MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona28/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   50

procerkoid (procercoźdus) — stadium larwalne -^tasiemców rozwijające się z -»-onkosfery lub z likofory (-».amfilina) w jamie ciała pierwszego ływi-ciela pośredniego. Jest kształ­tu wydłużonego, a jego wnę­trze wypełniają komórki pa-renchymy, ciałka wapienne ' oraz komórki gruczołowe. W przedniej części p. mogą znaj­dować się tzw. gruczoły fron­talne, służące prawdopodobnie do przebijania tkanek żywicie­la na drodze enzymatycznego ich rozpuszczania. Na przeciw­ległym końcu ciała występuje niewielki przydatek embrional­ny, tzw. cerkomer, będący po­zostałością onkosfery cay liko­fory. Przydatek ten ma kształt kulisty lub wydłużony. Na cer-komerze znajduje się 6 lub 10 haków embrionalnych. Cerko­mer może odpadać po dłuż­szym pobycie larwy w żywi­cielu pośrednim. Przez pewien czas zachowuje nawet zdolność do samodzielnego ruchu, wkró­tce- jednak ginie. Istnieje po­dobieństwo cerkomeru do tar­czy czepnej ->-przywr monoge-netycznych. Na tej podstawie przywry monogenetyczne i ta-

procesy płciowe u pierwotniaków

256


siemce łączy się nawet we wspólną grupę Cercomeromor-pha. V większości tasiemców, których rozwój przebiega z u-działem p., następuje później przekształcanie się go w -wple-rocerkoild. Znany jest tasie­miec, który osiąga dojrzałość płciową na etapie rozwoju p. Jest 'nim ->Archigetes crypto-bothrius. [M.S.]

procesy piętowe u pierwotnia­ków. Nazywa się je często, ale niesłusznie, rozmnażaniem płciowym. Ich istotą jest ze­spolenie się 2 jąder komórko­wych, pochodzących z 2 osob­ników danego gatunku, zwa­nych gametami. Każde z tych jąder niesie pewną informację genetyczną. Jądro powstałe ze zlania się jąder genetycznych nosi nazwę jądra izygoty lub synkarionu i stanowi nową kombinację genetycznego ma­teriału. W trakcie procesu zle­wania się jąder (kopulacji ga­met) zwykle gamety 'ulegają również zlaniu się, 'dając tzw. zygotę. Jądra gamet są jądra­mi o zredukowanej liczbie chromosomów, czyli haploidal-nymi, a jądra zygot stanowią jądra o podwójnej liczbie chro­mosomów, czyli dtploidalne. Jądra haploidalne powstają z jąder diploidalnych w trakcie podziału redukcyjnego (mejo-zy). W czasie tego procesu (w przeciwieństwie do wegetatyw­nego podziału somatycznego) chromosomy nie podlegają re-plikacji, lecz są jedynie segre­gowane do potomnych komó­rek. W wyniku tej segregacji każda potomna komórka otrzy­muje 'zaledwie pojedynczy gar­nitur chromosomów. Takie ha­ploidalne komórki mogą stać się gametami. W chromoso­mach znajdują się geny, czyli struktury warunkujące dzie­dziczenie określonych cech. Se­gregacji chromosomów podczas mejozy towarzyszy segregacja materiału dziedzicznego zgod­nie z prawami Mendla. U pier­wotniaków występuje mejoza pregamiozna i postgamiczna. W przypadku tej pierwszej (-^•opaliny, -»orzęski, wszystkie organizmy wielokomórkowe) podział redukcyjny zachodzi bezpośrednio przed wytworze­niem gamet i ich kopulacją. Stąd stadia wegetatywne orga­nizmów o mejozle pregamicz-nej cechuje diploidalność. 0-znacza to, że stadia wegetatyw­ne są identyczne pod względem genetycznym z eygotą, z któ­rej powstają przez podziały somatyczne. Mejoza postga­miczna (-»-wiciowce, -^-spo-rowee właściwe) występuje wówczas, gdy diploidalny syn-karion podlega od razu po­działowi redukcyjnemu, a więc mejoza zachodzi bezpośrednio po procesie płciowym. W wyni­ku mejozy powstają różne ge­netycznie komórki haploidal­ne. Te komórki z kolei dzielą się wegetatywnie wielokrotnie, zachowując stale haploidalność, powstałą w wyniku mejozy. Dopiero po wielokrotnych po­działach wegetatywnych ko­mórki te w sprzyjających wa­runkach dojrzewają fizjologicz­nie, stając się gametami. W trakcie tego dojrzewania ma­teriał genetyczny nie ulega już żadnym zmianom. Nieco od­miennie procesy te kształtują się u -potwornie. Ich zygota diploidalna wytwarza pokole­nia diploidalne. Dopiero po szeregu podziałów jąder diploidalnych 'występuje po­dział redukcyjny. Następnie powstają znów generacje ha­ploidalne. Wobec tego mejoza nie jest tu ani prę- ani post­gamiczna, ale pośrednia. Jeżeli gamety są morfologicznie takie same, proces kopulacji nazywa

TABLICA XII. PAJĘCZAKI (c.d.)

Skakun

TABLICA XII. PAJĘCZAKI (c d.)



Przedstawiciel szpecielowatych żerujący na śliwie

Samica mechowca. W odwłoku widoczne jaja



257

promienłoe

się izogamią -x;hlamydomo-nas). Izogamety, chociaż iden­tyczne morfologicznie, różnią się między sobą fizjologicznie, w związku z czyim •wyróżnia się łzw. typy płciowe, oznaczo­ne symbolicznie znakiem + i —. Procesowi kopulacji pod­legają jedynie osobniki po­chodzące z 'linii wegetatywnych o przeciwnym typie płciowym. Jeżeli kopulujące gamety róż­nią się między sobą morfolo­gicznie, wówczas mniejszą określa się jako mikrogametę, czyli gametę męską, a większą

— jako gametę żeńską albo makrogametę. Proces kopulacji nosi wtedy miano anizogamii. Anizogamia występuje m.in. u

—•toczka, —^nadwiciowców, -*• opalili i —>-sporowców 'właści­wych. Szczególnym rodzajem procesu płciowego jest koniu­gacja orzęsków. W trakcie ko­niugacji osobniki nie ulegają zlaniu się jak przy ikopulaicii, lecz wymianie ulegają krzyżo­wo jedynie halploidalne pronu-kleusy. Otóż na początku ko­niugacji diploidatoe jądro ge-neratywne orzęaka, czyli mi-kronukleus, podlega mejozie, wytwarzając haploidalne jądra gametyczne. Dwaj koniugujący partnerzy przez most cytoplaz-Jnatyczny wymieniają po jed­nym pronukleusie. Jądro zygo-ty powstaje w wyniku zlania się jądra haploidalnego jedne­go partnera z takimż jądrem haploidalnym drugiego partne­ra. [A.J.K.]



promieni (Radiolaria) — rząd pierwotniaków z ipodgromady

—^promienionóżek. Średnica ich ciała wynosi 15 (mi — l mm. Mają one szkieleciki zbudowa­ne z krzemionki. Szkielety po­wstają z krótkich igieł lub be-leczek, które wylkrystalizowują pomiędzy licznymi pęcherzyka­mi zewnętrznej cytoplazmy.



VI Bezkręgowce

Jeżeli igieł czy toeleczek ieat stosunkowo mało, to ułożone są dosyć luźno, natomiast przy dużej liczbie końce ich spaja krzemionka i tworzy się jedno­lity, mineralny pancerzyk o sześciokątnych oczkach. Dalsza mineralizacja a wzrost p. rio-prowadza często do dalszego wypełniania ścianek lub wtór­nej modyfikacji iszkiel&tu. W cytoplaizmie p. występuje po­nadto szkielet organiczny w postaci tzw. torebki centralnej (capsula centralis) zbudowanej z wielocukrów. Cytoplazma wewnątrz torebki obejmującej także jądro kontaktuje się z piankowatą cytoplazmą zewnę­trzną przez otworki w torebce. Jedną z istotnych cech syste­matycznych poszczególnych ga­tunków p. jest liczba otwor-k6w w ich torebkach central­nych. Nibynóżki p. mają zasad­niczo charakter sztywnych, nitkowatych wypustek, wybie­gających promieniście z ciała. Mogą (jednak również tworzyć połączenia pomiędzy sobą, tworząc delikatną siateczkę. W czasie podziału p. następuje podział torebki centralnej pra­wie jednocześnie z podziałem jądra. U gatunków o małej liczbie igieł mineralnych ich rozdział następuje wraz z po­działem cytoplazmy, a każda z potomnych komórek uzupełnia braki. W przypadku p. o szkie­lecie spoistym albo następuje podział szkieletu, a następnie dobudowa 'brakujących części, albo jeden z potomnych osob­ników oddziela się bez szkie­letu .krzemionkowego. Wytwa­rza on sobie potem szkielet od nowa, podczas gdy drugi osob­nik potomny pozostaje w sta­rym szkielecie. U wielu p. ob­serwuje się w ektoplazmie wy­stępowanie symbiotycznych glonów

promienionóżki

258


(np. niektórych -»-bruzdnic). U p. wielokrotnie obserwowano pojawienie się pływek uwicio-nych o małej liczbie chromoso­mów, 2
promienionóżki (Actinopoda) —• podgromada pierwotniaków z gromady -».zarodziiowych. Ma­ją kulisty kształt i wytwarza­ją licane, cienkie nibynóżki, wybiegające promieniście z ciała. Nibynóżki te są zwykle wzmocnione przebiegającą w nich pałeczką osiową (aksone-mą). Aksonema składa się z drobnych włókienek białko­wych. Ulega łatwo samorzu­tnemu rozpuszczaniu bądź też z powodu podrażnienia, np. przez kontakt z cząstką pokar­mu w postaci okrzemki czy pierwotniaka. Gdy ofiara przy­lepia się do nibynóżki, akso-nema rozpuszcza się, a hiby-nóżfca zostaje wciągnięta wraz z ciałem obcym w głąb cyto-

plaamy. Pewna część nibynóżek aktualnie bez włókienka osio­wego jest wiotka i może two­rzyć połączenia z innymi niby-nóżikami, tworząc siateczkę. Niektóre formy p. są nagie, inne mają ażurowe skorupki mineralne, igły w cy.toplazmie bądź organiczną, dziurkowaną torebkę, w której zamknięte jest jądro z częścią cytoplaz-my. Rozmnażanie wegetatyw­ne p. może zachodzić rozmai­cie. U niektórych gatunków znane są procesy płciowe, w których występują uwioione gamety. P. bytują w wodach słodkich i słonych jako orga­nizmy wolno żyjące, rzadziej jako wtórnie osiadłe. W obrę­bie p. wyróżnia się 3 rzędy:

słonecznice, promienieć i Acan-tharia. [A.J.K.]

prorodon (Prorodon ovum) — gatunek pierwotniaka z pod-gromady -^równonzęsych. Wy­miary jego ciała wahają się w granicach SO—2SO |im. Gęba komórki leży na przednim bie­gunie ciała i jest otoczona wieńcem białkowych pałeczek, które wchodzą w głąb cyto-plazmy, tworząc tzw. gardaiel komórki. U p. brak jamki gę­bowej i wyspecjalizowanego orzęsienia gębowego, co u rów-norzęsych świadczy o prymi­tywizmie budowy. Wodniczka tętniąca położona jest na tyl­nym końcu ciała. P. mają zdolność do tworzenia cyst. Występują w kałużach i w sta­wach. Odżywiają się szczątka­mi organicznymi, np. fragmen­tami rozmaitych tkanek mar­twych skąposzczetów lub śli­maków. (A.J.K.]

prosionek (Porcellźo) — rodzaj stawonogów z rzędu ->-równo-nogów. Obejmuje gatunki o wyraźnie spłaszczonym ciele długości do 2 cm. Głowa ma

258


prządka

z przodu 3 występy: 2 naroż­nikowe i l szerszy, środkowy. Płytka ogonowa jest kształtu trójkątnawego. Zabarwienie ciała bywa bardzo różnorodne. R. obejmują około 150 szeroko rozprzestrzenionych gatunków, występujących na wszystkich kontynentach, szczególnie licz­nie reprezentowanych w po-łudniowo-zachodniej Europie. Najpospolitszym gatunkiem krajowym jest p. szorstki. Na­zwą p. obejmuje się często również gatunki należące do innych pokrewnych mu rodza­jów. [L.2.]



prosionek szorstki (Porcellźo scaber) — gatunek stawonoga z rodzaju ->prosionka. Docho­dzi do długości 16 mm. Po­wierzchnia ciała bywa prze-' ważnie matowa, zmiennie u-barwiona, usiana licznymi guz­kami. "P.sz. może zwijać się w kulkę. Jest on najpospolitszym krajowym równonogiem, rozpo­wszechnionym w całej nizinnej Polsce. Żyje w lasach pod od­stającą korą, a także w rui­nach, mieszkaniach, cieplar­niach i piwnicach, w których występuje nierzadko gromad­nie. Przebywa w miejscach dość suchych. W ciągu dnia chętnie wysiaduje na nasło­necznionych skałach i murach. Gatunek ten został przez czło­wieka rozwleczony niemal po całym świecie. Jest on jedy­nym równonogiem przekracza­jącym koło podbiegunowe. W Alpach występuje zwyikle do wysokości 1000 m, a miejsca­mi nawet do 1800 m. n.p.m. (Tabl. XIII). [L.Z.]

prządka (Nephila) rodzaj stawonogów z rodziny -*krzy-żakowatych. Obejmuje liczne gatunki tropikalne, odznacza­jące się silnym dymorfizmem płciowym. Samce są niepozor­ne, o długości ciała dochodzą­cej do kilteu zaledwie milime­trów, nie budują własnych sieci i “korzystają z gościny" na sieciach samic. Samice osią­gają długość do 100 mm, mają wydłużony, walcowaty, często pięknie i kolorowo ubarwiony odwłok oraz długie nogi. P. budują sieci o rozpiętości do 8 m, przy czym sama płasz­czyzna łowna ma średnicę oko­ło metra i jest w charaktery­styczny sposób asymetryczna —. początek spirali (czyli śro­dek sieci) jest przesunięty ku górze. W niezwykle mocną pa­jęczynę p. zaplątują się nawet nieduże ptafci, a na niektórych wyspach Pacyfiku ludność tu­bylcza wyrabia z niej worki i sieci rybackie. Czyniono rów-

Prządka Nephila ciauipes

nież próby wykorzystania jej w przemysłowej produkcji tkanin, jednak ze względu na trudności awiązane z otrzymy­waniem przędzy w dużych ilościach (trudności z hodowlą dostatecznie dużych stad pają­ków) prób zaniechano, gdyż

przegrzebek

260

produkt byłby, mimo o wiele lepszej jakości, zbyt drogi w porównaniu z jedwabiem na­turalnym czy sztucznymi włók­nami. (Tabl. XII). [W.S.]



przegrzebek (Pecten) — rodzaj mięczaków z rzędu ->nierów-nomięśniowych. Znakomita większość p. ma muszle śred­nicy 4—8 cm, ale śródziemno­morski Pecten mcucimus rośnie do 15 cm, a kilka gatunków z głębszych wód północnego Atlantyku i Pacyfiku osiąga nawet średnicę 20 cm. Prawa połowa muszli jest zwykle wy­pukła, jaśniejsza i stale kon­taktuje z dnem, natomiast lewa, płaska i ciemniejsza, znajduje się na górze. Muszla p. przypomina leżące na dnie pudełeczko z pokrywką. Młode p. wkrótce po ukończeniu roz­woju larwalnego zaczynają wieść żywot osiadły, przytwier­dzając się do skał lub kamie­ni bisiorem. Dojrzewając, od­rzucają bisior i leżą swobod­nie na dnie. P. odznaczają się silnie rozwiniętym rąbkiem płaszcza, który jest bardzo sze­roki, umięśniony i zawinięty do wnętrza. Dzięki temu rąbki obu płatów płaszcza mogą się zetknąć, zamykając wypełnioną wodą jamę płaszczową, kiedy

Muszla przegrzebka

muszla jeszcze nie jest zamk­nięta. Jeżeli wówczas mięsień zwieracz zamknie muszlę ee znaczną siłą, woda zawarta w jamie płaszczowej zostaje wy-strzyknięta na zewnątrz wąs­kim strumieniem o wysokim ciśnieniu. Ruchomość rąbka płaszcza umożliwia zwierzęciu wystrzykiwanie wody w 2 róż­nych kierunkach — grzbieto­wym i brzusznym. Efektem < jest odrzut, dzięki któremu p. wcale zręcznie pływają w jed­nym lub drugim, .dowolnie wybranym kierunku. Zewnę­trzną powierzchnię rąbka pła­szcza okrywają liczne, drobne czulki i również maleńkie, ale stosunkowo wysoko uorganizo-wane oczka. Dość dobry wzrok pozwala p. dojrzeć z daleka zbliżającego się napastnika i ratować się przed nim uciecz­ką. P. są najczęściej atakowa­ne przez rozgwiazdy i^prawie równie często przez ośmiornice. Zamieszkują wszystkie morza północne. Żyją na wszystkich rodzajach dna i na rozmaitych głębokościach. Wiele gatun­ków p. jest spożywanych przez ludzi. Na łowiskach u wybrze­ży Nowej Fundlandii łowi się nie tylko ryby; wypływają tam także kutry, które łowią p. tonami za pomocą odpowied­nio dużych drąg. W wielu kra­jach elegancki obyczaj naka­zuje niektóre potrawy, np. móżdżek, podawać w dużych muszlach (prawych oczywiście) p., czyli w tzw. kokilkach (fr. coquille — muszla). [T.U.]

przejrzystka (Cźona intestina-lis) gatunek strunowca z gromady -».żachw. Ma ciało walcowate wydłużone z nie­zbyt długimi syfonami, umtese-czonymi na szczycie. Wysokość jej waha się w granicach 5— —15 cm. Przez niemal przeźro­czystą i lefcko żółtawą osłonę

261


przekopnica właściwa.

przeświecają czerwonawe na­rządy wewnętrzne, a wśród nich podłużne pasma mięśni, za których pomocą p. może się kurczyć. Żyje pojedynczo lub w zwartych kępkach. Wystę­puje w pełnosłonych morzach

Przejrzystka

na płytkim skalistym dnie, na palach, kadłubach statków i na bogach. Jest gatunkiem ark-tyczno-borealnym, rozwleczo­nym pa niemal wszystkich por­tach świata. Nadaje się do ho­dowli akwaryjnej, jak również do konsumpcji. [L.Z.]



przekopnica afrykańska (Tnops

grananus) — gatunek stawo­noga z rzędu ->-tarczowców. Ma niewielki pancerz i silnie wy­dłużony odwłok. Jest rozsiedlo­na w drobnych, okresowo wy­sychających zbiornikach słod-kowodnych całej Afryki oraz południowej i częściowo środ­kowej Eurazji. [L.Ż.]



przekopnica arktyczna (Lep;-durus glacialis} gatunek sta­wonoga z rzędu ->-tarczowców. Ma charakterystycznie ząbko-wane tylne wycięcie pancerza. Pomiędzy widełkami na koń­cu odwłoka znajduje się płyt­ka ogonowa. P.a, zamieszkuje

lodowato zimne zbiorniki wod­ne głębokości l—30 m, wol­ne od lodu w ciągu niewielu miesięcy w roku. Jest to je­dyny polarny przedstawiciel rzędu tarczowców, szeroko roz­siedlony w Arktyce, szczególnie często spotykany w drobnych zbiornikach Grenlandii. Wystę­puje także w niektórych górs­kich jeziorkach strefy umiar­kowanej na wysokości 1300— —3000 m n.p.m. (m.in. w Skan­dynawii i w Armenii). [L.Ż1



przekopnica wiosenna (Lepidu-rus apus) gatunek stawono­ga z rzędu ^-tarczowców. Cia­ło jej jest koloru zielonkawo-brązowego, długości wraz z wi­dełkami ogonowymi dochodzą­cej do 5 cm. Ma do 40 par odnóży, a pomiędzy widełkami na końcu odwłoka występuje języczkowata płytka ogonowa (której brak u przekopnicy właściwej). Żyje przeważnie w okresowych zbiornikach wod­nych, powstałych z wiosennych wód roztopowych, o tempera­turze zaledwie kilku stopni. Zjawia się w nich wczesną wiosną i znika już w maju, znosząc uprzednio grubo otor-bione jaja. Rozmnaża się prze­ważnie dzieworodnie. Samce pojawiają się bardzo nielicznie. P.w. rozsiedlona jest w całej umiarkowanej strefie Eurazji. W Polsce należy do dość po­spolitych mieszkańców śródleś­nych i śródląkowych rowów, większych kałuż oraz wód o podobnym charakterze. [L.Ż.]

przekopnica właściwa (Triops

cancriformis} gatunek sta­wonoga z rzędu -^.tarczowców. Ma brązowawe lub czerwona­we zabarwienie. Długość pan­cerza części grzbietowej wynosi zwykle 2—4 cm, a niekiedy do­chodzi nawet do 7 cm. Wy­rośnięta p.w. ma co najmniej

przepaska Wenery

262

60 par odnóży. W czasie całego rozwoju osobniczego skorupiak ten przechodzi 40 linień. Roz­wój ten w okresie letnim trwa zaledwie 2—4 tygodni. W ciągu jednego lata rozwija się kilka kolejnych generacji. Samce pojawiają się stosunkowo rzad­ko, większość zaś samic roz­mnaża się dzieworodnie. P.w. jest typowym mieszkańcem drobnych śródłąkowych staw-ków o dnie gliniastym. Spotkać ją można także w kałużach śródleśnych, rowach meliora­cyjnych i tym podobnych zbiornikach slodkowodnych.

Przekopnica wlaściwa (od strony brzusznej)

Występuje w nich w ciepłym okresie raku, tj. przeważnie od maja do września włącznie. Jest niezwykle szeroko roz­przestrzenionym skorupiakiem, spotykanym zarówno w strefie umiarkowanej, jak i w strefie tropikalnej. W Polsce jest dość pospolitym mieszkańcem drob­nych zbiorników wodnych. Ga­tunek ten występuje na kuli ziemskiej już od początku ery mezozoicznej, tj. około 180 min lat (Tabl. XIII). [L.Ż.]



przepaska Wenery (Cestus ve-

neris) gatunek jamochłona z gromady —^Tentaculifera. Ciało jej przedstawicieli jest wstęgowate. Wyrośnięte osob­niki osiągają długość do 1,5 m i wysokość 8 cm. P.W. ma cia­ło szkliste, fluoryzujące, bardzo

giętkie. Na grzbietowej stronie biegną 2 szeregi blaszek pływ-nych, których uderzenia powo= dują płynięcie w określonym kierunku, z reguły w pozycji wyprostowanej. Jest szarotko rozprzestrzeniona w oceanach obu półkul. [Z.S.]



przeplataniec (Isis) rodzaj jamochłonów z rzędu -*gorgo-nii. U reprezentujących go ga­tunków osie szkieletów skła­dają się z na przemian po sobie następujących rogowych ł wa­piennych członów, prześwitu­jących przez czysto białą korę (-••cenosark). P. zamieszkują Ocean Indyjski. [Z.S.]

przepólka, ampularia (AmpuE-—.laria) rodzaj mięczaków z rodziny Ampullariidae, z rzę­du ->-jednoprzedsionkowców. Obejmuje gatunki mające mu­szlę wysokości kilku centyme­trów, przypominającą muszle -*żyworódek, ale bardziej pę­katą, o bardzo wypukłych skrętach. Otwór (jak u żywo-ródki) zamyka koliste cienkie wieczko. P. są zwierzętami ziemno-wodnymi, przystoso­wanymi do przebywania przez dłuższy czas na lądzie. Ich ja­ma płaszcza jest podzielona na 2 komory. W prawej leży nor­malne skrzele, lewa zaś, o bo­gato uiriaczynionej ścianie, .mo­że być napełniana powietrzem i pełnić rolę płuca. P. nawet przebywając w wodzie często oddychają powietrzem atmo­sferycznym, pobieranym znad powierzchni przez syfon odde­chowy, tj. długą rurkę wytwo­rzoną z płaszcza. Odznaczają się wielką odpornością na wy­sychanie. Zapadając w .stan odrętwienia, mogą przetrwać w mulą nawet 'kilka lat suszy. Zamieszkują tropikalne części Ameryki Południowej i Azji. Żyją niegłęboko w wodach

263

przeźroczka

stojących. Amerykańska p. ol­brzymia (Ampullaria gigas) jest często hodowana w akwariach. Duże gatunki p., mnożące się w Indiach na polach ryżowych, są'jadane przez miejscową lu­dność. [T.U.]



przełączniki (Scutigeromorpha)

— rząd stawonogów z gromady

->-pareczn,ików. Mają ciało krótkie, dochodzące do 30 mm długości, izlożone z 18 częścio­wo zlanych ze sobą segmentów, co zapewnia znaczną sztyw­ność. Nogi w liczbie 15 par są bardzo długie (zwłaszcza osta­tnie pary), dzięki czemu p. po­ruszają się z wielką szybkością we wszystkich kierunkach. P. zamieszkują zabudowania w krajach o ciepłym i gorącym klimacie. Na terenie Europy występują w Rumunii, Buł­garii, Jugosławii, we Włoszech i Francji. Są pożyteczne, gdyż

Przetacznik Scutigera coleoptrata

ich ulubioną zdobycz- stanowią muchy. Ogółem opisano około 130 gatunków p. [W.S.]

przewiertka (Fus.łtrella) — ro­dzaj mięczaków z rzędu ->-dwu-przedsionkowców. Obejmuje gatunki mające muszlę przebitą na wierzchołku podłużnym otworem, nie skręconą, kształ­tu stożkowatej czapeczki z wydłużoną podstawą, długości 1—12 cm. Z otworu wierzchoł­ka muszli wystają rozmaicie

ukształtowane i ubarwione wy­rostki płaszcza, prawdopodob­nie pełniące funkcje czuciowe. P. zachowują jeszcze prymi­tywną symetrię dwuboczną — w ich jamie płaszczowej znaj­dują się 2 skrzela równej wiel­kości. Liczne gatunki p. zamie­szkują wody przybrzeżne mórz pełnosłonych strefy gorącej, ciepłej i umiarkowanej. Żyją na skałach,, do których przy­czepiają się mocno szeroką, przyssawkowatą nogą. Poru­szają się wolno i niewiele. Ży­wią się najdrobniejszymi glo­nami, zdrapywanymi tarką z powierzchni skał. [T.U.]



przewiertka (Terebratulina septentrionalis) gatunek czulkowca z podgromady -»-za-w.iasowców. Ma skorupki bia­łe lub jasnożółte, z tyłu zwę­żone, dziób (uwypuklenie tylnej części brzusznej sko­rupki) krótki, tępy, z dużym, okrągłym otworem. P. są sze­roko rozprzestrzenione we wszystkich morzach. Spotyka się je na głębokościach 50—

—400 m. [J.M.R.]



przewięźnik -».szczudlik.

przeźroczka (Sida cristallina)gatunek stawonoga z rzędu

->-wioślarek. Rośnie do 4 mm długości. Skorupa okrywa cały tułów wraz z 6 parami drob­nych odnóży oraz część od­włoka uzbrojonego w 2 rzędy cierni rozmieszczonych wzdłuż grzbietowej krawędzi. Masyw­ne czulki pływne kończą się cierniem oraz drobnymi ząb­kami. Pojawiające się późną jesienią samce są dwukrotnie mniejsze od samic. Samice składają jednorazowo do swej komory lęgowej do 75 jaj. P. to mieszkaniec jezior i stawów, przebywający zazwyczaj wśród wodorostów, zwłaszcza wśród





1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   50


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna