MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona44/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   40   41   42   43   44   45   46   47   ...   50

wężowidta

grują, podobnie jak larwy

—>-węgorka jelitowego. W.o. mo­że w pewnych warunkach od­bywać rozwój ze stadium wolno żyjących samców i samic. W Polsce występuje najczęściej u jagniąt. Ze względu na zna­czną odporność, jaką pozosta­wia po przebytej inwazji, owce starsze nie zarażają się w ogóle lub zarażają się nim w znacz­nie słabszym stopniu niż osob­niki młodociane. [M.S.]

wegorek pszcnicznik, wegorek

ziarnowy (Anąuina tritici)gatunek obleńca z rodziny An-guillulidae, z gromady -»-nicie-ni, pasożytujący na pszenicy. Samiec osiąga 2,4 mm, samica

— 3,8 mm długości. Szczególnie dobre warunki do rozwoju znajdują w klimacie 'chłodnym i wilgotnym. Larwy przenikają z gleby do młodej, rozwijającej się roślinki wtedy, kiedy po­krywa ją warstewka wody. Przez pewien czas pasożytują na liściach i źdźbłach. Po wy­kształceniu się kłosa larwy wnikają do tworzących się za­wiązków kwiatowych. Przeni­kają tam zarówno takie larwy, które rozwiną się później w samice, jak i takie, z których powstaną samce. Każda samica po osiągnięciu dojrzałości płciowej produkuje setki, a na­wet tysiące jaj. W jajach roz­wijają^ się larwy mogące jesz­cze w jaju przechodzić l linie­nie. W tym czasie stare osobniki wymierają. Na sku­tek działalności pasożytów tkanki rośliny rozrastają się, tworząc naroślą, zwane galasa-mi, wewnątrz których znajdują isię larwy. Po wysianiu gala-sów razem z ziarnem larwy, które dotychczas znajdowały się w stanie anabiozy, w odpo­wiednich warunkach uaktyw­niają się, zarażając młode ro­śliny. W stanie anabiozy mogą

one zachowywać inwazyjność ' przez parę lat. [M.S.]



wegorek świński (Strongyloides ransomi) gatunek obleńca z rodziny Strongyloźdżdae, z gromady -^-nicieni, pasożytują­cy w jelicie cienkim świni. Jego rozwój jest podobny do rozwoju -^.węgorka jelitowego i

-»-węgorka owczego. Larwy in­wazyjne tego gatunku są roz-sadnikami włoskowca różycy. [M.S.]



wegorek ziarnowy -»-węgorek pszenicznik.

wężogon (Asteronyx loveni) — gatunek szkarłupnia z rzędu

-*kędzierzawców. Ma bardzo długie i niezwykle ruchliwe ramiona, którymi owija się za­zwyczaj dokoła rozmaitych przedmiotów i organizmów, zwłaszcza wokół —>-piórówek.



Wężogon

Średnica tarczy dochodzi do 4 cm, długość ramion jest dziesięciokrotnie większa. W. spotyka się we wszechoceanie od strefy umiarkowanej do tropikalnej, na głębokościach 100—3000 m. [L.Z.]

wężowidta (Ophiuroidea)gromada z typu ->szkarłupni. Obejmują wolno żyjące zwie­rzęta o gwiaździstej budowie. W przeciwieństwie do pozosta­łych gromad szkarłupni w. wy-. kazują stosunkowo małą róż­norodność kształtów zewnę­trznych. Ciało ich składa się z niewielkiej, spłaszczonej i krążkowatej tarczy centralnej, skierowanej stroną gębową ku dołowi, oraz z 5 (wyjątkowo 6—7) długich, wysmukłych i niekiedy silnie rozgałęzionych ramion. Szkielet jest dobrze wykształcony, złożony z wielu połączonych ze sobą elemen­tów wapiennych. W obrębie ramion ma on postać szeregu ruchomo zestawionych kręgów wypełniających w znacznej mierze ich wnętrze. Kręgi te — to wciągnięte w głąb, zmienio­ne płytki ambulakralne. U w. właściwych ramiona okryte eą płytkami powierzchniowymi, t j. rzędem dolnych, górnych i 2 rzędami płytek bocznych. Czę­sto po bokach ramion sterczą rzędy cierni. Bruzdy ambula-kralnej brak, a słabo rozwinię­te nóżki ambulakralne wysu­wane są pomiędzy płytkami dolnymi i bocznymi. Pełnią one niemal wyłącznie rolę na­rządów oddechowych i czucio­wych. Tarcza centralna ma kształt kolisty lub pięciokątay z zaokrąglonymi narożnikami. Jej szkielet składa się z szere­gu płytek wapiennych, tworzą­cych na powierzchni charakte­rystyczną ornamentację. Gęba mieści się pośrodku spodniej strony ciała i prowadzi do

w^iowidio biftłe

384

396

workowatego i ślepo zakończo­nego żołądka. Odbytu brak. W. odżywiają się zwykle martwą materią organiczną. Znane są też gatunki roślinożerne oraz drapieżne, napadające na drob­ne zwierzęta denne. Drobne cząstki pokarmowe bywają chwytane bezpośrednio gębą, a większe — za pomocą giętkich ramion. W odróżnieniu od in­nych szkarłupni w. są zwierzę­tami dość ruchliwymi, zdolny­mi do pełzania połączonego niekiedy z podskokami z szyb­kością kilkudziesięciu centy­metrów na sekundę. Poruszają się dzięki wężowatym ruchom silnie umięśnionych ramion. Są zwierzętami przeważnie roz-dzielnopłciowymi i jajorodny-mi. W rozwoju występuje planktonowa larwa, zwana -*ofiopluteusem. Dorosłe ,-w. wykazują ogromną zdolność do regeneracji. Wielu przedstawi­cieli ma zdolności świecenia. Należy tu ponad 2000 współ­cześnie żyjących gatunków, rozsiedlonych we wszystkich morzach o zasoleniu co naj­mniej kilkunastu promille. Większość w. zasiedla stosun­kowo płytkie dno morskie, jak­kolwiek istnieją też gatunki zamieszkujące głębiny oceani­czne, znane wyłącznie z obsza­rów głębokości 2000—7000 m. W. są stosunkowo licznie re­prezentowane w morzach po­larnych. Należą do 2 rzędów:

wężowidłokształtnych i kę-dzierzawców. [L.Z.]

wężowidio białe (Ophiura (libi­da) — gatunek szkarłupnia z rzędu ->-wężowidłoksztaltnyph. Ma jasnoczerwone zabarwie­nie, przy czym na ramionach występują białe płytki. 'Ra­miona dochodzą do 6 cm dłu­gości. Tarcza centralna, cha­rakterystycznie urzeźbiona, o średnicy do 15 mm, ma na-gór-

Wężowidio białe

nej stronie u nasady ramion wnęki usiane drobnymi, palu-szkowatymi wyrostkami. W.b. są pospolitymi mieszkańcami mórz europejskich, bytującymi od strefy brzegowej do głębo­kości 800 m. W Bałtyku spoty­ka się je wyłącznie w zachod­nich krańcach Głębi Arkoń-skiej. [L.2.]



węzowidtokształtnc- (Ophiwae)

— rząd szkarłupni z gromady

-»wężowideł. Obejmują na ogół dość drobne zwierzęta, o śred­nicy tarczy centralnej wyno­szącej zazwyczaj l—3 cm. Tar­czę oraz ramiona okrywają drobne, łuseczkowate tarczki wapienne, usiane niekiedy cierniami lub brodawkami. Ramiona są zawsze nie rozga­łęzione i poruszają się głównie w płaszczyźnie poziomej. Z ich boków wyrastają zazwyczaj krótsze lub dłuższe ciernie, skierowane na boki lub ku za­kończeniu ramienia. Należy tu około 2000 gatunków zamiesz­kujących wszelkie akweny morskie, przy czym niektóre (np. węźowidło białe) wytrzy­mują rozcieńczenie wody do około 15%«. Większość gatun­ków zasiedla dno morskie, nie wyłączając strefy brzegowej. Co najmniej 200 gatunków ży­je w głębinach oceanicznych

do głębokości 7000 m i tyle samo — w morzach polar­nych. [L.Ż.]



wiciowce (Mastigophora, Fla-gellata) gromada pierwot­niaków .z podtypu ->-Sarcoma-rttoophora. Charakteryzuje je występowanie w stadium we­getatywnym jednej lub więk­szej liczby wici. Wić zanika jedynie u niektórych gatunków pasożytniczych. W. żyją poje­dynczo lub tworzą kolonie. Rozmnażają się przez podział mitotyczny jądra komórkowe­go i podział podłużny na 2 osob­niki potomne. Procesy płciowe u wielu grup nie są znane. W. odżywiają się jak rośliny lub jak zwierzęta, albo na oba te sposoby jednocześnie. Dzieli się je na 2 podgromady: w. zwie­rzęce oraz w. roślinne. [A.J.K.]

wiciowce roślinne (Phyloma-stigina) podgromada pier­wotniaków z gromady ->.wi-ciowców. Są na ogół jedno- lub dwuwiciowe. Tworzą często ko­lonie. Odżywiają się całkowi­cie samożywnie lub też częś­ciowo cudzożywnie. Dzieli się je na 3 rzędy, a mianowicie na bruzdnice, Chri/somonadtda o-raz na Euglenida. [A.J.K..1

wiciowce zwierzęce (Zoomastż-gina} podgromada pierwot­niaków z gromady -»-wiciow-ców. Są organizmami wyłącznie cudzożywhymi, o dużym zróż­nicowaniu morfologicznym. Niektóre mają zwielokrotnioną liczbę jąder i wici. Występują tu formy pasożytnicze, ale większość jest wolno żyjąca. W obrębie w.z. wyróżnia się na­stępujące rzędy: wiciowcopeł-zaki, rzęsistki, nadwiciowce, Diplomołiadźdd oraz Kinetopla-stida. [A.J.K.1

wiciowcopelztki (Rhizomattł-Otda) — rząd pierwotniaków z podgromady ->-wiciowców zwierzęcych. Mają zdolność wytwarzania zarówno wici, jak

1 nibynóżek, stoją więc na po­graniczu -^korzenionóżek i --»-wiciowców, co świadczy o pokrewieństwie filogenetycz-nym tych obu grup. W. repre­zentuje m.in. rodzaj Negle-ria. [A.J.K.]

widlttek (Dtaptornus) — rodzaj stawonogów z podrzędu -Aa-lanoidów. Obejmuje gatunki, których długość ciała waha się w granicach l—5 mm. Mają one przednią część ciała owal­ną w zarysie, często z zaostrzo­nymi tylnobocznymi narożni­kami. Przednie 2 segmenty odwłoka zrośnięte są w l seg­ment, kilkakrotnie dłuższy od

2 końcowych. Samica nosi jaja w dużym pakiecie, przyklejo­nym do spodniej strony odwło- f ka. W. są pospolitymi miesz­kańcami wód słodkich, repre­zentowanymi przez ponad 300

widlłtek

gatunków o stosunkowo ma­łych obszarach rozsiedlenia. Okres ich życia nie przekracza l roku. IL.2.]



witHonog!

397


wieloszczety

widlonogi (Copepoda) — pod-gromada stawonogów z groma­dy —^skorupiaków. Obejmuje przeważnie drobne gatunki o rozmiarach od ułamka milime­tra do kilku milimetrów. Część segmentów tułowiowych zlewa się z reguły z głową, tworząc zwarty głowotułów ze wspólną osłoną, wzmocnioną chityną. Na głowie występuje jedno tylko, tzw. pływikowe (naupliu-sowe) oko. Wśród kończyn gło­wowych wyróżniają się czułki I pary pełniące funkcje pływ-ne, a także mieszczące organa zmysłowe. W skład tułowia wchodzi z reguły 5 wyraźnie oddzielonych od siebie segmen­tów, zaopatrzonych w 5 par dwugałęzistych odnóży pływ-nych. V para ulega jednak czę­sto redukcji bądź też wykształ­ca się u samca w postaci or­ganu chwytnego, służącego do przytrzymywania samicy w cza­sie kopulacji oraz przyklejania do jej ciała spermatoforów. Odwłok bywa często wyraźnie węższy od głowotułowia. Skła­da się z 6 lub mniejszej liczby segmentów pozbawionych od­nóży i jest zakończony 2 wi­dełkami ogonowymi. W. obej­mują ponad 10 000 gatunków rozsiedlonych we wszystkich środowiskach wodnych, nie wyłączając większych, okreso­wo wysychających kałuż oraz wielkich głębi oceanicznych. Występują zarówno w strefie przybrzeżnej, jak też głęboko w toni wodnej oraz na samym dnie. W jeziorach, a zwłaszcza w morzu mają one bardzo po­ważne znaczenie gospodarcze, stanowiąc a powodu niezwykle licznego występowania ważny składnik pokarmu wielu ryb morskich oraz wielorybów. Obok licznych gatunków wol­no żyjących znane są gatunki pasożytnicze w., żywiące się przeważnie krwią ryb mors­kich i słodkowodnych. W ob­rębie omawianej podgromady-wyróżniamy rzędy: widłonogo-kształtnych, Caligoida, zaw-rybkowce i śpiewki. [L.2.]

widionogoksztaitne {Copepo­da) — rząd stawonogów z pod-gromady —>-widłonogów. Obej­mują gatunki drobne, zwykle długości około l mm, a tylko niektóre z nich dorastają do 30 mm. W. prowadzą plank-tonowy lub denny tryb życia. Obok bardzo licznych gatun­ków wolno żyjących znane są niezbyt liczne gatunki pasoży­tnicze, zwykle o silnie zmie­nionej postaci, z zatraconą se-gmentacją ciała u postaci do­rosłych. W rozwoju w. wy­stępuje larwa -»-pływik, z któ­rej po 6 linieniach rozwija się forma młodociana -*kopepodit,

• mająca już segmentowy od­włok. Po 5 kolejnych linieniach tej ostatniej powstaje osobnik dorosły. W obrębie rzędu w. wyróżnia się najczęściej 3 pod-rzędy: kalanoidy, oczlikowce i harpaktikoidy. [L.2;.]



wielkoraki (Eurypteroidea, Gi-gantostraca) wymarły rząd stawonogów z gromady ->-sta-roraków. Są znane z wykopa­lisk ery paleozoicznej (od or-dowiku po perm) i nieco przy­pominają kształtem dzisiejsze

-^-skorpiony. Prowadziły przy-denny tryb życia w przybrzeż­nych wodach słonych, a być może również i słodkich. Nie wykluczone, że niektóre z nich mogły również na krótko wy­chodzić na ląd. Znamy szcząt­ki około 200 gatunków w. Naj­większy Osiągał 180 cm długo­ści. (J.P.1



wielooczka czarna (Polyceiźs nigra) gatunek płazińca z rzędu -*wypławków. Jest po­zbawiona czułków. Ma przód

ciała pośrodku lekko wypukły. Dochodzi do 12 mm długości. Liczne oczy ustawione w rzę­dzie kształtu podkowy rozmie­szczone są w przedzie i po bo­kach ciała. Oczy znajdujące się przy krawędziach bocznych sięgają ku tyłowi dalej niż u -*wielooczki rogatej. W.cż. wy­stępują w Polsce na niżu, w wodach stojących oraz rzekach o słabym prądzie, zwykle na głębokości l—1,5 m. W zimie i w jesieni migrują do dna, w lecie natomiast przemieszcza­ją się w kierunku powierzchni wody. W.cz. bywają najczęściej spotykane w pobliżu brze­gów. [M.S.]



wielooczka rogata (Polycelźs felina) gatunek płazińca z rzędu -*wypławków. Ma barwę szarą lub czarną. Dochodzi do 18 mm długości. Liczne oczy rozmieszczone są w przedzie i po bokach ciała w jednym rzę­dzie kształtu podkowy. Na bo­kach nie dochodzą do środko­wej części ciała zwierzęcia. Po­dobnie jak u -i-wypławka al­pejskiego w przedzie znajdują się czułki. .W.r. żyją w stru­mieniach. W Polsce stwierdzo­no ich występowanie w okolicy Gdyni i Bydgoszczy. [M.S.]

wieloszczety (Polychaeta)gromada z typu -^-pierścienic. Mają ciało na ogół wydłużone, o najbardziej zróżnicowanej budowie z wszystkich pierście­nic. Poszczególne odcinki ciała mogą być różnie wykształcone, a pierścienie podobne są wte­dy jedynie w obrębie danego odcinka. Zabarwienie w. bywa różne, nierzadko metalicznie kolorowe. Długość ciała waha się od kilku milimetrów do kilku metrów. Na bokach cia­ła, z wyłączeniem pierścieni głowowych i tworzących odci­nek tylny, znajdują się przy­sadki służące do poruszania się, zwane przynóżkami lub parą-podiami. U ich nasady znaj­dują się liczne zwykle szcze­cinki, stąd nazwa gromady. Kształt i lokalizacja szczecinek są ważnymi cechami w takso-nomii w. Na prostomium osła­niającym otwór gębowy od strony grzbietowej znajdują się czułki, głaszczki, a także ko­mórki zmysłowe (wzrokowe i chemoreceptory). Oczy w. są różnej budowy — od najpros­tszych komórek wzrokowych,. poprzez bardziej skomplikowa­ne, aż do, być może, odbierają­cych obrazy oczu soczewko­wych. Oczy występują w czę­ści głowowej lub tylnej, na bo­kach ciała albo na skrzelach. Przed pygidium znajduje się-strefa wzrostu w., w której wytwarzane są nowe pierście­nie. Pod na ogół jednowar­stwowym nabłonkiem wystę­puje warstwa mięśni okręż­nych, a pod nimi zwykle silniej rozwinięta warstwa mięśni po­dłużnych. W poruszaniu się w. bierze także udział płyn wy­pełniający wtórną jamę ciała,. spełniający wobec mięśni rolę hydroszkieletu. SegmentacjŁ zewnętrznej odpowiada we­wnętrzny podział jamy ciała. Przewód pokarmowy składa się w zasadzie z jelita przedniego, środkowego i prostego. Jelito-przednie rozpoczyna się otwo­rem- gębowym, znajdującym się na brzusznej stronie pier­ścienia gębowego, a dalej skła­da się z jamy gębowej, gar­dzieli l przełyku. U form dra­pieżnych wysuwalna gardziel może tworzyć ryjek, a ponadto zaopatrzona bywa w brodawki i zęby (tzw. szczęki). Jelito. środkowe ma przewężenia na. granicy pierścieni i przechodzi w krótkie jelito proste. U jed­nych w. w większości odcinków-ciała z wyjątkiem prostomium.



308

3S9


i pygidium, a u innych tylko w niektórych znajdują się na­rządy wydalnicze oraz gonady. Narządami wydalniczymi więk­szości w. są narządy odcinko­we, czyli metanefrydia. Znacz­nie rzadziej, głównie u w. peł­zających i u prapierścienie, spotykane są zmodyfikowane nefrydia, zwane solenocytami, a także komórki chloragogeno-we, czyli wyspecjalizowane ko­mórki nabłonka otrzewnej, ma­gazynujące zbędne produkty przemiany materii. System nerwowy składa się z układu •ośrodkowego, obwodowego oraz z na ogół słabo rozwiniętego układu wspólczulnego. U niż­szych w. ośrodkowy układ ner­wowy, złożony ze zwoju móz­gowego i łańcucha brzusznego, związany jest z okrywą ciała. U wyżej uorganizowanych ob­serwuje się odrywanie się tego układu od nabłonka i jego przemieszczanie do warstw mięśni lub do jamy ciała. Pa­rzysty zwój nadgardzielowy (“mózg") znajduje się po grzbietowej stronie pierścienia gębowego. “Mózg" w. osiadłych ma budowę bardziej uprosz­czoną niż “mózg" w. pełzają­cych, na ogół drapieżnych. Dwa spoidła łączą “mózg" z parzy­stym zwojem podgardzielo-wym, od którego odchodzi brzuszny łańcuch nerwowy. U prymitywniejszych, w. składa­ją się na niego 2 oddzielone od siebie pnie brzuszne. U większości w. komórki nerwo­we tworzą w obrębie tych pni zwoje metamerycane. często połączone drabinowymi spoi­dłami. U gatunków wyżej uor­ganizowanych pnie i zwoje są zrośnięte, tworząc jakby l sznur zaopatrzony w węzły. Na układ obwodowy składają się najczęściej po 3 pary nerwów odchodzących z każdego zwo­ju łańcucha brzusznego. Uner­wiają one muskulaturę, powło­ki ciała oraz tworzą sieć kon­taktującą się z komórkami czuciowymi. Układ współczul-ny w. składa się z nerwów od­chodzących od “mózgu" i róż-galęziających się na ściankach | gardzieli lub całego przewodu jlL pokarmowego. Stosunkowo ||| prostą budowę narządów wy- .Jf. dalniczych w. komplikuje ich częściowe zespolenie z prze­wodami płciowymi. U wielu w. występujące w zasadzie w każ­dym pierścieniu metanefrydia zostały zredukowane do 2, a nawet do l pary. W zamknię­tym układzie krwionośnym ro­lę serc pełnią często pulsujące naczynia boczne, łączące na­czynie grzbietowe z brzusz­nym. Tlen dostaje się do krwi przez skórę lub skrzela, które u różnych gatunków występu­ją w różnych miejscach ciała. U nielicznych gatunków układ krwionośny jest zredukowany, a rolę krwi pełni płyn jamy ciała. U w. o małej liczbie se­gmentów (u tzw. form oligo— merycznych) brak w ogóle układu krwionośnego. Rozmna­żanie w. jest na ogół płciowe, rzadziej bezpłciowe przez po­dział lub pączkowanie. W. są przeważnie rozdzielnopłciowe, przy czym rzadko występuje dymorfizm płciowy. Gonady tworzą się w okresie dojrzało­ści płciowej we wszystkich segmentach z wyjątkiem gębo­wego i odbytowego lub też tyl­ko w określonych odcinkach ciała. Produkty płciowe wy­dalane są najczęściej przez przewody wydalnicze, czasem przez pękające w okresie roz­mnażania ścianki ciała. Za­płodnienie bywa na ogół ze­wnętrzne. Rozród bezpłciowy przez podział osobnika połą­czony jest z -».epitokią. Po­lega ona na znacznych zmia­nach zewnętrznych tych pier­ścieni (zwykle tylnych), które zawierają dojrzewające pro­dukty płciowe (-»-palolo). Część epitokalna po wydaleniu pro­duktów płciowych ginie, a po­została, atokalna, regeneruje utracone »egmenty. Rzadziej obie części regenerują utraco­ne fragmenty. U pewnych ga­tunków w. tworzy się w wy­niku regeneracji łańcuch zo-oiulów (osobników), który na­stępnie rozpada się. Rozwój w. związany jest z przeobra­żeniem. Występuje larwa pela-giczna ->-trochofora, co wska­zuje m.in. na pokrewieństwo w. z -^.mięczakami. U niektó­rych gatunków formy rodzi­cielskie opiekują się potom­stwem. Większość w. występu­je w przybrzeżnych rejonach mórz. Niewiele gatunków tole­ruje wody słonawe. Spotyka się je głównie w strefie tro­pikalnej, w ujściach rzek i wśród namorzynów. Jeszcze mniej w. żyje w wodach śród­lądowych lub w wilgotnych środwiskach lądowych. W wo­dach śródlądowych występują nieliczne gatunki osiadłe. Zna­leziono je w Ameryce Północ­nej, w jeziorze Bajkał, w jas­kiniach Szwajcarii i na Bałka­nach. Jedyny w naszym kraju słodkowodny gatunek z tej grupy — Troolochaetits bera-necki występuje na Dolnym Śląsku. Na Sumatrze spotyka się należące do w. nereidy w wilgotnej glebie, a w różnych okolicach strefy tropikalnej — nereidy żyjące w pachwinach liści palm. Wśród w. przewa­żają formy pełzające po podło­żu lub drążące kanaliki w dnie morskim, mniej liczne są for­my pływające. Niektóre w. bu­dują osłonki z cząstek mine­ralnych, skorupek mięczaków itp. Wśród w. żyjących w wo­dach śródlądowych dominują nereidy. W przeciwieństwie do

gatunków morskich, składają­cych wiele ubogich w żółtko jaj, z których powstają trocho-fory, gatunki słodkowodne składają nielicane, polilecy-talne jaja, z których wylęgają. się młode podobne do form doj­rzałych, lecz o mniejszej liczbie pierścieni. Na świecie znanych jest ponad 4000 gatunków w., w tym z Bałtyku około 150, z Morza Północnego Około 300, a z Morza Śródziemnego około. 600. W. żywią się przeważnie resztkami organicznymi i mi­kroorganizmami, rzadziej więk­szymi roślinami lub zwierzęta­mi. Często bywają komensa-lami gąbek, polipów, mięcza­ków, krabów, szkarłupni i in­nych zwierząt morskich. Nie­liczne gatunki są pasożytami zewnętrznymi lub wewnętrz­nymi zwierząt wodnych. Wraz ze skorupiakami i mięczakami w. stanowią podstawowy po­karm ryb, co ma duże znacze­nie dla gospodarki rybackie j.-W hodowlach ostryg w. wyrzą­dzają niekiedy szkody. Wśród w. wyróżnia się 3 podgromady:

w. wędrujące, w. osiadłe i w. krążkokształtne. Podział ten, oparty na charakterystykach ekologicznych, a nie na pokre­wieństwie, jest obecnie rewi­dowany. Według dawnych kla­syfikacji, zaliczane do w. pra-pierścienice uznawano za for­my pierwotne. Według dzisiej­szych poglądów, prapierścieni-ce obejmują często formy wtórnie uproszczone, systema­tycznie niejednorodne, których część włącza się do w. osiad­łych, a pozostałe — do w. wę­drujących. [M.G.l

wieloszczcty krążkokształtne

(Myzóstomida) — podgromada-pierścienic z gromady ->wielo-szczetów. Mają ciało tarczowa-to spłaszczone, białawe lub-szare, o długości do kilkudzie-

wieloszczety osiadłe

401


wieńcorzęse

^ 3

"Wieloszczet krążkoksztaitny Mtjr-zostorouTO cysticolum l — otwór gębowy; 2 — wyrostki żołądka; 3 — parapodium; 4 — je­lito; 5 — metanefrydium; 6 — ją­dro; 7 — otwór płciowy męski

sięciu milimetrów. Segmen-tacji zewnętrznej brak. Część głowowa nie wyodrębnia się. Ciało jest pokryte całkowicie lub częściowo nabłonkiem rzęs­kowym. Po bokach występują brodawki lub wąsy. Po stronie brzusznej znajduje się 5 par krótkich parapodiów z haczy­kowatymi szczecinkami i l większą szczecinką podporo­wą. Między parapodiami ist­nieją 4 pary przyssawkowych narządów bocznych, pełniących prawdopodobnie funkcje orga­nów zmysłowych. Otwór gębo­wy zaopatrzony jest w wysu-walną gardziel (ryjek). Żołądek ma ślepe wyrostki, zwiększają­ce powierzchnię chłonną. W grzbietowej części jamy ciała znajduje się l lub kilka par metanefrydiów, których prze­wody uchodzą do jelita. Ukła­du krwionośnego i oddecho­wego brak. Zwój mózgowy jest słabo wykształcony. W.k. są obojnakami. Jajowody uchodzą do otworu stokowego, a nasie-niowody — do brodawkowate-go prącia u nasady 3 pary przynóżek. W rozwoju larwa

-*-trochofora. W.k. żyją w mo­rzach. Są pasożytami zewnę­trznymi i wewnętrznymi szkar-

•łupni, głównie liliowców. Bu­dowa ich ciała tak różni się od budowy innych wieloszczetów, że próbowano wyłączyć je z typu pierścienic. Mają one pewne cechy wskazujące na powinowactwo z płazińcami oraz ze stawonogami. [M.G.]



wieloszczety osiadłe, osiadki

(Sedentana) — podgromada pierścienic z gromady —>-wielo-szczetów. Mają ciało wydłużo­ne, zbudowane ze zróżnicowa­nych grup segmentów i stąd podzielone na odcinki. Parapo-dia w.o. są zwykle słabo roz­winięte, a ich brzuszne rozga­łęzienia mają kształt podusze-czek. Przydatki głowowe by­wają zwykle charakterystycz­nie wykształcone lub zreduko­wane. Skrzela występują naj­częściej tylko w przedniej części ciała. Większość ga­tunków ma ograniczone moż­liwości przemieszczania się, a niektóre są osiadłe. W.o. żywią się resztkami organicz­nymi i drobnymi organizmami. Występują głównie w morzach, lecz także w wodach śródlądo­wych, na brzegach wód i w wilgotnej glebie. Żyją prze­ważnie w kanalikach wyście­łanych wydzieliną nabłonka, często utwardzonych węglanem wapnia albo ziarenkami pias­ku. Spotyka się je we wszyst­kich morzach świata. Do bar­dziej znanych, występujących także w Bałtyku, należą m.in. gatunki z rodzajów amfitryty, serpuli i sabelli. (Tabl. X). [M.G.l



wieloszczety pełzające -(•wielo­szczety wędrujące.



1   ...   40   41   42   43   44   45   46   47   ...   50


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna