Pedagogika opiekuńcza literatura



Pobieranie 88.89 Kb.
Data06.05.2016
Rozmiar88.89 Kb.
PEDAGOGIKA OPIEKUŃCZA

Literatura
Z. Dąbrowski, Pedagogika opiekuńcza w zarysie, t. 1-2, Olsztyn 2006.
I. Jundziłł, Zarys pedagogiki opiekuńczej, Gdańsk 1975.
I. Jundziłł, R. Pawłowska (red.), Pedagogika opiekuńcza. Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość, Gdańsk 1975.
A. Kelm, Węzłowe problemy pedagogiki opiekuńczej, Warszawa 2000.
J. Maciaszkowa, Z teorii i praktyki pedagogiki opiekuńczej, Warszawa 1991.
J. Maciaszkowa, Pedagogika opiekuńcza, w: W. Pomykało (red.), Encyklopedia pedagogiczna, Warszawa 1993, s. 552-558.
K. Obuchowski, Przez galaktykę potrzeb. Psychologia dążeń ludzkich, Poznań 1995.
H. Radlińska, Pedagogika społeczna, Wrocław 1961.
B. Suchodolski, Pedagogika, w: W. Pomykało (red.), Encyklopedia pedagogiczna, Warszawa 1993, s. 535-542.

Uzupełniająca:



S. Badora, D. Marzec (red.), System opieki kompensacyjnej w zjednoczonej Europie, Kraków 2002.

Z. Bańka, J. Kuźma (red.), Stan i koncepcje rozwoju opieki i wychowania w Polsce, Kraków 1996.

E. Bartoszewska, Formy pomocy dziecku nieuleczalnie choremu i jego rodzinie w hospicjum, Kraków 2005.

M. Kolankiewicz (red.), Zagrożone dzieciństwo. Rodzinne i instytucjonalne formy opieki, Warszawa 1998.

J. Pieter, Poznawanie środowiska wychowawczego, Wrocław–Kraków 1960.

B. Suchodolski, Pedagogika. Podręcznik dla kandydatów na nauczycieli, Warszawa 19805.

B. Śliwerski, Pedagogika, t. 1-3, Gdańsk 2006.




LUDZKIE POTRZEBY
Osoba – spełniający się podmiot. Motywacja działań: dążenia (pragnienia, przyjemności, popędy) – spełnianie potrzeb. Jestem tym, kim się staję...
Józef Pieter (esej O naturze ludzkiej, 1938) – chleb, wolność, miłość i wiara.
I. Thomas (socjolog amerykański, 1924) – „Jaka jest minimalna liczba potrzeb psychicznych, które muszą być zaspokojone, aby człowiek mógł normalnie?”
Henry A. Murray – wyróżnił kilkadziesiąt potrzeb: utajonych i jawnych, proaktywnych (pochodzących od osoby) lub reaktywnych (wywołanych przez sytuacje), viscerogennych (związanych z funkcjonowaniem organizmu) lub psychogennych (z życiem psychicznym).
Abraham Maslow – hierarchiczna teoria potrzeb: wrodzone, zaspokojenie wyższych zależne od zaspokojenia niższych:

  1. fizjologiczne,

  2. bezpieczeństwa (pewności, porządku i przewidywalności otoczenia),

  3. przynależenia i miłości („głód kontaktu, intymności i przynależenia”),

  4. godności i szacunku (wyzwania, kompetencje, zaufania, mocy, niezależności),

  5. samoaktualizacji.

Człowiek: syty, bezpieczny, kochany, szanowany, rozwijający się.
Kazimierz Obuchowski – kategoryzacja potrzeb:

  • powszechne (dotyczą wszystkich ludzi) – czy dostrzegam, umiem i chcę je realizować? – fizjologiczne (optymalnej temperatury, tlenu, snu, bodźców zmysłowych i przetwarzania informacji, pokarmowa), orientacyjne (związane z intelektualnym poznawaniem świata, ze współżyciem z innymi – kontaktu emocjonalnego, z określeniem sensu swojego życia – orientacji w świecie), seksualne (naturalne), dystansu psychicznego („ja” – zakres intencjonalności – podstawa wolności psychicznej);

  • indywidualne (specyficzne dla jednostki: nawykowe, chorobowe i odmienności).

Wincenty Okoń



    • podstawowe – wiążące się z biologicznymi funkcjami organizmu i z wytworzoną strukturą osobowości;

    • pochodne – wynikające z poszukiwania środków zaspokojenia potrzeb podstawowych.

Potrzeby ludzkie – właściwości (genetyczne i epigenetyczne, pierwotne i wtórne, zaktualizowane i potencjalne), których istotą jest podleganie stałym zależnościom od różnych elementów zewnętrznego i wewnętrznego środowiska, przy czym spełnianie wymagań wynikających z tych zależności warunkuje życie, rozwój, zdrowie, normalność funkcjonowania, zadowolenia z życia.
Składniki potrzeb

  • podmiot;

  • przedmiot;

  • powód.


Potrzeby dzieciństwa – swoiste właściwości osobowe najmłodszych dzieci |dziedziczone i nabyte, których zaspokajanie warunkuje jakość ich życia, wielostronny rozwój, przystosowanie się do ludzkiego świata i znalezienie w nim swego miejsca.
Potrzeby indywidualne wynikają ze specyficznych cech osobowościowych jednostki, jej indywidualnych biografii, utrwalonych przyzwyczajeń, nastawień i oczekiwań.
Potrzeby grupy składają się na nie przede wszystkim potrzeby powszechne, dotyczące każdego członka grupy: biologiczne, bezpieczeństwa, przynależności, uznania, itp., oraz potrzeby grupy jako całości, takie, które są grupowymi sposobami zaspokajania potrzeb powszechnych.
Potrzeby normalne są właściwościami gatunkowymi człowieka, z jego nieuniknionymi zależnościami interpersonalnymi i społecznymi oraz – nie budząc dezaprobaty – właściwościami indywidualnymi.
Potrzeby standardowe mieszczą się w granicach średniego poziomu, właściwe większości podopiecznych lub występujące najczęściej (zaspokajanie ich nabiera charakteru standardowego).
Potrzeby hiperstandardowe wykraczają znacznie ponad poziom średni, statystyczny, uznawane i aprobowane, wynikające z wyższych parametrów rozwoju i określonych dyspozycji jednostki (uzdolnienia, talenty) i wysoce wartościowe zarówno dla jednostki, jak i społeczeństwa.
Potrzeby ponadpodmiotowe to, te spośród całości potrzeb jednostek, których nie są one zdolne (przejściowo lub trwale, częściowo lub całkowicie) samodzielnie zaspokajać i regulować.

PEDAGOGIKA

I JEJ SUBDYSCYPLINY
pais – chłopiec, dziecko

ago – prowadzę

paideia – kształcenie osobowości (koncepcja osobowości, ideał, działalność)
Pedagogika – teoria ideału wychowawczego („określa, jakiego człowieka powinniśmy wychować i jak należy to czynić, aby w konkretnych warunkach społecznego życia i jego przemian uzyskać rezultaty optymalne (...) Cele i środki nie mogą być rozdzielane. Cele bez znajomości środków są martwe; środki bez znajomości celów – ślepe”.
Pedagogika a polityka oświatowa: „pedagogika podejmuje problematykę filozoficzną i naukową, podczas gdy polityka oświatowa zorientowana jest pragmatycznie” (problemy organizacyjno-administracyjne, budżetowe...).
Pedagogika jako nauka:

Zdania opisowe (stwierdzające: jak jest) i normatywne (zalecające: jak powinno być) – próbowano zgodnie z koncepcją pozytywistyczną oddzielić (wyeliminować normatywne, którymi miała się zająć filozofia wartości albo propaganda). Tymczasem wbrew pozytywistycznym poglądom (teoretyków i socjologów wychowania, psychologów) – „społeczeństwo oczekuje od nauki nie tylko informacji, jak należy coś robić, ale i zalecenia, co robić trzeba (....) aby sądy wartościujące i zalecające uwolnić od subiektywizmu i nadać im walor obiektywnie zobowiązujący. Jest to możliwe dzięki jawnemu deklarowaniu zasad i celów, które się przyjmuje i dzięki powiązaniu ich z ogólnoludzką (*czy taka istnieje?) tradycją określania istoty człowieczeństwa i z perspektywami rozwoju własnego kraju. Humanizm i patriotyzm – w szerokim rozumieniu tych pojęć – są głównymi wyznacznikami pedagogicznych rozważań wartościujących i zalecających”1.


Nauki pomocnicze (współpracujące z pedagogiką) – związane z rozwojem dzieci i młodzieży: biologiczne, psychologiczne, społeczne i ekonomiczne, a także: antropologia filozoficzna (zmierzająca do określenia istoty człowieka – „Kim jest człowiek?” – istotne dla pedagogiki), filozofia moralna („czym jest życie wartościowe i szczęśliwe?”) oraz nauki polityczne (współczesna wizja człowieka, dynamika przemian społecznych, tworzenie się moralności, uwarunkowania rozwoju – ważne dla określenia dyrektyw).
Psycholog i socjolog badają stan faktyczny (jak funkcjonuje ludzka psychika, jak przebiega jej rozwój, jaka jest sytuacja człowieka w grupie społecznej, jak formuje się osobowość w określonych warunkach). „Pedagoga interesują – na podstawie znajomości tego, co jest, i tego, co się dzieje – wszystkie możliwości optymalizacyjne. Dla pedagoga człowiek nie jest takim, jakim jest, lecz zawsze takim, jakim się staje pod wpływem wychowania, a nawet nie jest tym, kim jest, lecz tym, kim mógłby być, gdyby zostały dopełnione warunki jego rozwoju i przemian”2. (socjolog bada istniejące warunki społeczne i ich wpływ na wychowanie, pedagog społeczny pragnie celowego przekształcenia tych warunków, tworzenia systemu opieki, który służy lepszemu rozwojowi osobowości).
Przemiany i pedagogiki wyspecjalizowane

„Dom i szkoła – główny teren zainteresowania i odpowiedzialności pedagogiki. (...) filary edukacji powszechnej”: pedagogika rodzinna (wychowanie dzieci i... rodziców) oraz pedagogika szkolna (albo lepiej: pedagogika wieku szkolnego; także dot. żłobka i przedszkola).



Przemiany pedagogiki związane są z rosnącym znaczeniem roli wychowania w społeczeństwie, komplikowania się i różnicowania instytucji wychowujących oraz współczesnych uwarunkowań. Kiedyś zainteresowania pedagogiki obejmowały dorastających i młodzież, później dzieci młodsze, obecnie – wszystkich w tym dorosłych i osoby starsze (andragogika). Kiedyś pedagogika zajmowała się bezpośrednim oddziaływaniem wychowawcy na wychowanka, później zwracano uwagę na wrodzone dyspozycje, uzdolnienia i zamiłowania, na spontaniczny rozwój osobowości, na procesy wychowania (od pedagogiki wymagań i kontroli, dyrektywnej i autorytarnej do pedagogiki „swobodnego wychowania”). Kierunek: od pedagogiki indywidualnej do pedagogiki kolektywnej. Kierunek: od pedagogiki „świadomej” (celowo zorganizowany wpływ) do pedagogiki „okazjonalnej” (niebezpieczeństwo: pedologia – nauka o biologicznych i społecznych warunkach i czynnikach wyznaczających jego rozwój fatalistycznie i pozostawiającej miejsca dla interwencji wychowawczej)3. Uwzględniając różne wpływy „społeczeństwa wychowującego”, chcąc uwzględnić wszystkie wpływy wychowawcze tworzy się nowe specjalizacje pedagogiki (pracy, wojskowa, mediów, pracy kulturalno-oświatowej, wczasów, przemysłowa, rolnicza, rodzinna i rówieśnicza, a nawet „podwórkowa”, wielkich miast i mobilności społecznej, organizacji młodzieżowych itp.). Jeszcze inny podział wiąże się ze spojrzeniem na zdrowie (normę) i chorobę: obok pedagogiki normalnej rozwija się pedagogika specjalna (dot. osób niepełnosprawnych). Inne problemy podejmuje tzw. pedagogika opiekuńcza, która dotyczy sytuacji, w których dzieci i młodzież wymagają specjalnej (wyjątkowej) opieki ze względów na trudną sytuację społeczną, konflikty wewnętrzne i złą adaptację do środowiska. Jej znaczenie rośnie, m.in. w następstwie wojen (wielka liczna sierot) i różnych przemian społecznych...
PEDAGOGIKA OPIEKUŃCZA

Rozwój subdyscypliny
Pedagogika opiekuńcza – stosunkowo nowa, rozwijająca się dyscyplina. Pierwszy nazwą tą posłużył się w 1925 roku Józef Cz. Babicki. Do klasyków pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej w Polsce zalicza się m.in. Józefa Cz. Babickiego, Kazimierza Jeżewskiego, Janusza Korczaka i Helenę Radlińską.
„Opieka nad dzieckiem wiąże się z rozmaitymi dziedzinami życia i stąd może być przedmiotem zainteresowań różnych dyscyplin naukowych”. Szczególne związki: pedagogika – opieka, stąd pedagogika opiekuńcza.
Pedagogika opiekuńcza – teoria działalności opiekuńczo-wychowawczej. Która za przedmiot swych zainteresowań uznaje „fakty, procesy i sytuacje wychowawcze związane z zaspokajaniem potrzeb dzieci i młodzieży (...) Fakty są to te zjawiska, które wywołują określone procesy wychowawcze. W PO zaliczymy do nich potrzeby wychowanków”. Proces opiekuńczo-wychowawczy „jest ciągiem zmian powstających w osobowości wychowanka i wychowawcy pod wpływem realizowanych potrzeb”. Sytuacja wychowawcza – „ogół warunków, w jakich są zaspokajane potrzeby dziecka”4
Pedagogika opiekuńcza – „jest (a raczej usiłuje być) nauką o celach, zadaniach, treściach, metodach i formach opieki nad dzieckiem w ogóle, a opieki wychowawczej w szczególności” (...) „Interesuje się ona ogółem dzieci i młodzieży w sytuacjach, które mają postać opieki zdrowotnej, prawnej, wychowawczej i społecznej (...) najogólniej można powiedzieć zajmuje się ona typem wychowania opiekuńczego” (M. Jakubowski)5.
Pedagogika opiekuńcza – szczególna forma polityki socjalnej, teoria wspomagania rozwoju – system wskazań „umożliwiających rozwijanie działalności praktycznej, mającej na celu wspomaganie rozwoju dzieci i młodzieży oraz (!) dorosłych, a także wspomaganie działalności kompensacyjnej w przypadkach tego wymagających” (J. Wołczyk)6.
W centrum zainteresowań PO jest „tworzenie warunków (rozumianych szeroko) do zaspokajania potrzeb dzieci i młodzieży, potrzeb związanych z rozwojem różnych stref osobowości”. Jest to dyscyplina, „która bada, opisuje i wyjaśnia fakty, sytuacje i procesy oraz istniejące między nimi zależności związane z tworzeniem warunków do zaspokajania potrzeb ludzi (szczególnie dzieci i młodzieży)”7.

PEDAGOGIKA OPIEKUŃCZA

Zagadnienia metodologiczne
Nazwa – Pedagogika opiekuńcza czy pedagogika opiekuńczo-wychowawcza?

Przedmiot badań – Teoria czy praktyka? Metody – Własne czy zapożyczone?


Definicja. Pedagogika opiekuńczo-wychowawcza opisuje, wyjaśnia i optymalizuje szeroko rozumianą działalność opiekuńczo-wychowawczą, podejmowaną wobec dzieci i młodzieży do czasu uzyskania przez nich względnej samodzielności życiowej.
Głównym zadaniem pedagogiki opiekuńczej (jako teorii działań praktycznych) jest tworzenie warunków do zaspokajania potrzeb dzieci i młodzieży. Pedagogika opiekuńcza bada działalność instytucji opieki całkowitej i częściowej, a także organizacji społecznych organizujących różne formy pomocy dla dzieci i młodzieży do czasu uzyskania przez nich względnej samodzielności życiowej.
Pedagogika opiekuńczo-wychowawcza zajmuje się problemami związanymi z opieką: sieroctwem dziecięcym (naturalnym i duchowym), adopcją, domami dziecka, rodzinami zastępczymi, innymi placówkami opiekuńczo-wychowawczymi, funkcjonowaniem systemu w zmieniających się warunkach społecznych oraz gospodarczych. Opieka jest konieczna w przypadku sieroctwa, schorzeń somatycznych, zaburzeń psychofizycznych, deficytów wychowawczych, problemów egzystencjalnych czy nałogów.
Przedmiot pedagogiki opiekuńczej

opieka międzyludzka, zwłaszcza nad dzieckiem;



  • wychowanie przez opiekę poprzez przekazywanie wartości osobotwórczych (opieka wychowawcza),

  • wychowanie opiekuńcze, czyli nadawanie różnym formom wychowania, a szczególnie edukacji szkolnej, walorów opiekuńczych.

Składniki treści poznawczych pedagogiki opiekuńczej:



  • ogólna teoria opieki międzyludzkiej;

  • teoria wychowania przez opiekę;

  • teoria wychowania opiekuńczego.


Funkcje pedagogiki opiekuńczej:

    • dostarczanie niezbędnej wiedzy o potrzebach ludzkich, a szczególnie o potrzebach ponadpodmiotowych i ich diagnozowanie;

    • stawianie obiektywnej diagnozy rzeczywistych zewnętrznych warunków, w jakich przebiegają procesy opiekuńczo-wychowawcze;

    • gromadzenie wiedzy na temat psychofizycznej kondycji jednostki podlegającej opiece;

    • wskazywanie, jakie należy stosować zasady, formy, metody i techniki sprawowania opieki, żeby jej przebieg był prawidłowy;

    • ukazywanie możliwości i powinności opiekuńczej waloryzacji wychowania;

    • opisywanie i wyjaśnianie istotnych relacji zachodzących między opieką a wychowaniem, a zwłaszcza rzeczywistych oraz możliwych związków i zależności miedzy tymi dziedzinami;

    • kreowanie i rozwijanie wiedzy o wartościach opieki międzyludzkiej, których urzeczywistnienie stanowi dla opiekuna zobowiązanie „nie do odrzucenia”;

    • rozwijanie wiedzy o postulowanym, a jednocześnie realistycznym modelu naturalnego (nieformalnego) i jednocześnie profesjonalnego opiekuna;

    • dostarczanie wiedzy o roli i miejscu pedagogiki opiekuńczej w systemie nauk społecznych oraz jej specyficznych treściach, funkcjach i charakterze;

    • gromadzenie wiedzy historycznej z zakresu opieki międzyludzkiej, wychowania przez opiekę i wychowania opiekuńczego, głównie w aspektach analizy krytyczno-porównawczej.

Pedagogika opiekuńcza jest w ścisłym związku z pedagogiką ogólną, społeczną, specjalną oraz psychologią.


Pedagogika opiekuńcza a pedagogika ogólna...
Pedagogika opiekuńcza a pedagogika społeczna...
Pedagogika opiekuńcza a pedagogika specjalna...
Pedagogika opiekuńcza a psychologia...

PEDAGOGIKA OPIEKUŃCZA

Podstawowe pojęcia
OPIEKA – wieloznaczny termin, funkcjonujący w języku potocznym, odnoszony do dzieci, młodzieży i dorosłych, obejmuje osoby będące w szczególnych sytuacjach losowych (np. sieroty, chorzy, inwalidzi, samotne matki, kombatanci...), a także grupy społeczne (np. rodziny). Działania opiekuńcze podejmują zarówno poszczególne osoby, a także grupy lub instytucje (szkoła, ośrodki opiekuńcze...). Opieką mogą być objęte także zwierzęta, rośliny (środowisko naturalne), a także wytwory kultury (budynki, dzieła sztuki). We wszystkich tych przypadkach opieka rozumiana jest jako działanie, które ma na celu ochronę, pomoc, wspieranie, obronę przed określonym zagrożeniem. Opieka łączy się z różnymi dziedzinami wiedzy i działalności człowieka8.
(praca ze źródłami – tworzenie definicji opieki)

Opieka – podwójny wymiar – działania opiekuńcze mogą być dwojakie:

  • świadczenia materialne, rzeczowe, zabiegi organizacyjne stwarzające warunki prawidłowego rozwoju – najczęściej bardziej zauważalna, wymierna (uwaga na filantropijny charakter datków czy darowizn!);

  • pomoc mająca charakter psychiczno-emocjonalny, czyli nastawienie na rozumienie potrzeb drugiego człowieka, współodczuwanie z nim (empatia opiekuńcza) i wspierania zachowań samowychowawczych; ważne jest by nie było to wyłącznie „manipulowanie” zachowaniem dzieci, które nie potrafią zaspokoić własnych potrzeb, ale wyzwalanie ich aktywnej postawy wobec własnego rozwoju i możliwości zaspokojenia potrzeb9.


Opieka i wychowanie

Opieka (działanie opiekuńcze) jako ogół rzeczowo-materialnych i psychiczno-emocjonalnych warunków jest w różny sposób powiązana z wychowaniem (w zależności od rozumienia obu terminów). Oba działania obejmują:



  • warunki, w których działanie się dokonuje;

  • cele, dla których realizacji działanie jest podejmowane;

  • interakcje zachodzące między osobami działającymi i rodzaj łączących więzi;

  • system wartości prezentowany przez osoby działające10.







Opieka

Wychowanie

Działanie

organizowanie, tworzenie warunków, zapewnienie środków i psychicznej pomocy

przekazywanie treści norm i wartości uznawanych za społecznie pożądane


Realizacja celów

Ze względu na potrzeby jednostki

Ze względu na społecznie uznawany normatywny ideał

Odniesienie do systemu wartości

Podejmowana niezależnie od tego, jaki system wartości uznaje podopieczny i czy pragnie zmian

Ma znaczenie podstawowe: chodzi o jego przekazanie wychowankowi (ewaluacja)

Motywacja działań

Życzliwe nastawienie wobec podopiecznego, dobro społeczne, chęć zapobiegania patologiom społecznym, ograniczanie ich.

Pragnienie przekazania określonych wartości i norm.

Istotne pytanie

„Jakie warunki materialne i psychiczne stwarzać, by zaspokajać potrzeby jednostek (lub grup) przy pomocy opiekuna lub samodzielnie?”

„Jak zaspokajać potrzeby, by były one w zgodzie ze społecznym interesem?”

Rodzaj interakcji

Ten sam: skuteczniejsze, jeśli występuje współdziałanie obu podmiotów, gdy łączy ich żywa więź emocjonalna

Pierwszeństwo działań

Najpierw opieka...

później wychowanie.

Podobieństwa i różnice między opieką a działalnością socjalną





Działalność socjalna

Opieka

pojęcie szersze, zawierające w sobie elementy ratownictwa, opieki, pomocy, kompensacji

zawiera się w działalności socjalnej

obejmować może wszystkich

obejmuje osoby nieudolne


Rodzaje opieki

- zwierzęca

- transcendentna

- ludzka:

- międzyludzka (interpersonalna);

- człowieka nad własnymi wytworami;

- człowieka nad wytworami przyrody.
Inne rodzaje opieki:

- allocentryczna;

- ipsocentryczna;
Ze względu na podmiot i charakter opieki:

- rodzinna;

- społeczna;

- wychowawcza.

- spontaniczna;

- profilaktyczna;

- interwencyjna;

- kompensacyjna;

- rewalidacyjna;

- lecznicza;

- pielęgnacyjna;

- paliatywna;


Ze względu na długość trwania: doraźna i okresowa.

Ze względu na czas jej udzielania bieżąca i perspektywiczna.

Ze względu na wiek: nad dziećmi, młodzieżą i dorosłymi (starszymi).

Instytucje opiekuńcze:


- wychowania naturalnego: rodzina, grupa rówieśnicza i środowisko sąsiedzkie;

- instytucje szkolne: świetlica szkolna, internat, półinternat, kluby, zespoły socjoterapeu­tyczne, klasy terapeutyczne, różne formy zajęć pozalekcyjnych;

- instytucje wychowania pozaszkolnego placówki opieki częściowej i całkowitej.

OBSZARY I MOŻLIWOŚCI SOCJALNEGO I PEDAGOGICZNEGO

WSPOMAGANIA RODZINY I DZIECKA
Podejście nowoczesnego prorodzinnego systemu opiekuńczego w krajach zachodnich: póki rodzina jest dysfunkcyjna, lecz jeszcze nie jest patologiczna, jej siłę należy wykorzystać, próbując zmieniać od wewnątrz kierunki działania.

Wszelkie formy wsparcia rodziny w środowisku muszą być najpierw poprzedzone rzetelną diagnozą potrzeb społecznych. Rodziny wymagające obecnie wsparcia społecznego, to przede wszystkim rodziny niepełne, wielodzietne, rozbite lub pokrzywdzone przez los, bezrobotne, młode małżeństwa, nieletnie matki.

Formy i zakres pomocy społecznej określają w Polsce: Ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. z dnia 15 kwietnia 2004 r.) oraz Ustawa o pomocy społecznej – działaniom państwa w zakresie pomocy towarzyszyć powinny zmiany strukturalne, obejmujące cały system polityki społecznej i finan­sowania państwa.
Niektóre rządowe kierunki i formy wsparcia rodziny
Instytucje oświatowe wspierające rodzinę:

- żłobki, przedszkola i szkoły

- poradnictwo

- sądownictwo (sąd rodzinny, kurator penitencjarny, kurator sądowy).


Pomoc rodzinie może obejmować trzy podstawowe kierunki działania:

Kompensacja społeczna (wyrównanie braków organicznych w formie pomocy socjalnej lub wychowawczej).

Profilaktyka wychowawcza (polega na ujawnianiu zarówno uwarunkowań negatywnych, zaburzających rozwój, jak też tych elementów środowiska, które obecnie nie wywołują zagrożenia, ale w przyszłości mogą zaburzyć prawidłowy przebieg rozwoju jednostki).

Ratownictwo (w razie nagłego nieszczęścia, kataklizmu i pozwala doraźnie likwidować pierwsze jego skutki. W rodzinach tzw. ryzyka, w rodzinach patolo­gicz­nych i podlegają m. in. na czasowej lub stałej izolacji dziecka od rodziny).


Pozarządowe formy wsparcia rodziny: stowarzyszenia, fundacje, ruchy społeczne
Pedagogiczne wspomaganie rodziny:

  • przygotowanie do małżeństwa i rodziny

  • kształtowanie kultury pedagogicznej rodziców

  • obrona macierzyństwa

  • ochrona praw dziecka

  • pomoc rodzinie w świetle prawa

FORMY OPIEKI NAD DZIEĆMI W POLSCE



Zasady działania i organizacja placówek opiekuńczo-wychowawczych
Placówka, realizując zaspokajanie potrzeb dziecka, kieruje się w szczególności:

  • dobrem dziecka,

  • poszanowaniem praw dziecka,

  • potrzebą wyrównywania deficytów rozwojowych,

  • koniecznością wspierania rozwoju dziecka poprzez umożliwienie kształcenia,

  • rozwój zainteresowań i indywidualizowanie oddziaływań wychowawczych,

  • potrzebą działań przygotowujących do samodzielnego życia,

  • poszanowaniem praw rodziców wynikających z przepisów prawa rodzinnego, a przede wszystkim prawa do kontaktowania się z dzieckiem,

  • potrzebą działań w celu utrzymywania więzi dziecka z rodziną i umożliwienia jego powrotu do rodziny.


Ze względu na specyfikę działań placówki dzielimy na:

  • placówki wsparcia dziennego,

  • placówki interwencyjne,

  • placówki rodzinne,

  • placówki socjalizacyjne

  • placówki resocjalizacyjne

(na podst. Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dn. 19.10.2007)
Placówka wsparcia dziennego – działa w najbliższym środowisku lokalnym dziecka:

  • wspiera rodzinę w sprawowaniu jej podstawowych funkcji,

  • zapewnia pomoc rodzinie i dzieciom sprawiającym problemy wychowawcze, zagrożonym demoralizacją, przestępczością lub uzależnieniami,

  • współpracuje ze szkołą, ośrodkiem pomocy społecznej i innymi instytucjami w rozwiązywaniu problemów wychowawczych,

  • świadczy opiekę dzienną, polegającą na objęciu dziecka działaniami wychowawczymi i edukacyjnymi, funkcjonuje cały rok, we wszystkie dni robocze, min. 4 godziny dziennie zależnie od potrzeb dzieci i rodziców.

Formy pomocy w placówce wsparcia dziennego:

      • zajęcia socjoterapeutyczne

      • zajęcia korekcyjne

      • kompensacyjne i logopedyczne

      • pomoc w nauce

      • organizacja czasu wolnego

      • stała praca z rodziną

      • stała praca z ośrodkiem pomocy społecznej, szkołą oraz sądem.

Placówka interwencyjna

1. Zapewnia dziecku pozbawionemu częściowo lub całkowicie opieki rodziców, znajdującemu się w sytuacji kryzysowej:

a) doraźną, całodobową opiekę,

b) kształcenie dostosowane do jego wieku i możliwości rozwojowych,

c) opiekę i wychowanie do czasu powrotu do rodziny lub umieszczenia w rodzinie zastępczej, placówce rodzinnej albo placówce socjalizacyjnej,

2. Przygotowuje diagnozę psychologiczno-pedagogiczną i sytuacji życiowej dziecka oraz ustala wskazania do dalszej pracy z dzieckiem.

Placówki interwencyjne przyjmują dzieci w sytuacjach wymagających natychmia­stowej i usprawiedliwionej opieki lub wychowania.

Do placówek przyjmowane są dzieci od 11 roku życia, w wyjątkowych sytuacjach też dzieci młodsze.


Placówka rodzinna zapewnia dzieciom częściowo lub całkowicie pozbawionym opieki rodziców całodobową opiekę i wychowanie w warunkach zbliżonych do domu rodzinnego oraz opiekę, do czasu powrotu dziecka do rodziny, umieszczenia go w rodzinie adopcyjnej lub jego usamodzielnienia.

Współpracuje z ośrodkiem adopcyjno - opiekuńczym oraz centrum pomocy, aby móc zapewnić wysoką jakość i skuteczność oddziaływań wychowawczych, a także sprawowania opieki nad dzieckiem.


Placówki rodzinne, np. rodzinny dom dziecka - zadania:

  • tworzy jedną wielodzietną rodzinę dla dzieci, dla których nie znaleziono rodzinny zastępczej,

  • wychowuje dzieci,

  • umożliwia wspólne wychowywanie i opiekę licznemu rodzeństwu,

  • zapewnia dzieciom kształcenie,

  • ustala zasady kontaktów z rodzicami w porozumieniu z sądem.


Placówka socjalizacyjna

    • zapewnia całodobową opiekę i wychowanie dzieciom całkowicie lub częściowo pozbawionym opieki rodzicielskiej, dla których nie znaleziono rodzinnej opieki zastępczej,

    • zapewnia zajęcia wychowawcze, korekcyjne, kompensacyjne, logope­dyczne, terapeutyczne, rekompensacyjne,

    • powinna zapewniać dzieciom opóźnionym kształcenie i wychowanie

    • podejmuje działania w celu powrotu dziecka do rodziny naturalnej,

    • szuka rodzin przysposabiających lub umieszcza w rodzinnych formach opieki zastępczej,

    • pracuje z rodziną dziecka,

    • organizuje dla wychowanków odpowiednie formy opieki w środowisku.

Placówka resocjalizacyjna zapewnia dzieciom niedostosowanym społecznie:

      • opiekę i wychowanie oraz resocjalizację i rewalidację,

      • możliwość leczenia uzależnień,

      • zdobycie kwalifikacji zawodowych,

      • zapewnia kształcenie,

      • przygotowuje do życia w społeczeństwie oraz do samodzielności.


Placówka wielofunkcyjna zapewnia dzieciom dzienną i całodobową opiekę oraz wychowanie. W zależności od sytuacji realizuje zadania przewidziane dla placówki wsparcia dziennego, interwencyjnej i socjalizacyjnej, a także łączy dzienne i cało­dobowe działania terapeutyczne, interwencyjne i socjalizacyjne skierowane na dziecko i rodzinę dziecka. Współpraca placówki wielofunkcyjnej z rodziną dziecka ma na celu usprawnienie jej umiejętności opiekuńczo-wychowawczych.
Podstawa skierowania do placówek: orzeczenie sądu, wniosek rodziców, opiekunów prawnych lub małoletniego. Powiat kieruje dziecko do odpowiedniej placówki przy pomocy powiatowego centrum pomocy rodzinie. Skierowanie do placówki resocjalizacyjnej następuje wyłącznie na podstawie ustawy wymienionej w § 15 ust. 7. O skierowaniu dziecka do placówki powiatowe centrum pomocy ro­dzinie powiadamia sąd, który wydał orzeczenie.
Odpowiedzialność podmiotowa w opiece (opiekuna za podopiecznego polega na):

  • świadomym i dobrowolnym realizowaniu niezbywalnych wartości i speł­nia­niu wymagań życia podopiecznego;

  • chronieniu, bronieniu i reprezentowaniu jego interesów; decydowaniu za niego o nim i jego sprawach, na tyle, na ile on sam nie jest zdolny do tego.


Państwo opiekuńcze – państwo prowadzące w granicach swych realnych moż­li­wości adekwatną do rzeczywistego zapotrzebowania na opiekę; społeczną, efektywną politykę opiekuńczą, wynikającą z przyjętej na siebie odpowiedzialności za ludzi pozostających w zależności opiekuńczej od niego i zmierzającą do zapewnienia im godziwych warunków bytu, rozwoju i samorealizacji.
Polityka opiekuńcza – całokształt działań koncepcyjnych, legislacyjnych, normatywnych, planistycznych i decyzyjnych państwa, jego naczelnych instytucji oraz znaczących organizacji społeczno-politycznych. Polityka opiekuńcza obejmuje: sprawdzanie funkcjonalności wszelkich programów opiekuńczych, współpracę między państwem a organizacjami pozarządowymi, podnoszenie kwalifikacji i szkolenia pracowników instytucji opiekuńczo-wychowawczych, wykorzystywanie osiągnięć naukowych do działalności praktycznej.

Stosunek opiekuńczy jest mikrosystemem to określony układ ról, pozycji, zależności i wymiany wartości między opiekunem a podopiecznym.


RODZINA DYSFUNKCYJNA

Rodzina to grupa osób, które wzajemnie na siebie oddziałują, stanowi system, którego elementy (członkowie rodziny) są wzajemnie ze sobą powiązane. Rodzina spełnia efektywnie swoje funkcje tzn. stwarza warunki rozwoju indywidualnego poszczególnych członków i – w miarę możliwości – zaspokaja ich potrzeby.


Wyróżnia się następujące typy rodzin (kryterium – stopień zagrożenia): wzorowa, normalna, rodzina jeszcze wydolna, rodzina niewydolna oraz rodzina patologiczna.
Rodzina dysfunkcyjna jest stworzona przez... dysfunkcjonalne małżeństwo, takie małżeństwa zaś tworzą dysfunkcjonalne osoby, które odnajdują się wzajemnie i żenią ze sobą. Jednym z tragicznych faktów jest to, że osoby dysfunkcjonalne prawie zawsze znajdują inną osobę, która działa albo na tym samym, albo na większym poziomie dysfunkcji (I. Bradshaw, Zrozumieć rodzinę).
Przyczyną dysfunkcjonalności rodziny są najczęściej zjawiska patologii i dewiacji społecznej: przestępczość, alkoholizm, narkomania, zaburzenia psychiczne, rozbicie rodziny, patologiczne zachowania rodziców (np.: przemoc wobec dziecka).

Przyczyny i trudności realizacji niektórych funkcji rodziny: bezrobocie, bezdom­ność, ubóstwo, nietolerancja, wadliwy system oddziaływań wychowawczych.


Dysfunkcję rodziny można podzielić ze względu za zachowanie rodzica (które determinuje działanie całego układu, wymuszając specyficzny sposób jego funkcjonowania):

  • zachowania kompulsywne (uzależnienia, natręctwa),

  • przemoc fizyczna,

  • przemoc emocjonalna.

Dysfunkcja oznacza:



  • zaburzenia komunikacyjne;

  • zaburzenia strukturalne;

  • zaburzenia własnych granic;

  • zaburzenie granic między poszczególnymi osobami rodziny;

  • stosowania destrukcyjnych mechanizmów.

Dysfunkcyjność rodziny:



    • całkowita – oznacza, że występuje kompletne niepowodzenie w reali­zacji zadań rodziny i zastępują ją w tym inne osoby, instytucje;

    • częściowa – dotyczy trudności w realizacji niektórych jej funkcji np.: wychowawczej, emocjonalnej, rekreacyjnej.

Rodzina dysfunkcyjna – jest zamknięta, zakłamana, (chroni „tajemnicę rodzinną”), panuje w niej zaburzona komunikacja i zamieszanie co pełnienia do ról.


Trzy podstawowe zasady rodziny dysfunkcyjnej:

Nie mówić”, „Nie ufać”, „Nie odczuwać”.


Cechy charakterystyczne rodziny dysfunkcyjnej:

  • kontrola (służy obronie przed przeżywaniem uczucia wstydu);

  • perfekcjonizm (maskowanie własnego poczucia bycia gorszym) – służy unikaniu konfrontowania się z realnym obrazem siebie i przeżywaniem uczuć, stałe porównywanie się z innymi;

  • oskarżenie (służy ukrywaniu wstydu, pozwala przerzucić przykre emocje na innych ludzi, daje poczucie ulgi, chroni przed konfrontacją ze swoimi potrzebami, pozwala odzyskać iluzję);

  • zaprzeczenie (służy negowaniu własnych uczuć, dążeń i wyobrażeń);

  • milczenie (fundamentalna zasada tematu tabu, pogłębia izolację rodziny);

  • iluzja (służy tworzeniu mitów);

  • niedokończenie (niepodejmowanie decyzji co dalej);

  • brak zaufania (wzmacnia potrzebę samowystarczalności).

Zaburzone funkcjonowanie jednego z członków rodziny uderza w cały system, a zwłaszcza w dziecko (w dzieci) jako najsłabsze ogniwo. Dziecko w rodzinie dysfunkcyjnej doświadcza życia w ciągłym stresie i napięciu spowodowanym chroniczną niestabilnością sytuacji, izolacji społecznej rodziny, zamiany ról w obrębie rodziny. Dziecko nie ma zaspokojonej potrzeby bezpieczeństwa, miłości, akceptacji, szacunku. Nie przekazuje się dziecku spójnego systemu wartości, łamie się jego poczucie godności, zabrania się ujawniać emocje i myśli. W dziecku wyzwala się poczucie wstydu, złość i strach, które są przenoszone na sposób funkcjonowania dziecka w innych środowiskach.


Pięć obronnych wzorów funkcjonowania dzieci z rodzin dysfunkcyjnych:

  • bohatera rodzinnego;

  • kozła ofiarnego;

  • maskotki;

  • zagubionego dziecka;

  • ułatwiacza.

Wsparcie społeczno-socjalne, pedagogiczne dla rodziny najbardziej nawet zagrożonej, dysfunkcjonalnej, jest konieczne i możliwe pod warunkiem, że zostanie jej udzielona wszechstronna pomoc i to w porę, zanim dysfunkcja nie stanie się – jak często bywa – nieodwracalna.




1 B. Suchodolski, Pedagogika, w: W. Pomykało (red.), Encyklopedia pedagogiczna, Warszawa 1993, s. 537.

2 B. Suchodolski, Pedagogika, w: W. Pomykało (red.), Encyklopedia pedagogiczna, Warszawa 1993, s. 539.

3 Tamże, s. 540-541.

4 Por. I. Jundziłł, Zarys pedagogiki opiekuńczej, Gdańsk 1975, s. 11-12.

5 Por. J. Maciaszkowa, Pedagogika opiekuńcza, w: W. Pomykało (red.), Encyklopedia pedagogiczna, Warszawa 1993, s. 554.

6 Tamże.

7 Tamże.

8 Por. J. Maciaszkowa, Pedagogika opiekuńcza, w: W. Pomykało (red.), Encyklopedia pedagogiczna, Warszawa 1993, s. 555.

9 Por. J. Maciaszkowa, Pedagogika opiekuńcza, w: W. Pomykało (red.), Encyklopedia pedagogiczna, Warszawa 1993, s. 556.

10 Por. J. Maciaszkowa, Pedagogika opiekuńcza, w: W. Pomykało (red.), Encyklopedia pedagogiczna, Warszawa 1993, s. 556.




©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna