polipów żywiących ko­lonię, ochraniających, płcio­wych i chwytnych. Te ostatnie mają postać długich, rozgałę­zionych czulków z parzydełka­mi. Osobniki płciowe pączkują na gonoforach (blastostylach) i stanowią przekształcone medu­zy. Niektóre osobniki kolonii skupione są w -».kormi'diach, odrywających się z biegiem czasu i dających początek no­wym koloniom. N. zamieszkują Morze Śródziemne. [Z.S.]

nieparzydelkowoe

wy.


>-żebr'opła-

nierównomięśniowe (Anisomy-aria) rząd mięczaków z gro­mady ->-malżów. Mają silnie zredukowany lub zanikły prze­dni mięsień zwieracz muszli. Wszystkie listki Skrzelowe są przekształcone w długie ni­ci. Nici te zwisają aż do dołu jamy płaszczowej, po czym podwijają się ku górze i sięga­ją swymi .końcami do punktu, z którego wyrosły. Ponieważ końce nici skrzelowych są po­wiązane między sobą, a także w innych punktach sąsiadujące ze sobą nici mogą się "łączyć, całość wygląda jak jeden płat o ażurowej konstrukcji. Zamek łączący obie połówki muszli na j częściej zanika zupełnie, je­żeli zaś istnieje, to w niczym nie przypomina pierwotnego typu budowy zamka -^tataso-dontowych. Płaty płaszcza wca­le lub prawie wcale nie zra­stają się ze sobą, stąd n. nigdy nie miewają syfonów. Zgrubia­ły rąbek płaszcza może być sil­nie rozwinięty, opatrzony fał­dami, czułkami, a nawet oczka­mi. Wśród n. szczególnie często' spotyka się dobrze rozwinięty basior oraz różine formy osiad­łego trybu życia. N. zamiesz­kują wyłącznie morza. Wiele z nich, np. omułki, ostrygi, perło-pławy i przegrzebki, ma po­ważne znaczenie dla gospodar­ki człowieka. [T.U.]

nieróżka (Afcera)—rodzaj mię­czaków z rodziny Akeridae, z rzędu -*okrytoskrzelnych. Obejmuje gatunki mające mu­szlę elipsoidalną, bardzo cien­ką, wysokości 1,5—3 cm. Ostat­ni skręt całkowicie okrywa skręty wcześniejsze. Ślimak osiąga długość 5 cm, nie moee więc schować się do muszli. Na żywym zwierzęciu muszlę led­wo widać, gdyż jest ona w znacznym stopniu okryta pła­towatymi wyrostkami nogi. Za pomocą tych wyrostków n.'dość sprawnie pływają, a poza tym pełzają jak inne ślimaki. N. w liczbie kilku .gatunków zamie­szkują pełnosłone morza euro­pejskie, zwłaszcza chłodne. Ży­ją wśród łąk .podwodnych i na dnie mulistym. Żywią się mar­twymi szczątkami traw mors­kich i padliną. [T.U.]

nieruch -^błotniarka stawowa.

niesporczakl

nie«i>orcz*ki (Tardźgroda) — grupa .bezkręgowców o 'nieusta-lonej pozycji systematycznej, zbliżona do -^-stawonogów i -»(praitchawców, uważana za podityp stawonogów lub od­rębny typ. N. żyją w słodko-wodnych zbiornikach wodnych oraz w wilgotnym mchu, a nie­liczne gatunki — w wodzie morskiej. Przystosowane do przetrzymywania okresów su­szy, otorbiają się, tworząc cy­sty, i w tym stanie potrafią przetrwać do 6 lat. Wytrzymu­ją również temperaturę +100 i —272°C (w ciekłym helu) oraz przetrzymywanie w tak nie­zwykłych środowiskach, jak w czystym wodorze, azocie, dwu­tlenku węgla i w siarkowodo­rze. N. są formami bardzo

Echiniscoides mundi

sigts-

drobnymai — największy znany gatunek dochodzi zaledwie do 1,2 mm długości. Ciało ich jest spłaszczone grzbietowo-brzusz-nie i opatrzone 4 parami, krót­kich i nie segmentowanych nóg. Głowa nie wyodrębnia się. Za­chowały się tylko ślady seg-mentacji, m.in. w postaci 5 par

woreczków celwnatycznych w rozwoju embrionalnym, oraz w budowie systemu nerwowego. Zewnętrznej segmentacji brak. Ciało pokryte jest .płytkami zgrubiałej kutikull, nie zawie­rającej chityny i przepuszczal­nej dla wody. Płytki te nie mają związiku z segmentacją ciała. Ułożone metamerycznie mięśnie nie tworzą jednolitego wora skórno-mięśniowego. 0-twór gębowy położony jest na przednim końcu dała. W jamie gębowej znajdują się 2 wa­pienne igły, zwane sztyletami, wysuwane za pomocą specjał-. nych mięśni przez otwór gębo­wy. Za jamą gębową znajduje się przełyk, którego tylna część ma charakter narządu ssącego, następnie jelito środkowe i wyłożone kutikulą jelito tytae, do którego dołączone są 3 woreczki pełniące zapewne funkcje filtru j ąco-wydzietoi-cze, podobnie do cewek Mal-pighiego. Do jamy gębowej uchodzą przewody wyprowa­dzające 2 dużych gruczołów ślinowych. System nerwowy składa się z mózgu, .pary węz­łów okołoprzełykowych i 2.pni brzusznych, połączonych 4 wę­złami nerwowymi. N. są roz-dzielnopłciowe. Występuje u nich zapłodnienie wewnętrzne. Jaja są składane do pustej wy-linki samicy, gdzie rozwijają się zarodki. Bruzdkowanie jest całkowite. Woreczki celomaty-czoe pączkują od prajelita, co charakteryzuje wtórnogębowce (-»-rozwój zarodka). 4 pierwsze woreczki celomatyczne rozpa­dają się, tworząc mięśnie i niektóre inne narządy mezo-dermalne, a z 5 pary powstają gonady. Cechą szczególną n. jest stała, stosunkowo niewiel­ka liczba komórek, z których jest zbudowane ich ciało. Wy­stępują we wszystkich strefach klimatycznych i na wszystkich

niezmogowce

kontynentach, z Antarktydą włącznie. W górach dochodzą do wysokości 6600 m. Tak sze­roki zasięg geograficzny zwią­zany jest zapewne z przenosze­niem cyst n. przez prądy po­wietrza. Znanych jest 350 ga­tunków n. [J.P.]



niezmogowce (Priapulida)gromada o niepewnej pozycji systematycznej, zaliczana przez niektórych badaczy do typu -^pierścienic, przez innych — do typu ->-obleńców. Mają

184


Ntezmogowiec Priapulus caudatuf l — ryjek z przebiegającymi wzdłuż niego mięśniami; 2 — poprzecznie prążkowany tułów; 3 — wyrostki skrzelowe

kształt walcowaty, a zabarwie­nie brunatne. Długość ich wa­ha się od 3 do 10 cm. Przedni odcinek ciała tworzy wciągal-ny ryjek, pokryty rzędami brodawek i haków. Tylny ko­niec ciała w formie kurczliwe­go przydatku ogonowego ma

rozgałęzione brodawki, uważa­ne za wyrostki skrzelowe. Wór skórno-mięśniowy zbudowany jest jak u -»-sikwiaków. Wtór­na jama ciała nie ma przegród poprzecznych. Przewód pokar­mowy zaczyna się otworem gębowym na szczycie ryjka i składa się z bulwiastej gar­dzieli, jelita środkowego i krótkiego jelita prostego, za­kończonego odbytem w tylnym końcu ciała. Narządami wydal-niczymi są protonefrydia. U-kładu krwionośnego brak. N. oddychają przez okrywę ciała, a gatunki mające wyrostki ogonowe — ponadto przez skrzela. Prosty układ nerwowy składa się z pierścienia około-gardzielowego oraz pnia brzu­sznego bez zwojów. N. są rozdzielnopłciowe. Produkty płciowe wydostają się z gonad do przewodów moczopłciowych, uchodzących w tyle. Larwa podobna jest do form doro­słych, ale ma ciało silniej grzebietowo-brzusznie spłasz­czone i bez ogonowego przy­datku. N. są zwierzętami lite­ralnymi. Żyją w jamkach w mule, na dnie chłodnych mórz strefy arktyczne j i antarktycz-nej. W Bałtyku występują 2 gatunki n. na dnie o głęboko­ści od 20—100 m. N. obejmują nieliczne gatunki i słabo poznane. [M.G.]

nifargus -»6tudniczek.

nimfa — ostatnia larwa owa­dów o przeobrażeniu niezupeł­nym oraz niektórych rzędów -»-pajęczaków. [W.S.]

nitnikowce, drucieńce (Gordźa-cea) — niewielka, zawierająca około 100 gatunków gromada z typu -»obleńców. Mają ciało wydłużone długości od kilku milimetrów do 1,5 m, o małej średnicy, pokryte askórkietn

185


noga pelikan*

pozbawionym rzęsek i szczeci­nek. Przewód pokarmowy n. jest częściowo uwsteczniony. Układ nerwowy występuje w postaci [pierścienia nerwowego leżącego w iprzodzie ciała i od­chodzącego od niego l pnia brzusznego. N. są organizmami rozdzielnopłciowymi. Ujście parzystych, wydłużonych go­nad łączy się z jelitem tylnym, tworząc stek. Jaga składane są w wodzie. N. przechodzą roz­wój z przeobrażeniem. Wyklute z (jaj larwy po pewnym czasie wnikają do j.amy ciała owa­dów, linieją i zmieniają się w młode 'n. Po osiągnięciu odpo­wiednich rozmiarów przebija­ją powłoki ciała żywiciela i wydostają się do wody, gdzie osiągają dojrzałość płciową. W przypadku gdy żywiciel nie jest dostatecznie "duży, dalszy rozwój n. może zachodzić do­piero po zjedzeniu pierwszego żywiciela przez większego osobnika. Dorosłe formy n. w odróżnieniu od stadium lar­walnego pasożytującego w owadach prowadzą swobodny tryb życia. Pochodzenie n. nie jest dotychczas wyjaśnione. Ich najbardziej znanym przedsta­wicielem jest gordius. [MJS.]



n&coświetlik (Noctiiuca milia-ris) gatunek pierwotniaka z rzędu -»-bruzdnic. Osiąga do 1,5 mm średnicy. Ma 'kształt kulisty. Jest pokryty zgrubiałą błoną cytoplazmatyczną. Poru­sza się za pomocą wici osadzo­nej na przedzie ciała. Obok wici w zagłębieniu znajduje się gruby, kurczliwy czułek, służący do chwytania pokarmu, np. małych skorupiaków. Za­równo pochłanianie pokarmu, jak i usuwanie nie strawionych części odbywa się przez wspo­mniane wyżej zagłębienie, spełniające funkcję cytostomu, a zarazem cytopyge. Cytoplaz-

ma n. w okolicy bieguna prze­dniego jest najbardziej zagę­szczona i tutaj znajduje się jądro. N. ma zdolność do świe­cenia. Jest ona reakcją na po­drażnienie wywoływane falo­waniem wody. Z ciała n. wy­odrębniono substancję zwaną lucyferyną, która pod wpły­wem enzymu zwanego lucyte-razą powoduje świecenie ko­mórki w ciemności. Lucyferyną jest związkiem tłuszczowym o charakterze substancji zapaso­wej. Rozmnażanie bezpłciowe n. odbywa się przez podział, natomiast rozmnażanie płcio­we — przez kopulację drob­nych gamet przypominających swoją budową typowe bru-zdnice. Gamety te tworzą się jako pączki na powierzchni komórki n. Kopulacja zachodzi pomiędzy gametami różniący­mi się od siebie tylko fizjolo­gicznie. N. są jedynymi bru-zdnicami, u których wykryto proces płciowy. Zawdzięczają swą nazwę zdolności świecenia. Występują masowo jako skład­nik planktonu w morzach o pełnym zasoleniu. W dzień przebywają w warstwach głębszych, a w nocy wypły­wają pod samą powierzchnię morza. [A.J.K.]

noga pelikana (AporrTiaźs pes-pelecani) gatunek mięczaka z rodziny Aporrhaidae, z rzędu -^-jednoprzedsiionkowców, bli­sko spokrewniony ze -»skrzy-delnikami. Muszla jego rośnie do 5 cm wysokości. U młodych okazów ma kształt wysmukłego stożka. Po osiągnięciu dojrza­łości ślimak rozbudowuje ze­wnętrzną krawędź otworu muszli w szeroką płytkę z pal-czastymi wyrostkami, co przy­pomina nieco nogę ptaka z roz­capierzonymi palcami i rozcią­gniętą błoną pławną. N.p. za-mieszteuje Morze Śródziemne,

nogacz

Muszla nogi pelikana

Morze Północne i europejskie wody przybrzeżne Atlantyku. Żyje na głębokości poniżej 10 m, na dnie piaszczystym lub mulistym, 'najczęściej całkowi­cie w nim zagrzebana. Żywi się organicznymi cząstikaimi anułu. Jest jadalna. it.u.i

Bogacz (Macropodtd) — rodzaj stawonogów z sekcji -^krabów. Obejmuje gatunki mające gło-wotułów długości do 2 cm, o kształcie zbliżonym do trójką­ta. Ich odnóża są niezwykle długie i wysmukłe. N. przeby­wają w podmorskich zaroślach, maskując się często fragmen-

Nogacz Macropodia rostrata

tami glonów. Są reprezentowa­ne przez 12 gatunków szeroko rozprzestrzenionych w morzach tropikalnych. Jednym z nich jest Mocropodźa rostrata, która występuje również w morzach europejskich aż po wody po­łudniowych krańców Morza Barentsa. [L.Ż.]



nogotłaszczkowce, spawęki (Pedtpalpź)—dosyć często spo­tykana jeszcze nazwa wyróż­nianego dawniej rzędu z gro­mady -».pajęczaków. Odznacza­ją się bardzo wydłużonymi nogami I pary, przekształco­nymi w głaszczki, spłaszczo­nym grzbietowo-brzusznie cia­łem, przewężonym przez czę­ściową redukcję VII segmentu, oraz dobrze rozwiniętymi płu-cotchawkami. Obecnie w miej­sce n. utworzono 2 rzędy — “ogoniaste" ->Uropygi i pozba­wione “ogona" (tj. segmento­wanego wyrostka na końcu od­włoka) pająkokształtne ->Am-blypygi. [J.P.]



1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   50


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna