MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona30/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   26   27   28   29   30   31   32   33   ...   50

purpurowieć -»-szkarlatnik. pustelniczek -Arab palmowy.

pustelnik (Pagwus Ł Eupagu-rus) — 2 objęte wspólną nazwą rodzaje stawonogów z sekcji -»pustelnikowców niesłusznie nazywane niekiedy rakami pu­stelnikami. Większość należą­cych do nich gatunków osiąga długość 5—10 mm, a tylko nie­które — do 10 cm. Mają one głowotułów okryty w przedniej części twardym pancerzem. Miękki, workowaty i spiralnie zagięty odwłok jest ukrywany w głębi pustej muszli ślimaka, wraz z którą p. łażą po dnie morskim. Na zewnątrz muszli wystawiają oczy oraz 3 pary odnóży tułowiowych, z których I parę wieńczą mocne szczy­pce, silniej rozwinięte na pra­wej kończynie. Tylne pary od­nóży tułowiowych są silnie skrócone i służą wraz z odnó­żami odwłokowymi (rozwinię­tymi nie na wszystkich seg­mentach i z reguły tylko z lewej strony odwłoka) 'do przy­mocowania się w głębi muszli. W miarę wzrostu p. muszą zmieniać zamieszkiwaną skoru­pę ślimaczą na większą, co wiąże się z koniecznością przy­najmniej chwilowego obnaże­nia delikatnego odwłoka. Sko­rupiaki te rozsiedlone są głów-

273


racicznica

Pustelnik Pagurus

nie na płytkim, piaszczystymi żwirowatym dnie mórz tropi­kalnych, subtropikalnych i mórz klimatu umiarkowanego. Niektóre gatunki występują też w głębszych miejscach oceanu, co najmniej do 1000 m głębo­kości. [L.2.]

pustelnikowce (Anomura) — sekcja stawonogów z podrzędu -».chodaczków. Obejmują dość różnorodne skorupiaki o dłu­gości od kilku milimetrów do około metra i rozmaicie wy­kształconym odwłoku, U typo­wych przedstawicieli (np. u pustelnika i staczała) jest on niesymetryczny i ma postać miękkiego, zwężającego się worka, ukrytego zazwyczaj w głębi muszli ślimaczej. U sze­regu gatunków odwłok jest sy­metryczny, silnie wydłużony i zakończony szerokim wachla­rzem ogonowym, bądź też ule­ga dość •znacznej redukcji upo­dabniając te zwierzęta do

przedstawicieli sekcji krabów. W itym ostatnim przypadku ip. można jednak łatwo odróżnić po obecności 4 ipar dobrze roz­winiętych odnóży tułowiowych. Szczątkowa V para jest zazwy­czaj niewidoczna od strony grzbietowej. Na odwłoku wielu p. występują .nieparzyste, le­wostronne odnóża. Sekcja p. obejmuje około 1500 gatunków rozprzestrzenionych głównie w środowisku morskim, w któ­rym występują od strefy brze-• gowej do . głębokości co naj­mniej 5000 m. Nieliczni przed­stawiciele przystosowali się do życia w wodach słodkich, a nawet na lądzie. Wszystkie p. przechodzą w swym rozwoju osobniczym przez morskie, wol­no pływające stadia larwalne <-»-żywika i ->lasonóżka). Po­wyższy fakt ogranicza rozsie­dlenie gatunków słodkowod-nych i lądowych do stosunko­wo wąskiego pasa wzdłuż wybrzeży morskich. Jednak pewne gatunki mogą oddalać się na odległość co .najmniej kilku kilometrów od brzegów morskich, wędrując na wzgó­rza wzniesione do kilkuset me­trów in.p.m. Niektóre p. mają znaczenie użytkowe. Ich glo­balne wydobycie waha się w granicach 80 000—160 000 ton rocznie. Głównym gatunkiem użytkowym p. jest krabon kró­lewski. [L.Z.]



R

racicznica (Dreissena polymor-pha) — gatunek mięczaka z ro­dziny Dreissenidae, z rzędu -s-blaszkoskrzelnych właści­wych. Jej muszla ma kształt trójkąta o ostrych krawędziach, długości 2—4 om. Na żółtawo-brunatnym tle muszli wystę­pują liczne zygzakowate, ciem­ne kreski, tak że całość spra­wia wrażenie czarniawe. Po­dobnie do małżów morskich, a przeciwnie niż wszystkie mał­że słodkowodne, r. wylęgają się z jaja w (postaci swobodnie pływającej larwy planktonioz-

racznica

274


nej. Po około 8 dniach osiada ona na podłożu, przytwierdza­jąc się doń bisiorem. R. za miodu ma dobrze rozwiniętą nogę, może oddzielić się od swego bisioru i popełznąć gdzie indziej. W miarę dojrzewania noga coraz bardziej uwstecznia się i dojrzałe zwierzę mię może już porzucić swego podłoża. Do końca XVIII w. r. zamieszki­wały dolny bieg rzek wpada­jących do Morza Czarnego i Kaspijskiego. Od początku XIX w. ich zasięg, zaczął się gwałtownie rozszerzać na pół­noc i na 'zachód tak, że w okre­sie 40 lat rozprzestrzeniły się w całej środkowej Europie łą­cznie z Anglią. Prawdopodob­nie przyczyną tego zjawiska było przekopanie kanałów i nasilenie żeglugi śródlądowej, przenoszenie tu i ówdzie r. osiadłych 'na dnach statków, łodzi i ma tratwach, skąd roz­chodziły ®ię dalej same dzięki stadium swobodnej larwy. B. 'w miejscach dogodnych potrafią tworzyć wielkie, wielocenty-metrowej grubości ławice. Po­woduje 'to gdzieniegdzie zaty­kanie przepustów kanałów i rur. W jeziorach spotyka się kolonie r. o wielkości pięści, osadzone ma muszlach skójek, przez 'co zapewniają sobie lo­komocję, W Polsce r. są pospo­lite we wszystkich wodach ni­żu. [T.U.]

racznica, luszozyn (Golathea)rodzaj stawonogów z sekcji ->pustełnikowców. Obejmuje gatunki o 'długości ciała kilku, rzadziej kilkunastu centyme­trów. Mają one zabarwienie żółtawe, 'czerwonawe, brązo­wawe lub fioletowawe i są często cętkowane. Dobrze roz­winięty, zagięty w 'dół odwłok nie przylega ściśle do głowotu-łowia. Wieńczy go szeroki wachlarz ogonowy. Dość długi

dziób czołowy zdobią po bo­kach szerokie ząbki. R. mają oczy osadzone .na grubych słup­kach. Ich odnóża tułowiowe I pary są silnie wydłużone i zakończone smukłymi szczyp­cami. 3 następne pary odnóży służą do chodzenia, a ostatnia, znacznie mniejsza para przy­stosowana jest do oczyszczania powierzchni ciała. B. w ciągu dnia kryją się w szczeliinach skał, pod kamieniami itd., 'na­tomiast żerują nocą. Tan boga­ty w gatunki rodzaj jest sze­roko rozprzestrzeniony w płyt­kich morzach klimatu tropi­kalnego, subtropikalnego i u-miarkowanego. R. są chętnie spożywane, zwłaszcza w Chile.

Raczoica Galathea strigosa

Ich roczne połowy wynoszą po­nad 20 000 ton. [L.Z.]



raczyniec jadalny (Carcinus •maenas) gatunek stawonoga z sekcji -^-krabów. Ma głowo-tułów rosnący 'do 6 iom długo­ści, •charakterystycznie ku przodowi rozszerzony, z nie­mal równo ściętym 'czołem oraz z 5 bocznymi ząbkami. Jego lancetowato zakończone odnóża

276


rak rzeczny

przystosowane są do szybkiego biegania oraz zagrzebywania się w dnie. R. j. występują po­spolicie w rejonie pływów morskich. W czasie odpływu przemieszczają się ku głębszym miejscom bądź też zagrzebują w imulistym 'dnie albo chowają się pod kamieniami i wodoro-

Raczyniec jadalny

stami. Są drapieżcami żerują­cymi nocą podczas przypływu. Zamieszkują brzegi morskie strefy umiarkowanej, subtro­pikalnej i tropikalnej wszyst­kich kontynentów. Bytują też w obrębie Cieśnin Duńskich, po zachodnie krańce Bałtyku. Czasami przywędrowują do naszych brzegów. Połowy r.j. dochodziły do .niedaw­na w pewnych latach do 600 ton rocznie, obecnie jednak zmalały niemal do zera. Ga­tunek ten nadaje się do ho­dowli akwaryjnej. [L.Z.]



rak pręgowany (Cambarus iźtoosus) — gatunek stawono­ga z sekcji —-rakowców. Dłu­gość jego ciała mię przekracza zwykle 10 cm. Na grzbietowej stronie odwłoka znajdują się duże, czerwonawobrązowe, po­przeczne plamy. Na przedniej części pancerza występują nie­liczne ciernie. Szczypce i czuł-ki są krótkie. Samica składa do 600 jaj rocznie, nosząc je pod odwłokiem. R.a. zamieszkuje strefę przybrzeżną najrozmait­szych zbiorników wód słodkich, nie wyłączając wód słona wyć h o zasoleniu do 2%o. W przeci­wieństwie do większości ra-kowców jest gatunkiem świa-tlolubnym, wygrzewa się chęt­nie w promieniach słonecznych tuż ponad powierzchnią wody. Ojczyzną r.a. są wody słodkie wzdłuż atlantyckich wybrzeży Ameryki Północnej, w rejonie Waszyngtonu i Filadelfii. Do Europy został sprowadzony w 1890 do obsadzenia stawu ryb­nego koło Myśliborza na Po­morzu Zachodnim, w którym wskutek epidemii wyginęły ra­ki rodzime. Następnie przenie­siono go także do innych zbior­ników wodnych Polski, Nie­miec i Francji, z których rozprzestrzenił się już samo­dzielnie na znacznym obszarze niżu środkowoeuropejskiego, wypierając nierzadko szlachet­nego raka rzecznego z jego pradawnych siedlisk. Z powodu niewielkich rozmiarów r.a. nie ma większego znaczenia użyt­kowego. (Tabl. Xlii). [L.2.]

rak rzeczny, rak szlachetny, szewc (Astacus astacus) ga­tunek stawonoga z sekcji -^ra-kowców. Samce rosną do 17 'cm długości, samice — do 15 cm. Ciężar dużych okazów wynosi 200—300 g. Zabarwienie pokry­wy ciała jest prawie jednolicie brązowawe lub oliwkowozielo-ne z czerwonawym odwłokiem. Krótkie'! masywne szczypce I pary odnóży tułowiowych za­mykają się inieszczelnie. Pan­cerz głowotułowia jest gładki, a czułki krótkie. Jesienią sami­ce składają zależnie od swej wielkości 60—200, rzadziej do 300 ciemnoczerwonych jaj. Po około 6 miesiącach wykluwają się z mich larwy -^-lasonóżki (długości l cm), przytwierdza­jące się początkowo do odnóży odwłokowych samicy lub do

rak stawowy

276

przyklejonych ido mich osłonek jajowych. Po kilkunastu dniach zaczynają opuszczać na krótko matkę, a przed upływem mie­siąca, mając 1,5—1,7 cm długo­ści, rozpoczynają całkowicie sa­modzielny żywot. Wkrótce po­tem samica linieje, pozbywając się szczątków osłonek jajo­wych. R.rz. uzyskują dojrza­łość płciową zwykle pod koniec 3 lub 4 roku życia, a żyją do 20 lat. Zasiedlają wody słod­kie znacznej 'części Europy. Za­mieszkują jeziora, stawy oraz wolno płynące rzeki o Stro­mych, ikamienistych lub za­drzewionych brzegach. Są zwierzętami nocnymi, spędzają dzień w ukryciu pod kamie­niami, wśród korzeni lub w samodzielnie wygrzebanej nor­ce, skierowując zawsze swe szczypce w stronę otworu. O zmierzchu wychodzą na żer, żywiąc się rozmaitymi zwie­rzętami i roślinami wodnymi, a także padliną. Z uwagi na znaczne rozmiary oraz bardzo smaczne mięso r.rz. jest waż­nym gatunkiem użytkowym, znanym pod nazwą raka szla­chetnego, któremu przeciwsta­wia się 2 pozostałe, mało war­tościowe raki krajowe. (Tabl. XIII). [L.Z.]



rak stawowy, krawiec (Astacus leptodactylus) gatunek sta­wonoga z sekcji -*rakowców. Długość ciała samców nie prze­kracza zwykle 19 cm; samice są 'trochę miniejsze. Ubarwienie powierzchni ciała jest prze­ważnie brązowo-marmurkowa-ne. Długie i wysmukłe szczyp­ce. I pary odnóży tułowiowych zwierają się szczelnie wzdłuż całej niemal swej długości. Ozutki są 'długie, sięgają mniej więcej do ikońca ciała, a po­wierzchnia pancerza głowotu-łowiowego — usiana licznymi cierniami. R.s. prowadzą dość

ruchliwy tryb życia. Zerują nie tylko mocą, lecz często także w ciągu 'dnia. Zamieszkują wszelkiego rodzaju wody słod­kie, wytrzymując zasolenie do 5%o. Pierwotnie zamieszkiwały wyłącznie obszar pontyjsko--fcaspiaski, po zbudowaniu sie­ci kanałów rozprzestrzeniły się po całej niemal Europie i przy­ległej części Azji. Jako bardziej płodne (samica składa do 800 jaj rocznie) i mniej wrażliwe na nie sprzyjające warunki środowiskowe, wyparły raka rzecznego z wielu jego pier­wotnych siedlisk. Z uwagi na stosunkowo małą ilość mięsa nie mają dużego znaczenia użytkowego. (Tabl. XIII). [L.Z.]



rak szlachetny —rrak rzeczny. raki niższe -»czlonowce.

rakowce (Astacura) — sekcja stawonogów z podrzędu ->cho-daczków. Należą do nich duże skorupiaki, których pewne ga­tunki rosną nawet do 75 cm długości. Głowotułów r. okry­wa twardy pancerz, wyciągnię­ty ku przodowi w zaostrzony i ząbkowany dziób czołowy. Odwłok jest wyraźnie seg­mentowany i zakończony sze­rokim wachlarzem ogonowym.

1 parę odnóży tułowiowych wieńczą potężne kleszcze. Po­dobne, lecz znacznie niniejsze kleszoze znajdują się także na

2 następnych parach odnóży. R. chodzą za pomocą 4 par od­nóży tułowiowych, unosząc po-tęane kleszcze przed sobą. Czułki I pary są krótkie i dwu­dzielne, natomiast II para czuł-ków ma postać pojedynczych, długich, ruchomych witek. Większość r. prowadzi mocny tryb życia, kryjąc się w ciągu dnia ma 'dnie w najrozmait­szych szczelinach i zaka­markach. Na żer wycho­dzą przeważnie dopiero o

277


ramienionogi

Przekrój przez ciało samca raka l — dwudzielny czulek I pary; 2 — czulek H pary; 3 — łuska; 4 — dziób; 6 — oko; 6 — żołądek; 7 — tętnica oczna; 8 — mięsień żu-waczM; 9 — wątrobo-trzustka; 10

— Storzela; 11 — jąda-o; 12 — otwór, przez który hemolimta wnika do serca; 13 — serce; 14 — nasienio-wód; 15 — tętnica odwłokowa; 18

— jelito; 17 — mięśnie odwioka

zmierzchu. Żywią się padliną lub niewielkimi, mało ruchli­wymi zwierzętami. Latem co 2—3 lata samice składają liczne drobne jaja, przykleja­jąc je do odnóży odwłoko­wych. Wiosną następnego ro­ku rozwijają się z nich larwy w stadium ->-lasonóżki, wiodące samodzielny tryb życia lub też noszone nadal przez samicę. Do r. należy niespełna 300 gatun­ków, z fetórych 200 reprezen­tuje rodzinę Astacidae (rak amerykański, rak rzeczny, rak stawowy) rozprzestrzenioną w wodach słodkich i częściowo

słonawych półkuli północnej, a około 80 gatunków — rodzi­ny Parastacidae i Austroasta-cźdae, zamieszkujące wody słodkie i słonawe południowej półkuli. Zaledwie kilkanaście gatunków należy do rodziny Wephropsźdae. Przedstawiciele tej ostatniej bytują w środo­wisku morskim, w umiarkowa­nej strefie północnego Oceanu Atlantyckiego a także w Ocea­nie Spokojnym i Oceanie In­dyjskim. R., a zwłaszcza ich gatunki morskie, mają poważ­ne znaczenie użytkowe, poła­wiane są bowiem w ilości przekraczającej 80 000 ton ro­cznie. [L.Z.]



ramienica (brochźolana) — for­ma larwalna niektórych gatun­ków -»-rozgwiazd. Powstaje z -*dwurzęsicy. Jej krótkie ra­miona są wyposażone w przys­sawki. Po przyczepieniu się do podłoża ulega przeobrażeniu w ostatecznie ukształtowaną, nie­wielkich rozmiarów rozgwia­zdę. [T.S.]

ramienionogi (Brachiopoda) — gromada z typu -».czułkowców. Wyglądem zewnętrznym przy­pominają małże, do których były niegdyś zaliczane. Ciało ich okrywają skorupki — brzuszna i grzbietowa — z któ­rych brzuszna jest zazwyczaj większa i bardziej wypukła. Skorupki łączą się ze sobą za pomocą Tnięśni lub mięśni i zamka. Zamek tworzą wyro­stki znajdujące się na tylnej części skorupki brzusznej i wchodzące w odpowiednie za­głębienia skorupki grzbietowej. Zamykanie i otwieranie skoru­pek odbywa się dzięki złożo­nemu systemowi mięśni. Na przednim odcinku ciała znajdu­ją się z reguły spiralnie zwi­nięte ramiona, na których osa­dzone są czułki otaczające

rawka

Ramientonogi przytwierdzone trzonkiem do podłoża

otwór gębowy. Tylną część ciała u niektórych gatunków tworzy trzonek (noga) służący do przyczepiania się do podło­ża. Gatunki nie mające trzon­ka przytwierdzają się za po­mocą brzusznej skorupki. Ciało zajmuje tylną część komory utworzonej przez skorupki, których część przednią wyście­la dwuwarstwowy oskórek, po­wodujący przyrost skorupek. Układ nerwowy r. jest słabo rozwinięty w związku z osia­dłym trybem życia. Krew pom­powana przez kurczliwe serce krąży w układzie zamkniętym. Funkcje wydalnicze pełnią na­rządy typu metanefrydialinego, które biorą również udział w transporcie i wydalaniu .pro-duiktów rozrodczych. Skorupki współczesnych r. osiągają wiel­kość l—84 mm, a rozmiary skorupek niektórych gatunków kopalnych — do 400 mm. Naj­większy rozwój i zróżnicowa­nie osiągnęły r. w erze paleo-zoicznej. Badania wykazały, że od tego czasu struktura morfo-logiczno-anatomiczna r. pra­wie w ogóle nie uległa zmia­nie. R. isą zwierzętami morski­mi, prowadzącymi osiadły tryb życia. Żywią się one drobnym, roślinnym i zwierzęcym plank-tonem oraz unoszącymi się w wodzie szczątkami organiczny-

_____________________278'>____________________278

mi. Żyją do kilkunastu lat. Większość gatunków jest roz-dzielnopłciowa, ale dymorfizm płciowy mię uwidacznia się. Rozród 'następuje najczęściej w miesiącach letnich. Jaja za-pladniane są z reguły we­wnątrz muszli samicy, gdzie też często odbywa się proces początkowego rozwoju. Z chwilą ukształtowania się lar­wy wydostaje się ona na ze­wnątrz, żyjąc swobodnie w to­ni wodnej od kilku godzin do 12 dób. Osiada następnie na dnie i stopniowo (przekształca się w postać dorosłą. Krótki okres swobodnego pływania stanowi dla r. jedyną możli­wość rozprzestrzeniania się. R. Spotykane są 'zarówno w mo­rzach tropikalnych, jak i po­larnych. Większość występuje na szelfie kontynentalnym do głębokości 300 m, jednak kil­kadziesiąt gatunków znalezio­no na głębokości poniżej 2000 m, a wśród nich dwa ina głębokości 6000 m. Okazy r. znajdowane niekiedy w żołąd­kach ryb należy uznać raczej za przypadkowe. Jak wynika z dotychczasowych badań, odży­wia się nimi tylko l gatunek rozgwiazdy. R. obejmują 2 pod-gromady, to jest zawiasowce oraz bezzawiasowce, 7 rodzin i około 380 współcześnie żyją­cych gatunków. [J.M.R.]



rawka {Squilla) — rodzaj sta­wonogów z rzędu -»-ustonogów. Obejmuje gatunki dochodzące do 30 cm długości. Ciało ich jest grzbietowo-brzu&znie spła­szczone, dość silnie wydłużone, zakończone szeroką płytką ogonową i zabarwione na ko­lor żółtawobrunatny, czerwo­nawy lub bladofioletowy. R. reprezentuje około 70 gatun­ków rozprzestrzenionych we wszystkich morzach tropikal­nych i subtropikalnych. Stano-

279


Rawka Sguilla oratoria

\vią one rarytas kuchni krajów Południa. [L.Ż.]



rdzeniaczek (Actźnospherżum) — rodzaj pierwotniaków z rzę­du -^-słonecznie. Średnica nale­żących do niego gatunków wy­nosi 0,2—l mm. Odżywiają się drobnymi wrotkami, okrzem-

Rdzeniaczek l — jądro; 2 — promieniste niby-nóżki; 3 —• cytoplazma zewnętrzna;

4 — cytoplazma wewnętrzna

________________redlą

\ karni i pierwotniakami. Ofiary są najpierw paraliżowane przez dotknięcie sztywnymi, promie­nistymi nibymożikami. Następ­nie nibynózki wiotczeją, ich włókienka osiowe ulegają roz­puszczeniu i nibynóżki ulegają wciągnięciu do wnętrza komór­ki 'wraz z ofiarą. Trawienie odbywa się w wodniczkach po­karmowych znajdujących się w centralnej, gęstszej warstwie cytoplazmy. R. rozmnażają się przez podział 'na 2 osobniki lub przez pączkowanie. Obserwo­wano u mich także procesy płciowe, polegające na wy­twarzaniu gamet zdolnych do kopulacji w obrębie jednego okazu rodzicielskiego. [A.J.K.]

redia — stadium rozwojowe -»-przywr digenetycznych po­wstające w macierzystej -*spo-rbcyście. Dorosłą r. cechuje o-becność przewodu pokarmowe­go, złożonego z gardzieli i wor­kowatego jelita. Na podstawie pokroju ciała wyróżnia się r. workowate, nitkowate i z bocz­nymi wyrostkami. Kształt je­lita jest ważną cechą, rozpo­znawczą w systematyce r. U niektórych r. stwierdzono gru­czoły uchodzące do światła gar­dzieli. Przypuszcza się, że mogą one brać udział w procesie odżywiania. Układ wydalniozy r. składa się z komórek pło­mykowych, kanałów wydalni-czych oraz przewodów zbie­rających. W skład układu ner­wowego r. wchodzi izwój znaj­dujący się w [pobliżu gardzieli oraz odgałęzienie nerwów od­chodzących do przodu (2) i ty­łu ciała (4). Organy czuciowe rozlokowane są naj'częściej wo­kół otworu gębowego, znajdu­jącego się w przodzie ciała. Opuszczanie przez r. sporocysty macierzystej odbywa się przez rozerwanie ścianki jej ciała. Dzieje się to zwykle między 10

renilla________________

a 20 dniem rozwoju. Liczba powstających r. z l sporocy-sty wymosi l—20. Wewnątrz r. z komórek zarodkowych po­wstają od razu -^cerkarie bądź najpierw r. potomne, które z kolei wytwarzają następne po­kolenia r. lub cerikarie. [M.S.]



teofila (Renilla) — rodzaj ja­mochłonów z rzędu ->-piórówek. Tworzy kolonie bez osi, o kształcie nerkowatym. Polipy żeńskie i męskie żyją w od­dzielnych koloniach (diocja). R. znoszą znaczne wysiedzenie wody. Występują m.in. w ujściu Missisipi oraz wzdłuż wschodnich wybrzeży Amery­ki Północnej. [Z.S.]

Rhabdltis — rodzaj z rodziny Rhabditidae, z gromady ->-ni-cieni. Obejmuje gatunki nie przekraczające l mm długości, mające gardziel z rozszerzenia­mi. Żyją one przeważnie w roz­kładających się substancjach pochodzeinia roślinnego i zwie­rzęcego. Niektóre z nich mogą pasożytować w ciele bezkrę­gowców, rzadziej kręgowców. W Polsce pospolite. [M.S.]

Ricinulei — rząd niewielkich, dochodzących do l 'cm 'długo­ści, słabo poznanych stawono­gów z gromady -»fpajęczaków. Mają ciało krępe, pokryte nie­zwykle grubym pancerzem, i centralny układ nerwowy skoncentrowany w jedną masę mózgu. Występują w równiko­wych lasach zachodniej Afryki Południowej, w .leśnej ściółce, pod piniami obalonych drzew i W jaskiniach, a więc w pół­mroku lub ciemności — stąd trudności przy ich obserwowa­niu. Mogą żyć co najmniej kilka lat. Stwierdzono, że od­żywiają się im.im. larwami mu­chówek oraz termitami. Po-

280


Przedstawiciel Ricinulei Ricinoicies sjoestedti

znano dotychczas 25 gatunków stawonogów z tego rzędu. [J.P.1



rizokrinus (Rhizocrinus)' ro­dzaj szkarłupni z podrzędu Millericrinida, z rzędu -^-liliow­ców członowanych. Obejmuje formy mające cylindryczny trzonek długości do 8 cm, "a którego części nasadowej znaj­dują się cienkie wąsy, służące do przytwierdzania się do pod­łoża morskiego. Z drobnego kielicha wyrasta jedynie 5 ra­mion z nielicznymi bocznymi odgałęzieniami. Należy itu kil­ka gatunków występujących w Atlantyku na głębokości 500— —4000 m. [L.Ż.]

robactwo -*-robaki.

robacznik (Yermetus) rodzaj mięczaków z rodziny Verme-tidae, z rzędu -».jednoprzed-sionkowców, o niezwykłym wyglądzie i trybie życia. Mło­de r. mają spiralnie zwiniętą, stożkowatą muszlę, podobną do muszli innych ślimaków, i pę­dzą swobodny tryb życia. Po krótkim .czasie jednak przykle­jają się do podłoża wapienną wydzieliną. Od tej chwili wio-

281__________________

da żywot osiadły, a dalszy ciąg muszli budują w kształcie nie­regularnie powyginanej rurki długości do 10 cm. Muszle do­rosłych r. są tak bliźniaczo po­dobne do rurek wytwarzanych przez -»wieloszczety osiadłe, że w materiałach kopalnych nieraz nie udaje się stwierdzić, czy imamy do czynienia ze szczątkami ślimaka czy pier­ścienicy. R. w dziwaczny spo­sób pobierają pokarm: wysnu­wają z gruczołów nogi pasma śluzu osiągające nieraz 30 cm długości; do pasm tych przy­klejają się drobne organizmy planktonowe i martwe czą­stki organiczne, po czym śli­maki zgarniają i pożerają całą tę sieć wraz z zawartością.

/ ~.s^

Muszla robacznika

Liczne gatunki r. zamieszkują wody przybrzeżne wszystkich mórz z wyjątkiem podbiegu­nowych. [T.U.]

robak medyński -»drakunku-

lus.


robaki, robactwo—termin po­toczny, którym obejmuje się wiele drobnych zwierząt bez­kręgowych, w tym pijawki,

______________rogowiec

dżdżownice, wije i owady (zwłaszcza pasożytnicze lub szczególnie dokuczliwe). Jeszcze do niedawna w systematyce zoologicznej wyróżniano typ r. (Vermes), do którego zali­czano płazińce, obleńce, wstęż-niaki i pierścienice. Obecnie nazwy r. używa się tylko ro­boczo dla oznaczenia płazińców i obleńców. [M.S.]



robaki obie -^-obleńce. robaki płaskie -*robakopodobne ->czułkowce.

rogatka {Chalina oculata) — gatunek gąbki z rzędu ->-gąbek krzemorogowych. Jej 'kolonie tworzą bardzo długie wyrostki, na których widoczne są liczne, okrągłe, pojedyncze osobniki. Szkielet składa się z krótkich, tępo zakończonych, jednoosio­wych igieł krzemionkowych, połączonych włótenainai spongi-ny. Kolonie r. osiągają wyso­kość około 30 cm. Występują licznie w strefie przybrzeżnej Morza Pomocnego i Oceanu Atlantyckiego na głębokości 2—30 m. [J.M.R.]

rogowiec (Macowa) — rodzaj mięczaków z rodziny Tellini-dae, z rzędu -».blaszkoskrzel-nych właściwych. Muszla jego przedstawicieli jest owalna, czasem nieco wydłużona, o gładkiej, matowej powierzchni i barwie białej, niekiedy z lek­kim nalotem żółtawym lub ró-żowawym. Długość muszli wy­nosi zwykle 2—4; cm, a tylko nieliczne gatunki bywają więk­sze. R. żyją na dnie piaszczy­stym iluto mulistym, całkowicie w nim zagrzebane. Nad po­wierzchnię wystawiają tylko swoje bardzo długie syfony, przy czym syfon wpustowy ob­macuje dno dookoła i zbiera



1   ...   26   27   28   29   30   31   32   33   ...   50


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna