MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona2/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   50

Archigetes cryptobothrius — gatunek płazińca z rzędu Pseudophyllidea, z podgromady

-4-tasiemców właściwych, któ­ry uzyskuje dojrzałość płciową w jamie ciała skąposzczeta Lżmnodrżlus. Dojrzały A.c. opuszcza żywiciela w ten spo­sób, że pod wpływem nacisku rozrastającego się pasożyta zo­staje rozerwane ciało gospo­darza. Po dostaniu się do wo­dy ścianki ciała pasożyta ule­gają rozkładowi, w następstwie czego jaja dostają się do mułu. Jaja wraz z mułem zjadane są przez następne skąposzczety z rodzaju Limnodrilus. W ich jelicie z jaja zaopatrzonego w wieczko wydostaje się -Mmko-sfera, która przebija jelito i przedostaje się do jamy ciała żywiciela, gdzie pasożyt dojrze­wa. W tyle ciała A.c. wy­kształcony jest przydatek, zwa­ny cerkomerem, taki, jaki wy-

li5

astacilla

stępuje u -^-procerkoida. A.c. uważany jest za tasiemca roz­mnażającego się obecnie na etapie larwy (neotenicznie), który kiedyś dojrzewał w krę­gowcu, rybie, będącej kolejnym żywicielem. Pozostałe gatunki z rodzaju Archigetes nie wy­kazują neotenii. Ich procer-koidy bytują w organizmach różnych bezkręgowców, a for­my dojrzałe — w organizmach ryb karpiowatych i piskorzo-watych. [M.S.]



aretuza -»bąbelnica.

argyroteka (Argyrotheca)rodzaj czuikowców z podgro­mady ->zawiasowców obejmu­jący 3 gatunki. Są to nie­liczne wśród przedstawicie­li -*ramienionogów 'obojna-ki. Gatunki te występują w basenie Morza Śródziemnego. [J.M.R.]

arka (Arca) — rodzaj mięcza­ków z rzędu ->-taksodonto-wych. Muszla a. długości 2— —ilO cm odznacza się zupełnie prostą górną krawędzią, a czę­sto 'też ogólnym zarysem zbli­żonym do prostokąta lub rów-noległolbolbu. Druga cecha, cha-raikterystyczna dla wielu ga­tunków a., to okrywające mu­szlę gęste “włosy", powstające z warstwy konichioMnowea. Skrzela a., dobrze rozwinięte jak na przedstawicieli takso-dontowych, składają się z wiel­kiej liczby cienkich nici. Za to żagielki są słabo rozwinięte i w związku z tym a. pobierają pokarm w sposób typowy dla większości małżów, odmiennie zaś od pierwotnych tatesodon-towych, np. z rodzaju ->nukuli. Liczne gatunki a. aamieszikują wszystkie morza pełnosłone. Większość żyje na podwodnych skałach przytwierdzona bisio-rem, a niektóre tylko zasiedla-

Muszle ark

A — Arca secticostata; B — Arca noae

ją dna piaszczyste. Kilka ga­tunków poławia się dla celów konsumpcyjnych. [T.U.]



Asplanchna rodzaj obleń-ców z gromady -^wrotków. Jej gatunki dochodzą do 1,5 cm długości, mają ciało prze-zroczystawe, są pozbawione nogi, jelita tylnego i odbytu. Występują w stawach okreso­wo, licznie, stanowiąc pokarm dla narybku. [M.S.]

astacylla (Astacilla) — rodzaj stawonogów z rzędu ->równo-nogów. Obejmuje gatunki o wysmukłym i niemal cylin­drycznym ciele, mało widocz­nym na tle wodorostów, do których upodabniają się kształ­tem i barwą. Czułki II pary rozwinięte są 'u nich w postaci krępych narządów chwytoych, a odnóża tułowiowe podzielone na 2 grupy: przednią, przysto­sowaną do przytnzyimywania pokarmu, i tylną, złożoną z 3 par wysmukłych odnóży, słu­żących do wspinania się po ro­ślinach. A. ukryte wśród zarośli podmorskich czatują na prze­pływające drobne zwierzątka i chwytają je błyskawicznie swymi masywnymi czułkami. Należą tu nieliczne gatunki roz-

astropekten

16

przestrzenione w płytkich, cie­płych, pelnosłonych morzach. Jeden z nich, Astocilla longi-"ornźs, zamieszkuje płytkie wo­dy wzdłuż zachodnioeuropej­skich wybrzeży. [L.Ż.]



istropekten (Astropecten) — rodzaj szkarłupni z rzędu -».tarczogwiazd. Obejmuje for­my o kształcie regularnej, pła­skiej, pięcioramiennej gwiazdy, przeważnie barwy pomarań­czowej. Niektóre gatunki rosną czasami do około l m średnicy. Płytki brzeżne ramion uzbro­jone są w długie kolce. A. przebywała za dnia zagrzebane w piasku, wyłażąc dopiero o zmierzchu na żer. Pewne drob­ne gatunki wspinają się nocą na rośliny. Do a. należy kilka­dziesiąt drapieżnych gatun­ków, rozsiedlonych w pełno-slonych morzach strefy tropi-

Astropekten Astropecten aurantia-cus

kalnej, subtropikalnej i umiar­kowanej. [L.Ż.]

Atentaculata -»-Nuda. alianta -*różnonogi.

B

Babesia, Pźroplasma — rodzaj pierwotniaków z gromady -»-krwinkowców. Obejmuje ga­tunki, których wymiary waha­ją się w granicach 5—15 (im. Sporozoity B. wprowadzane są do krwi ssaka w trakcie ukłu­cia go przez -».kleszcza i ata­kują krwinki. W krwinkach ulegają podziałowi na 2 lub niekiedy 4 komórki (mię jest to więc typowa ->-schizogonia). Pciidczas rozpadu krwinki po­tomne komórki B. dostają się do osocza i atakują następne ciałka krwi. Kleszcz zaraża się B. przez wyssanie krwi zara­żonego nią ssaka. W jelicie kleszcza B. tworzą izogamety (->.procesy płciowe u pierwo­tniaków). Po kopulacji gamet powstaje ruchliwa zygota, któ­ra przenika przez ściankę je­lita i atakuje tworzące się jaja żywiciela. Zygota rośnie we­wnątrz jaja, a jej jądro dzieli się kilkakrotnie. W ten sposób wytwarzają się wielo jądrowe sporokinety. Te ostatnie w trakcie rozwoju zarodka kle­szcza wędrują do tych jego tkanek embrionalnych, z któ­rych rozwinie się ślinianka. W okresie ostatecznego formowa­nia się dorosłej postaci kle­szcza w jego śliniance ze spo-rokinet B. wytwarzają się in­wazyjne, potomne sporozoity. W ten sposób cykl rozwojowy B. zostaje zamknięty. B. bige-mina wywołuje w Ameryce Północnej groźną chorobę by­dła, zwaną gorączką teksaską, która objawia się degeneracją



17

bagnica moczarowa

wątroby, żółtaczką i krwiomo­czem. Przenoszą ją kleszcze z rodzaju Boophilus. W Europie występuje mniej groźna B. bo-vis, przenoszona przez kleszcze z rodzaju J-rodes. Powoduje ona u bydła biegunkę i krwio­mocz. Inne gatunki B. paso­żytują w owcach, kozach, świ­niach, koniach i pokrewnych gatunkach zwierząt ssących. [A.J.K.]



bagnica (Galba) — rodzaj mię­czaków z (rodziny ->!błotniar-kowiatych. Obejmuje gatunki mające muszlę wieżyczkowatą, wysokości (zależnie od gatun­ku) 5—45 mai, nieco podobną do muszli błotniarki stawowej, ale bez typowego dla tej ostat­niej rozszerzenia ostatniego skrętu. Ciało b. ma kształt ty­powy dla rodziny i barwę jed­norodną, ciemną, nieraz zupeł­nie czarną. B. w liczbie kilku gatunków zamieszkują Europę, północną Azję i Amerykę Pół­nocną. Podział tego rodzaju na gatunki był przedmiotem dłu­gotrwałych sporów, nadal nie rozstrzygniętych ostatecznie. W Polsce żyją prawdopodobnie 4 gatunki b., które trudno od-

Muszla bagnicy 2 Bezkręgowce

różnić od siebie, natomiast łat­wo ofereślić ich przynależność rodzajową. B. są u nas pospo­lite w całym kraju, zwłaszcza w niewielkich zbiornikach na terenach bagnistych, aczkol­wiek nie omijają przybrzeż­nych płycizn w mmeJBzych je­ziorach. Można je spotkać tak­że pełzające po brzegu wśród nadwodnej roślinności albo w wyrzuconych przez fale szcząt­kach ubiegłorocznych, trzcin. Eksperymentalnie udawało się hodować i rozmnażać b. w wil­gotnym terrarium, bez wody. Liczne występowanie b. w drobnych, wysychających la­tem zibiornilkach wodnych wskazuje, że mogą one prze­trzymać długi czas w środowi­sku suchym. Na skutek takie­go trybu życia b. częściej od innych błotniarikowatych stają się zdobyczą zwierząt lądo­wych. Są one często żywiciela­mi pośrednimi różnych przywr, m.in. poważnego szkodnika

-»-motylicy wąitrobowej. [T.U.]



bagnica moczarowa, błotniarka moczarowa (Galba truncatula)

- gatunek mięczaka z rodzaju

-^bagnicy. Jest najmniejszym z krajowych przedstawicieli ro-dzajiu bagnicy. Jej muszla ma wysokość 5—10 mm. Bsa. żyje w niewielkich zbiornikach wodnych i najczęściej spośród pokrewnych jej gatunków by­wa znajdowana, na lądzie. Dob­rze znosi wysychanie środowis­ka. Ma złą opinię, gdyż przez długie lata uważano ją za jedy­nego i wyłącznego żywiciela. pośredniego ->motyUcy wątro­bowej. W sprzeczności z tym poglądem motylice spotykano pospolicie w okolicach, w któ­rych b.m, nie występowała. Obecnie wiadomo, że wszyst­kie bagnice mogą być żywicie­lami motylicy. [T.U.]



bagnik

18

bagnik (Dolomedes) — rodzaj stawonogów z rodziny Trecha-lei^ae, z podrzędu -a-pająków wyższych. B. należą do naj­większych krajowych pająków. Osiągają długość 20 mm. Mają ciało smukłe, nogi dość długie i silne. Bardzo charakterysty­czne jest' ubarwienie ciała b.:

na tle oliwkowobruinaitaej bar­wy zasadniczej występują 2 szerokie, żółtawe lub jasno-oliwkowe pasy, obrzeżające głowotułow i ciągnące się wzdłuż całego odwłoka. B. żyją na powierzchni wód stojących i wolno płynących. Sieci nie budują, tytko polują aktywnie, a w razie niebezpieczeństwa lub w czasie polowania dosko­nale inmnkuaą. Żywią się głów­nie owadami, ale mogą łowić również kijanki i drobne ryb­ki. Z całego świata znanych jest około 100 gatunków b.; w Polsce występują 2 gatunki o podobnych obyczajach. [W.S.]

bajornik ->mezosłoma.

batykrynus (Bathycrinus) ro­dzaj szkarłupni z podrzędu Millericrinida, z rzędu -i-liliow-ców członowanych. Obejmuje formy o cylindrycznym trzon­ku, który u większości gatun­ków nie przekracza kilku cen­tymetrów długości, a tylko u północnoatlantyckiego Bathy-crinus carpenteri dochodzi do 27 cm. Nieliczne wąsy wyra­stają z nasady trzonka i służą do przytwierdzania się do pod­łoża. Z niewielkiego kielicha wyrasta 10 piórkowanych ra­mion. B. reprezentuje 9 gatun­ków zamieszkujących dno wiszechoceanu na głębokości 1000—10 000 m. [L.Ż.]

batyporeja (Bathyporeia)rodzaj stawonogów z rzędu -»-obunog6w. Obejmuje gatun­ki o 'długości ciała dochodzącej

do 8 mm. Ozułki I pary są u nich charakterystycznie aała-mane, 2. człon bowiem wyrasta nie z końca pierwszego 'członu, lecz z jego spodniej strony. B. obejmują szereg gatunków roz-przestrzenionych głównie w północnym Atlantyku i w mo­rzach przyległych, na piaszczy­stym, płytko położonym dnie, przeważnie na głębokości do kilkunastu metrów. W Bałtyku pospolity jest gatunek Bathy-poreia pilosa, który zasiedla przede wszystkim tzw. rucho­me piaski na głębokości od 20 cm do kilku metrów, wystę­pując tam latem z reguły w zagęszczeniu od 1000 do 3000 osobników na l m2 dna. [L.2.]



bąbelnica, żeglarz portugalski, okręt portugalski, aretuza (Physalia physalis) gatunek jamochłona z rzędu -»rurko-plaiwów. Tworzy kolonie o skróconym pniu długości do 30 cm, mające wielki, leżący na powierzchni wody pneuma-tofor, wypełniony gazem; pod tym “bąblem" zwisają 2 szere­gi —-kormidiów złożonych z osobników żywicielskich, płcio­wych i licznych iposikręcanych nici chwytnych, których dłu­gość osiąga niekiedy 50 m. Nici te są bogato usiane parzydeł­kami i, kurcząc się, mogą po­dawać schwytaną zdobycz po­lipom żywicielsikim. Korabio-wato wydłużony, osiągający 30 cm długości ipneumatofor b. ma na grzbietowej stronie ża-gielkowaty grzebień, ułatwia­jący popychanie kolonii przez wiatr. Pneumatofor ma sre­brzysty połysk z purpurowym nalotem, a zwieszające się pod nim nici chwytne są niebie­skawe. B. to jedyny rurkopław występujący w dużych sku­pieniach. Pędzone wiaita"em albo ruchami wody kolonie przecze­sują toń wodną. Jad ich pa-

19

. beczulkowce

Bąbelnica

rzydełek jest nadzwyczaj sil­ny, .toteż cniależy się wystrzegać dotykania kolonii (np. wyrzu­conych na brzeg). Pomiędzy nićmi chwytnymi pływają jed­nak ryby, zwane nomeuszami, które żywią się częściami ko­lonii, ale i same ulegają nie­kiedy porażeniu jadem. B. roz­przestrzenione są w większości mórz świata. [Z.S.]



bąblowiec, echinokok — larwa

-^-tasiemca bąblowcowego i ga­tunków pokrewnych, powsta­jąca z —onkosfery. Bezpośred­nio z itej ostatniej tworzy się pęcherz macierzysty. Ściana jego składa się ż 2 warstw:

zewnętrznej oskórkowej i we­wnętrznej parenchymatycznej

— twórczej. Warstwa oskórko-wa bywa zbudowana z wielu koncentrycznie ułożonych bla­szek. Przez warstwę tę przedo­stają się do ciała larwy sub­stancje odżywcze. Warstwa twórcza wytwarza nowe pęche­rze, zwane potomnymi, oraz torebki lęgowe. Pęcherze po­tomne mogą być tworzone do wewnątrz pęcherza macierzy-stego-lub na zewnątrz. Torebki lęgowe powstają zwykle za­równo w pęcherzach potom­nych, jafe i w pęcherzu macie­rzystym. W przeciwieństwie'do pęcherzy ściany torebek lęgo­wych są delikatne. Wewnątrz torebek tworzą się liczne głów­ki. Z (każdej z nich po zjedze­niu przez żywiciela ostateczne­go rozwija się dorosła postać tasiemca. W jednym pęcherzu macierzystym może znajdować się ponad milion główek. To­rebki lęgowe połączone deli­katną szypulką ze ścianą pę­cherza zwykle odrywają się i często pękają, co powoduje wydostawanie się uformowa­nych główek do środka wy­pełnionego płynem pęcherza. Wolne główki, kawałki komór lęgowych, a także ciałka wa­pienne i haki pochodzące z rozpadających, się główek wchodzą w skład osadu, awa-nego piaskiem bąblowcowym. Ze względu na 'budowę b. 'dzie­limy na jednojamowe i wielo-jamowe. Bywa, że to. nie za­wiera w Bobie skoleksów. Taką larwę nazywa się b. jałowym lub płonnym, w odróżnieniu od zawierającego główki b. płod­nego. B. jałowy nie jest po­stacią inwazyjną, nie może więc zarazić żywiciela ostate­cznego. [M.S.]



beczulkowce (Molpadonia)rząd szkarłupni z gromady -^strzykw. Obejmują gatunki o krępej, toeczułkowaltej postaci, z silnie zwężoną tylną częścią ciała, mającą postać ogona za­kończonego odbytem. Na

beczulkowiec

2,0


wierzchołku części przedniej zniajciuge się gęba otoczona 15 (wyjątkowo ;10) palcowatymi czułkami. Powierzchnia ciała jest gładka, pozbawiona inóżek ambulakralnych; B. reprezen­tuje teilikadziesiąt szeroko roz­przestrzenionych gatunków, występujących zarówno na płytkim dnie, jak i w głębi­nach oceanicznych do 9000 m głębokości, [L.Ż.]

beczulkowiec (Molpadża) — ro­dzaj iszkarłupni z rzędu -»be-ozułkowców. Obejmują formy o długości ildlihu centymetrów, barwy czerwonawobrązowej. Ciało ich iskłada się z beczuł-kowato roziszerzonej części przedniej oraz wysmukłego ogonba. Gębę otacza 15 palco-watych czułków, o czubkach lekko rozgałęzionych. B. repre­zentują gatunikł, z (których wiele jest fcosmoipolitamL W moraach ciepłych występują na głębokościach 1000—€000 m, natomiast w morzach chłod­nych ispotkać je można także na płytkim dnie. [L.Ż.]

beczulnik, fronima (Phromma sedentaria) gatunek stawo­noga z rzędu -9-obunogów. Do--chodzi do długości 4 cm. Ma głowę wyjątkowo wysoką, wy­posażoną w parę bardzo du­żych, dwuczęściowych oczu oraz 2 pary czułków, znacznie silniej rozwiniętych u samców niż u samic. Odnóża tułowio­we są wysmukłe, z wyjątkiem silnie rozwiniętej V pary, uzbrojonej w potężne kleszcze. B. żyją w beczułkowatych dom­kach, utworzonych z przezro­czystego dzwonu -s-rurkopła-wów lub z galaretowatej osłon­ki pelagicznych ->osłonic (zwłaszcza z rodzaju sprzągł! lub Pi/rosoma), których ciało wpierw pożerają. B. potrafią płynąć wraz z całym domkiem •

w pożądanym przez siebie kie­runku. Stanowią gatunek kos­mopolityczny, rozsiedlony w toni wodnej wszystkich ocea­nów i otwartych mórz strefy tropikalnej, subtropikalnej i umiarkowanej. W chłodniej­szych morzach żyją blisko po­wierzchni wody, natomiast w morzach cieplejszych zamiesz­kują wody głębsze. [L.2.]



belemnity (Belemnoidea) — podrząd wymarłych 'mięczaków z rzędu ->-dziesdęciornic. Ich muszle miały ikiształt wydłużo­nego stożka, podzielonego przegrodami na komory. WUerzchołek łego stożka był opatrzony wydłużonym i za­ostrzonym prętem lub strzałką, czyli rostrum. W stanie ko-paflnym zachowują isię najczę­ściej tylko rostra (strzałki pio­runowe). B. były zapewne 'nieco podobne ido współczesnych -»teałamairnic. Długość ich wa­hała się na ogół od kilkunastu do 'kilkudziesięciu centyme­trów i itylko niektóre gatunki osiągały prawie 6 m długości. Największy rozkwit b. przypa­da na erę mezozoiczną, a ostat­ni ich przedstawiciele wymarli w eocenie. (Tabl. XIX). [T.U.]

beleroton (Bellerophon) ro­dzaj wymarłych mięczaków z rzędu -^dwuiprzedsiionkówców. Obejmuje gatunki, które od­znaczały się całkowicie syme­tryczną, spiralnie skręconą mu­szlą. Ostatni skręt muszli był przecięty szczeliną biegnącą w płaszczyźnie symetrii od kra­wędzi otworu do około 1/12 obwodu muszli. Budowa ana­tomiczna nie jest znana, przy­puszczalnie jednak b. były je­szcze dwubocznie symetryczne, co stanowi u ślimaków cechę bardzo prymitywną. Żyły od ordowiku do permu. [T.U.]

21

bełtwa



belkaczek, korofium (Coro-phium) rodzaj stawonogów z rzędu -^obunogów. Obejmu­je gaituniki o ciele grabietowo--brzusiznie spłaszczonym, dłu­gości około 10 •mm. Mają one czułki II pary złożone z kilku zaledwie 'członów, silniej roz­winięte i masywniejsze od wszystkich pozostałych odnóży.

BeHcaczek

B. żyją na dnie mórz i wód słodkich, nią ogół w rurkach mieszkalnych, które budują z różnych dostępnych materia­łów, sklejanych wydzieliną gruczołów umiejscowionych w III i IV parze odnóży tułowio­wych. Niektóre gatunki wy­grzebują w 'dnie norki, których ściany wzmacniają tą samą wydzieliną. Do .b. należy kilka­dziesiąt gatunków rozprze­strzenionych głównie w pół­nocnej strefie klimatu umiar­kowanego, rzadziej w obsza­rach cieplejszych, ze strefą tropiKalną włącznie. [L.Ż.]

betkaczek pospolity (Coro-phium volutator) — gatunek stawonoga z rodzaju -Aełkacz-ków. Rośnie do 11 mm długo­ści. Ma pierwszy człon czułków

I pary dłuższy od człona na­stępnego. Żyje na dnie wód w rurkach w kształcie litery U. Jest szeroko rozpowszechniony po obu stronach północnego Atlantyku. Występuje także w morzach południowej i środko­wej Europy. Należy do pospo­litszych mieszkańców płytkie­go, mulistego dna Bałtyku, na którym zagęszczenie jego w sprzyjających warunkach do­chodzi do wielu tysięcy osob­ników na l m2. [L.Ż.]



belkaczek wschodni (Coro-

phium curyispinum) gatunek stawonoga z rodzaju ->.beł-kaczków. Rośnie do 7 mm dłu­gości. Ma pierwszy człon czuł­ków I pary (krótszy od człona następnego. Ojczyzną jego są wody słodkie i lekko słonawe wody ujść rzek wpadających do Morza Czarnego. Wisikutek budowy systemu 'kanałów roz­przestrzenił się także w elewi- -steu Morza Kaspijskiego, Bał­tyckiego i Atlantyku. W Polsce występuje w szeregu jezior i rzefc. Żyje w rurikach przy­twierdzonych do łkamiena, pali i roślin wodnych. [L.Ż.]

beltwa {Cyanea) rodzaj ja­mochłonów z rzędu —>Sema-eostomeae. Do rodzaju tego należą największe gatunki me­duz, np. b. •(meduza) festono-wa (Cyanea capillata) może osiągać 2 m średnicy. Wystę­puje ona nieraz wielkimi chmarami w morzach zimnych i o temperaturze umiarkowa­nej, z rzadka nawet w Bałty­ku. Ma kolor żółtawy, a jej niezwykle liczne czułki osiąga­ją długość do 30 m. Są one usiane parzydełkami, •toteż kontailat z nimi może być przy­kry dla kąpiących się ludzi. Pokrewny gatunek — b. nie­bieska (Cyanea lamarcki)osiąga tylko 30 cm średnicy.

beroe

22

Występuje często gromadnie w Morzu Północnym. W Bałtyku nie pojawia się. [Z.S.]



beroe, świętognica (Beroe) — rodzaj jamochłonów z gro­mady —>-Nuda. B. mają kształt wąskiego cbełmu wysokości do 10 cm, -wzdłuż którego biegnie 8 pasm blaszek pły-wnych. Za młodu są białe, później różowoczerwone; mie­nią się i lekko świecą. Wio­dą życie planktonowe. Mogą połykać zdobycz większą od siebie. Są kosmopolitycz­ne. (Tabl. VII). [Z.S.]

bezczaszkowce (Acrama) — podtyp z typu —^-strunowców obejmujący około 30 gatun­ków smukłych, kilkucentymet­rowych zwierząt, a między in­nymi gatunek lancetnika (Branchiostoma lanceolatum'). Szkieletem b. jest struna grzbietowa biegnąca wzdłuż całego ciała; nad nią znaj­duje się cewka nerwowa, a pod nią prosty przewód pokar­mowy i naczynie sercowe. Z przodu po bokach szczeliny łączą jamę okołoskrzelową ze światem zewnętrznym. B. tkwią w płytkim dnie ciep­łych mórz. [Z.S.]

bezkręgowce — zespół wszyst­kich grup zwierzęcych o roz­maitych (planach budowy i róż­nym pochodzeniu, przeciwsta­wiany potocznie kręgowcom, stanowiącym podtyp w typie strunowców. U ,b. nie wystę­puje charaktery styczny 'dla kręgowców szkielet osiowy zbudowany z kręgów. W sy­stematyce zoologicznej wyróż­nia się od kilkunastu do ponad 30 typów (Phylum) zwierząt, co wynika z rozbieżności zdań systematyków, czy ten lub ów plan budowy dostatecznie od­różnia się od innych, aby upo­ważniał do uznania zbudowa­nej według niego grupy zwie­rząt za odrębny typ. W naszej systematyce przyjęliśmy po-diział świata zwierzęcego na 18 typów. Są to: pierwotniaki, gąbki, parzydelkowce, żebro-pławy, płazińce, wstężniaki, obleńce, kolcogłowy, pierście­nice, caułkowce, mięczaki, pra-tchawce, stawonogi, szkarłup-nie, pogonofory, szczecioszczę-kie, półstrunowce i strunowce. Do b. zalicza się pierwsze 17 wymienionych typów, 2 pod-typy strunowców, tj. osłonicei bezczaszkowce, oraz .zespoły zwierząt o nie ustalonym bliżej stanowisku systematycznym — Mesozoa, wrzęchy i niespor-czaiki. [T.S.]

bezoczka (Caecilioides acicula) gatunek mięczaka z rodziny Ferusaciidae, z rzędu ->trzon-koocznych. Muszla jej jest wy­smukła, wysokości do 5 mm i średnicy do 1,3 mm, o bardzo cienkich ścianach, za życia śli­maka zupełnie przezroczysta. B. żyje prawdopodobnie w ca­łej Polsce z wyjątkiem wyż­szych partii górskich, ale jest nadzwyczaj trudna do znale­zienia na skutek podziemne­go trybu życia. Przebywa zwykle w szczelinach gleby na głębokości kilkudziesięciu cen­tymetrów. Preferuje- tereny wapienne, gdyż odznaczają się one stosunkowo luźną glebą. W hodowli zjada chętnie sałatę i inne jarzyny. Czym żywi się w naturze, nie wiadomo, praw­dopodobnie niższymi grzybami, zwłaszcza pleśniakami. Wy­twarza stosunkowo' olbrzymie jaja o średnicy około 0,75 imim, toteż składa ich bardzo nie­wiele, przypuszczalnie zaled­wie kilkanaście w ciągu całego życia. W związku z podziemną egzystencją nie ma oczu. Nie-

23

białek

kiedy znajduje się duże ilości muszli b. wypłukanych przez wodę i wyrzuconych przez rze­ki na brzeg. [T.U.]



bezrzęse, sysydlaczki (Suctoria) podgromada pierwotniaków z gromady -»-orzęsków. Obej­mują gatunki osiadłe, które przekształcając się w postać dojrzałą, całkowicie tracą rzę­ski. Jedynie ich młodociane pączki są orzęsione i po ode­rwaniu się od osobnika macie­rzystego stają się pływkami. Typowy przedstawiciel b. ma postać (kulistej komórki, o śred­nicy około 50 [im, osadzonej na sztywnej nóżce. Jest on opa­trzony w liczne, rurkowate ssawki. Przez nie wysysa za-

Schemat budowy bezrzęsych l — nóżka; 2 — makronukleus;

3 — .mikronukleus; 4 — ssawki

wartość ofiary '(najczęściej ja­kiegoś iswdbodniie pływającego orzęstea), która przykleja się do ssawek. Stwierdzono, że w cza­sie wysysania ofiary począłtko-wo zastają do ssawete wprowa­dzone drobne ciałka, widoczne pod nukroskofpem elektrono­wym, przypominające (kształ­tem głowicę pocisków rakieto­wych i dlatego nazywane “ciał­kami rakietowymi". Owe ciałka zawierają komplet fermentów trawiennych. Częściowo nad-trawiona cytoplazma ofiary zostaje następnie wyssana przez organizm b. Rozmnaża­nie b. odbywa się przez pącz­kowanie. Są one pospolitym składnikiem przybrzeżnej fau­ny wód słodkich i słonawych. Nie występują w dużych sku­piskach. Nietetóre gatuniki na stałe przytwierdzają się do dna, a inne — do wodnych zwierząt ibądź roślin. [A.J.K.]



bezsiodełkowce (Aclitellata)wyróżniany w niektórych kla­syfikacjach podtyp -^pierście­nic, obejmujący wieloszczety i szczetnice. B. cechuje (w prze­ciwieństwie do -*siodełkow-cow) przechodzenie przeobra­żenia, najczęściej z występo­waniem larwy -?.trochofory, oraz brak siodełka. [M.G.]



1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   50


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna