MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona6/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   50

dziesięcionogi

52

nidłowego, w którym gromadzi się wydzielina gruczołu czerni-dłowego — ciemny barwnik, wystrzykiwany przez zwierzę w razie zagrożenia. Obłok wy-strzykniętego czernidła może przypuszczalnie odstraszyć lub zmylić napastnika. D. są bar­dzo szybkie i zręczne, co wią­że się z ich drapieżnym trybem życia. Niektóre wykazują wy­soki stopień inteligencji. Wiele gatunków d. jest poławianych, a niemal wszystkie uważa się za bardzo smakowite. W skład d. wchodzi rząd dziesięciornic oraz ośmiornic. [T.U.]



dziesięcionogi (Decapoda) — rząd stawonogów z podgroma-dy -»pancerzowców. Obejmują skorupiaki o różnorodnych kształtach. Poza licznymi drob­nymi przedstawicielami, któ­rych rozmiary nie przekraczają kilku centymetrów, należą tu największe współcześnie żyją­ce stawonogi, o długości ciała dochodzącej prawie do l m oraz o ciężarze do 20 kg. Dz. są zwykle koloru szarawego lub brunatnego bądź też mniej lub bardziej przeźroczyste. Szereg gatunków jest jednak niezwy­kle pięknie ubarwionych. Cia­ło dz. składa się ze zwartego głowofrulowia, pokrytego jed­nolitym pancerzem, oraz roz­maicie wykształconego odwło­ka, który bywa wydłużony i zakończony wachlarzem ogo­nowym, miewa postać zwęża­jącego się worka, ukrytego za­zwyczaj w muszli ślimaczej, bądź też ulega redukcji do nie­wielkiej płytki, podwiniętej pod głowotułów. 3 przednie pary odnóży tułowiowych zmienione są w dwugałęziste szczękonóżą( a 5 pozostałych par stanowią jednogałęziste odnóża kroczne, z których część zakończona jest szczypcami. I para szczypiec (kleszczy)

osiąga często znaczne rozmia­ry. Odnóża odwłokowe u pry­mitywnych form służą do pły­wania, jednak u większości przedstawicieli są one mniej lub bardziej uwstecznione, u samic przystosowane do no­szenia jaj do czasu wylęgu larw. U samców I para odnóży odwłokowych .wyróżnia się bu­dową, stanowiąc narząd kopu­lacyjny. Rząd dz. obejmuje około 10 000 gatunków żyją­cych w większości na dnie mórz, zasiedlających zarówno strefę brzegową, jak też wiel­kie głębiny Oceaniczne. Tylko niewielka liczba gatunków przystosowała się do środowi­ska słodkowodnego, a jeszcze mniejsza — do lądowego. Dz. występują głównie w strefie tropikalnej, liczba zaś miesz­kańców krain polarnych jest znikoma i brak w nich całko­wicie gatunków lądowych. W obrębie rzędu dz. wyodrębnia się 2 podrzędy: krewetki i cho-daczfai. Dz. mają doniosłe zna­czenie użytkowe. Spożywane były od zamierzchłych czasów. Obecne ich polowy światowe wynoszą około 3 min ton rocz­nie. Najwięks2e znaczenie ma­ją krewety, stanowiące ponad 50°/o światowych połowów skorupiaków. [L.2.1



dziesięciornice (Decabrachia)rząd mięczaków z podgromady -»-dwuskrzelnych. Muszla, acz­kolwiek całkowicie obrośnięta płaszczem, zachowuje jeszcze u niektórych d. pewne cechy muszli czteroskrzelnych. D. mają 10 ramion (stąd ich na­zwa), w tym 8 ramion kró­tkich, pokrytych przyssawkami na całej swej długości i nie-wciągalnych, oraz 2 bardzo długie ramiona chwytne, które mogą być- całkowicie wciągane do pochewek i mają przyssaw­ki tylko na swych łyżkowate

53

dżdżownice

rozszerzonych zakończeniach. Przyssawki są osadzone na krótkich trzonkach, a ich kra­wędzie wzmocnione konchio-linowymi pierścieniami, nieraz ostrymi, zębatymi lub wręcz przekształconymi w haki czy pazury. Worek trzewiowy jest obrzeżony mniej lub bardziej rozwiniętymi płetwami. D. do­skonale pływają. Przy ruchu powolnym używają płetw, do gwałtownych przyspieszeń słu­ży im odrzut strumienia wody wystrzykniętego przez lejek. Ponieważ wylot lejka mogą skierować w dowolną stronę, pływają odrzutowo równie sprawnie do przodu i do tyłu. Zamieszkują wszystkie pełno-słone morza i wszystkie oceany świata. Niektóre żyją przy dnie, inne zaś pelagicznie, w toni wodnej, nieraz na głębo­kości kilku tysięcy metrów. Niektóre gatunki głębinowe odznaczają się niezwykłymi kształtami. Wiele z nich ma narządy świetlne (fotofory), niekiedy rozmaitych rodzajów, które świecą różnymi bar­wami. [T.U.]



dziobosznik (Lynceus brachy-urus) gatunek stawonoga z rzędu -ł-muszelkowców. Ma niemal kolistą muszelkę dłu­gości do 4 mm, pozbawioną pierścieni przyrostowych. Bar-dao charakterystyczna głowa tworzy u samicy rodzaj potęż­nego dzioba, wychylającego się spod muszelki (stąd nazwa). Samica ma 12 par odnóży tu­łowiowych, samiec — tylko 10 par. Odwłok jest silnie skró­cony i pozbawiony odnóży. W przeciwieństwie do większości muszelkowców dz. żyje prze­ważnie w toni wodnej, pływa­jąc stroną brzuszną ku górze. Rozchyla przy tym szeroko muszelkę, w związku z czym odnóża tułowiowe mogą być

pomocne przy pływaniu. Dz. zasiedla drobne zbiorniki wod­ne, zwłaszcza kałuże śródłąko-we, rozlewiska rzeczne itp. Rozwija się wiosną, przeważ­nie w okresie od kwietnia do czerwca, żywiąc się mikro-planktonem oraz martwą ma­terią organiczną. Jest gatun­kiem szeroko rozprzestrzenio­nym w strefie klimatu umiar­kowanego Eurazji. W Polsce należy do pospolitszych liścio-nogów. IL.Ż.]



dziwoglówka (Siphonophanes grubii) gatunek stawonoga z podgromady -»-skrzełonogów. Skorupiak ten dorasta zwykle do 4 cm (niekiedy do 10 cm) długości. Jest barwy subtelnie pomarańczowoczerwonej. Ciało dz. jest bocznie ścieśnione i ma 11 par trójgałązkowych od­nóży pływnych. Na czole sam­ca sterczy charakterystyczny guz. Dz. jest szeroko rozsiedlo­na w chłodnych, okresowo wy­sychających zbiornikach słod-kowodnych Eurazji. W Polsce środkowej i północnej należy do dość pospolitych mieszkań­ców rowów i kałuż śródleśnych, rzadziej śródłąkowych lub śródpolnych. Długość życia osobniczego zależy w znacz­nym stopniu od temperatury środowiska. W wodzie o tem­peraturze 5°C dz. żyją ponad 3 miesiące, natomiast w tem­peraturze kilkunastu stopni — niespełna 2 miesiące. W na­szym klimacie dz. wykluwają się wczesną wiosną, a giną już w maju, składając uprzednio grubo otorbione jaja na dnie zbiornika. [L.Ż.]

dżdżownice (Lumbricidae)rodzina pierścienic z gromady -ł-skąposzczetów. Są wydłużo­nego kształtu i mają wyraźnie zaznaczającą się segmentację. Zabarwienie ciała bywa różne,

dżdżownice

84

55

dżdżownice

od żółtawego iprzez czerwono-bruinatne do zielonkawego, a nawet (niemal czarnego. Barwa zmienna jest także w obrębie poszczególnych gatunków. Nie­które gatunki wydzielają fos­foryzujący śluz, dzięki czemu świecą w ciemności. Długość ciała dź. waha się od 2 do 30 om (największa w Polsce i najpowszechniej znana dż. Lumbrictis terrestris osiąga 20—30 cm długości). Na każ­dym pierścieniu ciała dż. znaj­duje się 8 krótkich szczecinek, umiejscowionych parami blis­ko siebie. Siodełko 'ma czasem po stronie brzusznej żeberka lub gruczołowate zgrubienia. Płat czołowy (pokrywa [pierw­szy pierścień całkowicie lub tylko częściowo. Uwidacznia­jące się na poszczególnych pierścieniach po stronie brzu­sznej parzyste otworki są ujś­ciami narządów wydalniczych. Po stronie brzusznej znajdują

się także, na określonych dla danego gatunku pierścieniach, 2 pary otworków prowadzą­cych do zbiorników nasien­nych, para otworów jajowodów i para otworów nasieniowo-dów. W systemie krwionośnym dż. naczynia okrężne występu­jące w przednim odcinku ciała maiją umięśnione, pulsujące ścianki i stąd nazywane są “sercami". Krew jest najczę­ściej czerwona i nadaje zabar­wienie ciału dż. Metamerycz-nie, parami rozmieszczone ne-frydlia składają się z orzęsio-nego lejka, przewodu i ujścia na 'boku ciała. Narządy roz­rodcze skupione są w określo­nych dla danego gatunku pier­ścieniach .przedniej połowy cia­ła. Narządy płciowe męskie składają się z 2 par jąder, pę­cherzyków nasiennych oraz z kanalików wyprowadzających, rozpoczynających się lejkiem i przechodzących w parzysty na-

Kopulaeja l powstawanie kokonu u dżdżownic

A — kopulujace dżdżownice; B — tworząca się na siodełku “mufka", z której powstanie kpkon; C — przesuwanie się “mufki" ku przodowi ciała; D — powstały z “mufki" kokon

sieniowód. Narządy płciowe żeńskie' składają się z pary jajników oraz z 2 par zbiorni­ków nasiennych. Jak wszystkie skąposzczety, dż. są obojnaka-mi i rozmnażają się przez za­płodnienie krzyżowe (większość gatunków z rodzaju Allolobo-phora i Lumbricus) lub także albo wyłącznie partenogene-tycznie (Allolobophora rosey, l gatunki z rodzaju Dendrobae-na, Octolasium i Eiseniella). Kokony zawierają po kilka jaj, ale zwykle tylko z jednego z nich wylęga się młoda dż. Na ogół dż. penetrujące głębsze warstwy gleby składają mniej kokonów niż żyjące w war­stwach powierzchniowych. Jaja dż. mogą przebywać w glebie nawet dłuższy okres, nie podle­gając rozkładowi, gdyż kokony zaopatrzone są w substancje balkteriostatyczne lub bakte­riobójcze. Rozwój dż. do sta­dium dojrzałego do rozrodu trwa zależnie od gatunku I warunków środowiska od kil­kunastu do ponad 40 tygodni. W warunkach środkowej Eu­ropy dż. wydają zwykle po­tomstwo raz do roku, ale np. kompostowy gatunek dż. Etse-nia foetida ze względu na krót­ki rozwój (12-tygodniowy) roz­mnaża się 3—4 razy w roku. Dojrzałe dż. żyją na ogół do kilkunastu miesięcy. Dż. są niemal wyłącznie formami lą­dowymi. Przebywają w glebie lub środowiskach glebopodo-hnych — w stosach kompostu, w próchnicy, nawozie. Gatun­kiem annfibiotycznym jest Eiseniella tetraedra. Niektóre gatunki, np. Lumbricus terre­stris, Octolasium lacteum, Ei-senia rosea i Dendrobaena ru-btda, jeśli dostaną się do wody słodkiej, mogą w niej przeby­wać nawet przez dłuższy czas, nie znoszą jednak wód słonych. Optymalnym środowiskiem dż.

są gleby o odczynie zbliżonym do obojętnego lub lekko zasa­dowego, o dużej ilości szcząt­ków organicznych, odpowied­nim składzie mechanicznym (niewiele twardych części szkieletowych, niezbyt duża zwięzłość i niezbyt duża syp-kość) oraz stosunkowo wilgot­ne. Stąd najwięcej dż. spotyka się w glebach ogrodów, żyz­nych łąte, lasów z .próchnicą muli, natomiast znacznie mniej — w kwaśnych .glebach borów iglastych i w glebach torfo­wych. W warunkach optymal­nych liczba okazów może do­chodzić do 400 na l .m2. Wśród dż. istnieją zarówno gatunki stenotopowe, jak i eury topowe. Niektóre z tych ostatnich sze­roko się rozprzestrzeniły dzięki , stosunkowo niewielkim roz­miarom, obojnactwu i stosun­kowo wysokiej zdolności rege­neracji. Jedne gatunki dż. bu­dują pionowe, inne — poziome chodniiki w glebie i w zależno­ści od stadium rozwojowego oraz od pory roku zakładają je płycej lub głębiej. Poziome chodniki w .powierzchniowych warstwach gleby tworzą zwyk­le mniejsze dż., z czerwoną pig-mentacją, dzięki której są mniej wrażliwe na działanie światła. Dż. żyjące głębiej w glebie, a pobierające jedynie z jej powierzchni pokarm, są ja­śniej zabarwione, zwykle z przewagą koloru jasnoszarego. W dzień dż. przebywają w gle­bie, a w nocy oraz w dni wil­gotne i pochmurne wychodzą na powierzchnię i wciągają do norek cząstki roślinne. Pobie­rają pokarm wraz z całym substratem glebowym. W pro­cesie trawienia, przy udziale bogatej mikroflory przewodu pokarmowego, następuje me­chaniczne wymieszanie i che­miczne związanie niezresorbo-wanego, koloidalnego, argani-

dżdżowniczka

56

canego i mineralnego materiału glebowego, a z kolei wydalenie gruzełek prochniczno-mineral-nych. Składane na powierzchni gleby wydaliny zapobiegają sklejaniu się ściółki, a zawarte w nich czynne substancje bio­logiczne sprzyjają rozkładowi resztek organicznych. Tylko nieliczne gatunki europejskie odkładają wydaliny wyłącznie na powierzchni, większość po­zostawia je także w glebie. Dż. przepuszczają przez prze­wód pokarmowy średnio oko­ło 1000 kg gleby na l ha w ciągu 6 miesięcy. Dzięki temu partycypują w przemieszaniu i spulchnieniu gleby, w jej na-wilgacaniu, wietrzeniu i alka-lizacji. Przez swoją działalność dż. przyczyniają się do two­rzenia struktury gruzełkowej gleby, do jej wzbogacenia w saprofityczne mikroorganiz­my, do przyśpieszenia minera­lizacji próchnicy i do akumu­lacji w glebie witaminy Big, sprzyjającej rozwojowi roślin. Znaczenie dż. dla żyzności gleby pierwszy opisał Darwin (1881). Dotąd poznano około 220 gatunków, a w Polsce stwier­dzono występowanie 28 gatun­ków dż. [M.G.]



dżdżowniczka (Lumbriculus variegatus) — gatunek pier­ścienicy z rodziny -».dżdżowni-czek. Ma ciało wydłużone, po­dobne do dżdżownic, o zabar­wieniu czerwonym do czarno-brunataego, często z zielonym połyskiem metalicznym. Do-

ecbinokok -»ibąblowiec.

echinopluteus — larwa ->-je-żowców. Ma on 4—6 par dłu-

chodzi do 80 mm długości. Roz­mnaża się najczęściej bezpłcio­wo, przez podział osobników. Porusza się wykonując szybkie wijące ruchy. Żyje w mule i wśród roślinności u wybrzeży wód śródlądowych oraz mórz, rzadziej w wilgotnej ściółce leśnej. Żywi się resztkami or­ganicznymi. Jest gatunkiem pospolitym, eurytopowym, zna­nym z całej niemal Europy i Ameryki Północnej. W Polsce .bywa spotykana od wybrzeży Bałtyku po Tatry. [M.G.]



dżdżowniczki (Lumbriculidae) rodzina pierścienic z gro­mady ->skąposzczetów. Mają ciało wydłużone, o budowie bardzo podobnej do dżdżownic,. lecz są zwykle mniejszych od nich rozmiarów (stąd nazwa). Zabarwienie bywa zwykle czerwonawe lub brunatnawe. Szczecinki występują co naj­mniej po 2 w pęczkach. Obok rozmnażania płciowego często spotykane jest rozmnażanie bezpłciowe przez podział osob­ników na części, z których re­generują nowe okazy. Dż. są szeroko rozprzestrzenione. 2 Europy znane są stosunkowo nieliczne gatunki, z terenu Polski zaledwie około 10, w tym większość z gór. Dż. żyją najczęściej w przybrzeżnej strefie śródlądowych zbiorni­ków wodnych oraz mórz, w-wilgotnej ściółce i glebie. Większość gatunków jest de-trytusożerna. [M.G.)

gich -wyrostków (ramion) oraz szkielecik wapienny, składają­cy się z wydłużonych pałeczek. Ciało jego jest początkowo

57

ega

dwubocznie symetryczne. W czasie rozwoju przecnodzi sfeomipliikowane przeobrażenia, przekształcając się stopniowo W postać dorosłą o symetrii promienistej. [T.S.]



echlurus (Echiurus echiurus}gatunek pierścienicy z groma­dy -4-szczetaic. Jest kształtu walcowatego, zwężającego się nieco ku tyłowi. Stosunkowo krótki i rynienkowaty płat przedgębowy rozszerza się w przedniej części. Ciało ma za­barwienie szarożółte, z poma­rańczowym, zdobnym w po-

schemat budowy echlurusa l — grzbietowe naczynie krwiono­śne; 2 — kieszonki ze szczecinka­mi brzusznymi; 3 — metanetrydia;

4 — brzuszne naczynie krwionoś­ne; 5 — brzuszny pień nerwowy;

6 — jelito tylne; 7 — gonada;

8 — odbyt

dłużne brunatne pasy płatem przedgębowym. Długość ciała wynosi 7—15 cm. W jego przedniej części, po stronie brzusznej, znajdują się 2 duże, złocistożółte, hakowate szcze­cinki, a na tylnym końcu — 2 wieńce szczecinek. Brodawki ułożone są pierścieniowato. Między 21 a 23 pierścieniem większych brodawek występuje 4—5 pierścieni drobnych bro-daweczefe. E. żywią się detry-tusem. Żyją na plażach w stre­fie pływów, pojedynczo, w ka­nalikach (.w kształcie litery U) o głębokości do 30 cm, na wy­brzeżach północnego Atlanty­ku, Oceanu Spokojnego i Mo­rza Północnego ipo Kattegat. Są używane jako przynęta dla ryb. [M.G.]



efira, efyra ^ephyra) młodo­ciana postać meduzy ->krążko-pławów, powstająca wskutek strobilacji scyfopolipa albo bezpośrednio z larwy -»,pla-nuli. Ma średnicę niewielu mi­limetrów (np. e. chełbi około 3 mm) i kształt ośmioramien-nej gwiazdy.. Na każdym z jel ramion w małym brzeżnym wcięciu znajduje się ->ropa-Uum. Z biegiem czasu kąty między ramionami wypełniają się i zaokrąglają, co nadaje e. postać formy dorosłej. [Z.S.]

ega (Aega) — rodzaj stawono­gów z rzędu ->-równonogów. Obejmuje gatunki długości do 7 cm, o ciele spłaszczonym, w zarysie owalnym. Duża płytka ogonowa jest na końcu płasko ścięta lub zakończona l, rza­dziej 2 albo 3 wyrostkami. Zna­czną część głowy zajmują ogromne oczy (niekiedy zlewa­jące się pośrodku), świadczące o drapieżnym trybie życia. E. przytwierdzają się mniej luł> bardziej trwale do rozmaitych ryb i żywią się ich krwią, któ-

T

x



eleuterozoa

58

89

epitokla

wysysają przez utworzone w skórze ranki. Obejmują kil­kadziesiąt gatun&ów występu­jących we wszystkich pełno-słonych morzach. Wiele z nich pasożytuje na rybach użytko­wych, zwłaszcza na dorszu. ilL.Z.]

eleuterozoa (Eleutherozoa)podtyp z typu ->szkarłupni. Obejmuje wolno żyjące zwie­rzęta, należące do 4 gromad:

strzykw, rozgwiazd, jeżowców i wężowideł. [L.Ż.]



elpidia (Elpidia) — rodzaj szkarłupni z rzędu -»straszy-kowców. Obejmuje formy ma­jące ciało długości 2—5 cm, lekko spłaszczone, w zarysie owalne. E. zaopatrzone są w bardzo nieliczne (zwykle tylko 4 w jednym rzędzie), lecz ogromne nóżki ambulakralne:

brzuszne (kroczne) i grzbietowe (brodawkowate). Skierowaną ku •dołowi gębę otacza 10 pal-cowatych czułków o kilku ma­leńkich wierzchołkach. E. re­prezentują gatunki będące ty­powymi imieszikańcami wielkich głębin 'oceanicznych, bytują­cymi ma głębokościach 4000'— 9500 m. [L.Z.]

embletonia blada (Embletonia pallida) gatunek mięczaków z rzędu -»nagosterzetoych. Ma ciało wysmukłe, 'długości 7 mm. Na głowie znajdują się 2 dłu­gie, nitkowate czułki. Wzdłuż boków grzbietu są osadzone skrzela, tworzące. 5 par pęcz­ków, po 2—3 listków w każ­dym pęczku. Barwa ciała jest białawożółtawa. E.b. zamiesz­kują morza europejskie, od Morza Śródziemnego do brze­gów Anglii. Jako niewrażliwe na niskie zasolenie, zasiedlają też Bałtyk. Najczęściej przeby­wają wśród roślin wodnych, zwłaszcza morszczynów, a w wodach silnie wyśledzonych —

wśród (rdestelic. Żywią się po-liipanu stułbiopławów kolonial­nych, głównie z rodzaju ->-ga-lęzatki i -»obeliL Występują, zdaje się, wzdłuż całego nasze­go wybrzeża. [T

Entodiniomorpba — rząd pier­wotniaków z podgromady ->Spirotricha. Wymiary ich w zależności od gatunku wahają się w granicach 30—100 (im. Orzęsienie ciała jest zreduko­wane do przygębowego wieńca błonek, a u większości gatun­ków — do 2 wieńców błonek zbudowanych ze zlepionych rzęsek. Drugi wieniec znajduje się na stronie grzbietowej za wieńcem gębowym. Przygębo-

Schemat budowy Entodłnitwnorpha l — mafcronuMeus; 2 — miteonu-kleus; 3 — wodmczka tętniąca; 4 — rzęskowe btonki przygębowe; f — cytostom; 6 — wloklenka kurczli­we; 7 —• wodiniczki pokarmowe;

8 — kolce

wy wieniec błonek prowadzi do komórkowego ,/rtworu gębowe­go" i opasuje tzw. dysk, stano. wiący przednie uwypuklenie ciała. Zarówno dysk, jak i wie­niec błonek mogą być wciągane w głąb feomórki E. przez skom­plikowany system włókienek kurczliwych. Pokarm dostaje się do wnętrza cytoplazmy tra­wiennej, oddzielonej systemem błon cytoplazmatycznych od pozostałej cytopilazmy. Błona komórkowa jest uszitywniona przez podłużne płytki szkiele­towe. W tyle ciała występują charakterystyczne dla 'poszcze­gólnych rodzajów czy gatun­ków usztywnione wyrostki ciała w postaci kolców. Znacz­na większość gatunków to symbionty występujące w żwa-czu zwierząt przeżuwających, a tylko niektóre gatunki żyją w odbytnicy małp. E. stanowią jedną z najbardziej wyspecja­lizowanych grup orzęsków. W ł cm» żwacza bydła znajduje się l—2 000 000 okazów E. Rola E. w żwaczu jest dyskusyjna. Z jednej strony stwierdzono, że mają one zdolność rozkła­dania błonnika zawartego w paszy roślinnej spożywanej przez przeżuwacze, które nie wytwarzają enzymów do jego trawienia. Wydawałoby się więc, że obecność E. w żwaczu jest koniecznym warunkiem odżywiania się pokarmem ce­lulozowym. Zwacz stanowiłby ogromną hodowlę E.,' które z kolei trawione w dalszych od­cinkach przewodu pokarmowe­go byłyby głównym źródłem pokarmu dla organizmu żywi-cielskiego. Inne doświadczenia wykazały jednak, że wbrew oczekiwaniom zwierzęta po-zibawione E. rozwijają się nor­malnie, a więc że faktyczna rola E. jest znikoma. Fakt ten tłumaczy się zdolnościami ce-lulolitycznymi bakterii również występujących w żwaczu. Co więcej, nie wyklucza się, że owe bakterie znajdują się na terenie cytoplazmy E., a więc, być może, pierwotniaki te nie wytwarzają same enzymów ce-lulolitycznych i zdolność tę

mają jedynie bakterie znajdu­jące się w ich organizmie. (Tabl. I). [A.J.K.1

eoUdia -».wełpa.

EpistyUs — rodzaj pierwotnia­ków z podgromady -»-wieńco-rzęsych. Obejmuje gatunki ko­lonijne. Budowa poszczegól­nych osobników, jak i kolonii, oraz ich wymiary są zbliżone do budowy i wymiarów gatun­ków ->Carchesiwn. E. różnią się jednak od tych ostatnich tym, że w ich nóżkach nie wy­stępują włókienka kurczliwe. Liczne gatunki E., przytwier­dzone na ogół do drobnych zwierząt, występują w wodach słonych i słodkich. Spotyka się je także masowo w biologicz­nych oczyszczalniach ścieków. Często służą jako organizmy wskaźnikowe do oznaczania stopnia zanieczyszczenia wody. Są znane z Eurazji, Australii i z obu Ameryk. [A.J.K.]

epitokia zjawisko rozrodu występujące u licznych ->-wie-1'oszczetów. Polega ono na od­rywaniu się od 'dojrzałego płciowo osobnika przednich lub (częściej) tylnych segmentów, zawierających jaja i plemniki. Ta część ciała, zwana epitokal-ną, odtwarza czasem pierścień gębowy i ipo podpłynięciu pod powierzchnię morza rozpada się, uwalniając gamety, tak że do ich połączenia dochodzi w środowtefcu zewnętrznym. Część epitokalna przed ode­rwaniem się od reszty ciała ulega zmianie zabarwienia oraz zmianom strukturalnym, jak zwiększenie parapodiów, posze­rzenie i spłaszczenie eegmen-tów, uwstecznienie jelita i mię­śni. U niektórych gatunków (np. z rodzaju Autolytus) już wówczas 'odtwarza l lub kilka

epHokia______________

pierścieni gębowych i następ­nie zwierzę rocpada się na 2 lub większą liczbę osobników.



____________60

Pozostała część ciała, zwana atokalną, regeneruje utracone segmenty. [T.S.]



61

erpobdeUa

ergasilus, brzuchatek, wesz ry­bia {Ergasilus sieboldi) ga­tunek stawonoga z podrzędu

->-oczlikowców. Długość samicy dochodzi do 1,3 mm, samca — do 1,1 mm. Ciało o gruszkowa-tym kształcie, z tyłu klinowa­to zwężone, zakończone jest szczątkowym odwłokiem. Lar­wy i stadia młodociane pro­wadzą swobodny tryb życia w toni wodnej. Po upływie 2—3 miesięcy od momentu porzu­cenia osłonek jajowych nastę­puje zapłodnienie, po czym samce giną, a samice osiadają na skrzelach ryb słodkowod-nych, przytrzymując się czuł-kami II pary, wykształconymi w postaci potężnych haków. Ranią one rybę, po czym w rankach rozwija się często pleśniawka, dla gospodarzy o wiele groźniejsza od samego skorupiaka. E. jest pospolitym mieszkańcem naszych stoją­cych i wolno płynących wód słodkich, a także słonawowod-nyeh zalewów i jezior przy­morskich. Pasożytuje przede wszystkim na mało ruchliwych rybach słodkowodnych, np. na szczupaku, linie itp., powodu­jąc chorobę zwaną ergazy-lozą. [L.2.].



ero (Ero) — rodzaj stawono­gów z rodziny Mimetidae, z podrzędu -^pająków wyż­szych. Obejmuje gatunki nie­wielkie, długości ciała 2,5—

—ł mm, o odwłoku pokrytym kilkoma parami garbków, wyspecjalizowane w łowach na inne pająki. Na przykład po­wolny ł niezdarny z pozoru Ero furcata w trakcie łowów naśla­duje zaloty samców pająka Meta segmentata, polegające na wprawianiu w rytmiczne drgania sieci samicy i trwające przez kilka godzin. Wkroczenie Ero furcata. na sieć samicy Meta segmentata płoszy na­tychmiast zalecające się samce. Drapieżca wprawia sieć ofiary w identyczne drgania jak za-lotnicy i całkowicie wprowa­dza tym w błąd ofiarę. Po trwających przez 3 godziny za­lotach drapieżca zbliża się na dostateczną odległość do mię przeczuwającej zagrożenia sa­micy Meta segmentata. Jeden cios szczękoczułków, połączony z wstrzyknięciem jadu, kończy łowy. E. reprezentowany jest na terenie Polski przez 4 ga­tunki. [J.P.]





1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   50


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna