Organizacja gospodarstwa



Strona1/7
Data10.05.2016
Rozmiar1 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7
Organizacja gospodarstwa

Gospodarstwo jako jednostka produkcyjna składa się z działu produkcji roślinnej i zwierzęcej. Większe jednostki dysponują także działami przetwórstwa rolno - spożywczego oraz usługowym. Przez dział gospodarstwa rozumiemy te rodzaje aktywności, w których wykorzystywane są podobne metody i środki produkcji.

Poszczególne działy dzielą się na gałęzie, czyli zespoły roślin lub działalności o podobnej technologii produkcji oraz grupy zwierząt tego samego gatunku. W przypadku działu produkcji roślinnej można, więc wymienić takie gałęzie jak: zboża, rośliny okopowe, przemysłowe, pastewne, strączkowe, warzywa, sady itp. Do działu produkcji zwierzęcej należy bydło, trzoda chlewna, owce, konie, drób, zwierzęta futerkowe itp. W dużych przedsiębiorstwach rolnych wyróżnia się dział przetwórstwa rolno-spożywczego, w skład którego mogą wchodzić mleczarnie, gorzelnie, przetwórnie owocowo - warzywne, krochmalnie, olejarnie, suszarnie, masarnie itp. Dział usług mogą stanowić warsztaty naprawcze, jednostki transportu, jednostki usług mechanizacyjnych itp.

Dział produkcji roślinnej jest działem wytwórczym, gdyż tylko tutaj praca ludzka, oddziałując na przyrodę, daje całkiem nowy produkt. Produkcja zwierzęca polega na przetwarzaniu przez organizmy zwierzęce pasz wyprodukowanych w dziale produkcji roślinnej na bardziej uszlachetnione produkty, takie jak: mięso, mleko, wełna, jaja. W dziale przetwórstwa rolno - spożywczego produkty roślinne i zwierzęce poddawane są oddziaływaniu czynników mechanicznych lub biochemicznych.

Podstawową jednostką składową gospodarstwa jest działalność, przez którą rozumie się pozyskiwanie jednolitego produktu z zastosowaniem tej samej technologii produkcji. Jako działalności w gałęzi zboża można wymienić np. pszenicę, jęczmień, żyto, owies itd. W gałęzi bydło można wyróżnić przykładowo produkcję mleka, opas żywca wołowego, wychów jałówek hodowlanych itd.

Produkcja roślinna jest podstawowym, surowcowym działem produkcji rolniczej w gospodarstwie. Jej specyficznymi czynnikami wytwórczymi są ziemia i organizmy roślinne zdolne do fotosyntezy, czyli przetwarzania związków nieorganicznych w organiczne.

Zasadniczą cechą szczególną produkcji roślinnej jest to, iż wymaga ona znacznych obszarów. Rolnika interesuje głównie gleba, to jest wierzchnia warstwa ziemi, cechująca się większą lub mniejszą żyznością. Chcąc uzyskać dobre wyniki w produkcji roślinnej, trzeba nie tylko utrzymywać jej urodzajność, lecz także stale ją zwiększać. W celu zwiększenia urodzajności gleby należy:



  • prawidłowo wykonywać zabiegi uprawowe,

  • stosować właściwy dobór roślin i ich poprawne zmianowanie,

  • uzupełniać składniki pobrane przez rośliny z gleby poprzez odpowiednie nawożenie,

  • dbać o stosunki wodno - powietrzne w glebie (w razie potrzeby stosować melioracje).

W rolnictwie, o odróżnieniu od innych gałęzi gospodarki narodowej, takich jak: przemysł, handel, transport i inne, ziemia spełnia rolę nie tylko miejsca, ale i środka produkcji. Jej cechy szczególne to:

  • nieruchomość (niewzruszalność), czyli stałość położenia; brak możliwości swobodnego przemieszczania ziemi w miejsce bardziej dogodne do gospodarowania; ziemia reprezentuje właściwości naturalne danego rejonu geograficznego i określonej działki ziemi nie można przenieść tam gdzie się chce.

  • niepomnażalność (niepowiększalność) związana z ograniczonymi zasobami ziemi jako środka produkcji niezbędnego do prowadzenia produkcji rolniczej; ograniczenie ilości ziemi występuje mniej lub bardziej wyraźnie w różnych rejonach świata;

  • niezniszczalność polegająca na tym, że przy prowadzeniu racjonalnej działalności rolniczej ziemia nie zużywa się, a nawet może następować zwiększanie jej wartości produkcyjnej; reguła ta nie wyklucza jednak wyjątków wynikających z działania sił przyrody (jak trzęsienia ziemi, erozja) lub świadomego działania człowieka (np. kopalnie odkrywkowe). Niezniszczalność potencjału produkcyjnego gleby wpływa na to, że ziemia jest jednym ze środków produkcji niepodlegających amortyzacji.

  • przestrzenny charakter, wymuszający przystosowanie maszyn do ruchomego procesu pracy (maszyny w znacznej części nie mają stacjonarnego charakteru).

Każde gospodarstwo rolne stanowi pewną odrębną jednostkę produkcyjną - ekonomiczną o określonych zasobach ziemi i środków produkcji, położoną w określonych warunkach przyrodniczych i funkcjonującą w określonych warunkach ekonomicznych. Cechą charakterystyczną każdego gospodarstwa jest jego wielkość, chociaż rolnik w dłuższym okresie może powiększyć lub zmniejszyć jego powierzchnię. Do określania powierzchni gospodarstwa stosuje się kilka pojęć, a mianowicie:

Powierzchnia ogólna jest to obszar gospodarstwa rolniczego określony jego granicami. Składają się na nią użytki rolne, lasy i parki, wody (stawy), inne grunty i nieużytki (bagna, żwirowiska itp.). Nie wszystkie z wymienionych gruntów muszą być użytkowane rolniczo.

Grunty rolne, czyli: użytki rolne oraz grunty pod stawami rybnymi, budynkami gospodarczymi, pasami wiatrochronnymi, ogródkami działkowymi i urządzeniami przeciwerozyjnymi. Są to grunty na których prowadzona jest produkcja rolnicza, niezbędne do jej prowadzenia lub tylko związane z prowadzeniem produkcji.

Użytki rolne (UR) są to grunty wykorzystywane do bezpośredniej produkcji rolniczej. W skład użytków rolnych wchodzą grunty orne, trwałe użytki zielone oraz plantacje trwałe.

Grunty orne (GO) jest to powierzchnia uprawiana z okresowym przemieszczaniem (odwracaniem, wzruszaniem) gleby. Stanowią one podstawowy areał użytków rolnych.

Plantacje trwałe są to grunty obsadzone drzewami i krzewami owocowymi, wikliną i innymi uprawnymi roślinami wieloletnimi. Do plantacji trwałych zaliczane są więc sady, chmielniki, winnice itp.

Trwałe użytki zielone (TUZ) są to łąki trwałe i pastwiska naturalne, czyli grunty porośnięte roślinnością trawiastą użytkowaną kośnie lub pastwiskowo.

Procentowy udział wszystkich rodzajów gruntów w gospodarstwie nazywamy strukturą użytkowania gruntów. Procentowy udział poszczególnych rodzajów użytków w całej powierzchni użytków rolnych gospodarstwa nazywamy strukturą użytków rolnych. Grunty orne mogą być zamieniane na użytki zielone i odwrotnie. Proces ten nazywamy transformacją użytków rolnych.

Z punktu widzenia rolniczego ważna jest ilość użytków rolniczych, ale także ich jakość, bowiem warunki glebowe wywierają bezpośredni wpływ na organizację gospodarstwa i efekty ekonomiczne. Jakość gleb w gospodarstwach jest różna i dlatego powstało kilka sposobów jej oceny. Jednym ze sposobów jest podział gleb na klasy. Grunty orne dzieli się na 6 klas, przy czym w klasach III i IV wyodrębniono klasy a i b a w VI klasę VIz, z gruntami pod zalesienia, natomiast użytki zielone dzieli się na 6 klas, bez dalszego ich dzielenia. Klasy bonitacyjne gleb określają potencjał produkcyjny bez uwzględniania ich rzeczywistej urodzajności jako cechy zależnej od uprawy. Innym sposobem określania jakości gleb jest podział gruntów na kompleksy glebowo - rolnicze, dokonany w oparciu o przydatność do uprawy poszczególnych grup roślin.

Do porównywania jakości gleb w poszczególnych gospodarstwach stosuje się wskaźnik bonitacji gleb oraz powierzchnię w hektarach przeliczeniowych.

Przy obliczaniu wskaźnika bonitacji gleb korzystamy ze współczynników przeliczeniowych stosowanych do ustalania powierzchni w hektarach przeliczeniowych. Hektar przeliczeniowy odpowiada wartości klasy IV gruntów ornych.

Aby obliczyć, ile jest w gospodarstwie hektarów przeliczeniowych, należy pomnożyć liczbę hektarów fizycznych poszczególnych klas przez odpowiadające im współczynniki, a następnie iloczyny zsumować.

Gdy w gospodarstwie przeważają dobre gleby to wówczas powierzchnia przeliczeniowa jest większa niż powierzchnia wyrażona w hektarach fizycznych i odwrotnie, gospodarstwa o glebach niskiej jakości charakteryzują się niewielką powierzchnia przeliczeniową.

Wskaźnik bonitacji gleb obliczamy dzieląc powierzchnię przeliczeniową przez obszar użytków rolnych wyrażony w hektarach fizycznych analizowanego gospodarstwa. Przy pomocy wskaźnika bonitacji gleb jakość gleb określamy jedną liczbą. Gdy jego wartość wynosi powyżej 1 gospodarstwo posiada gleby stosunkowo dobre, natomiast wskaźnik poniżej jedności charakteryzuje gospodarstwa o gorszej jakości gleb.

Do charakteryzowania warunków glebowo-klimatycznych rejonu, czy gospodarstw często stosuje się pojęcie waloryzacja rolniczej przestrzeni produkcyjnej. Pozwala ono na łączne ujęcie jedną liczbą następujących cech przestrzeni rolniczej:



  • jakość i przydatność rolnicza gleb (klasy bonitacyjne gleb i kompleksy glebowe),

  • agroklimat,

  • stosunki wodne,

  • rzeźba terenu.

Pole to wydzielona część gruntów ornych obsiana zazwyczaj tą samą rośliną. Łan natomiast jest to część pola, na której maszyny mogą poruszać się bez przeszkód od początku do końca, bez konieczności nawracania w trakcie przejazdu. Pole może być podzielone na przykład rowem lub drogą polną, a więc będzie składało się z dwóch lub kilku łanów.

Ziemia jest czynnikiem produkcji, który ma własną zdolność produkcyjną, którą nazywa się żyznością naturalną. Rzeczywista wydajność z jednostki powierzchni gleby nazywana jest urodzajnością. Zależy ona od żyzności gleby, ale i w znacznej mierze od działalności człowieka, który stosując prawidłową agrotechnikę może ją zwiększać, lub przy nieprawidłowym postępowaniu z gleba zmniejszać.

Dobór działalności w produkcji roślinnej jest ściśle uwarunkowany jakością gleby w gospodarstwie. Gleba jest to wierzchnia warstwa ziemi, powstała w wyniku wietrzenia skały macierzystej pod wpływem wody, roślin, zwierząt, człowieka i czynników klimatu, będąca źródłem składników pokarmowych i wody dla roślin. Jej potencjalną zdolność zaspokajania potrzeb roślin nazywamy żyznością. Wyróżniamy żyzność naturalną, związaną z typem gleby i żyzność nabytą, powstałą w wyniku wieloletniej, celowej działalności człowieka. Jednakże niewłaściwa działalność człowieka może doprowadzić do degradacji żyzności gleby, czyli spadku nasilenia wszystkich lub niektórych cech decydujących o żyzności gleby.

Pojęciem zbliżonym do żyzności jest urodzajność gleby, przez którą rozumiemy nie potencjalną, lecz rzeczywistą produkcyjność gleby. Urodzajność wynika zarówno z żyzności gleby, jak i stosowanej technologii produkcji. Błędy w technologii, zwłaszcza w zakresie następstwa roślin po sobie, mogą spowodować zmęczenie gleby, przejawiające się spadkiem plonów przy poprawnej (poza następstwem roślin) agrotechnice, a wynikające z nasilenia się chorób i szkodników oraz jednostronnego wyczerpania gleby ze składników pokarmowych. Nazwa rodzaju zmęczenia gleby pochodzi od nazwy rośliny, która to zmęczenie wywołała, np. wykoniczynienie, wyburaczenie, wylnienie.

Na dobór roślin w gospodarstwie wpływają, obok warunków naturalnych, cechy ekonomiczne roślin, bowiem rośliny uprawne różnią się:

1) pracochłonnością tj. ilością wymaganych nakładów pracy przy ich uprawie,

2) kapitałochłonnością tj. ilością wymaganych nakładów środków produkcji

3) nadwyżką bezpośrednią z 1 hektara uprawy (różnica wartości produkcji oraz kosztów zmiennych).

Biorąc pod uwagę nakłady oraz nadwyżki, jaki przynoszą gospodarstwu poszczególne rośliny, można je podzielić na dwie grupy:


  • rośliny intensywne, wymagające dużych nakładów środków produkcji oraz wysokich nakładów robocizny w przeliczeniu na 1 ha, lecz dające wysoką nadwyżkę bezpośrednią w przeliczeniu na 1 godzinę pracy (robotnikogodzinę); zaliczamy tutaj warzywa, tytoń chmiel, okopowe.

  • rośliny ekstensywne, wymagające niskich nakładów środków produkcji oraz robocizny na 1 ha, ale dające znacznie niższy dochód z 1 ha oraz stosunkowo wysoką nadwyżkę bezpośrednią w przeliczeniu na 1 robotnikogodzinę (ze względu na niskie nakłady pracy na uprawę). Do tej grupy należą rośliny zbożowe oraz rzepak.

Gospodarstwa w zależności od zasobów siły roboczej oraz środków produkcji decydują się na uprawę odpowiednich roślin. I tak gospodarstwa małe z dużymi zasobami pracy uprawiają rośliny nakładochłonne, takie jak: warzywa oraz okopowe. Gospodarstwa większe z niedoborami siły roboczej będą uprawiały przede wszystkim zboża. Jednak rolnicy muszą pamiętać o właściwym zmianowaniu w gospodarstwie, bowiem może pojawić się zmęczenie gleby.

Zmęczeniu gleby można zapobiec, stosując właściwe następstwo roślin, a więc właściwą kolejność roślin następujących po sobie na tym samym polu. Nie każde następstwo roślin jest jednak dobre. Racjonalne następstwo roślin po sobie w określonej kolejności, z uwzględnieniem ich zróżnicowanych wymagań co do stanowiska oraz jakości stanowiska, jakie pozostawiają po sobie nazywamy zmianowaniem. Zmianowanie dostosowane do warunków i potrzeb konkretnego gospodarstwa, czyli uwzględniające jego warunki klimatyczno-glebowe oraz produkcyjną i agrotechniczną rolę poszczególnych roślin w gospodarstwie, nazywamy płodozmianem. Liczba lat potrzebnych do przejścia wszystkich roślin objętych płodozmianem przez dane pole stanowi rotację. Wycinek zmianowania składający się z kilku roślin, z których pierwsza jest dobrym przedplonem, a ostatnia poprzedza następny dobry przedplon określamy pojęciem członu zmianowania. W niektórych płodozmianach stosowane jest pole wypadające, wyłączone ze zmianowania na kilka lat, przeznaczone do uprawy roślin wieloletnich, np. lucerny. Roślina poprzedzająca nazywa się przedplonem, a następująca po niej rośliną następczą. Nie należy mylić rośliny następczej z poplonem, który oznacza uprawę dodatkowej rośliny po plonie głównym w tym samym roku.

Ustalając zmianowanie należy przestrzegać następujących zasad:


  1. Po roślinach pobierających z gleby dużo składników pokarmowych wprowadzać do uprawy rośliny mniej wymagające; po roślinach głęboko korzeniących się uprawiać rośliny o płytkim systemie korzeniowym.

  2. Ze względu na utrzymanie struktury gleby przeplatać w zmianowaniu rośliny strukturotwórcze (rośliny motylkowe) z roślinami niszczącymi strukturę gruzełkowatą (np. zboża).

  3. Rośliny uprawne zostawiają różną ilość resztek pożniwnych, dlatego w zmianowaniu należy umieszczać na przemian takie, które pozostawiają ich więcej oraz takie, które pozostawiają ich mniej.

  4. Nie należy uprawiać po sobie roślin wrażliwych na te same choroby czy szkodniki oraz roślin sprzyjających zachwaszczaniu gleby.

  5. Po roślinach wąskolistnych (zbożowe), uprawiamy zwykle szerokolistne, a więc okopowe i pastewne.

  6. Zwracamy również uwagę na termin siewu, porę dojrzewania i zbioru, gdyż zrozumiałym jest, iż nie można zasiać rośliny następczej, gdy roślina poprzedzająca nie zeszła z pola.

Ze względu na udział roślin intensywnych płodozmiany dzielimy na:

  1. intensywne, z wysokim udziałem tych roślin oraz wykorzystaniem możliwości uprawy poplonów;

  2. ekstensywne, z wysokim udziałem roślin ekstensywnych (zboża, rośliny pastewne).

Z udziałem poszczególnych roślin wiąże się także inny podział płodozmianów, a mianowicie na:

  1. płodozmiany polowe (towarowe), z przewagą roślin dostarczających produktów przeznaczonych na sprzedaż,

  2. płodozmiany paszowe, nastawione na produkcję pasz dla zwierząt;

  3. specjalne: nasienne, warzywne, przeciwerozyjne, doświadczalne.

Zgodnie z zasadami stosowania Dobrych Praktyk Rolniczych należy sporządzać bilans substancji organicznej z wykorzystaniem współczynników reprodukcji i degradacji.

Współczynniki reprodukcji i degradacji glebowej substancji organicznej



Roślina lub nawóz organiczny

Jednostka

Współczynniki reprodukcji (+) lub degradacji (-) dla gleb

lekkich

średnich

ciężkich

czarnych ziem

Okopowe

1 ha

-1,26

-1,40

-1,54

-1,02

Kukurydza

1 ha

-1,12

-1,15

-1,22

-0,91

Zboża, oleiste

1 ha

-0,49

-0,53

-0,56

-0,38

Strączkowe

1 ha

+0,32

+0,35

+0,38

+0,38

Trawy w polu

1 ha

+0,95

+1,05

+1,16

+1,16

Motylkowe, mieszanki

1 ha

+1,89

+1,96

+2,10

+2,10

Obornik

1 t

+0,070

+0,026


+0,180

Gnojowica

1 t

Słoma

1 t

: materialy
materialy -> Wykład czwarty
materialy -> Projekt wirtualnej współpracy jednostek am w Lublinie w zakresie dokumentacji dorobku naukowego I przygotowania danych do oceny parametrycznej Uczelni
materialy -> Rozwiązania zadań
materialy -> Spis treści: lokalizacja cele I zadania
materialy -> Sytuacja na rynkach zmusza firmy do szukania oszczędności. Przedsiębiorstwa zmniejszają koszty, tnąc zatrudnienie i zamówienia
materialy -> Budowa autostrady A4 Zgorzelec – Krzyżowa Studium wykonalności spis treśCI
materialy -> Wydawnictwo Centrum Szkolenia Policji w Legionowie Druk: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie. Nakład 500 egz
materialy -> Andrzej Nowakowski Biblioteka Uniwersytecka
materialy -> Wielowymiarowa analiza porównawcza cz. II analiza danych panelowych
materialy -> Wielowymiarowa analiza porównawcza cz. II analiza związku korelayjnego


  1   2   3   4   5   6   7




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna