MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona46/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   50

wlosoglówka ludzka (Tnchoce-phalus trichiwris) — gatunek obleńca z rodziny -^włosogłó-wek pasożytujący w jelicie gru­bym człowieka oraz niektórych małp człekokształtnych. Źród­łem zarażenia są zanieczyszczo­ne jajami pasożyta jarzyny, owoce itp. W.l. dojrzewa w je­licie grubym po upływie mie­siąca od momentu przełknięcia inwazyjnego jaja. Jest pasoży­tem pospolitym w Polsce. [M.S.]

wlosoglewki (Trichocephalidae)

-rodzina obleńców z gromady

-^-nicieni. Nazwy poszczegól­nych gatunków w. są urabiane od nazwy żywiciela, w którym występują. Istnieje np. w. ludz­ka, końska, świńska i owcza. Nicienie te charakteryzują się nitkowatą przednią częścią cia­ła, zawierającą gardziel. Zara­żenie nimi następuje przez poł-irnippip doirzałych jaj. Uwol­nione z osłonek jajowych lar­wy dojrzewają w przewodzie pokarmowym, gdzie wnikają do śluzowki jelita swą przednią nitkowatą częścią ciała i żywią się krwią. Są dość szeroko roz­przestrzenione, zwłaszcza w krajach o wilgotnym i ciepłym klimacie. [M.S.]

wodopójki (Hydrachnellae, Hy-dracarina)- prawdopodobnie polifiletyczma grupa roztoczy, zaliczana do podrzędu —>-Trom-bidiformes, obejmująca Wiele rodzin o zbliżonej biologii. Są to organizmy wodne, w prze­ważającej liczbie słodkowodne, drapieżne lub w niektórych stadiach pasożytujące, zwła­szcza na owadach wodnych i mięczakach. Liczne gatunki w. żyją w toni wodnej zbiorników wody stojącej, rzek i strumie­ni, a inne trzymają się roślin­ności przybrzeżnej lub dna. Spotyka się je również w wo­dach gruntowych. W Polsce występuje około 250 gatunków w., m.in. z rodzaju Lebertia. (Tabl. XII). [J.P.]

wodożytka Jcnkinsa (Potamo-pyrgus jenkinsi} gatunek mięczaka z rodziny -^wodożyt-kowatych. Jej stożkowato-jajo-wata muszla ma wysokość 4,5 mm. W.J. pochodzi z Nowej Zelandii. Zawleczona do Euro­py zaaklimatyzowała się tu doskonale. W 1883 napotkana w Tamizie, w 1927 dotarła do Zatoki Ryskiej. Żyje w przy­brzeżnych, wyśledzonych wo­dach morskich, a także w wo­dach słodkich. V nas spotyka się ją w Bałtyku i w pobliskich .zbiornikach słodkowodnych. W Europie rozmnaża się tylko dzieworodnie. [T.U.]

wodoiytka pospolita (Hydrobia stagnorum) gatunek mięcza­ka z rodziny -^-wodożytkowa-

411


worecinica

tych. Jej stożkowato-jajowata muszla wysokości do 4,5 mm jest podobna do muszli ->wo-dożytki przybrzeżnej. Różni się od niej podobnie jak muszla żyworódki jeziornej od rzecz­nej, tzn. ma bardziej wypukłe skręty i głębiej wcięte szwy. W.p. są odporne na niskie za­solenie, nie karleją w Bałtyku. Żyją w płytkich wodach przy­brzeżnych na dnie piaszczy­stym lub mulistym. [T.U.]



wodożytka przybrzeżna (Hy­drobia ulvae) — gatunek mię­czaka z rodziny -»-wodożytko-watych. Jej stożkowato-jajo­wata muszla wysokości do 4,5 mm (w Bałtyku) lub do 10 mm (w Morzu Północnym) jest podobna do muszli -».wo-dożytki pospolitej. Różni się od niej mniej wypukłymi skręta­mi i płytszymi .szwami. W.p. żyją w płytkich, wyśledzonych wodach przybrzeżnych mórz strefy umiarkowanej, na dnie piaszczystym lub mulistym. W Bałtyku, podobnie jak wiele innych mięczaków, występuje w formie skarlałej na skutek zbyt niskiego zasolenia środo­wiska. [T.U.]

wodożytkowate (HydrobMdae)

— rodzina mięczaków, z rzędu

->-jednoprzedsionkowców. Od­znaczają się ogromnym zróżni­cowaniem tak co do wyglądu, jak i co do wymagań środowi­skowych swych przedstawicieli. Należą do nich ślimaki małe, wyjątkowo osiągające 15 mm wysokości muszli. Muszle te bywają różnych kształtów: ku-listawe, jajowate, stożkowate lub wałeczkowate. W. żyją w wodach słodkich, słonawych i pełnosłonych, a nawet na lą­dzie. Zamieszkują prawie całą Ziemię. Niektóre (jak np. wo­dożytka Jenkinsa), zawleczone przez człowieka pomyślnie sko­lonizowały kraje bardzo odległe od swej pierwotnej ojczyzny bądź (jak namułek) rozpo­wszechniły się w krajach o-ściennych. [T.U.]

worczakowate (Gnaphosidae) — rodzina stawonogów z podrzę­du -^-pająków wyższych. Nale­żą tu pająki o długości 5— —15 mm, a więc małe lub średniej wielkości, mające cia­ło wydłużone i lekko grzbieto-wo-brzusznie spłaszczone. U-barwienie bywa najczęściej brunatne lub czarne, przy czym u niektórych gatunków wystę­puje biały wzór na odwłoku. Czasem ciało pokrywają drob­ne łuseczki, nadające mu me­taliczny połysk. W. prowadzą przeważnie nocny tryb życia, a w dzień kryją się pod karnie-, niami, korą drzew lub w in­nych kryjówkach. Sieci nie bu­dują, polując wyłącznie aktyw­nie. Swoją kryjówkę zwykle wyściełają woreczkowatą oto­czką z pajęczyny (stąd polska nazwa). W worku tym samica buduje kokon, który u wielu gatunków bywa przez nią pil­nowany. W. znane są z całego świata, przy czym większość gatunków zamieszkuje biotopy suche i ciepłe. Opisano ich do­tychczas około 1400 gatunków, z czego w Polsce występują 53. Do większych krajowych ro­dzajów należy worczak (Gn.a-phosa — 6 gatunków), smoklik (Haplodrassus — 9 gatunków), skalnik (Zelotes — il8 gatun­ków) i kraśniak. [W.S.]

worecznica, sakulina (Sacculź-na) rodzaj stawonogów z rzędu -^.rozgłowców. Należą tu gatunki o niezwykle uwstecz-nionej budowie, przystosowa­nej do pasożytniczego trybu życia. Są pasożytami krabów, osadzają się na ich odwłoku i wrastają w głąb ciała gospo-

worko językowe

412


darzą licznymi korzonkowaty-mi wypustkami. Na zewnątrz kraba widoczny jest tylko wo­reczek, u dojrzałych pasożytów wypełniony niemal wyłącznie produktami płciowymi. [L.Ż;]

workojęzykowe (Saccoglossa)rząd mięczaków z podgromady

-^tyłoskrzelnych. Odznaczają się całkowitym zanikiem musz­li. Gardziel jest opatrzona wo­reczkiem, w którym odkładają się zużyte zęby tarki. W. żyją w morskich wodach przybrzeż­nych. W Bałtyku reprezentują je wypławczak i alderia'. [T.U.]



wręga (Harpa) — rodzaj mię­czaków z rodziny Harpidae, z rzędu -••jednoprzedsionkow-ców. Muszle reprezentujących ją gatunków osiągają wysokość 5—20 cm. Podobnie jak muszle

—-stągwicy są kształtu kuliste­go, mają tak samo uformowany otwór i cienkie ściany. W prze­ciwieństwie jednak do spiral­nych i gęsto ułożonych żeberek stągwicy muszlę w. zdobią że­berka biegnące równolegle do osi muszli, tj. z góry na dół. Żeberka te są rozłożone dość rzadko i w równych odstępach. Stąd muszle te robią wrażenie obiektów wysoce uporządko­wanych architektonicznie. U-barwienie w. bywa bardzo piękne, ale zwykle niejaskra-we, bez krzykliwych kolorów i szokujących zestawień. W. za­mieszkują morza tropikalne, gdzie żyją na niezbyt głębokim dnie. [T.U.]



wrotki (Rotatoria) gromada z typu -»obleńców obejmująca około 1500 gatunków. Długość ich ciała wynosi l—3 mm. Pro­wadzą zwykle swobodny, na ogół ruchliwy tryb życia. Wy­stępują najczęściej w wodach słodkich, ale spotyka się je również w morzach oraz na lą-

Wrotek z rodzaju brachionusa A — samica (l — jaja; 2 — otwór odbytowy; 3 — jajniki; 4 — żołą­dek; 5 — gruczoły ślinowe; 6 — aparat żujący; 1 — protonefry-dium; 8 — zwój nerwowy; f — pęcherz moczowy); B — samiec (l — narząd kopulacyjny; 2 — ją­dra; 3 — protonefrydium; 4 — pę­cherz moczowy)

dzie. Całe ciało w. okrywa kutikula, pod którą występuje cienka, syncytialna warstwa nabłonka. Mięśnie nie tworzą z 'oskórkiem wora skórno-mięś-niowego. Występuje pierwotna jama ciała. W. mają najczę­ściej postać wydłużoną, dającą się podzielić na odcinek przed­ni, tułowiowy i tylny. W pierw­szym odcinku niektórzy wy­różniają część głowową i szyj­ną. Przednia część ciała zaopa­trzona jest w tzw. aparat wrot­kowy, w skład którego wcho­dzą 2 wieńce rzęsek. Aparat ten służy do poruszania się, a ponadto wytwarza w wodzie

413


wrzeciennica

wiry pomagające w wychwy­tywaniu drobnych cząstek po­karmowych (wiciowców, je­dnokomórkowych glonów itp.). Przedni odcinek może być wciągany w głąb części tuło­wiowej, gdzie znajduje się większość narządów wewnę­trznych. Tylny odcinek ciała stanowi tzw. nogę zakończoną 2 ruchliwymi, palczastymi wyrostkami. Ta umięśniona część ciała służy do pełzania. U podstawy palczastych wy­rostków znajdują się 2 gru­czoły cementowe, wydzielające substancję, za pomocą której wiele w. może przytwierdzać się na stałe lub chwilowo do różnych przedmiotów wodnych. Niektóre gatunki w. osiadłych tworzą wokół siebie rurki ochronne. Na ciele form plan-ktonowych wytwarzają się wy­rostki zwiększające powierzch­nię ciała. Układ pokarmowy w. składa się z otworu gębowego w części głowowej, prowadzą­cego do jamy gębowej, z gar­dzieli, przełyku, woreczkowate-go żołądka oraz jelita tylnego, które otwiera się do kloaki. Jedynie u asplanchny końcowy odcinek przewodu pokarmowe­go nie występuje. Gardziel zaopatrzona jest w charaktery­styczny aparat żujący (mastarc). Mastaa: zbudowany jest z pły­tek kutikularnych, zwanych młoteczkiem i kowadełkiem, które służą do przecierania po­karmu. Układ nerwowy składa się na ogół z pojedynczego zwoju nadgardzielowego oraz szeregu nerwów odchodzących do narządów wewnętrznych i narządów zmysłów. Najbar­dziej rozwinięte są 2 nerwy biegnące po bokach przewodu pokarmowego. Z narządów zmysłów występują oczy oraz czułki (2 brzuszne i l grzbieto­wy). Układ wydalniczy typu protonefrydialnego ma 2 słabo

rozgałęzione przewody, otwie­rające się do kloaki. W skład układu rozrodczego żeńskiego wchodzi jajnik zbudowany z części produkującej jaja i pro­dukującej komórki żółtnikowe. Sperma bywa wprowadzana do jamy ciała przez kloakę, a cza­sami przez kutikulę. Układ roz­rodczy męski składa się z ją­dra i przewodu wyprowadzają­cego, który może kończyć się penisem. W. są zwierzętami rozdzielnopłciowymi, z zazna­czonym dymorfizmem płcio­wym. Samce są znacznie mniej­sze od samic i zaraz po kopu­lacji giną. Wiele narządów samców (przewód pokarmowy, układ wydalniczy) jest uwste-cznionych. Cykl rozwojowy w. charakteryzuje heterogonia. Po jednym lub wielu pokoleniach partenogenetycznych następuje pokolenie rozmnażające się płciowo z udziałem samic i samców. Z zapłodnionych jaj rozwija się pierwsze pokolenie partenogenetycznych samic. U niektórych gatunków spotyka się jajożyworodność. Dla w. charakterystyczna jest określo­na i stała liczba komórek ich ciała oraz brak zdolności do regeneracji. W. wyprowadzane bywają od wirków prostojeli-towych. Do bardziej znanych rodzajów należą m.in. brachio-nus, keratella oraz trocho-sfera. [M.S.]

wrzeciennica Veretillum cyano-•moriwm gatunek jamochłona z rzędu —>-piórówek. Jest naj­częściej cytowanym gatunkiem wrzeciennic. Ma zwykle kształt maczugowaty, a polipy tkwią na pniu kolonii, rozmiesizczome dookoła nieregularnie. Jednak w okolicach o stałym prądzie kolonia spłaszcza się jak u in­nych piórówek, a polipy usta­wiają się w jednej płaszczyźnie. Kolonia tkwi dolną częścią

wrzęchy

414


swej osi w mule. W skurczu ma postać kilkucentymetrowej, pomarszczonej maczugi. W. V.c. zamieszkują strefę przybrzeżną Morza Śródziemnego i wschod­niego Atlantyku. [Z.S.]

wrzęchy (Pentastomida, Lin-guatulida)grupa bezkręgow­ców pasożytniczych o niepew­nym stanowisku systematycz­nym, prawdopodobnie spokre­wniona ze -^stawonogami. Mają kształt robakowaty i do­chodzą do 16 cm długości. Jedyną formą przydatków są u nich 2 pary haków położonych w przedniej części ciała, zwyk­le w pobliżu otworu gębowego. Haki te są, być może, szcząt­kami zredukowanych odnóży. Ciało pomarszczone jest z ze­wnątrz w rodzaj pierścieni, •których liczba dochodzi do 100. Jego powierzchnię pokry­wa schitynizowana kutikula, przebita kanalikami licznych gruczołów wydalniczych. Mię­śnie poprzecznie prążkowane tworzą warstwę okrężną i po­dłużną. Układ nerwowy jest uproszczony i zredukowany do kilku szczątkowych węzłów, połączonych brzusznym pniem podłużnym. Układ pokarmowy składa się z prostego przewodu, z przednim i tylnym odcinkiem wysłanym schitynizowana ku­tikula. Jamę ciała wypełnia płyn z pływającymi w nim komórkami. Brak narządów oddechowych i krążenia. W. są rozdziemopłciowe. Gonady oraz jajowód-macica u samicy wy­pełniają znaczną część jamy ciała. Zapłodnienie jest wewnę­trzne. Spośród 65 znanych ga­tunków większość pasożytuje w płucach i drogach oddecho­wych węży, krokodyli i jasz­czurek, żywiąc się krwią, a rodzaj Linguatula — w jamach nosowych drapieżnych ssaków, odżywiając się śluzem, komór-

Linguatula serrata l — haki; 2 — przełyk; 3 — zbior­nik nasienny; 4 — jelito; 5 — jaj­nik; 6 — pochwa

karni nabłonka i limfą. Larwy w. spotyka się czasami rów­nież i u ludzi, dorosłe osobniki — tylko wyjątkowo. W związku z pasożytniczym trybem życia ilość jaj składanych przez sa­micę jest olbrzymia i dochodzi do kilku milionów. Larwy wy­lęgają się z jaj, dopiero po po­łknięciu ich, w żołądku żywi­ciela. W rozwoju w. spotykamy do 3 stadiów larwalnych i zmia­nę żywicieli. Zarówno larwy, jak i osobniki dorosłe kilka­krotnie linieją. [J.P.]

wstężniaki, wstężnice (Nemer-tini) typ -^-bezkręgowców reprezentowany przez jedną gromadę o tej samej nazwie, zawierającą około 750 gatun­ków. W większości są to orga­nizmy morskie bytujące na dnie. Mają ciało wydłużone o przekroju cylindrycznym lub niekiedy spłaszczonym. Osiąga-

415


wstęźyk

ją zwykle nie więcej niż l— —2. cm długości." Tylko nielicz­ne gatunki bywają dłuższe, a jeden z nich — Lineus longis-simus osiąga długość 30 m przy średnicy 9 mm. W prze­dzie ciała znajduje się otwór gębowy, prowadzący do ekto-dermalnej gardzieli. Gardziel przechodzi w jelito środkowe, tworzące zazwyczaj parzyste uwypuklenia. O tym, że w. są wyżej uorganizowane od roba­ków płaskich, świadczy obec­ność ektodermalnego jelita tyl­nego, kończącego się otworem odbytowym, oraz występowa­nie układu krążenia mającego zamknięte naczynia krwionoś­ne. W. są pozbawione serca, a krew krąży dzięki skurczom naczyń oraz ruchom całego ciała. Produkty przemiany ma­terii wydala układ wydalniczy typu protonefrydialnego. Układ nerwowy składa się z części centralnej, zbudowanej z 2 par zwojów połączonych obrączką okoloprzełykową, oraz pary biegnących po bokach ciała pni nerwowych, od których odchodzą drobne gałązki ner­wowe. U niektórych gatunków wyróżnia się jeszcze nieparzy­sty nerwowy zwój grzbietowy. Z narządów zmysłów rozwinię­te są narządy czucia chemicz­nego w postaci tzw. szczelin bocznych, mieszczących się w ipraedniej części ciała. Także w

•tej okolicy znajdują się oczy przypominające budową oczy

-».wirków. W. są organizmami rozdzielnopłciowymi, ale dy­morfizm płciowy występuje je­dynie u niektórych form swo­bodnie pływających. Komórki rozrodcze powstają w licznych, parzystych jajnikach lub ją­drach, ułoźnych po bokach cia­ła. Zapłodnienie jest zewnę­trzne. Z zapłodnionego jaja powstaje pływająca larwa, któ­ra może mieć rożny kształt.

Typową larwą w. jest —>-pili-dium. W. prowadzą drapieżny tryb życia. Do atakowania zdo­byczy, a także do obrony służy im ryjek zaopatrzony czasami w ostry kolec lub wiele sztyle­cików. Ryjek mieści się w przedniej części ciała i może być wciągany do mięśniowej pochewki. Jego długość prze­kracza niekiedy długość całego dała w. Wynicowanie ryjka odbywa się na skutek skur­czów mięśni pochewki, wcią­gnięcie — za pomocą mięśnia wciągacza przyczepionego do pochewki ryjka. W., podobnie jak wirki, okryte są nabłon­kiem rzęskowym z licznymi gruczołowymi komórkami ślu­zowymi. Pod nabłonkiem znaj­duje się błona podstawowa, a pod nią warstwa mięśni otacza­jących ciało. Ich ułożenie jest cechą systematyczną. Narządy wewnętrzne pogrążone są w parenchymie. Istnieje wiele dowodów przemawiających za tym, że w. pochodzą od wir-ków. [M.S.]

wstężnice ->wstężniaki.

wstęźyk (Cepaea) — rodzaj mięczaków z rodziny -»-ślima-kowatych. Muszle w. są kuli-stawo-stożkowate o średnicy 15—25 mm, najbardziej koloro­we ze wszystkich krajowych ślimaków. Odznaczają się też wielką zmiennością ubarwie­nia, zwłaszcza co do liczby i szerokości ciemnych pasków zdobiących muszlę. W Polsce występują 3 gatunki w. Są one zdecydowanie roślinożerne. Dla niezbyt wprawnego oka jedyną cechą rozpoznawczą jest barwa wargi, czyli zgrubiałej i-nieco wywiniętej krawędzi otworu muszli. W. ogrodowy, zwa­ny też ślimakiem ogrodowym (Cepaea hortensźs) ma wargę białą, muszlę żółtą, białawąi

wydmowiec

416


417

wypławki

różowawą lub jasnobrunatną. Paski spiralne są barwy czar­nej, brunatnej albo też bez­barwne, prześwitujące. Może ich'nie być wcale, mogą być cienkie w liczbie l—5 albo też szerokie, powstałe ze zlania się pasków cienkich. W. ogro­dowy jest liczniejszy w zachod­nich i północnych regionach kraju, gdzie żyje w wilgotnych lasach, parkach i zaroślach. W. gajowy, zwany też śli­makiem gajowym (Cepaea ne-moralis) ma wargę ciemnobrą­zową lub czarną. Jego muszla może być każdej barwy od żół­tej lub różowej do ciemnobrą­zowej. Układ pasków jak u w. ogrodowego. W. gajowy żyje wśród roślin, dziko na zacho­dzie, na pozostałym zaś obsza­rze wszędzie tam, gdzie został zawleczony z roślinami ogrodo­wymi. W. austriacki, zwany też ślimakiem austriac­kim •(Cepaea. yindobonensis) ma wargę jasnobrunatną, prawie białawą lub różowawą, a układ pasków podobny, jak u gatunków poprzednich, lecz o mniejszej zmienności. Jest ga­tunkiem ciepłolubnym, rozmie­szczonym na południu Polski. Trzyma się głównie słonecz­nych stoków wzgórz. (Tabl. XVII). [T.U.]



wydmowiec (Yllenus arenarźus) — gatunek stawonoga z rodzi­ny -»-skakunowatych. Jest pię­knym przykładem ubarwienia ochronnego — szaropłowy ko­lor jego ciała całkowicie zlewa się z tłem wydm piaszczystych, na których żyje. W Polsce spo­tykany bywa lokalnie (w związku ze specyficznym bio-topem), poza Polską znany tyl­ko z terenu Ukrainy oraz Wę­gier. (J.P.l

wyplawczak garbaty (Limapon-tia capitata) gatunek mię­czaka z rzędu ->-workojęzykow-ców. Wyglądem zewnętrznym bardziej przypomina ->'wy-pławka niż ślimaka. Jego wy­dłużone ciało nie ma ani mu­szli, ani wyraźnego worka trze­wiowego, ani cżułków. W.g. do­chodzi do 8 mm długości. Jest barwy czarniawej w jaśniejsze kropki, a tylko głowa, “garb" pośrodku grzbietu i tylny ko­niec ciała są białawe. W.g. za­mieszkują wybrzeża Europy, od Portugalii po Morze Białe. Ży­ją w płytkich wodach, nieraz bardzo wysłodzonych, wśród łąk podwodnych, na trawie morskiej lub na dużych glo­nach. Żywią się jednokomórko­wymi glonami — zielenicami i okrzemkami. U naszych brze­gów są zapewne nierzadkie, ale napotkano je dotąd tylko w niewielu miejscach, na co nie­wątpliwie wpłynął ich niepo­zorny wygląd, drobne rozmiary i bytowanie w środowisku mało penetrowanym przez człowie­ka. [T.U.]

wypławek alpejski (Crenobia

alpina) gatunek płazińca z rzędu -».wypławków. Długość jego ciała dochodzi do 16 mm, przy 5 mm szerokości. Na tępo zakończonym przedzie ciała wykształcone są 2 wyraźne czułki o długości l mm. Dość duże oczy występują w liczbie l pary. W.a. żywi się głównie kiełżami. Jest gatunkiem zim-

Wyptawek alpejski

nolubnym, żyjącym w chłod­nych źródłach i potokach o kamienistym dnie. Występuje na znacznych przestrzeniach Palearktyki, w Polsce m.in. w Karpatach, Sudetach i Pieni­nach. (M.S.]

wypławek biały (Dendrocoelum lacteum) — gatunek płazińca z rzędu ->-wypławków. Jest bar­wy mlecznobiałej. Rośnie do około 26 mm długości i do oko­ło 6 mm szerokości. Ma przedni koniec ciała jakby tępo ucięty, tył lekko zaokrąglony, a kra-

Wyplawek biały

wędzie boczne biegnące mniej więcej równolegle do siebie. W pobliżu przedniego końca ciała znajduje się l para szeroko rozstawionych oczu. W.b. spo­tyka się w wodach stojących, rzadziej w bieżących. W zbior­nikach okresowo wysychają­cych występuje tylko sporady­cznie. W odróżnieniu od innych wirków w.b. odznacza się małą wrażliwością na różne koncen­tracje soli znajdujących się w wodzie, co pozwala mu na egzy­stencję w słonawych wo­dach Bałtyku. Doświadczalnie stwierdzono, że nie zdradza większych wymogów tleno­wych. Znana jest również jego niewielka wrażliwość na waha­nia temperatury. W.b. jest dość szeroko rozpowszechniony na niżu Europy. [M.S.]

wypławek czarny (Dugesia lu-gubris) gatunek płazińca z rzędu -»-wypławków. Ma ciało dość wąskie, dochodzące do 20 mm długości, oraz trójkątny zarys przedniej jego części. Jest barwy czarnobrunatnej. W przedzie ciała występuje l pa­ra oczu, umieszczona nie na jego krawędziach (jak bywa u innych wypławków), lecz przy-środkowo. W.cz. żyje w wodach wolno płynących i stojących, m.in. w Polsce. [M.S.]

w Tł^7lrrptfnwAe

wyplawki, wirki trójjelitowe (Triclada) — rząd płazińców z, gromady ->-wirków. Są to jedne z największych wirków; nie­które gatunki mogą przekra­czać 50 mm długości. Otwór gębowy położony w pobliżu środka ciała prowadzi do umię­śnionej gardzieli w kształcie rury. Od gardzieli odchodzi. jelito w postaci l pnia idącego do przodu ciała oraz 2 pni kie­rujących się ku tyłowi. Wszy­stkie 3 pnie jelita mają wiele odgałęzień. Tylko u nielicznych w. nie obserwuje się wyraźne­go rozgałęzienia jelita na 3 pnie. W skład układu nerwowego wchodzi parzysty zwój głowo­wy oraz podłużne pnie nerwo­we (2 brzuszne silniej rozwi­nięte i 2 grzbietowe rozwinięte słabiej). Z narządów zmysłów obecne są chemoreceptory i u wielu gatunków — oczy. W. nie mają jednak możliwości widze­nia obrazowego, a rozróżniają jedynie jasność od ciemności. Są obojnakami. Otwór płciowy mieści się zwykle za otworem gębowym i prowadzi do zatoki, zwanej przedsionkiem płcio­wym. Układ rozrodczy żeński składa się przeważnie z małych jajników, położonych z przodu dała, żółthików znajdujących się zwykle między wypuklina-mi jelita oraz z przewodów wyprowadzających. W skład układu rozrodczego męskiego wchodzą jądra (rzadko 2, za­zwyczaj wiele) leżące przed gardzielą lub wzdłuż całego ciała oraz przewody wyprowa­dzające kończące się narządem kopulacyjnym. Jaja są składa­ne w kokonach. Gatunki w. pozbawione barwnika (jak np. wypławek biały) mają kolor mlecznobiały, zabarwione zaś są w kolorze brunatnym lub czarnym. W. wykazują fototro-pizm ujemny i dlatego spotyka się je najczęściej w miejscach

wytrzeszcz

41.8'


4.18

zarodzlec malarii

zaciemnionych. Należą do nich gatunki morskie, słodkowodne oraz lądowe. Te ostatnie wy­stępują głównie w strefie pod­zwrotnikowej. [M.S.]



wytrzeszcz (Megalopa) naj­starsze stadium larwalne -Arabów. Rozwija się z -»ży-wika po jego osadzeniu się na dnie. Charakteryzuje się zwar­tym, lecz jeszcze niezupełnie uformowanym głowotułowiem (ze szczątkowymi cierniami lar­walnymi na grzbiecie) oraz wysmukłym segmentowanym odwłokiem,' nie podwiniętym pod głowotułów i zaopatrzonym w zawiązki odnóży. W dalszym

zadychra (Branchipus stagnalis) gatunek stawonoga z pod-gromady —.skrzelonogów. Jej ciało jest barwy różowej i ma 11 par odnóży pływnych. Na głowie samca wyrastają 3 pary nitkowatych wyrostków: 2 pary czułków oraz para bardzo dłu­gich. przydatków czołowych, zlewających się ze sobą u na­sady. Z. zasiedla okresowo wy­sychające wody, zwłaszcza o

rozwoju w. przekształca się stopniowo w młodocianego kraba. Należy podkreślić pew­ne podobieństwo tej larwy do dojrzałych -makowców, z cze­go można wnioskować o po­wiązaniach filogenetycznych sekcji krabów z rakowcami w obrębie rzędu dziesięciono-gów. [L.2.] '

wyziernik (Podophthalmus)rodzaj stawonogów z sekcji —•krabów. Obejmuje 2 gatunki mające oczy umieszczone na wyjątkowo długich słupkach. Zamieszkują tropikalne wody Oceanu Indyjskiego i Pacyfi­ku. [L.Ż.]

Zadyehra


podłożu gliniastym, oraz zbior­niki trwałe, gdzie rozwija się również w lecie. Rozprzestrze­niona jest w Europie, w rejo­nach o klimacie umiarkowa-

nac


nym i w przyległej części Azji. [L.Z.]



1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   50


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna