MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona9/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   50

glista psia

80

trakcie migracji larwy linieją dwukrotnie w płucach, nastę­pnie zachodzi jeszcze jedno li­nienie i pasożyty dojrzewają. Kopulacja odbywa się w jeli­cie. Pierwsze jaja pojawiają się w kale 60—70 dni ipo zarażeniu. Inwazja g.l. i choroba przez nie wywoływana zwie się gli-stmcą. [M.S.l

glista psia (Toa:ocara canis)gatunek obleńca z grupy -».glist pasożytujący w jelicie cienkim psa, szakala, lisa i innych mię­sożernych. Długość samców wynosi 99—177 mm, samic 126—198 mm. U szczeniąt roz­wój g.p. przebiega podobnie jak u -mglisty ludzkiej (wę­drówka przez wątrobę i płuca do przewodu pokarmowego), natomiast u starszych zwierząt część larw zostaje zaniesiona wraz z (krwią do różnych na­rządów wewnętrznych, gdzie ulega otorbieniu, zachowując przez 'długi czas żywotność. Larwy g.p. mogą występować i otorbiać 'się również u gry­zoni. Po zjedzeniu przez lisy lub psy zarażonego gryzonia następuje dalszy rozwój paso­żyta już bez migracji. Znane są również liczne przypadki zarażenia płodu wędrującymi w terwiobiegu larwami glisty (zarażenia śródmaciczne). Naj­bardziej wrażliwe na infekcję są szczenięta w wieku 3—10 tygodni. [M.S.]

glista świńska (Ascaris suwn)

— gatunek obleńca z grupy

-a-glist pasożytujący w jelicie cienkim świni. Dotychczas nie wyjaśniono ostatecznie, czy g.ś. ł -mglista ludzka to odrębne gatunki czy też nie. Główną cechą odróżniającą je jest to, że wiele prób zarażenia świń jajami glisty ludzkiej i ludzi jajami g.ś. nie powiodło się. Różnice morfologiczne w budo­wie, a również badania serolo­giczne przemawiają za pokre­wieństwem obu form. Niektó­rzy uważają, że są to tzw. rasy fizjologiczne w obrębie l ga­tunku. (Tabl. IX). [M.S.]

glisty — nazwa zbiorcza obej­mująca przedstawicieli obleń-ców z rodziny Ascarididae i Anisakidae, z gromady -^-nicie­ni. Należą do nich m.in.: g. ludzka, g. końska, g. psia, g. bydlęca i Ascandża galli (wy­stępująca u kurcząt). G. wy­wołują schorzenie zwane glis-tnicą. [M.S.]

globigeryna (Globłgerina)rodzaj pierwotniaków z rzędu -potwornie. Obejmuje gatunki, których .pancerzyk składa się z kilku kulistych komór, uło­żonych względem siebie spiral­nie. Kolejno powstające komo­ry mają coraz większe roz­miary. Są one poprzebijane licznymi otworkami, prz&z któ­re wychodzą cienkie, nitkowa­te mibynóżki. Opadające na dno pancerzyiki martwych g. stano­wią główny składnik tzw. iłów globigerynowych, tworzących ogromne złoża na dnie mórz i oceanów. G. występują maso­wo w morzach i oceanach z

Pancerzyk globigeryny l — pory

wyjątkiem ®tref chłodniej­szych, Ibrafe ich mp. w Bałtyku, natomiast spotyka się w du­żych ilościach w Morzu Śród­ziemnym. [A.J.K.1

TABLICA I. PIERWOTNIAKI

Entodinwmorpha. V góry Entodmmm, u dołu - Epidmium

TABLICA l. PIERWOTNIAKI (c.d.)

Pantofelek. Widoczny układ ciałek podstawowych rzęsek

Wirczyki


TABLICA II. GĄBKI SŁODKOWODNĘ

Nadęczatk stawowy



TABLICA 111. GĄBKI MORSKIE

TABLICA 111. <

Szkielety gąbek morskich

TABLICA III. GĄBKI MORSKIE (c.d.)

Szkielety gąbek morskich

81

gordius

glowa Gorgony -^gorgona.

Stawonogi (Cepbalopoda) — gromada mięczaków z podtypu —>imusztowiców. Postacią ze­wnętrzną różnią się iznacznie od 'innych mięczaków. Ich noga przeobraziła się w ramiona osadzone na głowie (stąd na­zwa) oraz w lejek — narząd

Schemat budowy wewnętrzne] glo-wonoga

l — muszla; 2 — nerka; 3 — wą­troba; 4 — żołądek; 5 — serce;

6 — gonada; 7 — serce shrzelowe;

8 — skrzele; 9 — lejek

służący do wyprowadzania wo­dy z jamy płaszczowej — o kształcie zgodnym z nazwą. Skurcz mięśni płaszcza może wysitrzyknąć wodę z jamy pła­szczowej z taką siłą, że zwie­rzę uzyiskuje napęd odrzutowy. Jama płaszczowa ma postać obszernej kieszeni, zajmującej całą brzuszną stronę worka trzewiowego. Muszla bywa roz­maicie zbudowana u różnych grup. Do g. należą największe



6 Bezkręgowce

mięczaki i w ogolę największe bezkręgowce. Niektóre mają długość IkUku metrów i ważą wiele ton, a rozmiary pospolicie spotykanych wynoszą około pół metra długości ciała (bez ramion) i kilka kilogramów ciężaru. G. wyróżniają się zna­czną aktywnością ruchową i — co z tego wynika — sprawnym układem oddechowym i krwio­nośnym, wysokim rozwojem narządów zmysłów (przede wszystkim 'oczu) i w ogóle układu nerwowego oraz wyż­szych czynności psychicznych. G. dzieli się na 2 podgromady:

czteroskrzelne oraz dwuskrzel-ne. [T.U.]

gniazdówka (Lima) — rodzaj mięczaków •2 rzędu ->nierów-nomięśniowych. Muszle g. ocią­gają zwykle długość 2—5 cm, wyjątkowo 'do 10 cm, i przypo­minają trochę zwężonego i nie-kolorowego —>przegrzebtea. Za to płaszcz i ciało zwierzęcia są bajecznie kolorowe, najczęściej ognistoczerwone. Babek płasz­cza m'a kilkadziesiąt czułków, które długością mogą dorów­nywać średnicy muszli. Noga jest stosunkowo duża i długa oraz ruchliwa. G. pływają wy-strzykując z muszli wodę oraz skaczą za pomocą nogi. Ich nazwa pochodzi stąd, że potra­fią budować gniazda z kawał­ków kamieni, muszli, korali i patyków, połączonych nićmi bisioru w jedną konstrukcję. (Tabl. XVI): fT.U.]

gordius, drucieniec (GorcMus aguatźcMS) — gatunek obleńca z gromady -^nitaikowców. Osiąga długość ponad 70 cm. Jest pospolitym pasożytem owadów. Poza żywicielem nie pobiera pokarmu. Ze złożonych w wodzie jaj wylęgają się lar­wy uzbrojone w kolczasty ry­jek, które po pewnym okresie

gorgona

82

życia swobodnego przedostają się do ciała larw owadów wod­nych (czynnie przez powłoki ciała albo są zjadane). Dra­pieżne owady zarażają się, 'po­żerając •zarażone larwy innych owadów. Jeszcze przed osią­gnięciem dojrzałości płciowej pasożyt wydostaje się z jamy ciała owada do wody, -gdzie dojrzewa. Larwy g., fetóre me znajdują właściwego żywiciela, otorbiają się. W takim przy­padku przyczepione do roślin mogą być zjadane przez owa­dy wraz z roślinami, co zdarza się stosunkowo często wtedy, kiedy zlbiornilk wysycha. G. wy­stępują w zbiornikach wód słodkich. [M.S.]



gorgona., głowa Gorgony (Gor-gonocephalus) rodzaj szkar-łupni z rzędu ->lkędzierzawcow. Obejmuje formy 'o średnicy tarczy centralneij do 10 cm i silnie rozgałęzionych ramio­nach. Nazwa rodzaju wywodzi się od mitologicznej Gorgony,

Gorgona Gorgonocephalus caryi

która zamiast włosów miała na głowie wijące się żmije. Należy tu kilkanaście gatun­ków (rozsiedlonych w polarnej, umiarkowanej, subtropikalnej i częściowo tropikalnej strefie północnych obszarów Atlanty­ku i Pacyfiku, na' głębokości od fcilku do 2000 m. [L.Ż.]

gorgonie, roakrzewy, gąścioły {Gorgonaria) rząd jamochło­nów z podgromady -^-koralow­ców ośmiopromiennych. Są to osiadłe formy, tworzące prze­ważnie rozgałęzione kolonie o twardych bąidż giętkich, biczo-watych odrostkach. Szkielet osiowy składa się albo z wa­piennych sklerytow, .mniej lub bardziej mocno ze sobą zespo­lonych, albo z rogopodobnej suihstaincoi organicznej (stąd dawniejsza nazwa rzędu: ko­rale rogowe), 'zwanej gorgoni-ną, w różnym stopniu przesy­conej węglanem wapnia. Jest on pokryty żywą korą, z .której sterczą polipy. Rozgałęzienia kolonii u nietetórych gatunków łączą się ze solbą wtórnie w jednej płaszczyźnie, tworząc w ten sposób giętką sieć, szcze­gólnie sposobną do odcedzainia pokarmu z ruchliwej wody. Kolonie takie sięgają niekiedy 3 m wysokości. Do rzędu g. na­leży ok. 1200 gatunków, m.in. • wachlarz'Wenery i czarny ko­ral właściwy. [Z.S.]

goździcznik, kariofyleus (.Cary-ophyllaeus laticeps) gatunek płazińca z rzędu Pseudophyl-lidea, z podgromady -^-tasiem­ców właściwych. Jest to jedno-członowy tasiemiec, .pasożytu­jący w stadium dojrzałym w jelicie ryb kaTipiowatych. Jaj­nik u tego gatunku ma 'kształt litery H i leży w tyle. Jądra znajdmją się wzdłuż linii środ­kowej ciała. Żywicielami po­średnimi g. są skąposzczety (->rurecznihi z rodzaju Tubi-fex i Limnodrilus), gdzie rozwija się —iprocerkoid. Ry­by zarażają się, zjadając zara­żonego żywiciela pośredniego. Najsilniej zarażają się młode karpie (do l roku życia). Silna

83

gromadnica

Gożdziczraiik

inwazja powoduje podrażnienie jelit, co obniża wyraźnie kon­dycję ryb. G. jest obecnie uwa­żany za neoteniczny -».plero-cerkoid. [M.S.]

goździen {Caryophyllaeus}rodzaij [ptaizińców •z rzędu Pseu-dophyllidea, z podgromady

—.-tasiemców właściwych. Obej­muje stosunkowo niewielkie, mieczłonowane pasożyty ze sfco-leksem płatowatym, pozbawio-inym bruzd przyssawkowych. Otwory płciowe znajdują się na brzusznej stronie ciała, a ujście prącia w płytkiej zatoce. Jednym z pospolitszych przed­stawicieli rodzaju g. jest goź-dzicznik. [M.S.]



graptolity (Graptolithina)wymarła grupa zbliżona do

->ipióroskrzelnych. Występo­wały ikolonijnie (od kambru do łkanbonu) w rozgałęzio­nych rurkach mieszkalnych. Rozmiary poszczególnych osob­ników wynosiły około l mm.

G. prowadziły życie osiadłe lub pływały w morzu na podobień­stwo -^ruricopławów. W tym ostatnim przypadku kolonie unosiły się w wodzie za po­mocą pęcherza pławnego wy­pełnionego gazem. [L.Ż.]

gregaryny -yhurmaczki.

gromadnica (Pandonna) — ro­dzaj pierwotniaków z rzędu ->Phytomonadida. Obejmuje gatunki kolonijne. Każda ko­lonia składa się z 16 ściśle przylegających do siebie, idwu-wiciowych osobników i osiąga średnicę od 40—250 ^m. Roz­mnażanie wegetatywne kolonii polega na czterokrotnym, rów­noczesnym podziale wszystkich 16 'osobników kolonii macierzy­stej. Następnie kolonia macie­rzysta rozpada się na kolonie potomne, które powiękiszają swoje rozmiary, nie 'zwiększa­jąc liczby osobników, aż do 'na­stępnej fazy czterokrotnego podziału. Cyfel takiego rozmna-

Gromadntea

l — żelowata otoczka kolonii; 2 — poszczególne osobniki kolonii

żania wegetatywnego powtarza się wielokrotnie. Co pewien czas zachodzi proces płciowy, polegający na kopulacji dwu-wiciowych gamet, nie różnią­cych się od siebie morfolo­gicznie. Gamety wytwarzane są



groszkówka

84

przez trzykrotny podział po­dłużny każdej komórki kolonii. Z jednego osobnika kolonii tworzy się -wobec tego 8 ga­met. Diploidalna zygota, po­wstała po kopulacji 2 gamet niesiostnzanych, tworzy cystę. Po okresie spoczynkowym ule­ga ona podziałowi redulacyjne-mu. Komórki haploidalne po­wstałe w wyniku tego podzia­łu dają początek nowym kolo­niom. G. stanowią pospolity składnik planktonu wód słod­kich w klimacie umiarkowa­nym. [A.J.K.1



groszkówka (Pisidium) ro­dzaj mięczaków z rodziny Sphaeriidae, z rzędu -».blaszko-skrzelnych właściwych. Muszle g. są owalne, długości 2—5 mm, wyjątkowo do l cm. Z powodu mało .uchwytnych'cech gatun­kowych i dużej zmienności po­staci g. ich gatunki są trudne do odróżnienia. G. — naj­mniejsze spośród krajowych małżów — mają stosunkowo długą, języfcowatą nogę, za po­mocą której mogą zagrzebywać się w podłożu i pełzać po dnie, po roślinach i kamieniach, a nawet po btonce powierzchnio-weg wody. Brzegi płaszcza zra­stają się, pozostawiając 3 otwo­ry: duży otwór dla nogi i 2 syfony, z których wypustowy wydłuża się w rurkę, nieco wy­stającą z muszli. Liczne gatun­ki g. •zamieszlaują -wody słod­kie Europy, północnej Azji i Ameryki Północneo. Żyją. w rozmaitych środowiskach — zarówno w małych zbiornikach, gęsto zarośniętych, jak a •okre­sowo •wysychających, a nawet w mule dennym w najwięk­szych głębinach jezior. W Pol­sce występuje około 15 gatun­ków g., które można spotkać we wszelkich zbiornikach wód słodkich. [T.U.]

gryziel (Atl/pus affinis) ga­tunek stawonoga, jeden z 3 krajowych przedstawicieli ro­dziny Atypidae, z podrzędu ->• ptaszników. Pająk ten ma cia­ło krępe, o długości do 15 mm. Występuje w środowiskach sil­nie nasłonecznionych i cie­płych, jednakże prawie całe życie spędza, w riorze-stuidni o głębokości do 50 om, zakoń­czonej na' powierzchni ziemi rodzajem zamkniętego rękawa z pajęczyny,. zamaskowanego okruchami ściółki. Owad za­błąkany na powierzchnię ta­kiego rękawa zaczepia się o przędzę pazurkami, a próbując uwolnić się, zwraca szarpaniną uwagę pająka. Nie wychodząc z wnętrza “rękawa", poprzez jego ściankę g. zabija ofiarę uderzeniem szczękoczułków, po czym na chwilę rozrywa “rę­kaw", żeby wciągnąć ofiarę do środka, i natychmiast naprawia

•uszkodzenie. Jedynie w okresie godowym samce opuszczają swe nory i wędrują w poszuki­waniu samic. W Polsce spoty­kano dotąd tylko pojedyncze okazy g., w innych krajach natomiast wysitępują one. w dużych koloniach, liczących do 200 osobników. Niekiedy na powierzchni l m2 znajdowano do 20 nor tych zwierząt. G. żyją aż do 8 lat, co jest rzad­kością wśród pająków. (Tabl. XII). [J.P.]

grzebiolinek (Glycymeris)rodzaj mięczaków z rzędu

-»-taksodontowych. Obejmuje gatunki mające muszlę średni­cy 2—10 cm, prawie idealnie kolistą. Powierzchnia muszli, zależnie od gatunku, jest gład­ka lub zdobna promienistymi albo koncentrycznymi żeberka­mi. Nieraz naśladuje dość wier­nie muszle innych małżów, np. sercówki albo wenus, i dopiero widok zamka typu taksodon-



85

grzybinka

Muszla grzeblolinka

towego rozstrzyga wątpliwości. Liczne gatunki g. zamieszkują morza strefy tropikalnej, sub­tropikalnej i umiarkowanej. Żyją niegłęboko na dnie mu-listym lub piaszczystym. Są spożywane przez ludzi. Muszle służą za materiał do rznięcia kamei. [T.U.]

grzybinka, grzybowieniec (Fungia) rodzaj jamochło­nów z rzędu -^.korali madrepo-rowych. Jej przedstawiciele stanowią największe pojedyn­czo żyjące formy korali ma-dreporowych. Polipy mogą osiągać do 30 cm średnicy. Są jaskrawo zielono ubarwione, a -ich długie czułki mają białe czubki. W cyklu życiowym g. występuje swoista przemiana pokoleń: ze swobodnie pływa­jącej larwy powstaje po jej przytwierdzeniu się do podłoża mały, kielichowaty polip, któ­ry po pewnym czasie przez boczne pączkowanie tworzy nieliczną kolonię, złożoną z po­dobnych kielichowatych osob­ników. Potem każdy 2 nich rozszerza się i rozpłaszcza, wy­twarzając poniżej wieńca czuł-ków płytkę bazataą, i oddziela się wreszcie od nóżki. Oddzie­lone w ten sposób fragmenty kolonii stanowią płciowe po­stacie g., przenoszone w tym stadium ruchami wody. Pozo­stające na kolonii kikuty nóżek polipów wytwarzają na swym wolnym zakończeniu ponownie płytkę bazalną, ciało i czułki nowego osobnika. Tak •zatem kielichowaty polip odbywa proces podobny do strobilacji. Polipy oddzielone od kolonii rozmnażają się płciowo, a po­nadto przez boczne pączkowa­nie. Szkieletowe płytki bazalne mają bardzo liczne septy, mię­dzy które zwierzę chowa się w razie zagrożenia, tak że na po­wierzchni pozostaje tylko cien­ka warstwa żywej tkanki. Po śmierci polipa płytki z septami pozostają jako trwały składnik raf koralowych. G. 'zamieszku­ją płytkie wody (do 80 m głę-

Grzybinka A — kielichowata postać [rozmna­żająca się przez pączkowanie szczytowe (l — “blizna" po oddzie­leniu się pączka; 2 — bruzda, w której nastąpi oddzielenie się pą­czka od organizmu macierzystego);

B — postać rozmnażająca się płcio­wo. Przez ciało polipa prześwituje wapienna płytka podstawowa o licznych, promieniście biegnących przegrodach

grzybowieniec

86

boteości) tropikalnych części Oceanu Indyjskiego i Pacyfi­ku. (Tabl. VI). [Z.S.]



grzybowieniec -»-grzybinka.

gwiazdnica, rozgwiazda sło­neczna, rozgwiazda purpurowa (Solaster) — rodzaj szkarłupni z rzędu -»gwiazdnic. Obejmuje formy o średnicy do 50 cm. Z dużej tarczy centralnej wy­rasta 7—16 ramion (liczba ich zwiększa się e wiekiem zwie­rząt). Zabarwienie ciała (w zależności od gatunku) bywa czerwonawofioletowe lub żół-toponBarańczowe. G. prowadzą

Gwiazdnica Solaster papposus

dość ruchliwy, drapieżny tryb życia. Żywią się rozmaitymi szkarłupniami, niekiedy więk­szymi od nich samych. Są ja-jorodne, przy czym z jaj wy­lęgają się (przeobrażone już młode osobniki. Do g. należy blisko 20 gatunków rozsiedlo­nych szeroko we wszystkich morzach o zasoleniu powyżej 25%B. [L.Ż.]

gwiawtnice (Spinulosa) rząd szkarłulpni z gromady -roz­gwiazd. Obegmuaą gatunki róż­norodnego kształtu, od mniej

, ięcej pięciokątnego z nie­znacznie zaznaczającymi się narożnikami do wyraźnie gwia­ździstego, o 5 ramionach lub wieksizej ich liczbie. Płytki brzezinę są z reguły słabo roz­winięte i nie tworzą wyraźnej granicy pomiędzy górną i dol­ną stroną ciała. Nóżki ambula-kralne, ustawione zwykle w 2 rzędach, wieńczą przyssawki. Pedicellarii ibrak lub występu­ją nielicznie, przy czym ich końcowe człony nie krzyżują się. Do g. należą liczne żywo-rodme gatunki, rozsiedlone we wszystkich pełnosłonych mo­rzach. Większość g. zamieszku­je morza arktyczne, a także morza klimatu umiarkowanego północnej półkuli. Niektóre ga­tunki tropikalne (jak np. po­spolita korona cierniowa) nisz­czą rafy koralowe, wyrządzając tym poważne szkody. [L.Ż.]



gyrodaktylus {Gyrodactylus)rodzaj płazińców z gromady

-^przywr monogenetycznych. Obejmuje gatunki mające tar­czę czepną w kształcie krążka z 16 hakami brzeznymi i 2 środkowymi, 2 pnie jelita koń­czące się ślepo, jajnik w kształ­cie litery V i kuliste jądro. Żółtniki i pochwa nie wystę­pują. Należący do tego rodzaju Gyrodactylus elegans pasoży­tuje na skórze ryb karpiowa-tych. Ma on ciało długości 0,5

—0,8 mm, z 2 kurczliwymi wy'-rostkami na przedzie. Plamek ocznych brak. Z jaj tego ga­tunku już w macicy rozwijają się zarodki, które po wydosta­niu się z niej przyczepiają się do skory żywiciela. W wyniku działalności Gyrodactylus ele­gans mogą wystąpić u ryb zmiany w skórze pod postacią martwicy skóry bądź też o-wrzodzeń. [M.S.]

87

henrycja



H

harpaktikoidy (Harpactżcoźda)

— podrząd stawonogów z rzę­du —»-widło,nogokształtnych. Mają ciało kształtu robakowa-tego, o słabo wyodrębnionej głowie, tułowiu i odwłoku, a czulki I pary bardzo krótkie, kilkuczłonowe. Odnóża tuło­wiowe w liczbie 5 par są je­dnakowe. Samica nosi jaja w l, rzadziej w 2 pakietach przy­twierdzonych do spodniej stro­ny seigmentu genitalnego. Nie­mal wszystkie gatunki h. wio­dą denny i swobodny tryb życia, pełzając po dnie lub ro­ślinach bądź też wijąc się wśród ziarenek piasku. Należy tu ikilfea tysięcy gatunków sze­roko roasiedlonych w wodach słodkich i morskich. [L.2.]



Helioporida rząd jamochło­nów z podgromady -^koralow­ców ośmiopromiennych. Polipy należących ido nich gatunków tworzyły 'osiadłe kolonie. Mia­ły twardy ektodermahiy szkie­let wapienny, przypominający szkielety korali madreporo-wych. Polipy tkwiły w rurkach połączonych -»cenenchymą zło­żoną z sieci ->-stolonów, a po­przedzielanych w poprzek den­kami, czym przypominały or-gankowca i denkowce. H. wy­stępowały w kredzie i trzecio­rzędzie. Obecnie żyje tylko l gatunek z tej grupy, Heliopora coerulea, mieszkaniec raf ko­ralowych Pacyfiku i Oceanu Indyjskiego. [Z.S.l

hebnka (Waldheirma cranium)

— gatunek czułkowca z pod­gromady -*-zawiasowców. Ma skorupki .białe lub jasnożółte, rzadziej ciemnobrunatne. Dziób (występ tylnej części



brzusznej skorupki) jest krótki i tępy oraz wyposażony w du­ży, okrągły otwór. H. żyją na głębokości 35—400 m. Są roz­przestrzenione w morzach stre­fy borealnej, a także arktycz-nej. [J.M.R.]

hernonchus (Haemonchus con-tortus) — gatunek obleńca z rodziny Trichostrongylidae, z gromady -»inicieni. Długość samca dochodzi do około 21 mm, samicy — do około 34 mm. Jest pasożytem prze­żuwaczy. Z jaj wydalonych wraz z kałem zarażonych zwie­rząt rozwijają się -»iarwy rato-ditoidahie. Po dwóch linieniach przetoształcasją się one w —••lar­wy filarioidalne, które są adol-ne do zarażenia zwierząt. Takie larwy zjedzone wraz z trawą dostają 'się do trawieńca i przedniej części jelita cien­kiego gospodarza, gdzie po dal­szych z kolei 2 linieniach doj­rzewają. [M.S.]

henrycja (Henrycia) rodzaj szkarłupni z rzędu ->-gwiazdnic. Obejmuje formy o średnicy do 15 cm, z 5 długimi, cylindrycz­nymi ramionami. Zabarwienie ich w zależności od gatunku bywa żółtopomarańczowe, krwistoczerwone lub o kolo­rach pośrednich między tymi dwoma. H. są żyworodne. In­kubacja ich jag przebiega w wokółgębowej kieszeni lęgowej. Należą do nich liczne gatunki, szeroko rozprzestrzenione 'w morzach obu stref polarnych i umiarkowanych, o zasoleniu powyżej 25%o. H. żywią się gąbkami i innymi bezkręgow­cami. [L.2.]

Heterocorallia

88

Heterocorallia — 'rząd jamo­chłonów z podgromady -^kora­lowców sześciopromiennych. Należą do mich formy wyłącz­nie kopalne, z paleozoifeu. W rozwoju osobniczym ich pier­wsze septy tworzyły krzyż, a powstające później — układ dwuboczny, ale zarazem pro­mienny. Najbardziej znanym rodzajem H. jest Heferophyllia z dolnego karbanu. [Z.S.]

heteronereis — epitokalna -»epitokia), dojrzała płciowo część dimorficznego osobnika nieteitórych gatunków pierście­nic z podgromady ->-wieloszcze-tów wędrujących. H. pływa wolno pod powierzchnią wody i różni się wyraźnie kształtem i zabarwieniem od żyjącej na dnie formy niedojrzałej płcio­wo, tzw. aiłokalnej. [M.G.]

hias (Hyas) rodzaj stawono­gów z sekcji -»krabów. Obej­muje gatunki mające głowo-tułów długości do 10 cm, z tyłu szeroki i zaokrąglony, a z przo­du ze zbliżonym do kształtu trójkąta dziobem czołowym i bocznymi narożnikami u nasa­dy oczu. H. żyją przeważnie wśród wodorostów, maskując swe ciało fragmentami glonów, gąbek itp. Obejmują 'kilka ga­tunków rozsiedlonych na płyt­kim dnie mórz arktycznyeh i klimatu umiarkowanego. [L.2.]

Holopeltidia — podrząd stawo­nogów z rzędu ->Uropygi, za­liczany dawniej do zbiorczego rzędu ->-nogogłaszczkowców, obejmujący tylko l rodzinę Thelyphonidae liczącą 75 ga­tunków. Osiągają do 8 cm dłu­gości. Odznaczają się potężny­mi nogogłaszczkami, bardzo wydłużoną i cienką I parą nóg pełniących funkcję narządu dotyku oraz bardzo długim i cienkim “ogonem", wyrastają­cym z ostatniego segmentu od­włoka. Głowotułów pokrywa jednolity pancerz, VII segment ciała tworzy cienki łącznik między głowotułowiem a od­włokiem, a ten ostatni ma ze­wnętrzną segmentację. H. prowadzą nocny tryb życia, chowając się w dzień pod ka­mieniami, pod korą drzew, w ściółce lub w norach wyko­panych w ziemi. Drapieżne, żywią się owadami i innymi bezkręgowcami, mogą pożerać również mate płazy. Żyją w wilgotnych okolicach, strefy tropikalnej, a w rejonach su­chych pojawiają się jedynie podczas okresów deszczowych. Występują w południowej i wschodniej Azji, w Ameryce Południowej i w południowej części Ameryki Północnej. (Tabl. XII). [J.P.]

homar amerykański (Howiarus aTnericanus) — gatunek stawo­noga z sekcji ->rakowców. Rośnie do 75 cm długości i o-siąga wagę do 20 kg. Ma ubar­wienie ciemnoniebieskie. Sami­ce są mniejsze od samców, li­nieją co 2 lata, a samce linie­ją corocznie. H. a. są uzbro­jone w potężne kleszcze. Doj­rzałość płciową osiągają po upływie 8 do 14 lat. W 'lecie co 2 lata samice składają do 80 000 ziaren ikry, nosząc je przez 11 miesięcy na odnóżach. H. a. żywią się rozmaitymi zwierzętami, jak mięczaki, kraby, jeżówce, oraz padliną. Są mieszkańcami kamienistego lub skalistego dna, rozciągają­cego się wzdłuż wybrzeży pół­nocnego Atlantyku, mniej wię­cej od okolic Nowego Jorku po Laibrador. Szczególnie licznie zasiedlają strefę płytkowodną, jakkolwiek spotkać je można także na dnie podmorskich ka­nionów, tj. na głębokości co najmniej 1000 m. Wykonują



1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   50


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna