MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona39/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   35   36   37   38   39   40   41   42   ...   50

świdrowce (Trypanosomatidae) rodzina pierwotniaków z rzędu -i-Kinetoplastida. Obej­mują pasożyty zwierząt kręgo­wych i owadów. Występują w 4 zasadniczych postaciach. Wszystkie postacie charaktery­zuje posiadanie pęcherzykowa-tego jądra, kinetoplastu, ciałka podstawowego wici oraz brak gęby -i wodniczek tętniących. Postać trypanosoma jest silnie wydłużona i ma długą wić, osadzoną na tylnym końcu ciała, skierowaną ku przodowi i zrastającą się z krawędzią komórki cienką błonką falują­cą. Postać crithidium ma ciał­ko podstawowe, z którego wy­rasta wić w środku ciała, oraz błonkę falującą znacznie kró­tszą niż u postaci trypanosoma.

V postaci leptomonas nasad wici osadzona jest na przednii biegunie ciała, a błonką falu^| jąca nie występuje. Postać let-1 sftmanźa jest bezwiciowa i ma':, kulisty kształt komórki. Uf zwierząt kręgowych ś. wystę-i pują w postaci trypanosoma i lub leishmania. S. z rodzaju! Trypanosoma w stadium try-| panosoma przebywają w oso-"|S czu krwi kręgowców i w in- | nych płynach ustrojowych, np.| w płynie mózgowo-rdzenio-1 wym, leiszmanie zaś w stadium | leishmania wewnątrz komórek gospodarza (głównie w białych ciałkach krwi i w komórkach układu siateczkowo-śródbłon-kowego). Ogólny schemat cy­klu życiowego poszczególnych gatunków ś. jest bardzo po­dobny. Prawie zawsze ś. prze­noszą owady krwiopijne: ko­mary, muchy i pluskwiaki. Są one żywicielami pośrednimi. Ś. wraz z wyssaną krwią dostają się do jelita owada. Tam prze­chodzą charakterystyczne prze­kształcenia. U ś. z rodzaju Try­panosoma jest to przekształce­nie postaci trypanosoma w po­stać zwaną crithidium. Nato­miast leiszmainie, które w sta­dium leźshmanźa występują w komórkach kręgowców, po do­staniu się do jelita owada przechodzą w postać Zeptomo-nas. Postacie występujące we krwi i w komórkach kręgow­ców różnią się od powstałych z nich postaci w jelicie owada nie tylko morfologicznie, lecz również fizjologicznie. O podo­bieństwie fizjologicznym posta­ci trypanosoma i leishmania świadczyć może fakt, że obie nie ulegają zatruciu tlenkiem węgla i cyjanowodorem (związ­ki te u pozostałych postaci ś. łączą się z enzymami odde­chowymi zawartymi w mito-chondriach, blokując w ten sposób procesy oddechowe na

poziomie komórkowym). Nie-wrażliwość na tlenek węgla i cyjanowodór wskazuje, że w oddychaniu postaci trypanoso­ma i leishmania biorą udział inne enzymy, a nie mitochon-drialne, zawarte w kinetopla-ście. Postacie te mają więc nieczynny kinetoplast. Dopiero po przekształceniu się postaci trypanosoma i leishmania w postacie crithidium i leptomo-nas dochodzi u tych ostatnich do rozrostu kinetoplastu i po­wstaje wrażliwość na tlenek węgla i cyjanowodór. S. są groźnymi pasożytami człowieka oraz zwierząt gospodarskich. Występują epidemicznie w bardzo wielu krajach afrykań­skich. {A.J.K.]



świdrowiec, trypanosoma (Try­panosoma) — rodzaj z rodziny -^widrowców (Trypanosoma-tidae). Obejmuje .gatunki o bardzo wydłużonym kształcie ciała, oplecione spiralnie 'błoną falującą, rozciągniętą pomiędzy ciałem komórki a wicią, która

m

Świdrowiec A — forma trypanosoma; B — for­ma crithidium (l — tólnetolplast;



2 — błona falująca; 3 — jądro; 4 — wolny koniec wici)

wybiega z tylu ciała i 'kieruje się ku przodowi. Ruch wici powoduje falowanie błony, a także całego ciała. S. pasoży­tują jako postacie 'dojrzałe w osoczu fcrwi zwierząt kręgo­wych i człowieka. Przenoszenie zarażenia ś. odbywa się przez drugiego żywiciela, fctórym są różne gatunki much. Wyjątko­wo tylko u ś. zarazy stadni-czej zarażenie odbywa się bez­pośrednio przy kryciu klaczy. Inne 'gatunki ś. ulegają prze­kształceniu morfologicznemu w jelicie muchy, przechodząc w postać crithidium. Crithidia stanowią źródło zarażenia przy ukłuciu przez muchówkę na­stępnego osobnika żywiciel-skiego. [A.J.K.]



świdrowiec Evansa, świdro­wiec Jsurra (Trypanosoma euansi) — gatunek pierwotnia­ka z rodzaju -^świdrowca. Ma tylpową dla rodzaju budowę i wielkość. Jego charakterystycz­ną cechą jest występowanie jedynie w fonmie morfologicz­nej trypcnosoma. Żyje w pły­nach ustrojowych zarażonych koni i bydła. Przenoszą go z żywiciela na żywiciela krwio­pijne gatunki bąków. S.E. jest szczególnie groźny dla koni. Występuje w strefie klimatu gorącego. [A.J.K.]

świdrowiec gambijski (Trypa-nosoma pambiense) i świdro­wiec rodezyjski (Trypanosoma rhodesźense) — gatunki pier­wotniaków z rodzaju —>Swi-drowca. Osiągają długość 15— —30 (un. Są przenoszone na człowieka przez muchy tse-tse, u których występują w jelicie i śliniankach. Podczas ukłucia człowieka dostają się do jego układu krwionośnego w postaci crithidźum, przekształcając się tam w formę trypanosoma. Z układu krwionośnego dostają

świdrowiec nagany

TAE


się do płynu mózgowo-rdzenio-wego, gdzie intensywnie roz­mnażają się, a ich jady uszka­dzają mózg, powodując choro­bę zwaną śpiączką afrykańską. Prowadzi ona do postępujące­go wyniszczenia organizmu, a często do śmierci. S.r. jest bardziej zjadliwy od ś.g. Ten ostatni występuje: w całej Afryce Równikowej, natomiast s.r. w Rodezji oraz w Mo­zambiku. [A.J.K.]

świdrowiec nagany (Trypano-

soma brucei) gatunek pier­wotniaka z rodzaju -»-świdrow-ca. Występuje w formie try-panosoma we krwi zwierząt hodowlanych i wielu zwierząt dzikich, a w formie crithidium w muchach tse-tse i w bą­kach z rodzaju Tabanus. Po­woduje ostrą chorobę, tzw. na­ganę, u świń, psów, wielbłą­dów, koni, osłów, bydła, owiec i kóz, o przebiegu 'podobnym do śpiączki 'człowieka. U wielu dzikich zwierząt afrykańskich, jak antylopy, bawoły i słonie, zarażenie ś.n. nie wywołuje ob­jawów 'choroby, ale zwierzęta te stają się rezerwuarem tego pasożyta. Od nich zarażają się muchy tse-tse, które następnie przenoszą pasożyty do krwi innych ssaków. Przenosicielem ś.n. są więc te same muchy, które przenoszą świdrowca śpiączki afrykańskiej. Na tere­nie Azji, Ameryki Południo­wej i Australii, 'gdzie nie wy­stępują muchy tse-tse. rolę przenosiciela ś.n. pełnią bąki z rodzaju Tabanus. [A.J.K.]

świdrowiec surra —^świdrowiec

Evansa.


świdrowiec zarazy stadniczej

(Trypanosoma eąuiperdum)gatunek pierwotniaka z rodza­ju ->świdrowca. Występuje tylko u koni i osłów. Bywa

przenoszony z osobnika na osobnika podczas krycia, nie ma 'więc żywiciela pośredniego i stadium crithidium w swym cyklu życiowym. Powoduje uszkodzenia błon śluzowych dróg rodnych, a następnie wy­cieńczenie i paraliż chorych zwierząt. Zaraza stadnicza roz­powszechniona jest w połud­niowej Europie, Azji i w pół­nocnej Afryce. Pojawiła się również w środkowej Europie, dokąd zawleczono ją w wyniku importu koni w czasie II woj­ny światowej. Na terenie Pol­ski ś.z.s. obecnie nie wystę­puje. [A.J.K.]

świdrzyki (Ciausiliidae) ro­dzina mięczaków z rzędu -»-trzonkoocznych. Odznaczają się lewoskrętną muszlą wy­smukłego, wrzecionowatego kształtu, wysokości 7—20 mm u gatunków europejskich i do 40 mm u gatunków subtropi­kalnych i tropikalnych. Tuż przed otworem muszla zwęża się mocno, otwór zaś jest 'nie­co rozszerzony -w kształcie trąbki. W otworze sterczy na ogół kilka wapiennych fałdek oraz ruchoma wapienna płyt-

Gniazdówka Lima scabra (R.T. Abbott: Marinę Shells)

Muszla spondylusa Spondy-lus americanus

Muszla


Muszla świdrzyka z rodzaju Ciau-silia

353___________________

ka w 'kształcie wydłużonej i spiralnie wygiętej łopatki. Płytka ta, zwana ciausźlźuin, jest sprężysta. Ślimak wysu­wając się z muszli odsuwa ją na bok, gdy natomiast chowa się do muszli, dausilium szczelnie zamyka muszlę w miejscu, gdzie jest ona naj­węższa. S. zamieszkują przede wszystkim podgórza i igóry, a na iniżu isą rzadsze. Żyją w wil­gotnych lasach, wśród ocienio­nych skał, pod kamieniami, w ściółce leśnej oraz w próchnie starych drzew i pniaków. Lu­bią tereny wapienne. S. są zde­cydowanie ciepłolubne, a naj­częściej (w tym wszystkie kra­jowe) także i wilgociolutone. Okresy suche przetrzymują, wciągając się w głąb muszli. Skomplikowany system fałdek w otworze oraz dausilżuTO słu­żą jako ochrona przed wysy­chaniem. Po deszczu, w okre­sach pogody dżdżystej i cie­plej widuje się ś. pełzające ma­sowo po powierzchni pni drzew i skał. W przeciwieństwie do większości krajowych ślima­ków ś. opuszczają kryjówki zi­mowe bardzo późno, dopiero w maju, kryją się zaś ponow­nie już pod koniec września. Nadmiar wilgoci im nie szko­dzi, przeżywają nawet kilku­dniowe pogrążenie w wodzie podczas wiosennych roztopów. Mnożą się niezbyt szybko — składają rocznie zaledwie kil­kanaście jaj. Niektóre gatunki są źyworodne. S. pobierają bardzo różnorodny pokarm:

szczątki roślinne i zwierzęce, grzyby włącznie z muchomo­rami, świeże rośliny zielne i żywe zwierzęta, jak np. drob­ne skąposzczety, a także inne ślimaki z przedstawicielami własnego gatunku włącznie. Żyją około 3 lat. Na terenie Polski występuje około 25 ga­tunków ś. rr.u.]

13 Bezkrefowce

świetla

Swierzbowiilec



świerzbowie.c (Sarcoptes sca-

biei} gatunek stawonoga z podrzędu -^Sarcopttfonnes o rozmiarach 0,18—0,4 mm, paso­żytujący w naskórku człowie­ka, gdzie drąży cienkie i dłu-kie kanały, widoczne na ze­wnątrz jako delikatne białe li­nie. Żywi się komórkami na­skórka i limfą. Powoduje do­tkliwe swędzenie. Pokrewne z nim gatunki
świerzbowiec płucny (Cytodżtes

nudus) gatunek stawonoga z podrzędu -*-Sarcoptiforri(tes. Żyje w oskrzelach, płucach i workach powietrznych ptaków kurowatych, przenikając cza­sem do jamy ciała. Występu­jąc w większych ilościach, może powodować stany zapal­ne, a nawet uduszenie gospo­darza. [J.P.]

świetla, lucernaria -(Lucema-ria) rodaaj jamochłonów z rzędu -^Stawomedusae. Medu­zy należących tu gatunków osiągają wielkość do 5 cm. Prowadzą na wpół osiadły tryb

taksodontowe

życia, przyczepione, do podłoża (przeważnie do roślin)' płytką przyssawkową, występującą na

wierzchu 'dzw&nowatego klosza. Jego brzeg wyciągnięty jest w 8 “ramion", zakończonych pęczkami buławkowatych czuł-ków. S. mogą przemieszczać się, krocząc na czułkach albo sposobem gąsienicy miernikow­ca. Często cytowany gatunek Lucernaria quadricornis bytuje wśród różnych gatunków ro­ślin. Za pośrednictwem pły­tki przyssawkowej wchłania z roślin zielony barwnik, tak że ciało jej trudno odróżnić od otoczenia. Zamieszkuje strefę przybrzeżną północne­go Atlantyku, a także mórz europejskich. [Z.S.]

świętognica ->.beroe.

taksodontowe (Ta-rodonta) — rząd mięczaków z gromady -^-małżów. Obejmują gatunki niewielkie, długości l—10 cm. Odznaczają się wieloma cecha­mi prymitywnymi. Mają obie połówki muszli połączone zam­kiem typu taksodontowego, tzn. złożonym z dużej liczby nie­wielkich, podobnych do siebie ząbków, wchodzących w odpo­wiednio .niewielkie •dołki. Ich skrzela są stosunkowo niewiel­kie, prostej budowy. Mięśnie zwieracze muszli, o podobnej wielkości, występują zazwyczaj w liczbie 2. Noga jest najczę­ściej opatrzona płaską podesz­wą. T. zamieszkują morza ca­łego świata. [T.U.]

tarantula — 'nazwa nadawana kilku gatunkom dużych, (dłu­gości ciała 25^35 mm) pają­ków z rodziny —>'pogońcowa-< tych. Najbardziej znane są: t. apuliijska (Lyeosa tarantula) występująca we Włoszech i Ju­gosławii, t. narbońska (Lycosa narbonensis) z obszaru śród­ziemnomorskiego i środkowej Azji oraz t. ukraińska (Lycosa singoriensis) sięgająca od Chin i Syberii po Bułgarię, Rumu­nię, Węgry i Czechosłowację. Ten ostatni gatunek spotyka się też na Podolu. U nas nie został dotychczas znaleziony. T. są mieszkańcami -stref leś-no-stepowych, stepowych i pół-pustynnych — suchych i cie­płych. Żyją w norkach docho­dzących ido 30 cm głębokości i w przeciwieństwie do innych pogońców pędzą tryb życia ra­czej osiadły. Zwykle norki ich leżą w pobliżu siebie, w licz­bie dochodzącej nieraz do kil­kudziesięciu sztuk. Ze względu na swoją wielkość są łatwo dostrzegane i często opisywa­ne. Ukąiszenie t. jest bardzo bolesne i może powodować bóle i opuchliznę trwające przez dość długi czas, a czasem bywa śmiertelne. W południo-

355


tarczowce

wych Włoszech istniała'legen­da, że lekarstwem na ukąsze­nie t. jest skoczna muzyka i bardzo szybki taniec (taran-tele). Rozmaici autorzy używa­li na określenie t. różnych naew rodzajowych (Hogna, Ly­cosa, Tarentula, Trochosa), stąd możliwość pewnych nieporozu­mień. Nie należy jej mylić z

—>.wilkoszem (Tarentula), rów­nież z rodziny pogońcowatych, z kilkunastoma gatunkami zna­nymi w naszym kraju, oraz z należącym do —/-Amblypygi tro­pikalnym rodzajem Tarantula. W południowej części Stanów Zjednoczonych nazwą t. okre­śla się występujące tam wiel­kie i kosmate ptasznik!. (Tabl. XII). [J.P.]

tarczogwiazdy (Phanerozonia)

— rząd .szkarłupni z gromady

—.rozgwiazd. Mają ciało kształ­tu pięciograniastego (cerama-ster, poranią) lub pięcioramien­nej gwiazdy (astropekten). Ra­miona otoczone są 2 rzędami dużych tarczek brzeźnych, znacznie większych od po­zostałych tarczek. Tworzą one krawędź oddzielającą wyraźnie górną (przeciwg^bową) stronę zwierzęcia 'od strony dolnej (gębowej). T. są formami ry­jącymi. Ich kikutowate nóżki amtoulakralne, pozbawione za­zwyczaj przyssawki końcowej, występują w 2 rzędach. Pedi^ cellariów zwykle •brak, a jeśli istnieją, to -wówczas ich koń­cowe człony nie krzyżują się. T. to prymitywny, a zarazem najbogatszy w gatunki rząd rozgwiazd, reprezentowany we wszystkich pełnosłonych mo­rzach, na rożnych głębokościach aż po wielkie głębie oceanicz­ne. Większość gatunków (po­nad 70%) zasiedla'ipłytkie dno mórz strefy tropikalnej Oceanu Spokojnego i Oceanu Indyjs­kiego. [L.Ż.]

tarczowce (Notostraca) — ar­chaiczny rząd stawonogów z podgromady -^-li&cionogów, obejmujący gatunki występu­jące w nie zmienionej postaci co najmniej od 200 min lat. Są to skorupiaki długości l—7 cm, , barwy brązowej. Wyróżniają się bardzo charakterystyczną sylwetką, .którą nadaje im sil­nie rozpłaszczony i w zarysie owalny pancerzyk, zakrywają­cy od strony grzbietowej całą głowę i tułów oraz część słabo odgraniczonego odwłoka. Głę­bokie wycięcie w tyle pancerza pozwala na swobodne ruchy odwłoka zakończonego długimi widełkami. W przedniej części pancerza widoczna jest para złożonych oczu oraz tzw. oczko pływikowe (->,pływik). Ciało składa się najwyżej z 40 se­gmentów, natomiast liczba od­nóży dochodzi u niektórych gatunków do 70 ipar. Tylne se­gmenty itułowiowe począwszy od trzynastego zaopatrzone są w 4—6 par odnóży. Każde od­nóże 10 przednich segmentów tułowiowych składa się z du­żego, spłaszczonego wiosełka i mniejszej gałązki skrzelowej oraz z 6 listków napędzających pokarm do gęby. Część listków odnóży I pary wykształcona jest w postaci długich, wielo­członowych witek, sterczących częściowo poza krawędzie pan­cerza. Funkcjonalnie zastępują one szczątkowe czułki. Wiosel-ka nóg 11 segmentu 'tułowio­wego zmienione są w okrągłą komorę, w której przebiega in­kubacja jaj. T. pływają zwró­cone brzuszną stroną ku górze (ściślej: w kierunku źródła światła). Zamieszkują wody stojące, wysychające w okresie letnim lub całkowicie przemar­zające w porze zimowej. Ak­tywne życie wiodą nierzadko ipdynie w ciągu kilku tygodni w roku. W pozostałym okresie

Tarsonemini

zachowują się wyłącznie ich silnie otorbione jaja, które mogą przeleżeć bez wody do 9 lat. Wytrzymują też bez szko­dy wzrost temperatury do 80°C oraz nie ulegają strawieniu w przewodzie pokarmowym pła­zów i niektórych innych zwie­rząt. Z łatwością przenoszone są przez wiatr, często na da­lekie odległości. Należy tu za­ledwie 9 gatunków, znanych ze wszystkich kontynentów nie wyłączając krainy ipolamej (przekopnica arktyczna) i tro­pikalnej (przekopnica afrykań­ska). Do kosmopolitycznych t. należą przekopni-oa wiosenna oraz właściwa. [L.Ż.]



Tarsonemini — grupa stawo­nogów z- podrzędu -^Trombi-diformes obejmująca wiele ga­tunków pasożytujących na owadach i roślinach. Należy do nich m.Łn. mikroskopijny, dłu­gości 0,1 mm Acarpis woodi, pasożytujący w tchawkach .pszczół i (powodujący .tzw. cho­robę roztoczową. Gatunki z ro­dzaju Tarsonemus Są poważ­nymi szkodnikami różnych ro­ślin. (Tabl. XII). [J.P.]

tasiemce (Cestoidea) — gro­mada z typu -»ipłazińców. Wszystkie są pasożytami •we­wnętrznymi i w stadium doj­rzałym w ogromnej większości występują w jelitach kręgow­ców. Mają ciało najczęściej wydłużone, taśmowate, grzbie-towo-brzusznie spłaszczone. Długość t. waha się w dość dużych granicach od 0,5 mm do kilkunastu metrów. Prawie u wszystkich gatunków ciało jest rozczłonkowane, złożone z większej lub mniejszej liczby członów. Wyróżnia się w nim skoleks (scoie-e), czyli główkę, szyjkę (collum) i wstęgę (stro-bila}. Skoleks utrzymuje paso­żyta w żywicielu. Zaopatrzony

jest u różnych gatunków w rozmaite narządy czepne — bruzdy (bothria), bruzdy przy­ssawkowe (bothridia), przyssa­wki (acetabula), haki (uncini). V niektórych t. wierzchołek skoleksu wydłuża się w kurcz­liwy ryjek (rostellum). W pe­wnych przypadkach występują aż 4 ryjki zaopatrzone w haki. Szyjka jest miejscem, w któ­rym tworzone są nowe człony. Powstawanie ich trwa przez całe życie t. Im bliżej skoleksu, tym człony są młodsze. Z cza­sem przesuwają się one ku ty­łowi i rosną. Liczba członów dochodzi u niektórych gatun­ków do kilku tysięcy. U je­dnych t. mogą się od strobili odrywać młode człony, które dojrzewają samodzielnie, u in­nych zaś są połączone z resztą strobili aż do całkowitego wy­pełnienia jajami. T. okryte są cskórkiem, który — jak wykazały badania za pomocą mikroskopu elektronowego — ma skomplikowaną budowę, umożliwiającą (w związku z brakiem przewodu pokarmo­wego) wchłanianie pokarmu całą powierzchnią ciała. W skład wora skórno-mięśniowe-go prócz bezpostaciowego o-skórka wchodzi nabłonek oraz 2 warstwy: zewnętrzna, złożo­na z mięśni okrężnych, i we­wnętrzna, składająca się z mięśni podłużnych. Ponadto przez całą .parenchymę prze­chodzą (pasma mięśni .grzbie-tobrzusznych. Układ wydalni-czy jest typu proitonefrydialne-go. Kanaliki wydalnicze odcho­dzące od komórek płomyko­wych uchodzą do 2 bocznych, podłużnych, biegnących wzdłuż całego ciała (przewodów wydal-niczych. W tylnej części każ­dego członu kanały boczne połączone są kanałem po­przecznym. Jeśli żadne człony nie oderwały się jeszcze, to w

357

tasiemce właściwe

ostatnim członie znajduje się jeden otwór wydalniczy. Po oderwaniu się tego członu rolę otworu wydalniczego przejmu­ją otwory przerwanych kana­łów wydalniczych. Kanały te poza połączeniem w każdym członie łączą się ze sobą w skoleksie. Układ wydalniczy poza usuwaniem zbędnych pro­duktów przemiany materii spełnia funkcję osmoregulacji. W skoleksie znajduje się pa­rzysty zwój głowowy układu nerwowego. Od niego odchodzą do narządów cz&pnych krótkie nerwy, a w przeciwnym kie­runku, wzdłuż strobili, toiegną podłużne pnie nerwowe (w najprostszym przypadku 2, u wyższych form do 10), przy czym 2 biegnące po bokach ciała są najgrubsze. Głóyime pnie nerwowe łączą się w/każ­dym członie pierścieniowatym spoidłem poprzecznym. /Gałązki nerwowe wychodzące ż podłuż­nych ipni tworzą w worze skór-no-mięśniowym dość gęstą sieć> T. brak narządów zmysłowych, a występują u nich: tylko sła­bo rozwinięte komórki czucio­we. Poza nielicznymi gatunka­mi t. są •obojnakami. Tylko u niektórych t. jednóczłonowych aparat rozrodczy jest pojedyn­czy, podczas gdy u innych, na­wet nieczłonowanych form, występuje biegnący wzdłuż cia­ła rząd aparatów rozrodczych. U t. członowanych w każdym członie rozwija się własny komplet aparatu rozrodczego. - Zawiązki aparatu rozrodczego powstają za szyjiką, przy czym najpierw pojawiają się narzą­dy -męskie. Całkowicie wy­kształcone gonady, zarówno żeńskie, jak i męskie, 'znajdu­ją się mniej więcej w środku strobili. W miarę dalszego przesuwania się członów ku ty­łowi, gonady zanikają, a coraz silniej rozwija się macica wy­pełniona zapłodnionymi jajami, aż wreszcie w najstarszych członach zajmuje ona prawie całe ich wnętrze. Jaja wydo­stają się na zewnątrz ciała przez otwór macicy lub w bra­ku takiego otworu — przez ro­zerwanie się członu, po jego • uprzednim oderwaniu się od reszty strobili. Największe t. wytwarzają w ciągu swego ży­cia ogromną liczbę jaj. U t. występuje zarówno zapłodnie­nie krzyżowe; jak i samoza-płodnienie. Pierwszym stadium rozwojowym jest ->onkostera. Gdy otacza ją warstwa urzę-sionych komórek, nosi wów­czas nazwę ~»-koracidium. Na­stępnymi stadiami rozwojowy­mi mogą być: -».procerkoid, -»• plerocerkoid, ->.cysticerkoid, ->-cysticercus, -».cenurus, -»-echi-nokok, ->sparganum. Stadia te bytują w żywicielach pośred­nich. Gromadę t. dzieli się na 2 podgromady: -»t. niższe i ->t. właściwe. [M.S.]



tasiemce nieczlonowane -^-ta­siemce niższe;

tasiemce niższe, tasiemce nie-członowane (Cestodaria) — podgromada płazińców z gro­mady -^tasiemców. Pasożytują w jamie ciała lub w jelicie przeważnie ryb chrzęstnoszkie-letówych. Ciało ich nie 'składa się z szeregu członów (jak u

-^tasiemców właściwycht l za­wiera pojedynczy komplet na­rządów rozrodczych. Larwę t.n.

— likoforę (lycophora) — ce­chuje obecność 10 haczyków embrionalnych, w odróżnieniu od -^onkostery, która ma tylko 6 haków. Najbardziej znanym przedstawicielem t.n. jest am-filina. [M.S.]

tasiemce właściwe, tasiemce wyższe (Eucestoda) — podgro­mada płazińców z gromady

tasiemce włciwe

358


-^-tasiemców, do których nale­ży większość znanych gatun­ków. Ciało ich jest, poza nie­licznymi wyjątkami, rozczłono-wane. Jeżeli nawet nie wystę­puje wyraźny podział zewnę­trzny, to członowała budowa zaznacza się metamerycznym ułożeniem kompletów narzą­dów rozrodczych. Wyjątkowo występują w tej podgromadzie tasiemce o pojedynczym apa­racie rozrodczym (np. z rodza­ju Archigetes). Pierwszą larwą w rozwoju t.w. jest -xmkosfe-ra. Stadia dojrzałe pasożytują we wszystkich gromadach krę­gowców. Największe szkody w gospodarce człowieka wyrzą­dzają przedstawiciele 2 rzę­dów: Pseudophyllidea i Cyclo-phyllidea. Do Pseudophyllidea zaliczane są t.w. o skoleksie zaopatrzonym na ogół w l lub 2 bruzdy przyssawkowe. 0-twierająca się na brzusznej stronie członu macica jest

kształtu worka lub rury ułożo­nej w rozetkę. Znajdujące się w niej jaja zaopatrzone są w wieczko. W cyklu rozwojowym występuje 2 żywicieli pośred­nich oraz larwy: -^-koracidium, onkosfera, -^-procerkoid, -^-ple-rocerkoid. Tasiemce z tego rzę­du pasożytują głównie w rybach kostnoszkieletowych. Przedstawicielami ich są m.in. ligula i bruzdogłowiec szeroki. Do Cyclophyllidea zaliczane są t.w. o ciele najczęściej wyraź­nie rozczłonowanym. Ich ma­cica w przeciwieństwie do ma­cicy Pseudophyllidea jest za­zwyczaj ślepo zakończona, a więc nie ma.otworu wyprowa­dzającego jaja. Jajom brak wieczka, a onkosferze urzęsio-nej otoczki. Skoleks wieńczą 4 położone na krzyż półkoliste przyssawki, między którymi u wielu gatunków znajduje się ruchliwy ryjek, uzbrojony w 2 lub więcej wieńców haków



10 11 ,,

Układy rozrodcze tasiemców A — Pseudophyllfdea; B — CyclophylUdea



l — ootyp; 2 — jajnik; 3 — macica; 4 — żółtntk; 5 — jądra; 6 — kanały wyprowadzające; 7 — gruczoł Mehilsa; 8 — pochwa; 9 — otwór macicy;

10 — otwór płciowy żeński; 11 — otwór płciowy męski; 12 — nasiemio-wód; 13 — torebka prąciowa; 14 — wewnętrzny pęcherzyk nasienny;





1   ...   35   36   37   38   39   40   41   42   ...   50


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna