Najwy ż szaizbakontrol I


Istotne ustalenia kontroli



Pobieranie 373.82 Kb.
Strona4/8
Data07.05.2016
Rozmiar373.82 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

3.2.Istotne ustalenia kontroli.

3.2.1.Prawidłowość gospodarowania zabytkami nieruchomymi.

3.2.1.1.Określenie stanu faktycznego zabytków nieruchomych.

Najwyższa Izba Kontroli stwierdza, iż stan faktyczny zabytków nieruchomych objętych kontrolą NIK był bardzo zły. Spośród 63 obiektów zabytkowych jedynie kilkanaście20 zachowanych było w dobrym stanie. Dotyczyło to obiektów użytkowanych, w których działały takie instytucje jak szkoły, domy pomocy itp. Pozostałe obiekty były zagospodarowane częściowo (na cele mieszkalne bądź magazynowe) lub stanowiły pustostany. Nieużytkowane zabytki nieruchome nie były w sposób dostateczny zabezpieczone przed degradacją i zniszczeniem spowodowanym upływem czasu i czynnikami atmosferycznymi. W większości przypadków zabezpieczenia ograniczały się jedynie do zamurowania bądź zabicia deskami otworów okiennych i drzwiowych w najniższych kondygnacjach oraz doraźnego łatania otworów w dachach itp. Zabiegi te jednak nie chroniły przed pogarszaniem się stanu zabytków, co w skrajnych przypadkach doprowadziło do całkowitego zrujnowania obiektów i podejmowania starań o wykreślenie ich z rejestru zabytków. Brak instalacji antywłamaniowych i przeciwpożarowych był przyczyną przypadków zaprószenia ognia, w tym również wywoływanych przez osoby, które dostały się do zabytku nielegalnie.

W kontroli ustalono, iż publiczni właściciele zabytków nie mieli pełnej wiedzy o ich stanie i wartości. Jedynie w 19 z 63 (30%) obiektów objętych kontrolą przeprowadzono inwentaryzacje (budowlane, rachunkowe), zaś wycenie poddano 21 obiektów (33%) z tym, że kontrola wykazała nieprawidłowości przy realizacji tych wycen.

Jednostki samorządu terytorialnego praktycznie nie sporządzały21 – wymaganego przepisem art. 87 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami – programu opieki nad zabytkami (gminnego, powiatowego i wojewódzkiego). Zaniechanie realizacji tego obowiązku wyjaśniano albo brakiem wiedzy o ww. przepisie albo brakiem środków kadrowych bądź finansowych. Gminy w przeważającej mierze nie prowadziły gminnej ewidencji zabytków, wymaganej art. 22 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (ewidencja prowadzona była jedynie w 9 gminach na 26 skontrolowanych).

Ustalenia dotyczące stanu zabytków zostały poczynione w toku oględzin zabytków przeprowadzonych przez kontrolerów NIK.

P

Fot. 1. Pałac w Olesinie - wejście



ałac w Olesinie (właściciel Gmina Kurów).
Budynek pałacu w Olesinie jest w bardzo złym stanie technicznym, stanowi obecnie pustostan. Drzwi wejściowe do budynku zabezpieczono kłódką, okna oraz inne otwory wejściowe zostały zamurowane, jednakże brak okna w piwnicy północnego skrzydła pałacu pozwala na swobodne wejście do wnętrza budynku. W budynku stwierdzono ślady dewastacji m.in. podpalenia elementów drewnianych budynku. Ściany zewnętrzne pałacu m.in. na poziomie przyziemia w wielu miejscach - popękane i zawilgocone. Na fragmentach elewacji występują zarysowania i ubytki tynku oraz widoczne zacieki powstałe podczas zalewania wodami opadowymi ze zniszczonych rur spustowych i nieszczelnych rynien. Ubytki w pokryciu dachowym występują na znacznej powierzchni budynku. Pałac pozbawiony jest jakichkolwiek zabezpieczeń przeciwpożarowych. Na strychu w części północnej widoczne były zwęglenia więźby dachowej po pożarze. W dachu widoczne otwory i uszkodzenia poszycia co naraża budynek na zalewanie i jego dalszą degradację techniczną.

D

Fot. 2. Dwór w Słocinie



wór w Słocinie (w okresie objętym kontrolą własność Gminy Miasta Rzeszów).
W latach 2000 – 2008 Gmina Miasto Rzeszów gospodarowała zespołem dworsko-pałacowym w Słocinie poprzez zarządcę – Rzeszowską Gospodarkę Komunalną sp. z o.o. (RGK sp. z o.o.). Poniesione w latach 2004 – 2008 koszty na prace remontowe i eksploatacyjne związane z budynkiem dworu w wysokości 31.143,31 zł nie zabezpieczyły zabytku przed postępującą dewastacją, jak i nie doprowadziły do polepszenia jego stanu technicznego. Wykonana w marcu 2009 r. ekspertyza mykologiczno-budowlana potwierdziła bardzo zły stan nieruchomości zabytkowej, w szczególności daleko posuniętą korozję biologiczną wszystkich elementów budynku, zagrażającą katastrofą budowlaną, zawilgocenie tynków, degradację przez grzyby i owady, podmywanie fundamentów oraz stropy grożące zawaleniem.

S

Fot. 3. Dwór w Słocinie - wnętrze




Fot. 4. Spichlerz w Jankowie



pichlerz w Jankowie (właściciel Gmina Drawsko Pomorskie).
Spichlerz w Jankowie nie był użytkowany, pozostawał w złym stanie technicznym oraz nie był oznakowany jako obiekt zabytkowy. Urząd Gminy w trakcie kontroli wystąpił do Starosty Drawskiego o ponowne oznakowanie zabytku. Dotychczas wykonany remont dachu spichlerza w Jankowie miał charakter zabezpieczający, ponowne użytkowanie wymaga dalszych nakładów finansowych ze względu m. in. na uszkodzenie części stropów i konstrukcji nośnych, brak stolarki okiennej i drzwiowej, zniszczenie ścian budynku oraz zalecenia konserwatorskie przywrócenia pierwotnej funkcji.

D

Fot. 5. Dwór w Radziszowie



wór w Radziszowie
(właściciel Gmina Skawina) – W toku kontroli stwierdzono zły stan pustego i nieużywanego od 1996 r. dworu, m.in. zamurowane i zabite deskami okna, brak stolarki, poniszczone parkiety, popękane cementowe schody tarasu, osypujące się tynki, zniszczone ściany, zawilgocony częściowo gzyms pod okapem dachu. Właściciel zabytku dokonał jednak niezbędnych zabiegów mających na celu zapobieżenie procesowi degradacji, polegających na wymianie rur spustowych, więźby dachowej i położeniu ceramicznej dachówki, wykonaniu żelbetowych schodów w obrębie I piętra oraz przyłącza energetycznego do budynku, a także na należytym zabezpieczeniu wejścia do dworu.

Dwór w Lichtajnach (właściciel Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Olsztynie). Na elewacjach obiektu widoczne są ubytki tynku. Dach pokryty jest dachówką betonową w wielu miejscach porośniętą mchem. Rury spustowe są zdekompletowane, brak jest części rur do wysokości około 2 metrów od poziomu gruntu. Okna piwniczne w przyziemiu zostały zabezpieczone przed włamaniem. W piwnicach brak jest śladów zniszczeń wpływających na konstrukcję o

Fot. 6. Dwór w Lichtajnach



biektu. W pomieszczeniach pierwszej i drugiej kondygnacji widoczne są zawilgocenia ścian oraz ubytki fragmentów ścian i stropów. Więźba dachowa w części południowej ze śladami napraw, widoczne nieliczne uszkodzenia. W części północnej obiektu więźba dachowa z licznymi ubytkami, wzmocniona doraźnie w związku z zagrożeniem zawaleniem.

Pałac w Karkajnach (właściciel Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Olsztynie). Pałac w Karkajnach jest w stanie ruiny. Obiekt ten od 1991 r., kiedy został wpisany do rejestru zabytków pozostawał nieużytkowany. W kolejnych latach jego zabezpieczenie ograniczało się m.in. do dwukrotnego zamurowania otworów okiennych i drzwiowych na parterze. W 2004 r. pałac został ogrodzony siatką przed dostępem osób postronnych, gdyż grozi zawaleniem. Budowla obecnie znajduje się w stanie ruiny, zawalona jest środkowa część dachu, brak okien, drzwi, stropów i podłóg. W stanie ruiny znajduje się także oficyna przylegająca do tylnej elewacji bryły głównej budynku. Obiekt ogrodzony siatką, ze wszystkich czterech stron, zaś na ogrodzeniu umieszczono tablice o treści „Uwaga ! Budynek grozi zawaleniem. Wstęp wzbroniony”. Od strony drogi na słupku ogrodzenia zamieszczono znak informujący o tym, iż zabytek ten podlega ochronie.

D

Fot. 7. Pałac w Karkajnach



wory w
Bełdowie, Dubidzach i Kobierzycku (właściciel Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Warszawie, filia w Łodzi) W latach 2004–2008 w kontrolowanych zabytkach nie prowadzono prac konserwatorskich i restauratorskich, w zespołach parkowych nie prowadzono - poza wycinką drzew - żadnych prac pielęgnacyjnych. Nie podejmowanie niezbędnych czynności konserwatorskich spowodowało pogorszenie stanu technicznego zabytków w stopniu zagrażającym całkowitą ich dewastacją. Żaden z kontrolowanych zabytków nie posiadał zabezpieczeń przeciwpożarowych i antywłamaniowych. Dokonane oględziny wykazały postępującą dewastację zespołów parkowo - dworskich w Dubidzach i Bełdowie oraz pogorszenie się stanu technicznego dworu w Kobierzycku, w którym stwierdzono m.in. zawilgocenie i zagrzybienie części biurowej, pęknięcia tynków zewnętrznych oraz uszkodzenia pomnikowego buka zwyczajnego.

frame10

frame11

P

Fot. 10.Pałac w Łoźnicy



ałac w Łoźnicy (właściciel Gmina Przybiernów).
Gmina Przybiernów w roku 2002 przejęła nieodpłatnie od Agencji Nieruchomości Rolnych zespół pałacowo-parkowy w Łoźnicy. Pałac w chwili przejęcia znajdował się w złym stanie technicznym wymagał podjęcia natychmiastowego remontu zabezpieczającego, ściany były zawilgocone i zmurszałe, więźba dachowa wykazywała ugięcia, pokrycie dachowe było nieszczelne oraz brak było stolarki okiennej i drzwiowej. Do września 2008 r., mimo nakazu Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Goleniowie i decyzji Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w sprawie wykonania prac zabezpieczających przed dostępem osób postronnych i dalszą dewastacją, Gmina nie wykonała w budynku żadnych prac. Oględziny pałacu dokonane w toku kontroli NIK wykazały, że budynek był nieużytkowany, nieoznakowany znakiem informującym o jego zabytkowym charakterze i ochronie, a jego stan techniczny był bardzo zły. Zamurowano w nim tylko otwory okienne i drzwiowe na parterze pałacu oraz nie wykonano w nim innych prac zabezpieczających.

Dwory w Kamiennym Dworze, Modzelach i Porytem Jabłoni (właściciel Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Olsztynie, filia w Suwałkach). W rejestrze zabytków jako użytkownika nieruchomości zabytkowych w Kamiennym Dworze, Porytem Jabłoni i Modzelach wykazano odpowiednio Państwowe Gospodarstwa Rolne w Kamiennym Dworze, Grądach Woniecko i Ośrodek Hodowli Zarodowej Skarbu Państwa w Grabowie, tymczasem nieruchomości te – jako mienie zlikwidowanych państwowych gospodarstw rolnych – zostały przejęte przez ANR. Filia Agencji nie podjęła działań w celu poprawy bardzo złego stanu technicznego nieruchomości w Porytem Jabłoni i Modzelach, które - w wyniku wielokrotnych włamań - uległy w latach 2004 – 2008 znacznemu pogorszeniu. Skradziono z nich stolarkę budowlaną, drewniane podłogi, instalacje wewnętrzne i piece kaflowe. W celu zapobieżenia postępującej dewastacji ograniczono się jedynie do zamurowania lub zabicia deskami otworów okiennych i drzwiowych, przy czym zabezpieczenia dworu w Modzelach dokonano dopiero w trakcie kontroli NIK.

Pałac Myśliwski w Julinie (właściciel Muzeum Zamek w Łańcucie, instytucja kultury zarządzana wspólnie przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Województwo Podkarpackie). Wszystkie obiekty składające się na zespół pałacowy w postaci pałacyku myśliwskiego, kuchni, dyrektorówki, lodowni oraz obiekty kolonijne i zaplecza, dobudowane do zespołu, znajdują się w złym stanie technicznym. Kapitalnego remontu wymagają również drogi, place, chodniki, oświetlenie i ogrodzenie terenu zespołu pałacowo-parkowego. Widoczne są uszkodzenia cokołu budynku, belki podwalinowe są zagrzybione, miejscami uszkodzone przez owady, występują również miejscowe uszkodzenia konstrukcji dachowej. Stolarka okienna i drzwiowa jest zużyta technicznie. Widoczne są ugięcia kasetonowego stropu w bawialni, spękania i zawilgocenia stropu w jadalni, ganku od strony wschodniej, zaś drewno porażone jest miejscowo przez owady. Instalacja centralnego ogrzewania jest wyłączona z użytkowania, budynek jest nieogrzewany. Instalacja wodno-kanalizacyjna jest zniszczona, nieużytkowana, a woda zażelaziona, nie nadaje się do wykorzystania. Zupełnego odtworzenia wymagają wszelkie instalacje techniczne, tj. centralnego ogrzewania wraz z kotłownią, wodno-kanalizacyjna, elektryczna oraz źródło pozyskiwania wody.
Dwór w Marwicy (obecnie Dom Dziecka „Orle Gniazdo”, właściciel Powiat Elbląski). Stan obiektu, ustalony w wyniku kontroli NIK, jest dobry. Budynek dysponował sprzętem przeciwpożarowym w postaci gaśnic umieszczonych na każdej kondygnacji budynku. Nie dysponował natomiast zabezpieczeniami antywłamaniowymi, gdyż – jak wyjaśniono - w budynku obecnie funkcjonuje Dom Dziecka i nie ma potrzeby instalowania takich urządzeń, ponieważ na terenie obiektu jest zawsze ktoś z obsługi.

W

Fot. 11. Willa „Pod Gwiazdą” w Rabce Zdroju.



illa „Pod Gwiazdą” w Rabce Zdroju (właściciel Teatr Lalek „Rabcio”/Powiat Nowotarski).
Obiekt ten jest rażącym przykładem niedbalstwa w gospodarowaniu zabytkiem przez publicznego właściciela. Od 1995 r. odkąd Teatr „Rabcio” jest właścicielem zabytku, obiekt nie został zagospodarowany. Brak jakichkolwiek działań ze strony właściciela jak i Powiatu Nowotarskiego (organ prowadzący Teatr) spowodował, że willa została doprowadzona do całkowitej ruiny. W wyniku oględzin stwierdzono znaczne zniszczenie pokrycia dachowego, dziury, połamany eternit, brak szyb w jaskółkach dachu, elementy zakończenia na kalenicy uszkodzone – brak gąsiorów na ok. 30% długości, brak uzupełnienie rynien i rur spustowych od strony elewacji południowej i zachodniej, gruz ze zniszczonej części parteru budynku zalegający od strony elewacji południowej i zachodniej (powstało w tym miejscu dzikie wysypisko śmieci w workach foliowych. Z podłoża werandy (całkowicie zniszczonej i zawalonej) wyrastały kilkuletnie drzewa. Schody prowadzące do budynku porastała trawa i mech, uszkodzony był również piorunochron. Willa na zewnątrz sprawiała wrażenie ruiny, bez możliwości oględzin wewnątrz z powodu zagrożenia zawaleniem. Już w opinii Zespołu Ekspertów ds. Architektury, Urbanistyki i Krajobrazu Kulturowego - Ośrodka Dokumentacji Zabytków w Warszawie z października 2001 r. odnotowano bardzo zły stan zabytku.

W


Fot. 12.Willa „Pod Gwiazdą” w Rabce Zdroju – wnętrze.


sierpniu 2004 r. Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków przekazał Dyrektorowi Teatru ramowe wytyczne konserwatorskie remontu zabytkowego obiektu „Pod Gwiazdą” wraz z wnioskami konserwatorskimi. Realizacji tych wniosków nie podjęto. Następstwem tych zaniedbań były decyzje konserwatora z  września 2006 r. oraz czerwca 2008 r. nakazujące wykonanie robót zabezpieczających przed dalszą dewastacją obiektu, które również nie zostały wykonane. Jedynym działaniem ze strony Teatru po otrzymaniu nakazu zawartego w ww. decyzji z września 2006 r., było zwrócenie się przez do Zarządu Powiatu Nowotarskiego o zajęcie stanowiska w sprawie ww. nakazu. Efektem tego było zwiększenie środków dla Teatru o 5 tys. zł, wykorzystane w kwocie 3 652,79 zł, z przeznaczeniem na zapłacenie faktury za prace remontowe, nie zabezpieczające jednak w żadnym stopniu tego obiektu i stanowiło działanie niegospodarne. Jednocześnie właściciel zabytku nie występował o środki na prace przy zabytku do żadnego organu lub instytucji, zostały za to złożone wnioski o wykreślenie obiektu z rejestru zabytków, co pozwoliłoby na jego rozbiórkę. W wyniku kontroli NIK przeprowadzonej w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego pozytywnie oceniono wydanie decyzji odmownej w tej sprawie. Zrujnowany obiekt znajduje się w centrum uzdrowiskowej miejscowości Rabka Zdrój a nieruchomość, na której jest położona uzyskałaby znaczną wartość komercyjna w przypadku zniesienia ochrony wynikającej z wpisu obiektu do rejestru zabytków. Doprowadzenie nieruchomości zabytkowej do ruiny a następnie starania o wykreślenie jej z rejestru zabytków stanowią jedno z najważniejszych zagrożeń dla tego typu obiektów.

F

Fot. 13.Fort Tonie 44



ort Tonie 44 (właściciel Gmina Miasto Kraków)
. – W przeciwieństwie do poprzedniego przypadku, działania właściciela jak i nowego posiadacza Fortu Tonie 44 są przykładem wzorowego gospodarowania zabytkiem nieruchomym, niestety jedynym ustalonym w niniejszej kontroli NIK. W skład fortu będącego pozostałością Twierdzy Kraków wchodził dobrze zachowany blok fortyfikacyjny, pokryty warstwą izolacyjną dachu, lecz zniszczony systemem korzeniowym roślin, powodujący penetrowanie wody do ścian. Po przekazaniu posiadania zabytku Fundacji Aktywnej Ochrony Zabytków Techniki i Dziedzictwa Kulturowego „Janus” podjęto działania w ramach uporządkowania zieleni oraz jej wycinki (w zakresie zagrażającym obiektom kubaturowym), jak i do wstępnego udostępnienia nieruchomości zwiedzającym. Ustalenia komisji konserwatorskiej dokonane 7 kwietnia 2009 r. z udziałem Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wskazały na prawidłowe zabezpieczenie obiektu, wykonanie robót porządkowych w sposób zgodny z opinią konserwatora oraz zaawansowanie innych prac, w stopniu rokującym zakończenie prac w terminie przewidzianym w umowie dzierżawy.

Dwór w Bełżycach (właściciel Gmina Bełżyce). W okresie objętym kontrolą nie podejmowano podstawowych, niezbędnych czynności konserwacyjnych celem przeciwdziałania pogarszaniu się stanu technicznego budynku, co doprowadziło m.in. do znacznego zawilgocenia ścian zewnętrznych, degradacji tynków i stolarki okiennej. Zły stan w szczególności dotyczy portyku i obu ścian szczytowych dworu. Stwierdzono tam pęknięcia biegnące począwszy od zwieńczenia dachu i betonowej balustrady poprzez gzyms, ścianę do nasady cokołu fundamentowego, a także miejscowe ubytki tynku i gzymsu. Przeciekający dach spowodował uszkodzenia stropów drewnianych, okładzin tynkarskich i zawilgocenie podłóg, co przyczyniło się do zagrzybienia ścian pomieszczeń na parterze i poddaszu użytkowym. W miejscach pęknięć ścian wewnętrznych występuje korozja biologiczna murów. Nie zapewniono również należytego bezpieczeństwa przeciwpożarowego (brak sprzętu gaśniczego) i antywłamaniowego. Skutkiem włamań dokonanych w 2008 r. przez nieznanych sprawców było zdewastowanie instalacji wodnej i centralnego ogrzewania oraz uszkodzenie stolarki okiennej i drzwiowej. Dwór od przejęcia własności przez Gminę (ponad 3 lata) stanowi pustostan, pomimo iż obiekt ten był zakupiony z przeznaczeniem na sanatorium, europejskie centrum energii odnawialnej, muzeum bądź dom pracy twórczej.

Dwór w Czaplicach (właściciel Gmina Łomża) Urząd nie podjął działań zmierzających do pełnego wyjaśnienia i uregulowania stanu prawnego nieruchomości, obejmującej zabytkowy dwór w Czaplicach, pochodzący z 1860 roku. W rezultacie, nie posiadano wypisu z księgi wieczystej nieruchomości oraz nie dysponowano dokumentami potwierdzającymi jej aktualny stan prawny. Dopiero w trakcie kontroli NIK uzyskano wypis z rejestru zabytków dotyczący dawnego dworu, a ze Starostwa Powiatowego w Łomży - wypis z rejestru gruntów, z którego wynika, że Gmina Łomża jest samoistnym posiadaczem nieruchomości, na której znajduje się zabytkowy obiekt.

Koszary Godebskiego (właściciel Miasto Kalisz) Bryła budynku zabytkowych Koszar Godebskiego nosiła ślady pożaru, który strawił część dachową oraz półpiętro. Mury porośnięte były roślinnością i widniały w nich pozostałości zdewastowanej instalacji elektrycznej. Od pożaru 2006 r. obiekt nie był użytkowany. Pomimo faktu, iż stan obiektu jest znany właścicielowi od wielu lat, Miasto nie podjęło wystarczających działań w celu prawidłowego zabezpieczenia zabytku.



1   2   3   4   5   6   7   8


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna