MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona45/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   50

wieloszczety wędrujące, wielo­szczety pełzające, błędki (Er-

rnntia) — podgromada pier­ścienic z gromady —(•wielo­szczetów. Mają ciało z reguły wydłużone, zbudowane z po­dobnych segmentów z wyjąt­kiem części głowowej i analnej ciała. Parapodia są u nich zwy­kle dobrze rozwinięte i podo­bnie wykształcone na poszcze­gólnych segmentach z wyjąt­kiem pierwszego, a narządy gę­bowe — zwykle wysuwalne. Większość w.w. występuje w morzach. Tylko nieliczne ga­tunki żyją w wodach śródlą­dowych, a pojedyncze — na lądzie. W.w. związane są głów­nie z wodami strefy umiarko­wanej i tropikalnej. Są forma­mi na ogół wolno żyjącymi, pływającymi, rzadziej przeby­wają w korytarzach lub są for­mami osiadłymi. Przeważają gatunki drapieżne, mniej liczne są roślinożerne. Do w.w. należą, m.in. następujące rodziny: ne-reidy, afrodyty {Aphroditidae}, Eunicidne, jak również Neph-thydidae. [M.G.]



wielotarczowce -^chitony.

wieńcorzęse (Perźtrżcha) — podgromada pierwotniaków z

Wieloszczety wędrujące

A — gatunek z rodziny Sinaltonłdae: B-I — części głowowe gatunków z rodzin: Alclóptdae (B), Phyllodocłdae (C), Gly-cerldae (D), Nephthydidae (E), SylUdae (F), Hesionidae (G), nereMów (H), Eunicidae (I)

28 Bezkręgowce



wiercielec

402


403

wilkosz

gromady -»-orzęsków. Mają po­stać wydłużonego lub spłasz­czonego walca, odwróconego dzwonu itp. Nie występują u nich nigdy podłużne, południ­kowe rzędy rzęsek. Orzęsienie ograniczone jest jedynie do 2 lub l wieńca rzęskowego i stąd pochodzi nazwa grupy. Wie­niec górny, zwany przygębo-wym, otacza górną powierz­chnię ciała, tworząc kolistą tarczę gębową. Rzęski wieńca przygębowego nie stanowią zamkniętego pierścienia, lecz otwartą spiralę, której końce zachodzą na siebie. Na zewnę­trznym końcu wieńca znajduje się wejście do lejka gębowego, do którego wchodzą rzęski wieńca i formują wewnątrz niego spiralne błonki rzęskowe. Pokarm napędzany dzięki ru­chom rzęsek wieńca do wnę­trza lejka gromadzi się na jego dnie. Tutaj znajduje się dopie­ro właściwy “otwór gębowy" komórki, gdzie tworzone są wodniczki pokarmowe. Drugi wieniec rzęsek otacza dolną powierzchnię ciała, zwaną po­wierzchnią odgębną. Wieniec ten, w przeciwieństwie do wieńca górnego, stanowi za­mknięty pierścień, złożony z pojedynczych rzęsek. Więk­szość w. to kolonijne organizmy osiadłe, zaopatrzone w nóżki i pozbawione dolnego wieńca rzęskowego. Co pewien czas wytwarzają one jednak formy wolno żyjące, z 2 wieńcami. Są to osobniki zakładające nową kolonię, u których zachodzi proces płciowy. Odbywa to się w ten sposób, że któryś z ko-niugantów podpływa do danego osobnika osiadłego, zwykle z innej kolonii i łączy ,się z nim. Dla koniugacji tej jest rzeczą charakterystyczną, że nie na­stępuje potem rozłączenie ko-niugantów (jak np. u panto­felka), lecz przeciwnie, koniu-

gant pływający zostaje roz­puszczony w osobniku osia­dłym. Obok w. osiadłych ist­nieją również formy swobod­nie pływające, które przez cale życie zachowują oba wieńce rzęsek. Są to wyłącznie paso­żyty zewntęrzne różnych zwie­rząt wodnych, np. hydr, śli­maków, kijanek i ryb. Do tych ostatnich należy np. trichodina, której gatunki żyją na skórze i skrzelach kilku gatunków ryb, a na wiosnę — także na kijankach żab. Do w. osiadłych należy np. pospolity w Polsce .wirczyk. [A.J.K.]

wiercielec (Urosałpma:) — ro­dzaj mięczaków z rodziny

-».rozkolcowatych. Obejmuje gatunki mające muszlę kształtu jajowato-stożkowatego, grubo-ścienną, pokrytą zgrubieniami w formie żeber i. guzów, wyso­kości 2—3 cm. W. żyją w peł-nosłonych morzach strefy tro­pikalnej, subtropikalnej i u-miarkowanej. Bytują na nie-głębofeim dnie, żywiąc się mał­żami i pąklami. Z w. rekrutują się najgroźniejsze szkodniki ławic ostrygowych. Najbardziej

•osławiony z w. Urosalpźłia; ci-nerea z- wybrzeży Ameryki Północnej dorównuje szkodli­wością rozgwiazdom, a na nie­których terenach nawet prze­wyższa je. [T.U.]

wiesionkowate [Lingulidae)rodzina czutkowców z podgro-ma.dy -»-bezzawiasowców. Ich przedstawiciele 'mają .najbar­dziej wśród —>-ramieniono.gów rozwinięty trzonek (nogę). Jego długość przekracza 5—6 razy długość skorupki. To znaczne wydłużenie się trzonka spowo­dowane zostało zapewne od­miennym od pozostałych ra-mienionogów trybem życia. W. żyją w strefie pływów lub na niewielkich głębokościach na

Przedstawiciel wiesionkowatych z .rodzaju Lingula wciągnięty do norki Iz prawej); strzałki wskazują kie-ruinete prądu wody, która wnikając do komory utworzonej przez sko­rupki przynosi ze sobą pokarm ł tlen

gruntach piaszczystych i ilas­tych w pionowych, wywierco­nych przez siebie norkach, wyścielonych śluzem. Trzonek przytwierdzony jest głęboko w norce, natomiast skorupki zamykają jej otwór. W razie niebezpieczeństwa — sygnałem może być nawet przemykający cień — silnie umięśniona noga gwałtownie kurczy się, wciąga­jąc całe zwierzę do norki. Lar­wy w. są stosunkowo często spotykane w toni wodnej i być może służą jako pokarm nie­którym gatunkom ryb pela-gicznych. W. występują w Oceanie Spokojnym. Obejmu­ją 2 rodzaje i około 30 współ­cześnie żyjących gatunków. [J.M.R.]



wieżycznik (Turritella) ro­dzaj mięczaków 'ż rodziny Tv.rriteV.idae, z rzędu ->-jedno-przedsionkowców. Obejmuje gatunki mające muszle kształ­tu bardzo wysmukłego, dość gładkiego stożka wysokości do 10 cm, złożonego z około 16 skrętów. Otwór muszli jest zamknięty konchiolinowym wieczkiem. W. żyją na płytkim mulistym dnie, zazwyczaj cał­kowicie zagrzebane w mule, z którego odfiltrowują pokarm w postaci cząstek materii or­ganicznej. Około 50 gatunków w. zamieszkuje morza tropi­kalne, a kilka gatunków — ciepłe wody mórz europejskich. (Tabl. XVII). [T.U.]

wije (Myriapoda) nazwa zbiorcza obejmująca 4 grorria-'dy stawonogów z podtypu ->wargowców. Długość cfała należących do nich gatunków leży w granicach od kilku mi­limetrów do kilkunastu centy­metrów. Są one pokryte twar­dym pancerzem z silnie zeskle-rotyzowanej chityny. Jedyną wydzieloną tagmą jest głowa, zbudowana podobnie jak u owadów, a reszta ciała składa się (w zależności od gatunku) z kilkunastu do prawie 2|00. seg­mentów nie zróżnicowanych lub słabo zróżnicowanych mor­fologicznie i zaopatrzonych w l lub 2 pary odnóży krocznych. W skład grupy w. wchodzą re­prezentowane licznie w faunie polskiej krocionogi i pareczni-ki oraz głównie tropikalne, nie­wielkie gromady, a mianowicie Pauropoda (około 350 gatun­ków) i Symphyla (około 120 gatunków). [W.S.]

wilkosz (Tarentula) rodzaj stawonogów z rodziny ->-po-gońcowatych. Obejmuje gatun­ki pająków o długości do 20 mm, których ciało ma zwy­kle rysunek w postaci masku­jących pasów brunatnych, sza­rych lub czarnych, czasem jednak żółtych lub pomarań­czowych. Podobnie jak więk-



winniczek

404


szość pogońcowatych, w. polu­ją w dzień na powierzchni gle­by lub ściółki leśnej. Z całego świata znanych jest około 100 gatunków w., z terenu Polski — 17. (W.S.]

winniczek (Helia- pomatia)gatunek z rodziny -»-ślimako-watych. Jest największym lą­dowym ślimakiem europejs­kim. Jego kulistawo-stożkowa-ta muszla osiąga do 5 cm śred­nicy. Rozpowszechniony u nas i pospolity w całym kraju z wyjątkiem wyższych terenów górskich jest jednak gatunkiem rodzimym zapewne tylko na południu. Na wszystkie pozo­stałe obszary został wprowa­dzony w średniowieczu przez zakonników jako przysmak tym cenniejszy, że dozwolony do spożycia w okresie postu. Do dzisiaj liczne kolonie w. spotyka się w okolicy starych klasztorów. W. żyją w parkach, ogrodach, lasach i zaroślach. Od maja do końca lipca .skła­dają jaja, umieszczając je w wykopanych przez siebie doł­kach w ziemi, które następnie zakopują. Jedno zniesienie obejmuje 40—60 kulistych, bia­łych jaj, o średnicy około 5 mm. Rozwój zarodkowy trwa zależnie od temperatury oto­czenia 20—30 dni. Świeżo wy­lęgnięte w. mają muszle o średnicy około 4,5 mm. Do pierwszej zimy osiągają śred­nicę około l cm, a dopiero w 3 roku życia uzyskują osta­teczne rozmiary i dojrzałość płciową. Żyją zazwyczaj około 5—6 lat, wyjątkowo do 10 lat. Podstawę ich pożywienia sta­nowią świeże liście ziół. W ho­dowli można je karmić wszel­kimi warzywami z dodatkiem otrąb. W. wyrządzają niekiedy szkody w ogrodach warzyw­nych. W krajach Europy Za­chodniej, zwłaszcza we Francji,

w. są do dziś spożywane w du­żych ilościach. Aby nie znisz­czyć zasobów, wprowadzono tam szczegółowe przepisy ochronne dla tego gatunku, m.in. dość długi okres ochron­ny. Polska eksportuje na za­chód duże i stale rosnące ilości w. (Tabl. XVII). [T.U.l



wioslowiec (Polybius henslowi)

— gatunek stawonoga z sek­cji —.-krabów. Ma głowotułów o długości kilku centymetrów, rozszerzony z przodu i silnie zwężony w tyle. Świetnie pły­wa, wiosłując z dużą szybko­ścią ostatnią parą listkowato spłaszczonych odnóży krocz-nych. W czasie pływania przedostatnia para odnóży peł­ni rolę sterów, natomiast prze­dnie odnóża przylegają ściśle do ciała. W. żyją w pobliżu brzegów Morza Śródziemnego i w Atlantyku, od Hiszpanii po kanał La Manche. [L.Ż.]



wioślarki (Ciadocera) — rząd stawonogów z podgromady

—>.liścionogów. Rozmiary więk­szości gatunków wynoszą 0,5—

—2 mm, niektóre jednak ros­ną do 10 mm długości. Ciało w. jest zazwyczaj zwarte i słabo segmentowane, o słabo wyod­rębnionym odwłoku. Na ogół całe ciało okrywa dwuklapo-wa skorupka. U niektórych gatunków, szczególnie drapież­nych, skorupka ulega redukcji, tworząc na grzbiecie samicy komorę lęgową. Na przedzie głowy istnieje duże oko, złożo­ne z 20—30, a u form drapież­nych nawet ze 100—300 socze­wek. II para czułków rozwi­nięta jest w postaci silnych dwugałęzistych wiosełek. Sta­nowiących główny, a nierzad­ko jedyny organ służący do pływania, krótkie bowiem za­zwyczaj odnóża w liczbie 4—6 par służą przede wszystkim do

405


wirczyk

oddychania oraz chwytania po­karmu. U w. silnie zaznacza się dymorfizm płciowy. Wystę­pujące tylko w pewnych mie­siącach samce są zwykle dwu­krotnie mniejsze od samic, a wskutek braku komory lęgo­wej mają odmienne od samic kształty. Pojawiają się prze­ważnie tylko jesienią, a w o-kresowycń zbiornikach wod­nych — przed ich wyschnię­ciem. Zapłodnione jaja skła­dane są do komory lęgowej. Komora ta chroni jaja w cza­sie suszy, a ponadto ułatwia roznoszenie ich na znaczne nieraz odległości. Jaja zawie­rają dużo żółtka. Młode odby­wają cały rozwój wewnątrz ja­ja i wylęgają się już podobne do rodziców, brak zatem sta­dium larwy. Wiosną z jaj zi-. mowych rozwijają się wyłącz­nie' samice, które rosną nie­zwykle szybko i często już po kilku dniach wydają potom­stwo rozradzające się dziewo-rodnie. W ten sposób powstaje w ciągu roku kilka pokoleń. W komorze lęgowej znajduje się od l do 'kilkudziesięciu jaj, z których lęgnące się wkrótce młode są uwalniane w czasie najbliższego linienia matki. Jedna samica rozradza się wielokrotnie. Tak więc w. odznaczają się ogromną roz­rodczością, odgrywając dużą rolę w biocenozach wodnych. Często pokolenia wiosenne dość znacznie różnią się od pokoleń letnich lub jesiennych, co utrudnia rozpoznanie poszcze­gólnych gatunków. W. zasie­dlają wszystkie zbiorniki słod-kowodne, bytując zarówno w toni (ignik, leptodora i inne), jak też wśród roślinności brze­gowej (np. chydorus, ostrożan-ka i przeźroczka), rzadziej na samym dnie (alona). Znanych jest szereg w. “wszędobyls­kich", żyjących w najrozmait­szych zbiornikach wodnych (jak np. bosmina i dafnia). Omawiane skorupiaki rozsie­dlone są we wszystkich stre­fach klimatycznych. Istnieje też kilkanaście gatunków mors­kich w. (np. ewadna) bądź też wi stepujących wyłącznie w słonawych jeziorkach Azji (np. cerkopagis). Ogółem należy tu kilka tysięcy gatunków. [L.Ż.]



wirczyk (Vor(tcella) — rodzaj pierwotniaków z podgromady ->-wieńcorzęsych. Obejmuje ga­tunki podobne kształtem do odwróconego dzwonu wysoko­ści 50—200 [urn, osadzonego na długiej, kurczliwej nóżce. We­wnątrz nóżki znajduje się włókno kurczliwe. W. reagują na bodźce mechaniczne (np. na . przyspieszony przepływ wody, wstrząs naczyniem, w którym się znajdują) natychmiastowym skurczem swych nóżek, przy­bierających wówczas postać małej sprężynki. W. znajduje się w wodach ściekowych na dnie i na błonkach powierz­chniowych. Im woda jest żyź-niejsza, tym więcej spotyka się w niej w. (Tabl. I). [A.J.K.l

Wirczyk


l — makronukleus; 2 — mikironu-kleus; 3 — cytostom; 4 — wodni-czka tętniąca; 5 — peristom; 6 — spiralna btonka dogębowa; 7 — włókienko kurczliwe nóżki

wirki

406


wirki (Turbellarźa) — gromada z typu -^płazińców. Rozmiary ich ciała wahają się na ogół w granicach od ułamków mi­limetra do kilku centymetrów, tylko nieliczne gatunki osiąga­ją długość około 6 cm. Zna­nych jest około 1600 gatunków. Kształtem przypominają wy­dłużony listek. Są grzbietowo--brzusznie spłaszczone i mają słabo wyodrębnioną część gło­wową, zaopatrzoną w czułko-wate lub płatowate wyrostki. U większości gatunków całe ciało pokrywa urzęsiony nabło­nek, zaopatrzony w komórki gruczołowe i czuciowe. Ruch rzęsek powoduje powstawanie w wodzie drobnych wirów (stąd nazwa gromady). Nabło­nek oddzielony jest od paren-chymy bezkomórkową błoną podstawową, która nadaje ciału określony kształt oraz służy za przyczep dla mięśni. W nabłon­ku znajdują się rabdity oraz ramity — pręciki silnie zała­mujące światło. Ich rola nie jest jeszcze wyjaśniona; być może spełniają funkcje obron­ne lub pomagają przy chwyta­niu zdobyczy. W. poruszają się za pomocą skurczu mięśni biegnących w różnych kierun­kach (podłużnych, okrężnych, skośnych i grzbietowo-brzusz-nych) oraz ruchu rzęsek na­błonka. Mogą pełzać i pływać, wykonując ruchy faliste, czy też poruszać się tak jak gąsie­nica miernikowca. Mogą rów­nież pełzać grzbietem ku do­łowi po błonce napięcia po­wierzchniowego lustra wody. Otwór gębowy znajduje się zawsze na brzusznej stronie ciała, w różnej odległości od jego przedniego końca. Gar­dziel (lub wiele gardzieli) pro­wadzi do jelita (jeśli występu­je), które może mieć różny kształt. Układ pokarmowy w. nie ma otworu odbytowego,

a nie strawione części pokar­mu wydostają się przez otwór gębowy. W zdecydowanej większości w. rozmnażają się w sposób płciowy. Poza nie­licznymi wyjątkami są obojna-kami. Komórki rozrodcze po­wstają w gruczołach rozrod­czych (gonadach) — jądrach i jajnikach. Tylko w. bezjelito-we nie mają gonad, a ich ko­mórki rozrodcze powstają z amebocytów. Na ogół wystę­puje u w. zapłodnienie krzyżo­we, a samozapłodnienie i dzie­worództwo bywa bardzo rzad­kie. Niektóre w. rozmnażają się także przez podział. Rozwój osobniczy przebiega u więk­szości bez stadiów larwalnych. Tylko u niektórych w. mors­kich występuje larwa Mullera, która napierw prowadzi plank-tonowy tryb życia, a następnie opuszcza się na dno, prze­kształcając się w maleńkiego w. Larwa ta przypomina nie­co ->-trochoforę i stąd wysnu­wano hipotezy wyprowadzające -^pierścienice od w. Układ ner­wowy składa się z 2 zwojów mózgowych i odchodzących od nich podłużnych pni nerwo­wych, z licznymi poprzecznymi połączeniami. Liczba pni, ich położenie oraz położenie móz­gu są charakterystyczne dla poszczególnych rzędów. U w. występują prymitywne oczka o charakterystycznej, inwerto­wanej, czyli odwróconej, budo­wie. Polega ona na tym, że do miseczki z pigmentu stanowią­cej dno oka wnikają nerwy wzrokowe od zewnątrz, od strony, z której pada światło, czyli odwrotnie niż u większo­ści zwierząt. Liczba oczu wa­ha się od jednego do kilkudzie­sięciu. Istnienie narządu rów­nowagi — statocysty — stwier­dzono u form morskich. Dzięki doskonałemu zmysłowi węchu w. znajdują pokarm z dość du-

4l0ff

wirki prostojelitowe

żej odległości. Oddychają całą powierzchnią ciała. Charakte­rystyczna jest ich znaczna zdolność do regeneracji oraz wytrzymałość wielu gatunków na brak pokarmu. Niektóre wypławki mogą nie jeść mie­siącami. W trakcie głodówki zmniejszają się znacznie roz­miary głodującego osobnika. W. są w zdecydowanej więk­szości zwierzętami wolno żyją­cymi, zwykle pełzającymi 'lub pływającymi. Niektóre są pa­sożytami. (Na przykład wśród w. znajdowanych na terenach Polski pasożytniczy jest Varso-viella koźmiaAskii, występują­cy na skrzelach -okiełza). W. występują w wodach słodkich i słonych, rzadziej w miejscacn wilgotnych na lądzie. Wiodą przeważnie drapieżny tryb ży­cia, odżywiając się drobnymi skorupiakami, larwami owa­dów, skąposzczetami, wrotka­mi itd. W zależności od budo­wy układu pokarmowego po­dzielono w. na rzędy: w. bez-jelitowe, w. prostojelitowe,

•wypławki, w. wielo jelitowe, Perilecithophora i Archeopho-ra. Do niedawna do w. zaliczane były ->Te'm'nocephala. Obecnie grupa ta traktowana jest na ogół jako oddzielna gromada płazińców. [M.S.]

wirki bezjelitowe (Acoela) — rząd płazińców z gromady

—^wirków. Osiągają długość od poniżej l do kilku milimetrów. Największy gatunek Anaperus sulcatus dochodzi do 12 mm długości. W.b. nie mają we­wnątrz ciała jamy służącej do trawienia. Otwór gębowy pro­wadzi do gardzieli albo bez­pośrednio do parenchymy, która pełni funkcje trawienne. Tylko u niektórych w.b. wy­stępują podłużne pnie nerwo­we, znajdujące się głęboko w parenchymie. U prymitywnych

form układ nerwowy przypo­mina sieć podobną do występu­jącej u -^-jamochłonów. W.b. brak układu wydalniczego, a wydalanie odbywa się całą po­wierzchnią ciała. Nie mają również uformowanych, zwar­tych gonad i przewodów wy­prowadzających komórki płcio­we. Z tych ostatnich wyodręb­nia się tylko męski narząd ko­pulacyjny, do którego czyn­nie przedostają się plemniki. Zapłodnione jaja wydostają się na zewnątrz , z parenchymy przez otwór gębowy. W.b. żyją w morzach, na ogół w strefie przybrzeżnej pod kamieniami, pomiędzy glonami, a także na dnie. Niektóre gatunki są pe-lagiczne. Spotyka się również ekto- i endokomensale. [M.S.]

wirki prostojelitowe (Rhabdo-coela) — rząd płazińców z gro­mady -*wirków. Osiągają naj­częściej 0,3—3 mm, zdarzają się jednak formy dochodzące do 15 mm długości. W więk­szości są to organizmy mniej lub bardziej przezroczyste, a zabarwienie niektórych gatun­ków jest spowodowane obec­nością symbiotycznych glonów. Nabłonek ciała ma u pewnych gatunków charakter syncytial-ny. U niektórych form urzę-sienie jest mocno zredukowa­ne, ograniczone np. tylko do powierzchni brzusznej (u lądo­wych w.p.). Większość gatun­ków ma l parę oczu, niektóre — l oko lub 4. W przedniej części ciała przed oczami znaj­duje się dwupłatowa lub poje­dyncza mózgowa część układu nerwowego. Do mózgu docho­dzą 2 dobrze wyodrębnione pnie brzuszne oraz wiele mniejszych odgałęzień uner­wiających przednią część ciała. U prymitywnych gatunków liczba podłużnych pni może dochodzić do 4 par. Wśród sła-

wirki trójjelitowe

408


bo wykształconych połączeń poprzecznych wyróżnia się obrączkę okołogardzielową lub leżące poniżej gardzieli spoidło. Układ pokarmowy składa się , z prostej lub rozszerzonej gar-' dzieli i nie rozgałęzionego, rurkowatego lub woreczkowa-tego jelita. W.p. odżywiają się pokarmem zwierzęcym. Mają układ wydalniczy w postaci 2 protonefrydiów; wyjątkowo występuje l protonefrydium, znajdujące się w środkowej części ciała. Układ rozrodczy składa się z 2 jąder, l lub 2 jajników, z przewodów wy­prowadzających oraz z pary gruczołów żółtnikowych. Nie­które gatunki nie mają wyod­rębnionych żółtników i wy­kształconego narządu kopula­cyjnego. Ujście narządów roz­rodczych znajduje się nieco w tyle ciała. Samozapłodnieniu zapobiega protandria. Jaja składane są pojedynczo bądź po 2, 3 lub kilka, przy czym otacza je kokon. W.p. mogą również rozmnażać się bez­płciowo przez podział poprzecz­ny. Większość z nich stanowią formy wolno żyjące w zbior­nikach słodkowodnych i w oceanach w strefie literalnej. Rzadziej występują w wodach bieżących, a jeszcze rzadziej w wilgotnej glebie. Niektóre ga­tunki pasożytują w morskich bezkręgowcach. Mimo dość częstego występowania są sła­bo poznane. [M.S.]

wirhi trójjelitowe ->.wypławki.

wirki wielojelitowe (.Polyclada)

— rząd płazińców ż gromady

-»-wirków. Osiągają od około 2 mm do kilku centymetrów długości. Mają ciało spłaszczo­ne, owalne lub prawie koliste. Otwór gębowy prowadzi do gardzieli, od której promieni­ście biegną liczne, rozgałęzione

pnie jelitowe. Pnie nerwowe odchodzą od otoczonych toreb­ką zwojów mózgowych. Liczne oczy występują w przedniej części ciała. Układ rozrodczy ma budowę skomplikowaną, u wielu gatunków jest zwielo­krotniony. Występuje zwykle wiele jąder i jajników, żółtni­ków natomiast brak. Rozwój w.w. jest prosty lub przebiega z przeobrażeniem. Gatunki pe-lagiczne są zazwyczaj przezro­czyste, denne natomiast — czę­sto białawe, brązowe, szare, a niekiedy zabarwione jaskrawy­mi kolorami. W.w. występują w oceanach i morzach strefy podzwrotnikowej oraz w mo­rzach Europy. [M.S.]



wkamiennik (.Lithophaga)rodzaj mięczaków z rzędu ->-nierównomięśniowych. Obej­muje gatunki mające muszlę w w przybliżeniu cylindryczną, z zaokrąglonymi końcami, w związku z czym nazwano je w wielu językach “morskimi dak­tylami", bo rzeczywiście kształ­tem nieco przypominają ten owoc. Długość muszli wynosi 2—8 cm. W. zamieszkują mo­rza, stref y tropikalnej i subtro­pikalnej. Żyją na głębokości nie przekraczającej kilku me­trów. Planktoniczne larwy w. osiadają na skałach wapien­nych i przyczepiają się do ich powierzchni bisiorem nie­zwłocznie po przeobrażeniu się u młodocianego małża. Wkró­tce potem zaczynają drążyć w skale korytarze. Drążenie od­bywa się na drodze chemicz­nej przez rozkład skały wa­piennej kwaśną wydzieliną gruczołu zlokalizowanego w rąbku płaszcza. Dorosłe w. znajduje się wyłącznie w ska­łach, nieraz podziurawionych tak, że przypominają plaster pszczeli. W. uważane są za smakowite, a mają być podo-

409


włosień

bno najsmaczniejsze w postaci surowej. [T.U.]



wlosieniowiec (Hyalomena sie-boldi) gatunek gąbki z rzędu Amphidiscophora, z gromady —••gąbek szklistych. Ma owalny kształt ciała, u którego podsta­wy znajduje się długi do 50 cm,

W żołądku pod wpływem dzia­łania soków trawiennych to­rebki ulegają rozpuszczeniu, a larwy dostają się do jelita cienkiego gospodarza, gdzie już po upływie 2—3 dni mogą doj­rzewać. Po kopulacji, każda z samic przeniknąwszy do prze­strzeni chłonnych błony śluzo­wej rodzi około 1500 larw. No­wo narodzone larwy wędrują wraz z krwią i chłonką, osie­dlając się w mięśniach poprze­cznie prążkowanych, najczę­ściej w przeponie, mięśniach międzyżebrowych, mięśniach szyi i języka. W mięśniu tworzą się po pewnym cza­sie wokół pasożyta torebki — hyalinowa, wytworzona przez pasożyta, i łącznotkanko-wa, budowana przez organizm żywiciela. Po upływie kilku­nastu miesięcy torebki ulegają

Wlosieniowiec

skręcony pęczek igieł. Za po­mocą tych igieł zwierzę “zako­rzenia się" w mulifctym grun­cie. W. żyją w Oceanie Spo­kojnym na znacznych głęboko­ściach. (J.M.RJ



wlosiennik ->.portunik.

włosień (Tnchinella spźralźs)— gatunek obleńca z rodziny Trichinellidae, z gromady -».ni-cieni. Pasożytuje u wielu ssa­ków, m.in. u świni domowej, dzika, szczura, myszy, niedź­wiedzia, lisa i człowieka. Sa­miec osiąga 1,4—1,6 mm długo­ści, samica — 2—5 mm. Zara­żenie w. następuje przez zje­dzenie mięsa, w którym znaj­dują się otorbione ich larwy.

Włosień


wlosoglówka ludzka

410


całkowitemu zwapnieniu. In­wazja w. wywołuje groźną chorobę, zwaną włośnicą (tri-chinellozą). Pierwsze stadium choroby u ludzi (2—7 dni po zarażeniu) przebiega bezobja-wowo lub (przy bardzo silnej inwazji) daje objawy nieżytu jelit i biegunki. W następnym okresie, trwającym do 5 tygod­ni, chory odczuwa bóle mięśni i zmęczenie. W tym czasie po­jawiają się zwykle obrzęki twa­rzy oraz silny wzrost tempera­tury (do 40°C), wykwity na skórze i wzrost poziomu eozy-nofilów, U zwierząt przebieg włośnicy jest łagodniejszy. Za­rażone zwierzęta wykazują m.in. osowiałość lub wzmożoną ruchliwość, niechęć do jadła, sztywność mięśni i upośledze­nie ruchów. Objawy i przebieg choroby zależą od gatunku i wieku żywiciela, intensywności

-••inwazji i indywidualnej wrażliwości. (Tabl. IX). [M.S.]





1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   50


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna