MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona5/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   50

cysticerkoid Ccysticercoidus) — larwa niektórych -^tasiemców właściwych, m.in. z rzędu Cy-clophyllidea, rozwijająca się z

-4-onkosfery. Składa się z szer­szej, pęcherzykowatej części, do której wpuklony jest sko-leks z wierzchołkiem skiero-



43

czarna wdowa

wanym ku przodowi, oraz z węższego wyrostka ogonowego, na którym zachowują się przez pewien czas 3 pary haików emibrioinalnych. Wielkość c. .nie przekracza l mm długości. Larwa -ta najczęściej spotyka­na jest u stawonogów będą­cych żywicielami pośrednimi w cyklu rozwojowym wielu ga­tunków tasiemców. C. wystę­puje m.in. w cyklu -».tasiemca karłowatego oraz ->.tasiemca psiego. (Tabl. VIII). [M.S.]



cy»ticerkus -(.wągier.

cytera (Cythere) rodzaj sta­wonogów z podgromady -*mał-źoraczków. Ma brązową sko­rupkę do l mm długości, owal­ną, lekko nerkowatą, usianą drobnymi brodawecakami. Po­siada 2 oczka. Należą tu liczne gatunki rozsiedlone gromadnie na niegłębokim dnie wszyst­kich mórz świata, nie wyłącza­jąc Bałtyku. [L.Ż.]



cyterura (Cytherwa) rodzaj stawonogów z ;oodgromady ->małż'oraczków. Długość cia­ła nie przekracza l mm. Sko­rupka jest ciemno zabarwiona i ma diość wyraźny tylny wy­stęp. Istnieją 2 wyraźne oczka. Widełki ogonowe są drobne i pozbawione szczecinek. Rodzaj c. obejmuje liczne gatunki, spotykane nierzadko w ogrom­nych ilościach na dnie mor­skim w płytkich miejscach, w rejonie zarośniętych zatok, nie wyłączając Zatoki Puckiej. Znane są one ze wszystkich niegłębokich obszarów mors­kich. [L.Ż.]

cytopyge -^komórka pierwo-tniacza.

cytostom ->fagocytoza.

czapeczka (Patella) — rodzaj mięczaków z podrzędu ->dwu-przedsionkowców. Muszla cz. nie jest skręcona i ma kształt odwróconej, dość głębokiej miseczki lub" stożkowatej cza­peczki długości kilku centy­metrów. Wraz z 'pokrewnym i bardzo podobnym rodzajem Acmea różne gatunki cz. za­mieszkują wody przybrzeżne wszystkich mórz pełnosłonych. Żyją w strefie pływów na ska­łach, do których przyczepiają się mocno swoją szeroką nogą. Aby dużą cz. oderwać od pod­łoża, 'trzeba 'nieraz użyć siły do 15 kG. Podczas odpływu cz. siedzą na iskalach, nie zmienia­jąc mieijsca. Muszla jest dopa­sowana do lokalnych nierów­ności skały tak dokładnie i przywiera taik szczelnie, że zwierzęta zatrzymują przy so­bie odrobinę wody i nie zagra­ża im wyschnięcie. Gdy przy­pływ zalewa skały, cz. wędru­ją 'powoli dokoła stałego miej­sca swego pobytu i żerują, zdrapując tarką ze skały glony i gąbki. W wielu krajach cz. jada się powszechnie, a także karmi się nimi kury i świnie. Podobno najsmaczniejsze są w postaci surowej. fT.U.]



czarna wdowa (Lcrtrodecfus moctans mactares) — podgatu-nek stawonoga e ro
czarne korale

44

Czarna wdowa



śmierci ukąszonych przez nią ludzi. Bardzo bliskim krew­nym cz.w. jest -».karakurt, w niektórych krajach również nazywany cz.w. [W.S.]

czarne korale—nazwa potocz­na, obejmująca koralowce z rzędu -f-Antipatharia, zwane też cz. k. rzekomymi, oraz ko­ralowca ->Euplexawra anttpa-thes należącego do rzędu gor-gonii, zwanego także cz. k. właściwym. [Z.S.]

czepnia (Cephea) — rodzaj ja­mochłonów z rzędu -*imedu2 kanalikowych. Meduzy repre­zentujących ją gatunków mają płaskie klosze, na których wierzchu wznoszą się rozgałę­zione wyrostki. Przemiana po­koleń występuje. Cz. zamiesz­kują Pacyfik oraz Ocean In­dyjski. [Z.S.]

czerpiotka (Calyptraea) — ro­dzaj mięczaków z rodziny Ca-lyptraeidae, z rzędu -»jedno-przedsionkowców. Muszla cz. ma kształt regularnego, szero­kiego stożka o średnicy do 5 cm, bez skrętów, i stąd na pierwszy rzut oka przypomina nieco czareczkę. Wewnątrz muszli można jednak dostrzec szczątkowe skręty, niekiedy

zredukowane do wyrostka w kształcie łyżeczki. Cz. żyją w przybrzeżnych wodach wszy­stkich mórz pełnosłonych, sie­dząc bez ruchu na kamieniach lub muszlach innych mięcza­ków. IT.U.]

członowce, raki niższe, skoru­piaki niższe (Entomostraca) — według nieaktualnej już dziś systematyki podgromada sta­wonogów z gromady -»skoru-piaków, przeciwstawiana pan-cerzowcom. Należały do nich liścionogi (w szerokim tego sło­wa znaczeniu), malżoraczki, widłonogi, śpiewki oraz wąso-nogi. Obecnie wszystkim tym grupom nadaje się rangę pod-gromad równorzędnych pance-rzowcom. Nazwa cz. bywa je­szcze używana jako robocze określenie zbiorcze, nie zaś ja­ko nazwa jednostki systematy­cznej. [L.Ż.]

czteroskrzelne, zewnętrznomu-szlowe (Tetrabranchtd, Ectoco-chlia) podgromada mięcza­ków z gromady -».głowonogów, Są grupą niezmiernie starą, znaną już od kambru, która przeżyła okres wielkiego roz­kwitu w erach paleozoicznej i mezozoicznej, do dzisiaj zaś zachowała się tylko w liczbie około 6 gatunków z l rodzaju łodzika. Muszla cz. jest dwu-bocznie symetryczna, spiralnie skręcona, wewnątrz podzielona poprzecznymi przegrodami na komory. U współczesnych cz. zwierzę przebywa w ostatniej, największej komorze, a po­przednie są wypełnione gazem i służą jako pływak. Środek każdej przegrody jest przebity małym otworkiem. Przez wszy­stkie kolejne otworki aż do pierwszej komory ciągnie się przedłużenie ciała w postaci cienkiej rurki, zwanej syfonem, z licznymi zatokami krwionoś-

45

czworak

nymi. W jamie płaszczowej le­żą 4 pierzaste skrzela. [T.U.]

czułkowce (Tentaculata) — typ -^bezkręgowców. Należą do nich wodne zwierzęta osiadłe lub żyjące w wytwarzanych przez siebie rurkach. U więk­szości cz. wyróżnią się 3 od­cinki ciała: lofofor, epistom ł tułów. Lofofor, zazwyczaj koli­stego lub podkówkowatego kształtu, jest przednim, począt­kowym odcinkiem ciała z osa­dzanym na nim wieńcem czuł-ków służących jako narząd do napędzania pokarmu i jako narząd oddechowy. Epistom stanowi przedgębowy odcinek ciała, występuje nie zawsze, brak go np. u krężelnic. Tułów obejmuje pozostałą część ciała, w której mieszczą się wszyst­kie narządy wewnętrzne. Cz. mają układ krwionośny. W rozwoju przechodzą przez sta­dium larwy typu -»-trochofory. Położenie ca. w systemie zwie­rząt nie jest do tej pory dosta­tecznie wyjaśnione, co odzwier­ciedla się w nadawanych im nazwach — robakopodob-n e (Vermidea), mięczak o-p o d o b n e (Molluscoidea) itd. Biorąc pod uwagę zasadniczy typ organizacji cz., należą one do wielkiego szeregu rozwojo­wego -».robaków (Vermes), jed­nak wielkie różnice, które dzie­lą wchodzące w ich obręb gro­mady, świadczą, że drogi roz­woju tych gromad rozeszły się bardzo dawno. Większość przedstawicieli cz. żyje w mo­rzach, a stosunkowo nieliczne przystosowały się do życia w wodach słodkich. Cz. są szero­ko rozprzestrzenione w wodach całej kuli ziemskiej. Obejmują 3 gromady: foronidy, ramie-nionogi i mszywioły. [J.M.B.]

czuprynka (Comatula) — ro­dzaj szkarłupni z .podrzędu

-^•liliowców pierzastych. Obej­muje formy o jaskrawym za­barwieniu, przeważnie czerwo­ne. Pośrodku górnej, oralnej strony niewielkiej tarczy mie­ści się gęba, na jej zaś skraju

— odbyt. Cz. pełzają po dnie za pomocą 10 ramion zróżni­cowanych na dłuższe (do 25 cm), którymi posuwają się;

zwykle do przodu i łowią po­karm, oraz- krótsze, pozostają­ce w tyle i przytrzymujące często produkty płciowe. Do podłoża przyczepiają się 10 krótkimi wąsami. Należy tu szereg gatunków rozsiedlonych w płytkich morzach strefy tro­pikalnej. [L.2.1



czworak (Homola barbata) — gatunek stawonoga z sekcji

-^-krabów. Ma głowotułów dłu­gości do 3 cm, niemal prosto­kątny, z zaokrągloną krawę­dzią czołową, uzbrojoną w pa­rzyste ząbki. Podobne ząbki rozrzucone są na wierzchu przedniej części pancerza. Oczy znajdują się na smukłych u nasady, długich słupkach. Wszystkie kończyny są obficie owłosione. Odnóża kroczne mają spłaszczony człon końco­wy i szereg cierni brzeżnych. Ostatnia, znacznie mniejsza od pozostałych para odnóży unie­siona jest do góry i zakończona pazurkiem chwytnym, służą­cym do przytrzymywania na grzbiecie ciał obcych, służą­cych do maskowania. Cz. wy­stępują na głębokości 50—

—700 m w całym tropikalnym oraz subtropikalnym Atlanty­ku do Morza Śródziemnego włącznie. [L.Ż.]

dafnia

46

D

dafnia, rozwielitka (Daphnia)

— rodzaj stawonogów z rzędu

->wioślarek. Długość ciała sa­mic wynosi l—6 mm, a poja­wiające się tylko okresowo samce są z reguły o połowę mniejsze. Skorupka otecywa cały tułów wraz z 5 parami odnóży, z których 2 przednie pary są wyraźnie większe oraz odmiennie zbudowane. W za­rysie owalna skorupka kończy się z tyłu długim, zaostrzonym wyrostkiem, zwanym igiełką ogonową. Głowa duża, zaokrą­glona, rzadziej zaostrzona, jest słabo 'oddzielona od tułowia. Samice rozradzają się prze­ważnie dzieworodnie, składając jednorazowo 10—100 jaj. U d. występuje bardzo wyraźne zja­wisko sezonowej zmienności kształtów, polegające głównie na tym, że okazy wiosenne mają głowę zaokrągloną, a let­nie — silnie wydłużoną i za­ostrzoną. Do rodzaju d. należy ponad 25 gatunków szeroko rozsiedlonych na wszystkich kontynentach. D. należą do najpospolitszych mieszkańców naszych drobnych, wysycha­jących okresowo zbiorników

Dafnia

wodnych. Spotkać je można także w stawach i dużych je­ziorach, w wodach zakwaszo­nych i słonawych, a w Tat­rach do wysokość 2000 m n.p.m. [L.2.]



daktylogyrus (Dactylogyrus)rodzaj płazińców z gromady

->'przywr monogenetycznych, charakteryzujący się tarczą czepną z 14 hakami brzeżnymi i 2 środkowymi, przednim koń­cem ciała zakończonym 4 pła­towatymi wyrostkami, 'obecno­ścią 4 gruczołów głowowych oraz 2 par plamek ocznych. Jednym z gatunków tego ro­dzaju jest Dactylogyrus vasta-tor, który pasożytuje na sfcrze-lach i skórze karpia i karasia, głównie (narybku. Długość jego ciała wynosi 0,7—l mm. Przy­czepiając się na przemian tar­czą ezepną oraz wyrostkami w przodizie ciała, może poruszać się, krocząc podobnie jak pi­jawka. Ma żółtniiki dobrze roz­winięte, a jajnik i jądro poje­dyncze. Z jaja rozwija się

-yonkomiracidium, które pły­wa przez pewien czas w wo­dzie. Następnie razem z wodą dostaje się przez otwór gębo­wy do jamy skrzelowej ryby, gdzie przyczepia się do skrzeli. Tarcza czapna, początkowo mała i bez 2 środkowych ha­ków, rozrasta się wtedy i pa­sożyt przybiera formę ostate­czną. D. powodują wzmożone wydzielanie śluzu przez skrze-la, przerastanie ich tkanką łą-oziną, martwicę i nierzadko śmierć narybku.'[M.S.]

dendronotus (Dendronotiłs) — rodzaj mięczaków z rzędu

-*nagoskrzelnych. Obejmuje



47

Dermanyssidae

gatunki mające ciało długości kilku centymetrów, o dość ty­powym kształcie wysmukłego, nagiego ślimaka, ale z grzbietu wyrasta im 5—6 par skrzeli skórnych, które isą tak rozga­łęzione, że d. wyglądają jakby niosły na sobie gęste zarośla krzaków (stąd nazwa znacząca dosłownie “drzewogrzibiety").

Dendronotus

Podobnie rozgałęzione są też czułki i płaty przygębowe. D. na swej powierzchni są różowe lub czerwone, usiane brązo­wymi i żółtawymi kropkami. Zamieszkują pełnosłone morza całej Ziemi. Żyją płytko przy brzegu na skałach i wśród łąk podwodnych, wszędzie tam, gdzie rosną kolonie stułbiopła-wów (zwłaszcza z rodzaju -»-rurkowca), którymi się ży­wią, obgryzając ich polipy.

[T.U.]

Dendryphantes — rodzaj sta­wonogów z rodziny -*skahuno-watych, reprezentowany w Po'lsce przez 2 gatunki należą­ce do największych przedsta­wicieli tej rodziny w naszej faunie. Pająki te żyją przede wszystkim na gałęziach sosen, przy czym D. hastatus wystę­puje raczej na młodych sosen-kach, a D. rudis — w koronach

starszych sosen. Oba gatunki budują w czerwcu i lipcu duże (do 4 cm średnicy), białe oprzę-dy, w których samice składają jaja, a następnie troskliwie pilnują ich aż do czasu, gdy młode pajączki staną się samo­dzielne. Przedstawiciele D. od­grywaj ą ważną rolę w zwal­czaniu szkodników sosny, zwla-

-szcza zwójki sosnóweczki. [J.P.l

denk&wce (Tabulata, Favositi-da) rząd jamochłonów z podgromady -^koralowców sześciopromiennych. Należą d& nich formy wyłącznie kopalne, których większość żyła od gór­nego kambru do końca paleo-zoiku, a niektóre tylko wystę­powały jeszcze w mezozoiku. Tworzyły kolonie. Miały rów­nolegle wobec siebie ustawione rurki szildeletowę, na przekro­ju koliste bądź pryzmatyczne,'

•których nie oddzielała -».ce-nenchyma. W miarę wza-ostu ich wysokości (wskutek nie­przerwanego odkładania przez polipy złogów wapiennych) po­lipy oddzielały się od ich dol­nych, opuszczonych przez nie odcinków poprzecznymi den­kami, czym przypominają nie­które dziś- żyjące koralowce ośmiopromienne (np. organ-kowca). Septy d. przypominają wyglądem ikolce. Jednym z po­spolitszych przedstawicieli d. był palisadnik. [Z.S.]

Dermanyssidae — rodzina sta­wonogów z podrzędu ->-Para-sitiformes, obejmująca m.in. szereg ważnych gatunków pa­sożytujących na gryzoniach i ptakach oraz (przypadkowo) na ludziach. Jednym z jej przedstawicieli jest Dermanys-sus gallinae, pasożyt ptaków, występujący licznie zwłaszcza w kurnikach. Nocami ssie krew, powodując anemię i przy masowym występowaniu

Oitflugia

48

padanie ptaków, a w dzień kryje się w szczelinach kurni­ków i gniazd. Głodny atakuje także ssaki i ludzi i może za­każać ich wirusem jednej z od­mian zapalenia mózgu. Po­krewne gatunki przenoszą na gospodarzy również riketsje i mikroskopijne nicienie -»-fi-larie. Gatunki z rodzaju Omi-thonyssus pasożytujące na pta- « kach i gryzoniach przenoszą -rickełtsje i różne wirusy. Przedstawiciele kilku rodzajów żyją na błonach śluzowych ja­my nosowej i płuc różnych kręgowców. [J.P.]



Diffiugia — rodzaj pierwotnia­ków z rzędu -»pełzaków sko­rupkowych. Obejmuje gatunki mające skorupki kształtu ba-nieczki, gruszki lub wazonika, o długości 80—300 (hm, z jed­nym otworkiem, przez który wysuwa się pęk płatowatych • mbynóżek. Otwór skorupki po­łożony jest symetrycznie i cza­sami otoczony •zgrubieniem bądź osłonięty z jednej' strony wystającym dziobem. D. two­rzą swoją skorupkę przez do­klej ainie do organicznej otoczki ziaren piasku, okrzemek itp. Młoda skorupka, 'która po-

Dlffiugta oblonga

wstaje podczas podziału ko­mórki macierzystej, jest bar­dziej przejrzysta od starej, po­nieważ proces doklejania czą­stek ze środowiska nie dobiegł do końca. Do rodzaju D. na­leży wiele gatunków. Stanowią one charakterystyczny skład­nik fauny dennej rozmaitych drobnych, śródlądowych zbior­ników wodnych. [A.J.K.]



Diplomonadida — rząd pier­wotniaków z podgromady

->wiciowców zwierzęcych. Ma­ją ciało o symetrii dwubocznej. 2 symetrycznie położonym ją­drom towarzyszą również sy-rneitryczne komplety organelli, a mianowicie 2 pałeczki osiowe przebiegające wzdłuż komórki oraz 6—8 wici: przednie, bocz­ne, środkowe i tylne. U D. nie wykryto procesów płciowych. Sposobem rozmnażania jest wegetatywny podział podłużny na 2 osobniki potomne. Więk­szość D. stanowią gatunki pa­sożytnicze, występujące w je­litach i gruczołach trawiennych bezkręgowców i kręgowców. W cyklu życiowym tworzą cysty inwazyjne wydalane wraz z kałem gospodarza. Jeden z ga­tunków D. —• Lamblia intesti-nalis jest groźnym pasoży­tem człowieka. [A.J.K.]



diplozoon (Diplozoon •parado-xum) gatunek płazińca z gromady -^przywr monogene-tycznych. Długość jego ciała wynosi 4—11 mm. Pasożytuje na skrzelach ryb, głównie kar-piowatych. Ma prostokątną tarczę czepną z 4 parami kla­mer czepnych, bez haków bo­cznych. Na przedzie znajdują się 2 małe przyssawki. Rozwi­jające się z zapłodnionego jaja

-»onkomiracidium jest równo­miernie pokryte rzęskami i po­siada wyodrębnioną tarczę czepną na końcu ciała. Po



49

dolarek piaskowy

pewnym czasie przyczepia się do skrzeli ryby, przekształca­jąc się w larwę, zwaną dipor-pa. Diporpę charakteryzuje po­siadanie przyssawki znajdują­cej się pośrodku brzusznej strony ciała i niewielkich roz­miarów brodawki po grzbieto­wej stronie ciała. Tak wy­kształcone larwy łączą się pa­rami w ten sposób, że przy­ssawka jednego osobnika obej­muje brodawkę drugiegol Po jakimś czasie połączenie staje się tak trwałe, że otwór płcio­wy otoczony przyssawką zrasta się z grzbietową brodawką, w której znaj duje się otwór płcio­wy drugiego osobnika. Zrośnię­cie się przewodów rozrodczych zapewnia krzyżowe zapłodnie­nie przez całe życie d. Młody osobnik tylko wtedy rozwija się dalej, jeżeli połączy się z innym. D. jest pasożytem o niewielkiej chorobotwórczo­ści. [M.S.1



dłoń topielca -^korkowiec. długokleszcz -»-munida.

diugoodwlokowce (Macrura) — dawna jednostka systematycz­na w obrębie skorupiaków, do której zaliczano ->.rakowce łą­cznie z -^-krewetkami. [L.Ż.]

dłużlik (Cyathura) rodzaj stawonogów z rzędu -»równo-nogów. Obejmuje gatunki o ciele dochodzącym do 3 cm długości, barwy bladoźółtej z brunatnym rysunkiem. Mają one odwłok zakończony szero­kim wachlarzykiem ogono­wym, a głowę w zarysie nie­mal prostokątną, z falistą kra­wędzią przednią i ze szczątko­wymi oczami. Obie pary czuł-ków są krótkie. Rodzaj obej­muje nieliczne gatunki, zasie­dlające płytkie dno wszyst­kich niemal mórz. W zatokach

< Bezkręgowce

bałtyckich występuje Cyathwa carinata. [L.Ż.]



dodebardie (Daudebardwdae) — rodzina mięczaków z rzędu ->trzonkooc2)nych. Mają musz­lę cienką, prześwitującą (u ga­tunków krajowych), o średnicy 3—4 mm, bardzo małą w sto­sunku do całego ślimaka, który może 'mieć do 15 mm długości. Poza Polską spotyka się d. dwukrotnie większe. D. wy­glądają jak ślimaki nagie, któ­rym na, końcu ciała przycze­piono muszlę jakiegoś innego ślimaka, czterokrotnie mniej­szego. Centrum rozmieszczenia tej rodziny leży w Karpatach. W Polsce żyją 3 gatunki d., wszystkie bardzo rzadkie, wy­stępujące wyłącznie w górach i na podgórzu. W dzień prze­bywają one w miejscach wil­gotnych i zacienionych, zagrze­bane głęboko pod butwiejący-mi szczątkami roślinnymi, w rumowiskach skalnych lub w szczelinach skał. W porze noc­nej wychodzą na żer, na który składają się rozmaite niewiel­kie zwierzęta, jak dżdżownice, larwy owadów, a zwłaszcza inne ślimaki włącznie z dra­pieżnymi szklarkami i mniej­szymi okazami własnego ga­tunku. [T.U.]

dolarek piaskowy (Echinarach-

nius panna) — gatunek szkar-łupnia z rzędu -*pieniążkow-ców. Ma bardzo płaską, w za­rysie kolistą skorupę, średnicy do 8 cm. Jest pokryty delikat­nymi, włoskowatymi kolcami, przypominającymi futerko, po­nad które wysuwa nóżki am-bulakralne. Gęba mieści się w centrum dolnej strony ciała, odbyt zaś na skraju skorupy. D. p. zamieszkują piaszczyste l muliste dno, gdzie zagrzebują się za pomocą swych licznych nóżek. Zasiedlają chłodne wody północnego Oceanu Atlantyc-

doryda

60

kiego oraz Oceanu Spokojne­go. [L.2.]



doryda (Archtdons tubercula-ta) gatunek mięczaka z rzę­du -»nagostorzetoych. Osiąga 11 cm długości, a kształtem przypomina nieforemny kotlet. Jest 'konsystencji skórzastoga-laretowatej, barwy żółtawej w czerwonawe plamki. Na przed­nim końcu ciała, na głowie, występują 2 czułki, w tyle zaś, na .grzbiecie, znajduje się od-

Doryda


byt otoczony rozetą z 9 pie­rzastych sfcrzeli skórnych. D. zamieszfcują .pełnosłone morza europejskie, od Morza Śród­ziemnego do brzegów Norwe­gii. Żyją do głębokości kiltal metrów na dnie ska^stym. Żywią się nieoskorupionymi zwierzętami osiadłymi, takimi jak gąbki, mszywioły oraz żachwy. [T.U.]

drakunkulus, robak medyński (Dracunculus medinensts) — gatunek obleńca z rodziny Dracunculidae, z gromady ->-ni-cieni, umiejscawiający się w tkance podskórnej człowieka, małp, bydła, konia, psa l in­nych sisalków. Samiec długości 22—W mm, samica — 320—

—1200 mm. Żywicielami po­średnimi są —>-oczliki. W jamie ciała tych organizmów larwy osiągają stadium inwazyjne. Człowiek i zwierzęta zarażają się iprzez picie wody z pływa­jącymi w niej zarażonymi ocz-likami. W żywicielu ostatecz­nym larwa dostaje się do ukła­du krwionośnego lub chłon­nego, a następnie przedostaje się do tkanki podskórnej. Przez powstały w miejscu obecności pasożyta wrzód samica wysu­wa na zewnątrz .przedni koniec , ciała. Po pewnym czasie oskó-rete pasożyta rozrywa się, a przez powstający otwór wydo­staje się macica, która przy zetknięciu się z wodą pęka, co powoduje wydostawanie się larw. Trafiające do wody lar­wy (połykane są przez oczlikŁ D. występugą w krajach tropi­kalnych Afryki oraz Ame­ryki. [M.S.]



drewniaki (Lithobiomorpha)rząd stawonogów z gromady

-»iparec'zni!ków. Mają ciało zło­żone z 18 segmentów, dość krótkie i zwarte, długości do 45 mam, a nogi średniej długo­ści w liczbie 15 par. Dzię­ki charakterystycznemu prze­miennemu ułożeniu szerokich i wąskich segmentów ciało tych

Drewniak z rodzaju Utliobim

51

dwuskrzelne

wijów jest •dość sztywne, co zapewnia im znaczną szybkość biegu. Mimo jadowitości d. ich ukąszenie jest niegroźne dla człowieka, gdyż wydzielają niewielką ilość jadu, a przy tym większość gatunków nie może przebić skóry ludzkiej swymi szczęfconóżami. Spośród około 1100 znanych gatunków d. mniej więcej 25 występuje w Polsce. Spotkać je można w ściółce suchszych lasów, pod korą drzew, w próchniejących pniakach oraz pod kamienia­mi. [W.S.1



drucieniec -^gordius.

dwoibka {Diphyes) rodzaj jamochłonów z rzędu ->rurko-pławów. Kolonia odznacza się parą wielkich dzwonów pływ-nych, ustawionych naprzeciw siebie ipo obu stronach szczytu pnia. U gatunku Diphyes acu-minata gonofory żeńskie i męs-sfkie występują w oddzielnych koloniach, u innych gatunków — w tych samych. [Z.S.]

dwuklapowce (Tamanovalva-cea) rząd mięczaków z pod-gromady -^tyłosfcrzelnych. Do­rosłe mają muszle z 2 połówek, połączonych " zawiasowo jak muszla małżów. Muszla ta jest zamykana za pomocą mięśnia zwieracza łączącego obie po­łówki. D. zamieszkują przy­brzeżne wody ciepłych mórz. Żyją na dużych glonach lub na trawie morskiej, których sokami lub tkankami się ży­wią. Zostały odkryte 'dopiero w 1959. Należy do nich m.in. Tn-manoualua limax z Morza Ja­pońskiego. [T.U.]

dwuparce -»fcpocionogi.

dwuprzedsionkowce (Diotocar-dta) — rząd mięczaków z pod-gromady -^iprzodoskrzelnych.

W jamie płaszczowej mają 2 lub l skrzele, w sercu zaś 2 przedsionki. Jeżeli występuje tylko l sikrzele, to przedsionek serca ipo przeciwnej stronie jest szczątkowy. D. są prawie wyłącznie morskie, rzadko słodikowodne. Te ostatnie re­prezentuje m.in. rozdepka rze­czna. IT.U.]



dwurzęsica (bipinnaria) for­ma larwalna -^-rozgwiazd. Po­wstaje z gastruli. Jest dwubo-oznie symetryczna z .zaznaczo­nymi zawiązkami ramion. U jednych gatunków przekształ­ca się w stadium larwalne zwane -^ramienicą, u innych — beapośrednio w ostatecznie ukształtowaną, małą rozgwiaz­dę. [T.S.]

dwuskrzelne, wewnętrzno-muszlowe (Dtbranchtd, Endo-cochlia) podgromada mię­czaków z gromady -»-głowono-gów. Należą tu zwierzęta wy­soko uorganizowane, pod wie­loma względami górujące nad wszystkimi bezkręgowcami. Mają one muszlę całkowicie obrośniętą płaszczem, silnie uwstecznioną, niekiedy szcząt­kową. Na głowie występuje 8—10 ramion opatrzonyci przyssawkami. Lejek tworzy silnie umięśnioną rurkę, dzięki czemu d. mogą wystrzykiwać wodę z dużą siłą i, wykorzy­stując odrzut, wykonywać na­wet bardzo gwałtowne skoki. Oczy d. są duże i wysoce sprawne, podobne w szczegó­łach budowy do oczu kręgow­ców. W gardzieli znajdują sit 2 konchiolinowe szczęki c kształcie papuziego dzioba oraz język pokryty tarką z nielicz­nych, stosunkowo dużych zę­bów. Gruczoły ślinowe wydzie­lają jad służący do zabijania zdobyczy. W pobliżu odbytu znajduje się ujście worka czer-





1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   50


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna