Papierowy teatr



Pobieranie 12.79 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar12.79 Kb.
PAPIEROWY TEATR
Artystyczny plakat teatralny istnieje w Polsce od ponad stu lat, trzeba jednak pamiętać, że poprzedzały go typograficzne afisze, towarzyszące przedstawieniom co najmniej od końca XVIII wieku. Mimo że już wcześniej powstało kilka malarskich plakatów teatralnych, za prekursora tego gatunku powszechnie uważa się wielkiego artystę, malarza, dramaturga i poetę – Stanisława Wyspiańskiego – patrona wielu współczesnych polskich teatrów. Przesądził o tym jego nowatorski plakat z 1899 roku zapowiadający przedstawienie Maurycego Maeterlincka Wnętrze w Teatrze Miejskim w Krakowie; wkrótce nowym impulsem rozwoju tej dziedziny sztuki stały się prace wybitnego scenografa Karola Frycza.

W teatrze przez stulecia rządził i nadal rządzi afisz, wydawnictwo nierzadko o wybitnych walorach artystycznych. Można z niego wyczytać nazwiska aktorów i wszystkich tych, których praca złożyła się na ostateczny kształt przedstawienia, któremu towarzyszy. Plakat artystyczny, narodzony we Francji w końcu XIX wieku, zaczął stopniowo pełnić podobną do afisza funkcję reklamową


i informacyjną. W Polsce do wybuchu II wojny światowej można naliczyć zaledwie kilkadziesiąt takich plakatów, w tym tylko kilka
na wysokim poziomie artystycznym.

Lata międzywojenne oraz okres bezpośrednio po II wojnie światowej to czas, w którym następuje stopniowy rozwój artystycznego plakatu teatralnego. Projektują go w tym czasie najznakomitsi malarze i graficy, m.in. Andrzej Pronaszko, Stefan Norblin, Tadeusz Gronowski, Stefan Osiecki, Jerzy Karolak, Adam Hoffmann, Tadeusz Trepkowski, Olga Siemaszko, Jerzy Srokowski i Henryk Tomaszewski. W dalszym ciągu przeważają jednak afisze teatralne, których przykłady otwierają wystawę.

Największy rozwój artystycznego plakatu nastąpił w Polsce dopiero po 1956 roku, kiedy sztuka uwolniona została od doktryny socrealizmu. Teatr zyskał swobodę artystycznych wyborów, również plakat teatralny mógł przemówić własnym silnym głosem, wyrażając skomplikowane treści i problemy. Sprzyjające warunki społeczno-polityczne, którym towarzyszył wybuch talentu młodych polskich grafików, sprawiły, że sztuka plakatu w Polsce osiągnęła najwyższy światowy poziom. Dzięki twórczości m.in. Henryka Tomaszewskiego, Józefa Mroszczaka, Jana Lenicy, Romana Cieślewicza, Franciszka Starowieyskiego, Waldemara Świerzego
i Jana Młodożeńca polski plakat rozwinął się w fascynujące swoją oryginalnością, rozpoznawalne zjawisko artystyczne. Wcześniej informował tylko o spektaklach, teraz również je interpretuje i opatruje komentarzem. Do pierwszego powojennego pokolenia artystów należą: Wiktor Górka, Tadeusz Jodłowski, Andrzej Krajewski, Bronisław Zelek, Rosław Szaybo i inni graficy kończący studia na przełomie lat 40. i 50.

Kolejni twórcy stopniowo wzbogacali język i poetykę plakatu teatralnego, wnosząc nowe tendencje interpretacyjne i formalne, wynikające zarówno z ich indywidualnych predyspozycji intelektualnych i warsztatowych, jak i aktualnych poszukiwań i nurtów współczesnej plastyki. Jerzy Czerniawski, Jan Jaromir Aleksiun, Eugeniusz Get-Stankiewicz, Mieczysław Górowski, Roman Kalarus, Michał Kliś, Piotr Kunce, Lech Majewski, Grzegorz Marszałek, Rafał Olbiński, Stasys Eidrigevicius, Andrzej Pągowski, Władysław Pluta, Wiktor Sadowski, Wiesław Wałkuski, Leszek Wiśniewski, Leszek Żebrowski to artyści mojego pokolenia, urodzeni po 1945 roku, których nazwiska znane są na wszystkich kontynentach.

Warto w tym miejscu dodać, że plakat teatralny dobrze służy nie tylko reklamie poszczególnych teatrów na własnym gruncie,
ale jest również wizytówką ich aktywności i osiągnięć na szerszym forum. Nazwiska młodszych tworzących dzisiaj dla teatru artystów, między wieloma innymi, takich jak: Mirosław Adamczyk, Tomasz Bogusławski, Wiesław Grzegorczyk, Joanna Górska, Jerzy Skakun
i Bogdan Polnar, dopełniają obraz współczesnego plakatu.

Kierunki poszukiwań polskich grafików projektantów sprowadzają się do dwóch głównych nurtów – emocjonalnego, w którym dominuje nastrojowość i malarskość, mająca swoje źródła w polskiej sztuki ludowej, oraz do nurtu intelektualnego, gdzie synteza


i metafora zmuszają odbiorcę do samodzielnego wyciągania wniosków, słowem do myślenia. Nie ma potrzeby dodawać, że dzieła obu tych nurtów niewątpliwie posiadać powinny wartość artystyczną i równocześnie spełniać funkcję użytkową, z którą plakat nie tylko jest związany, ale dla której w ogóle istnieje. Połączenie tych, zdawałoby się dwóch sprzecznych funkcji plakatu ściśle użytkowej
i artystycznej
stanowi nieustające źródło zainteresowania tym rodzajem sztuki na całym świecie.

Teatry wciąż dzielą swoją sympatię między dawno już wypracowaną formę afisza o kunsztownej typografii, a artystycznie bogaty obraz w postaci plakatu teatralnego. W czasach wielkiej bitwy mediów (billboardów, reklamy telewizyjnej, radiowej i prasowej), jaką na co dzień obserwujemy, autentyczna twórczość artystyczna w dziedzinie plakatu, nawet w tym małym, wydawałoby się dzisiaj, formacie nie przechodzi na ogół niezauważona. Wielu reżyserów i dyrektorów teatrów nadal uważa, że plakat jest potrzebny.

Wystawa w Bielsku-Białej dokumentuje osiągnięcia polskich artystów w okresie od lat 40. do dzisiaj. Pokazuje szeroki wachlarz scenicznych adaptacji dramaturgii światowej i polskiej poprzez wizualną interpretację czołowych polskich artystów. Na szczególną uwagę zasługują plakaty do przedstawień klasyków, takich jak: Szekspir, Molier, Brecht, Pirandello, Beckett, Ionesco, Ibsen, Dostojewski, Cervantes, Albee, Czechow i Dostojewski obok takich polskich mistrzów pióra, jak: Mickiewicz, Słowacki, Fredro, Wyspiański, Gombrowicz, Mrożek, Witkacy i Różewicz, trudno wymienić wszystkich – plakaty powstałe do przedstawień ich autorstwa z pewnością będą dla wielu widzów galeryjnych nowym, ważnym odkryciem wizualnym. To przecież nie tylko zadrukowane arkusze, ale piękne obrazy – PAPIEROWY TEATR.

Plakat polski od lat znany i rozpoznawany na całym świecie prezentuje się tu z najlepszej strony. Wydawany nie tylko w dużych centrach kulturalnych, jak: Warszawa, Kraków, Poznań, Gdańsk, Łódź czy Wrocław; ale też przez mniejsze, prężne ośrodki, m.in. Katowice, Szczecin, Rzeszów, Radom, Toruń, Opole, Tarnów, Bielsko-Biała i Wałbrzych osiągnął czołową rangę w dziedzinie plakatu artystycznego.



Wypełniając swoją reklamową funkcję, plakaty wyprzedzają teatralne przedstawienia zarówno w czasie, jak i w przestrzeni. Dzięki swojej oryginalności i atrakcyjności docierają do szerokiego grona odbiorców, nawet do tych, którzy danej produkcji teatralnej nigdy na scenie nie zobaczą. Początkowo zwykłe druki reklamowe, z czasem, dzięki niebywałemu rozwojowi artystycznemu, zostały nobilitowane do rangi dzieł sztuki, chętnie gromadzone w zbiorach kolekcjonerów prywatnych, bibliotek i instytucji publicznych oraz wystawiane przez galerie i muzea. Wszystkie prezentowane dzisiaj plakaty pochodzą ze znanej na całym świecie kolekcji Dydo Poster Collection z Krakowa.

Krzysztof Dydo




©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna