Ogólnopolski program leczenia niedoboru wzrostu


Zespół Turnera 3.1. Definicja



Pobieranie 0.88 Mb.
Strona7/20
Data07.05.2016
Rozmiar0.88 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   20

3. Zespół Turnera

3.1. Definicja


Zespół Turnera (ZT) jest jedną z najczęściej występujących aberracji chromosomowych. Dziewczęta z tym zespołem charakteryzuje znacznego stopnia niedobór wzrostu, z zaburzonymi proporcjami ciała. Ponadto dziewczęta te cechuje wrodzona dysgenezja gonad oraz wady wrodzone powłok skórnych (stygmaty ZT) i narządów wewnętrznych. Rozwój umysłowy chorych z zespołem Turnera jest na ogół prawidłowy.

3.2. Etiologia


Objawy zespołu Turnera rozwijają się w następstwie utraty części albo rzadziej całości materiału genetycznego jednego z dwóch chromosomów X:

  • brak jednego chromosomu X - monosomia chromosomu X (45,X0);

  • nieprawidłowa budowa (aberracje strukturalne) jednego z dwóch chromosomów X, np. 46, X i(Xq), 46,X i(Xp), 46,X del(Xq), 46,X del(Xp), 46,X r(X), 46,X + m (m - chromosom markerowy o nieokreślonym pochodzeniu w klasycznym badaniu cytogenetycznym, który może być fragmentem chromosomu X, chromosomu Y albo jednego z chromosomów autosomalnych);

  • mozaicyzm - występowanie dwóch lub większej liczby odmiennych linii komórkowych u tej samej pacjentki, np. 45,X/46,XX, 45,X/46,X i(Xq), 45,X/46,X r(X), 45,X/46, XX/47,XXX.

U większości pacjentek z ZT występuje mozaicyzm albo aberracje strukturalne chromosomu X. Monosomię stwierdza się tylko u około 20% chorych. W kariotypie 3. do 5% procent pacjentek z ZT wykrywany jest chromosom Y [np. 45,X/46,XY] lub jego fragment [np. 45,X/46,X f (Y)], co wiąże się z poważnym ryzykiem (20-30%) rozwoju nowotworów dysgenetycznych gonad, przede wszystkim gonadoblastoma, rzadziej dysgerminoma. Dlatego usunięcie dysgenetycznych gonad u tych chorych jest postępowaniem z wyboru (43).

Niedobór wzrostu, znamienny dla wszystkich chorych z ZT jest spowodowany haploidalnością genu SHOX, z regionu pseudoautosomalnego krótkiego ramienia chromosomu X oraz odcinka Xp11.2 - p22.1, odpowiadającego m.in. za wzrastanie człowieka.

Wzrost ostateczny chorych z ZT i wzrastanie tych chorych w poszczególnych okresach rozwoju nie jest zależne wyłącznie od rodzaju aberracji chromosomowej, określonej metodą cytogenetyczną (kariotyp). Wzrost ostateczny naturalnie rosnących pacjentek z ZT jest zależny bowiem także od wzrostu rodziców, a rezerwa przysadkowa w zakresie sekrecji hormonu wzrostu jest u tych pacjentek na ogół prawidłowa (41, 42).

3.3. Występowanie i grupy ryzyka


ZT występuje z częstością 1 na 2000 - 2500 żywo urodzonych dzieci płci żeńskiej. Dlatego szacuje się, że każdego roku rodzi się w Polsce ponad 100 dziewczynek z zespołem Turnera, a liczebność tej grupy w kraju szacuje się na ok. 10 000 osób. Występowanie ZT nie jest związane z wiekiem rodziców, sposobami ich odżywiania się, wykonywanym zawodem, ani miejscem zamieszkania (40, 42, 43, 44).

Zespół Turnera należy zawsze uwzględnić w różnicowaniu:



  • niedoboru wzrostu u każdej, niskorosłej dziewczynki;

  • pacjentek niskorosłych z opóźnionym dojrzewaniem płciowym;

  • pacjentek niskorosłych z wtórnym brakiem miesiączki, gdyż u 10 - 15 % dziewcząt z ZT występuje dojrzewanie płciowe z rozwojem piersi i wystąpieniem od jednej (często skąpe plamienie) do kilku miesiączek. U dziewcząt tych rzadko jednak występują prawidłowe, regularne cykle miesięczne;

  • u płodu - w przypadku stwierdzenia w obrazie USG charakterystycznego dla ZT wodniaka torbielowatego szyi albo obrzęku uogólnionego;

  • u noworodka - w przypadku stwierdzenia charakterystycznych dla zespołu Turnera obrzęków limfatycznych dłoni i/lub stóp oraz stygmatów ZT w budowie głowy i szyi;

  • u noworodka płci żeńskiej – urodzonego z niedoborem długości i masy ciała oraz obecnością stygmatów ZT w budowie głowy i szyi;

  • dziewcząt z koarktacją aorty (CoA);

  • niskorosłych dziewcząt z wadami wrodzonymi nerek, szczególnie z nerką podkowiastą;

  • niskorosłych dziewcząt z nawracającymi zakażeniami układu moczowego;

  • niskorosłych dziewcząt z nawracającymi zapaleniami ucha środkowego.

3.4 Symptomatologia


Stygmaty zespołu Turnera opisane są szczegółowo w podręcznikach, jako tzw. „fenotyp turnerowski”. Poszczególne stygmaty ZT występują jednak z różną częstością. U około 30% chorych są nieliczne, a nierzadko mogą być dyskretnie wyrażone. Niedobór wzrostu występuje jednak u wszystkich chorych z ZT, na ogół > -2.0 odchyleń standardowych w porównaniu do wysokości ciała zdrowej populacji. Stwierdzenie dojrzewania płciowego, z rozwojem piersi i miesiączkowaniem nie wyklucza przy tym rozpoznania ZT.

3.5. Historia naturalna, konsekwencje nie leczenia hormonem wzrostu.


W przypadku nie podjęcia leczenia preparatami hormonu wzrostu chore z zespołem Turnera tylko sporadycznie osiągają wzrost ostateczny większy niż 150 cm. Średni wzrost dorosłej pacjentki z ZT w populacji polskiej wynosi ok. 143 cm i jest o ponad 20 cm niższy od średniego wzrostu przeciętnej, zdrowej kobiety.

Przebieg wzrastania nieleczonych dziewcząt z zespołem Turnera ilustruje tabela i rycina.

W ZT zaburzenia wzrastania występują od okresu płodowego. Noworodki z ZT rodzą się bowiem z mniejszą masą (średnio o 500 g) i długością ciała (średnio o 3 cm) w porównaniu do zdrowych dzieci.

W pierwszych trzech - czterech latach życia szybkość wzrastania dziewczynek z ZT niewiele różni się od właściwej dla dziecka zdrowego. W następnych latach niedobór wzrostu powiększa się, a pokwitaniowy skok wzrastania nie występuje lub jest nieznaczny.

Dojrzewanie płciowe jest także znacznie opóźnione lub nie występuje. Wrodzona dysgenezja gonad występuje przy tym u 85 - 90% dziewcząt z ZT.

U dziewcząt z zespołem Turnera, pozbawionych leczenia hormonem wzrostu, niedobór wzrostu systematycznie powiększa się, a wraz z nim narastają zaburzenia emocjonalne, takie jak: niska samoocena, lęk przed udziałem w życiu środowiska, trudności w szkole. Zaburzenia emocjonalne u tych dziewcząt wyrażają się dodatkowo zmniejszeniem aktywności fizycznej (odmowa udziału w zajęciach sportowych z uwagi na odmienny wygląd - stygmaty ZT, brak rozwoju piersi) i nadmiernym odżywianiem, co w efekcie prowadzi do narastającej otyłości.

Bez względu na stopień wykształcenia, bardzo niskie kobiety z ZT są najczęściej bezrobotne, gdyż zdarzają się przypadki dyskryminowania tych dziewcząt zarówno przy wyborze zawodu jak i w życiu publicznym. Leczenie niedoboru wzrostu dziewcząt z ZT należy zatem traktować jako terapię zapobiegającą degradacji społecznej tych osób.

Tabela Średnia wysokość ciała dziewcząt z zespołem Turnera do 18 roku życia (dane opracowane przez: Wiśniewski A., Stupnicki R., Romer T.E.)



WIEK (lata)

WZROST (cm)

SD

0,5

64,0

4,51

1,0

69,1

4,52

1,5

73,9

4,52

2,0

78,4

4,48

2,5

82,5

4,47

3,0

86,2

4,48

3,5

89,6

4,52

4,0

92,6

4,58

4,5

95,4

4,65

5,0

98,0

4,70

5,5

100,4

4,72

6,0

102,8

4,70

6,5

105,1

4,65

7,0

107,3

4,62

7,5

109,4

4,59

8,0

111,5

4,58

8,5

113,5

4,57

9,0

115,5

4,56

9,5

117,4

4,58

10,0

119,4

4,69

10,5

121,4

4,88

11,0

123,4

5,12

11,5

125,4

5,35

12,0

127,3

5,53

12,5

129,2

5,67

13,0

131,1

5,79

13,5

132,8

5,93

14,0

134,4

6,06

14,5

135,9

6,18

15,0

137,3

6,23

15,5

138,4

6,15

16,0

139,5

5,92

16,5

140,4

5,54

17,0

141,2

5,16

17,5

141,7

4,85

18,0

142,1

4,48

SD - wartość odchylenia standardowego.

Ryc. Siatka centylowa wysokości ciała dziewcząt z zespołem Turnera (Wiśniewski A., Stupnicki R., Romer T.) w porównaniu do wysokości ciała zdrowych dziewcząt (przerywanymi liniami naniesiono siatkę dla zdrowych dziewcząt – dane Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie, 1999).





1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   20


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna