MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona20/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   50

Nosema bombycis — gatunek piery/otniaka z gromady ->Mi-crosporidia. Pasożytuje w je­dwabniku morwowym. Inwa­zja odbywa się przez spory o wymiarach 3—4 (un X 2 pan, otoczone azitywiną otoczką, we­wnątrz Której znajduje się amebula oraz l torebka bie­gunowa ze zwiniętą nicią bie­gunową długości około 60 fum. Owad zaraża się sporami, zja­dając je wraz z pokarmem. Po podrażnieniu chemicznym w jelicie gospodarza następuje wystrzelenie nici biegunowej (będącej drożnym przewodem), która wbija się w -nabłonek je­lita. Przez nią przeciska się ametoula i wnika do komórki nabłonka jelita owada. Z ame-buli po szeregu podziałów tworzą się spory przenikające do różnych tkanek gospodarza,

Cykl rozwojowy Nosema bombycts A — komórka nabłonka żywiciela (l — jąda-o); B, C, D — pierwo­tniak w trakcie szeregu podziałów wewnątrz komórki żywiciela; E, F — kolejne stadia tworzenia się spo­ry (2 — lądro amebuli; 3 — to­rebka biegunowa spory); G — spo­ra po opuszczeniu komórki żywi­ciela; H — spora z wystrzeloną nicią biegunową

m.in. także do wnętrza rozwi­jających się jaj. Choroba wy­woływana przez N-b; zwana pebryną,'stanowi poważne za­grożenie dla hodowli jedwabni­ka. Pebryna objawia się obec­nością brązowo-czarnych plam na ciele gąsienicy. Intensywnie zarażone gąsienice nie są zdol­ne do przeobrażenia, nie wy­twarzają kokonów i giną. Je­żeli zarażeniu ulegnie dorosły motyl, to N.b. jest wówczas przenoszona przez jaja na na­stępną generację gąsienic. Schorzenia wywoływane przez gatunki pierwotniaków z ro­dzaju Nosema noszą ogólną nazwę nosemoz. [A.J.K.]

Notostigmata podrząd sta­wonogów z rzędu -^roztoczy obeamujący prymitywne formy o segmentowanej odwłokowej części ciała. N. mają szczątko­we segmentalne płytki grzbie­towe — tergity. Żyją pod ka-mieniaimi i w ściółce. Polują na inne Toztocze, wije i ko-sarze. Występują w krajach o klimacie ciepłym, w Azji, Afryce i Ameryce oraz w Eu-

numulit

ropie w strefie śródziemno­morskiej. [J.P.]



Nuda, Atentaculata gromada jamochłonów z typu -róebro-pławow. Kluczową cechą tej grupy zwierząt jest brak na ich ciele czułków (ramion chwytnych), typowych dla po­zostałych żebropławów. N. ma­ją ciało cylindryczne bądź w formie wysokiego hełmu, a gardziel zbliżoną szerokością do średnicy ciała. Należy do nich niewiele żebropławów, spośród których najbardziej znana sjest beroe. [Z.S.]

nukula ^Nucula) rodzaj mię­czaków z rzędu -»4;akisodonto-wych. Obejmuje gatunki ma­jące muszlę w zarysie troijką-tno-owahią, średnicy rzadko przekraczającej 1,5 cm. Noga opatrzona szeroką podeszwą służy do zakotwiczania się w dnie. Żyją na dnie mulistym, rzadziej piaszczystym, na głę­bokościach 20—200 m. Na wpół zagrzebane w podłożu żywią się drobnymi cząstkami orga­nicznymi, których jednak nie odfiltrowują z wody, jak więk­szość małżów, lecz zbierają z powierzchni dna bardzo wy­dłużonymi żagielkami, wysu­wanymi w tym celu z muszli. Liczne gatunki n. zamieszkują wszystkie morza pełnosłone świata, są jednak najpospo­litsze w wodach strefy umiar­kowanej. N. służą za pokarm wielu rybom, zwłaszcza płastu-gom, tam zaś, gdzie występują w płybszych wodach, żywią się nimi również kaczki. [T.U.]

numiilit (Nummulites) — ro­dzaj pierwotniaków z rzędu -potwornie. Obejmuje gatunki wymarłe, których wielokomo-rowe skorupki przypominagą swoim kształtem muszle nie­których ślimaków, np. -»-za-

nużeniec

toczfcowatych. N. osiągały duże jak na pierwotniaki rozmiary, średnica bowiem ich skorupki dochodziła do 'kilku milime­trów. Były one bardzo liczne, zwłaszcza 'na początku trzecio­rzędu. Ich pozostałością są tzw:

wapienie numulitowe. [A.J.K.]

nużeniec (Demodex folliculo-rum) gatunek stawonoga z rodzimy Demodicidae, z pod-

_________________1S8

rzędu —t-Trombidiformes, żyją­cy w cebulkach włosowych skóry człowieka, wielkości 0,3— —0,4 mm. Jest bardzo pospo­lity, chociaż rzadko dostrzega­ny przez żywiciela. Prawdopo­dobnie nie powoduje żadnej szkody poza wypadaniem wło­sów. Pokrewne mu gatunki występują w cebulkach wło­sów innych zwierząt ssących. (Tabl. XII). [J.P.]

O

obelia (Obelia, Laomedea)rodzaj jamochłonów z rzędu -^stułbiowców. Polipy repre­zentujących ją gatunków w li­czbie od kilkuset do kilku ty­sięcy żyją w koloniach o pniu pojedynczym bądź rozgałęzio­nym, Są one objęte dzwonko­watymi tekami i tkwią na pier-ścieniowanych trzonkach. Ko­lonie osiągają wysokość do 3 cm. Meduzy są płaskie, tar-czowate, o licznych czułkach brzeżnych. Ich żagielek uległ całkowitej redukcji. O. wystę­pują w strefie przybrzeżnej Bałtyku, Morza Północnego i Śródziemnego. Spotyka się je o każdej porze roku. (Z.SJ



ebleńce, robaki obłe {Nema-thelminthes, Ascheirriinthes)tyip -^bezkręgowców charakte­ryzujący się .nieczłonowanym, przeważnie wydłużonym cia­łem, które w (przekroju po­przecznym jest z reguły koli­ste. Wór skómo-mięśniowy pokrywaj ący ciało większości o. składa się z oskórka, nabłonka i mięśniówki. U o. występuje wypełniona płynem pierwotna jama ciała, w której znajdują się narządy wewnętrzne. Pa-renchyma jest zredukowana do niewielkiej liczby komórek.

Układ pokarmowy, zaczynający się otworem gębowym w prze­dzie ciała, składa się z 3 od­cinków: jelita przedniego, środkowego i tylnego kończą­cego się odbytem. Przedni i końcowy odcinek przewodu po­karmowego powstaje z ekto-denmy, środkowy — z ento-denmy. U niektórych -*nitni-kowców jelito przedmie zanika i przewód pokarmowy traci swoją drożność. W odróżnie­niu od -*ipłazińców prawie wszystkie o. są rozdzielno-płciowe. Rozwój ich jest pro­sty bądź z przeobrażeniem. Nie mają układu krwionośnego i oddechowego. Oddychają całą powierzchnią ciała lub beztle­nowe. Układ wydalniczy ma kształt kanałów pozbawionych rzęsek lub występuje w postaci jednokomórkowego gruczołu. U niektórych o. układ wydal­niczy nie występuje. Układ nerwowy składa się z pierście­nia okołogardzielowego i po­dłużnych pni nerwowych. Na­rządy zmysłów są słabo rozwi­nięte. Do o. należą następujące gromady: nicienie, brzuchorzę-ski, nitnikowce, wrotki i ryjo-krętki. Do niedawna do o. za­liczano ponadto priapulidy l kolcogłowy. Niektórzy nadają

189

obunogi

rangę typu wrotkom, a z gro­mady brzuchorzęsków i ryjo-krętków tworzą osobny typ Nematorhyncha. [M.S.]



obłęczatek -»pilumnus.

chłystek (Zonitoides nitidus)gatunek mięczaka z rodziny -*szklarek- Ma muszlę o śred­nicy 5—6 mm, kształtu bardzo niskiego stożka o lekko zao­krąglonym wierzchołku, barwy czerwonawobrunatnej, na ży­wych okazach bardzo ciemnej. Powierzchnia muszli jest błysz­cząca. O. zamieszkuje całą Pol­skę, z wyjątkiem gór. Żyje w miejscach wilgotnych, na łą­kach, na bagnistych brzegach jezior, stawów i rzek, w wil­gotnych lasach, pod opadłymi liśćmi, pod kamieniami i bu-twiejącym drewnem, często wśród wyrzuconych przez wodę butwiejących szczątków roślin. W przeciwieństwie do innych szklarek o. żywi się przeważnie martwymi szczątkami roślinny­mi, ale jada również zielone części żywych roślin zielnych, niższe grzyby, a czasami także rozmaite martwe szczątki zwie­rzęce. [T.U.]

obrzeżki •(Argasidae) rodzi­na pasożytniczych stawonogów z grupy -^kleszczy. Od klesz­czy różnią się brakiem twar­dego pancerza oraz tym, że u ich osobników dorosłych na­rządy gębowe znajdują się na brzusznej stronie ciała, a prze­de wszystkim biologią. Są pa­sożytami; przysysają się co noc na 20—40 minut do śpiących kręgowców, głównie ptaków, żywią się ich krwią i płynem tkankowym. Gnieżdżą się w szczelinach kurników i w gniazdach ptasich. W Polsce reprezentuje tę grupę Argas persźcus. Do bardziej znanych przedstawicieli o. należy rodzaj

Ornithodorus, którego kilka ga­tunków w Afryce oraz w za­chodniej części Ameryki Pół­nocnej pasożytuje na ludziach i przenosi szereg niebezpiecz­nych chorób. Na przykład Or-nithodorus moubata, zamiesz­kujący rozległe obszary Afryki i gnieżdżący się w szczelinach i w pyle glinianych chat afry­kańskich, w nocy na krótko przysysa się do śpiących ludzi, zakażając przy tym swych ży­wicieli m.in; jedną z odmian tyfusu. [J.P.]

obunerwce (AmpMneura, Acu-

Ufera) nieliczny, prymityw­ny podtyp -^mięczaków. Wy­różniają się brakiem czułków, oczu, statocyst i szczęki. Mają worek trzewiowy bardzo słabo wykształcony. Muszla .nie wy-stępulje lub składa się z za­chodzących na siebie dachów-kowaito płytek. Układ nerwo­wy jest bardzo prymitywny, zbudowany głównie z pasm tkanki nerwowej, nie zróżnico­wanej na zwoje i pinie. Należą tu 2 morskie, •znacznie różnią­ce się od siebie gromady: chi­tony i bruzdobrzuchy. [T.U.]

obunogi (Amphipoda) rząd stawonogów z podgromady -»pancerzowców. Obejmują skorupiaki o długości od kilku milimetrów do kilku centyme­trów, przeważnie bocznie spłaszczone i często o łukowa­to wygiętym grzbiecie. U więk­szości ciało składa się z dobrze wyodrębnionej głowy (z którą zrasta się I segment tułowia), z 7 wolnych segmentów tuło­wiowych oraz 6 segmentów od­włokowych. Z przodu głowy wyrastają 2 pary czułków, z których I, tj. górna para, bywa krótsza, równie długa lub dłuższa od II pary. Nie­kiedy II para czulków sta­nowi najbardziej rozwiniętą

oceania

180

parę kończyn. Wśród odnóży tułowiowych wyróżniają się zwykle 2 przednie pary, z re­guły rozszerzone na końcach i zaopatrzone w pazurek chwy-tny. Człony nasadowe odnóży tułowiowych mają często kształt szerokich, okrągławych tarcz, okrywających z boków dolną część ciała (u samic wraz z komorą lęgową). Od­nóża odwłokowe, podobnie jak i segmenty odwłokowe, zróżni­cowane są zazwyczaj na 2 części. 3 przednie pary odnóży mają postać wiecznie ruchli­wych skrzel, a 3 tylne pary pełnią nierzadko rolę odnóży skocznych. O. to niemal wy­łącznie zwierzęta rozdzielno-płciowe i jajorodne. Inkubacja jaj przebiega wewnątrz ko­szyczka lęgowego, usytuowa­nego pomiędzy odnóżami tuło­wiowymi. O. żywią się głównie pokarmem roślinnym lub roz­kładającymi się szczątkami organicznymi. Obejmują około 5000 gatunków Występujących licznie we wszystkich strefach klimatycznych. Zasiedlają roz­maite środowiska wodne, a niektóre przystosowały się na­wet do życia lądowego, wystę­pując w wilgotnym piasku lub pod kamieniami na brzegu morskim. Znane są też gatun­ki żyjące z dala od środowiska wodnego i spotykane np. w cieplarniach. Pewne gatunki są stałymi mieszkańcami wód podziemnych. Większość o. za­siedla przybrzeżną strefę mórz. Szereg gatunków wiedzie stale lub przynajmniej okresowo planktonowy tryb życia, przy czym niektóre z nich (np. be-czułnik) zamieszkują przezro­czyste osłonki innych zwie­rząt plainktonowych, a inne (np. hyperia) — jamę gastraLią meduz. Wśród przedstawicieli o. spotykamy także gatunki to­czące drewno (chelury), a na­wet pasożytnicze (zaważcie). W niektórych bardzo starych je­ziorach powstały w drodze ewolucji liczne gatunki ende­miczne, tj. żyjące tylko w l zbiorniku. Na przykład w Baj-kaile żyje ok. 200 endemicznych gatunków z rodziny kiełżowa-tych (Gammaridae), które -zo­stały odkryte, zbadane i opi­sane przez Benedykta Dybow-skiego. W jeziorze Titicaca po­dobną ewolucję z wytworze­niem mnóstwa gatunków ende­micznych przeszły zmieraczko-wate (Tolitridae). [L.Ż.]



oceania (Oceania) — rodzaj ja­mochłonów z rzędu ->.stułbiow-ców. Polipy mają czułki sku­pione wokół stożka gębowego w jednym lub w 'kilku ciasno stłoczonych okółkach. Meduzy występują. Osobniki męskie i żeńskie żyją w oddzielnych koloniach (diocja). O. zamiesz­kują Morze śródziemne. [Z.S.]

oczfcowiec (Oculina) — rodzaj jamochłonów z rzędu -^korali madreporowych. Jego przedsta­wiciele tworzą krzewiaste ko­lonie wysokości do 60 cm, o zwartym szkielecie i obfitej

-»-cenenchymie. Dobrze pozna­ny gatunek Oculma diffusa za­siedla rejon Morza Karaibskie­go. (Tabl. VI). [Z.S.]



oczlik, cyklop (Cyclops) — ro­dzaj stawonogów z .podrzędu

-»-oczlikowców. Długość ciała samic dochodzi do 3,5 mm, samce są nieco mniejsze. Silnie rozszerzone ciało w przedniej części ma zarys owalny. Zwę­żony odwłok zakończony jest widełkami zaopatrzonymi w niezbyt długie, pierzaste szcze­ciny. Odnóża pływne w trakcie poruszania się wiosłują z dużą szybkością, z częstymi krótki­mi przerwami — stąd bardzo charakterystyczny, jak gdyby



l

odlepka.

Oczlik

skaczący sposób pływania z chwilowym opadaniem w cza­sie krótkich spoczynków. W czasie pływania czułki oraz od­włok pełnią rolę steru. O. wy­konują wędrówki 'dobowe, pod­pływając nocą ku powierzchni zbiorników wodnych. Obejmu­ją 15 szeroko rozprzestrzenio­nych gatunków, występujących w toni wodnej jezior i stawów, a nawet okresowo wysychają­cych zbiorników. W Tatrach Ci/clops tatricus sięga do około 2200 m n.p.m. [L.2.]



oczlikowce (Cyclopoida) — podrząd stawonogów z rzędu -t-widłonogokształtnych. Nie­którzy autorzy uważają je za odrębny rząd z podgromady widłonogów. Charakteryzuje je długi, wysmukły odwłok oraz niezbyt długie czuBd pływne, składające się najczęściej z kil­kunastu członów. Odnóża tu­łowiowe V pary wykształcone są u samca i samicy jednako­wo. Samica nosi jaja w 2 pa­kietach przytwierdzonych dc

spodniej strony I segmentu od­włokowego • (genitalnego). Większość o. to skorupiaki słodkowodne, żyaące na dnie zarośniętej strefy przybrzeżnej (np. oczlik), rzadziej morskie (inp. ojtona). W morzu bytują niemal wyłącznie w rejonie szelfu, zarówno wśród roślin­ności, jak i w *oni wodnej, w której 'ustępują jednak liczeb­nie klajlanoidom. Obok gatun­ków wolno żyjących znane są też gatunki (pasożytnicze (np. ergasilus) mające narządy czepne. O. bywają żywicielami pośrednimi wielu form paso­żytniczych, np. tasiemców, któ­rymi zarażają następnie ry­by. [L.2.]



odlepka (Glossźphonźa) — ro­dzaj pierścienic z rzędu ^-pi­jawek ryjkowych. Reprezentu­jące ją gatunki mają ciało sto­sunkowo szerokie i silnie spła­szczone, o 'długości do około 30 mm. Brodawki segmentalne, jesili występują, ułożone są w 6 podłużnych szeregach. Żołą­dek jest nierozgałęziony lub tylko bardzo słabo. Kokony, a

Odlepka

ofiopluteus

192


TABUCA VII. ŻEBROPŁAWY

następnie młode pijawki prze­bywają we wgłębieniu na spo­dzie ciała, 'osobnika macierzy­stego. O.' rozprzestrzenione na .dużych obszarach Europy, Aziji i Ameryki Północnej. W Polsce występują 2 gatunki:

Glossźphonźa complanata, spo­tykana w całej Polsce, oraz GlossźphoTiźa heteroclita, nie spotykana dotychczas jedynie na terenach górskich. Przedsta­wiciele o. żyją w wodach śród­lądowych. Są pasożytami lub drapieżnikami bezkręgowców — ślimaków, skąposzczetów i larw muchówek z rodziny Chi-ronomidae. Młode osobniki po­bierają krew z pijawek z ro­dzaju enpobdelii. [M.G.]

ofiopluteus (ophioplutew) — planktoinicana larwa -»-wężowi-deł podobna do larwy jeżow-ców, zwanej -^•echinopluteu-sem. Ma jednak dłuższe od tej ostatniej wyrostki boczne (ra­miona) wspierające się na wa­piennych igiełkach. [T.S.l

ogonice (Appendicularia)gromada strunowców z podty-pu -^osłonie. Obejmują drobne zwierzęta o rozmiarach nie przekraczających kilku mili­metrów. Ich przezroczyste cia­ło składa się z tułowia zawie­rającego narządy wewnętrzne oraz dłuższego, "wysmukłego ogona. We -wnętrzu ogona prze­biega elastyczna struna grzbie­towa, która w przeciwieństwie do większości •osłonie zachowu­je .się przez całe życie. Całą o. lub tylko jeg przednią część obejmuje wydzielana przez nią delikatna, toezkomórkowa, ga­laretowata osłonka, mająca postać pęcherzyka albo nawet domłku o bardzo skomplikowa­nej budowie. W tym ostatnim przypadku we wnętrzu domku, w pobliżu otworu gębowego zwierzęcia, wytwarza się apa­rat łowny przypominający mi- ^ sterny spadochronik, służący i do odfilltrowywania z przepły­waj ącej wody delikatnego po­karmu, złożonego z najdrob­niejszych organizmów plankto-nowych. Nieco większy plank-ton nie dostaje się w ogóle do wnętrza domku pozostając na rzadszym, selektywnym sicie przy otworze wlotowym. Nie­które maleńkie organizmy planktonowe zostały po raz pierwszy odkryte na aparacie łownym o. Zanieczyszczony domek o. porzucają, budując wkrótce nowy. Opuszczają swój domek także wtedy, gdy są czyimś zaniepokojone, w związku z czym w siatce planktonowej spotyka się naj­częściej zwierzęta już bez osłonki. Bez niej o. dość szyb­ko opadają, natomiast domek umożliwia im unoszenie się w toni. O. są przeważnie obu-płciowe i rozmnażające się wy­łącznie płciowo. Plemniki wy­dostają się do otaczającej wo­dy maleńkim otworkiem płcio­wym, natomiast dojrzewające nieco później jaja uwolnione zostają dopiero wskutek roze­rwania się ścianek ciała, co powoduje śmierć osobnika ro­dzicielskiego. Zapłodnienie jaj następuje przeważnie w wodzie morskied. Szczyt rozrodu przy­pada na ciepłą porę roku. Do o. należy niewiele -ponad 60 gatunków żyjących wyłącznie w toni morskiej jako składnik planktonu. Większość zasiedla otwarte wody oceanów d'o 200 m głębokości. 2 uwagi na masowe występowanie odgry­wają one niemałą rolę w życiu morza. Szczególnie gromadnie pojawiają się latem, barwiąc wówczas nierzadko wodę na kolor mleczny, pastelowopoma-rańczowawy lub fioletowy. Niektóre gatunki mają zdol­ność świecenia. [L.2.]

Beroe


Callianira biedota

TABLICA VIII. PŁAZ1NCE (c.d.ł

Cysticerkoid tasiemca Diploposta laevis pasożytujący w oczliku

Plerocerkoidy liguli

Larwy tasiemca bąblowcowego w wątrobie świni

Amfilina


TABLICA VIII. PŁAZ1ŃCE (c.d.)

Motylica wątrobowa



TABLICA IX. OBLEŃCE ,

Samica (większa) i samiec (mniejszy) glisty świńskiej

Koniec ciała samca glisty świńskiej. W pobliżu steku widoczny narząd ko­pulacyjny

TABLICA IX. OBLENCE (c.d.l

Larwy włosienia otorbione w mięśniach

Mątwik burakowy. Zbiór cyst

TABLICA IX. OBLENCE (c.d.)

Mątwik burakowy. U góry pojedyncza cysta znacznie powiększona, z wido­cznymi zwiniętymi larwami; na dole rozwinięta larwa po opuszczeniu cysty

TABLICA IX. OBLENCE (c.d.)

Cysty mątwika ziemniaczanego na korzeniu ziemniaka

193

ogórkowoe

ogórczak (Cucumaria) rodzaj szkarłupni z rzędu -».ogórkow-ców. Obejmuje gatunki kształ­tu ogórka, dochodzące do pół­metrowej długości. O. wyjęte z wody kurczą się silnie, przyj­mując postać gaijowaltą lub nie­mal kulistą. Powierzchnia ich ciała jest .gładka, błyszcząca. Gębę otacza 10 długich, silnie rozgałęzionych czufców, służą­cych do łowienia pokarmu w postaci 'martwych szczątków organicznych. U nasady każde-

Ogórczak Cucumaria piana

go czułka występują kieszonki służące do chowania czułków, gdy zwierzę zostanie podraż­nione. Kieszonki te widoczne są na zewnątrz w postaci cha­rakterystycznych wybrzuszeń. Wzdłuż ciała widnieje 5 pasów nóżek ambulaikralnych, dobrze wykształconych i zaopatrzo­nych zazwyczaj w przyssawkę. Każdy pas składa się z 2 do 5 podłużnych rzędów nóżek. O. żyją na 'dnie mulistym, piasz­czystym oraz na skałach po­rosłych glonami. Są szeroko rozprzestrzenione na obu pół­kulach, zwłaszcza w morzach strefy umiarkowanej. Mają duże znaczenie gospodarcze. Dobrze wysuszone ciało o. za­wiera do 828/* białka. Najważ­niejszym gatunkiem użytko­wym jest o. japoński. O. na­dają się doskonale do hodowli akwaryjnej. [L.2.]

ogórczak japoński (Cucumaria japonica) — gatunek szkarłup-nia z rodzaju -»-ogórczaków. Dochodzi do długości 40 cm i wagi l kg. Nóżki amibulukral-ne 2 grzbietowych rzędów *ą słabo rozwinięte i mają postać kulistych wypustek. O. pełza­ją bardzo wolno. Żywią się martwymi i rozkładającymi się szczątkami organicznymi, po­chłanianymi wraz z mułem. Występują zarówmo na dnie kamienistym, jak i mulistym, głównie na głębokości 5—10 m. Zamieszkują płytkie dno wszy­stkich wschodnioazjatyckich mórz. Bywają poławiane ma­sowo dla celów konsumpcyj­nych. Stanowią przysmak ku­chni chińskiej. [L.2.]

ogórecznik (Thyone) rodzaj szikarłupnł z rzędu -».ogórkow-ców. Obejmuje gatunki toształ-tu ogórka, długości-do 12 cm. Cała powierzchnia ciała usia­na jest nóżkami amibulakral-nymi. Gębę otacza 10 drzew-kowato rozgałęzionych czuł-k6w. O. zarmeszfcują (płytkie i przeważnie muliste dno do głębokości IOW m. Liczne ga­tunki o. są szeroko rozprze­strzenione w morzach strefy umiarkowanej, subtropikalnej i tropikalnej obu półkul. [L.Ż.]

ogórkowce {Dendrochirota)rząd szkarłupni z gromady ->-strzykw. Mają przeważnie dość dobrze wyrażoną symetrię pięciopromienistą. Zakończone przyssawką nóżki ambulakral-ne rozmieszczone są w 5 rzę­dach i służą do pełzania. Wo­kół gęby znajduje się wieniec drzewkowato rozgałęzionych

oikopleura

.194


czułków. O. 0'bejmują gatunki o .dość różnorodnych kształ­tach przystosowane ido rozmai­tych siedlisk. Są one szeroko rozprzestrzenione w pełnosło-nych morzach i •oceanach, za­siedlając (jak inp. ogórczak, ogórecznik i łuskacz) głownie morza płytkie, rzadziej — głę­biny oceaniczne do głębokości 5000 m. [L.2.1

oikopleura (OżJcopZeitTO dźożca) — gatunek strunowców z gro­mady ->.ogonic. Cale zwierzą­tko długości 'do 5 mm otacza się galaretowatym domkiem, w którego skład wchodzi apa-

Oikopleura

l — domek; 2 — sitko, przez które woda dostaje się do wnętrza; 3 — tułów; 4 — ogon; 5 — otwór, przez który woda wypływa z domku

rat łowny. Ciało złożone jest z groszkowatego tułowia, mie­szczącego narządy wewnętrzne, oraz 3- lub 4-krotnie 'dłuższego

ogona, obwiedzionego płetwą i zawierającego strunę grzbieto­wą. Gatunek ten rozsiedlony jest dość szeroko w północnym rejonie Oceanu Atlantyckie­go. [L.Ż.]

ojtona (Oithona similis) ga­tunek stawonoga z podrzędu ->-oczlikowców. Długość samicy dochodzi do l mm, samca — do 0,6 mm. Ciało składa się z owalnie rozszerzonego głowo-tułowia oraz długiego, wysmu­kłego odwłoka, zakończonego długimi szczecinami. Samica nosi nieliczne jaja w 2 podłuż­nych woreczkach. Wśród wi-dłonogów jest to jeden z nie­licznych kosmopolitów, rozsie­dlonych 'we 'wszystkich szelfo-wych morzach, nie wyłączając Morza Bałtyckiego. Nierzadko występuje w dość znacznej liczbie, stanowiąc pokarm dla ryb. [L.2.]

okladniczki (Solen, Ensźs i in­ne) — grupa rodzajów mięcza­ków z rodzimy Solenidae, z rzę­du ->-blaszkoskrzelnych wła­ściwych. Ich muszle można rozpoznać na pierwszy rzut oka, są bowiem niepodobne do muszli innych małżów. Obie połówki .muszli wyglądają jak wydłużone, wąskie rynienki. Po złożeniu ich razem muszla ma kształt 'długiej (12—20 cm), trochę spłaszczonej z boków rury, prostej 1'u'b wygiętej łu­kowato i otwartej na obu koń­cach. W tylnym otworze muszli widnieją stosunkowo krótkie syfony, a z 'przedniego lub ze szczeliny między połówkami muszli wystaje 'bardzo ruchli-

Muszla okiadniczki z rodzaju Solen

195

okrytoskrzelne

wa noga. O. żyją na dnie mu-listym lub piaszczystym, w w miejscach płytkich, rzadziej głębiej, najwyżej do 40 ,m głę­bokości. Wyróżniają się 'nie­zwykłymi jak na małże uzdol­nieniami ruchowymi, czemu sprzyja kształt muszli stawia­jący mały opór środowisku. O. umieją wystrzykiwać przez sy­fony wodę 'z taką siłą, że uzy­skanym stąd odrzutem skaczą w dal na '/s m. Jeszcze dalej skaczą, odbijając się od dna nogą, która może się wyciągać na długość prawie równą 'dłu­gości muszli. Położone na pias­ku potrafią w mim zniknąć w ciągu 30 s. Najpierw wciskają weń bardzo głęboko nogę. Ko­niec nogi nabrzmiewa wówczas silnie i przez to zakotwicza Się w piasku. Potem noga kurczy się, wciąga małża w piasek i zaczyna znowu wciskać się głębiej. Niekiedy trzema taki­mi “krokami" potrafią o. za­grzebać się całkowicie. Liczne gatunki o. zamieszkują morza pełnosłone poza strefami po­larnymi i chłodniejszymi rejo­nami 'stref umiarkowanych. Wszystkie o. są jadalne. Nie­którzy 'smakosze przedkładają je nad wszystkie inne rodzaje małżów. [T.U.]





1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   50


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna