O wirydarzu i ogrodach średniowiecznych Plan ad quadratum



Pobieranie 14.6 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar14.6 Kb.
O wirydarzu i ogrodach średniowiecznych

Plan ad quadratum

Do obiektów sakralnych związanych z kultem religijnym, w których symbolika pozostała czytelna i stosowana do dziś, należy wirydarz. Tworzył on najbardziej rozwinięty pod względem kompozycyjnym układ, w którym przestrzeń ogrodowa wiązała się ściśle z otaczającą architekturą budynków. Wirydarz wypełniał ozdobny ogród, który stanowił miejsce spacerów, wypoczynku i kontemplacji. Nazywany i przyrównywany był on do raju. Jego plan opierał się na podziale geometrycznym powierzchni i zazwyczaj miał on formę kwadratu lub bardzo zbliżonego do niego prostokąta. Podział był zaznaczony na obwodzie wirydarza drogami, które wewnątrz najczęściej krzyżowały się prostopadle lub po przekątnych.

W wirydarzach uprawiano przede wszystkim ozdobne rośliny kwiatowe i krzewy, a czasem również zioła. Wysokość roślin była nieznaczna, by nie przesłaniać zamykających przestrzeń wirydarza krużganków. Akcent środkowy stanowiła studnia, fontanna, rzeźba lub drzewo. Fontanna jako centralny punkt kompozycji wirydarza bowiem przypominała zakonnikom o rzece, która wypływała z Edenu. Ogród klasztorny – wirydarz z czterema bokami i fontanną na środku sugerował pewien wzorzec kosmiczny – diagram raju, do którego mnisi dochodzili przez kontemplację.

W średniowieczu kwadrat był formą bardzo uprzywilejowaną, stosowano go często jako podstawowy moduł budowli. Jeszcze w starożytności uważany był za figurę doskonałą. Cystersi twierdzili, że wirydarz założony na planie kwadratu przypomina jednocześnie o czterech rzekach w raju lub o czterech ewangelistach. Miał też swoje symboliczne znaczenie związane z czterema cnotami kardynalnymi. Podział przestrzeni ogrodu wg planu ad quadratum był szeroko stosowany również poza wirydarzem, być może początkowo z uwagi na znaczenie symboliczne. Szybko jednak przyjęła się kwadratura jako podstawa rozplanowania ogrodów z uwagi na swoje walory praktyczne.3



WIRYDARZ - Niewielki średniowieczny ogród geometryczny urządzony na wewnętrznych dziedzińcach klasztoru, integralnie związany z otaczającą go architekturą poprzez otwarcia podcieni arkadowych biegnących wokół wirydarza (tzw. KRUŻGANKÓW)
Układ – ścieżki wytyczone po obwodzie i osiowo (prostopadle lub po przekątnych) z AKCENTEM KOMPOZYCYJNYM pośrodku (np. fontanną, studnią, drzewem, figurą)

 
Kwiaty w ogrodach zabytkowych.



Średniowiecze

W tym okresie zwracano uwagę nie tylko na walory plastyczne ale i na symbolikę roślin. Najważniejszym elementem ogrodów klasztornych był wirydarz. Był to najbardziej rozwinięty pod względem kompozycyjnym układ w którym przestrzeń ogrodowa ściśle wiązała się z architekturą budynków. Kwadratowy dziedziniec otoczony był krużgankami przypominał rzymskie ogrody perystylowe. Przecinające się pod katem prostym drogi wyznaczały punkt centralny wirydarza- akcentowany studnią, fontanną, rzeźbą lub drzewem i cztery regularne kwatery ogrodowe najczęściej obsadzane kwitnącymi roślinami i krzewami czasem ziołami lub trawą.

Ogrody w obrębie zamków były małe. Między oknami komnat mieszkalnych a zewnętrznym murem zamkowym urządzano ozdobny ogródek zamknięty ogrodzeniem tzw. hortus conclusus. Gatunki tu stosowane:


    • lilia

    • irys

    • fiołek

    • róża (pnąca)

Sadzono także krzewy i zioła takie jak: ruta, mięta, szałwia, majeranek.

Pierwotnie jednak hortus conclusus miał znaczenie religijne. Miejsce to było pełne luksusu i swobody, ze ścieżkami i rabatami rozmieszczonymi wokół fontanny, miało wymiar symboliczny. Sadzono w nim białe lilie symbolizujące Matkę Boską, czerwone róże – symbol krwi męczenników oraz fiołek, który symbolizował pokorę Maryi.

Po za murami zamkowymi urządzano ogrody o charakterze rozrywkowym. Stały się miejscem spotkań i zabaw dworskich. Najbardziej charakterystyczna dla ogrodów zabaw (inaczej ,,ogrodów miłości’’) była łąka kwietna. To otwarta przestrzeń pokryta murawą, otoczona drzewami i kwitnącymi krzewami. Darń łąki wzbogacały liczne kwiaty: stokrotki, orliki, dzwonki, szafrany, nagietki, konwalie, pierwiosnki, fiołki, goździki, braki, przebiśniegi.

Malwy, piwonie, lilie, irysy sadzono zazwyczaj na obrzeżu, pod murem, lub na powierzchniach wyniesionych, ujętych murkiem lub ławą darniową.


Rośliny kwiatowe ogrodów średniowiecza:


    • Aconitum napellus - tojad właściwy

  • Adonis aestivalis - miłek wiosenny

  • Althea rosea - malwa ogrodowa

  • Anemone nemorosa - zawilec gajowy

  • Anthemis nobilis - rumian szlachetny

  • Artemisia abrotanum - bylica, boże drzewko

  • Bellis perennis - stokrotka pospolita

  • Calendula officinalis - nagietek lekarski

  • Celosia cristata - grzebionatka

  • Centaurea cyanus - chaber bławatek

  • Cheiranthus cheiri - lak pospolity

  • Chrysanthemum coronarium - złocień wieńcowy

  • Convalaria mąjalis - konwalia majowa

  • Crocus sativus - szafran jesienny

  • Dianthus plumarius - goździk pierzasty

  • Digitalis purpurea - naparst­nica purpurowa

  • Gladiolus segetum - mieczyk polny

  • Hemerocallis flava - liliowiec żółty

  • Hesperis matronalis - wieczornik damski

  • Iris germanica - kosaciec niemiecki

  • Lavendula officinalis - lawenda wąskolistna

  • Lilium candium - lilia biała

  • Lilium martagon - lilia złotogłów

  • Narcisus poeticus - narcyz biały

  • Paeonia officinalis - piwonia lekarska

  • Papaver somniferum - mak lekarski

  • Portulaca oleracea - portulaka

  • Ruta graveolens - ruta zwyczajna

  • Rosmarinus officinalis - rozmaryn lekarski

  • Thymus vulgaris - macierzanka zwyczajna

  • Viola odorata - fiołek wonny

Viola tricolor - bratek ogrodowy




©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna