Plan ochrony



Pobieranie 187 Kb.
Strona1/2
Data07.05.2016
Rozmiar187 Kb.
  1   2


PLAN OCHRONY

Nadgoplańskiego PARKU Tysiąclecia
ETAP 2 – OPERATY SZCZEGÓŁOWE
Praca zbiorowa pod kierunkiem M. Przewoźniaka




Tomasz Załuski


4




OPERAT OCHRONY

SZATY ROŚLINNEJ
Toruń - Gdańsk, listopad 1999

Spis treści:
1. Strategia i cele ochrony ekosystemów (T. Załuski)..................................................3

2. Wykaz zbiorowisk roślinnych (T. Załuski, K. Stasiewska) .......................................5

2.1. Zbiorowiska leśne i zaroślowe....................................................................5

2.2. Zbiorowiska nieleśne..................................................................................7

3. Ocena zgodności drzewostanów z siedliskiem i określenie zakresu ich

przebudowy (T. Załuski).......................................................................................15

4. Występowanie starodrzewów, drzewostanów nasiennych, lasów glebo-

i wodochronnych (T. Załuski)................................................................................18

5. Wstępne założenia ochrony i odbudowy siedlisk i fitocenoz mokradłowych,

w tym zwłaszcza torfowiskowych (T. Załuski).......................................................19

6. Zasady ochrony roślinności wzdłuż brzegów rzek i jezior (T. Załuski)...................21

7. Zasady ochrony wybranych typów fitocenoz półnaturalnych


- łąk i muraw (T. Załuski)...............................................................................................23

8. Zasady kształtowania bioróżnorodności terenów rolniczych (T. Załuski) ............. 25

9. Inwentaryzacja powierzchni i obiektów objętych ochroną i proponowanych

do objęcia ochroną konserwatorską (T. Załuski, D. Gawenda) ...........................26

9.1. Obszary o szczególnym znaczeniu, wydzielone w Nadgoplańskim

Parku Tysiąclecia ................................................................................... 26

9.2. Proponowane rezerwaty przyrody ...........................................................27

9.3. Proponowane użytki ekologiczne ............................................................29

10. Wnioski do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (T. Załuski)... 33

11. Wnioski do operatu generalnego (T. Załuski)......................................................34

Literatura................................................................................................................... 36

1. STRATEGIA I CELE OCHRONY EKOSYSTEMÓW (T. Załuski)
Niniejszy operat obejmuje jeden z podstawowych elementów szaty roślinnej - zbiorowiska roślinne. W przyrodzie są one reprezentowane przez konkretne układy ekologiczne - fitocenozy, będące bardzo ważnymi, struktural­nymi i funkcjonalnymi składnikami ekosystemów i krajobrazów. Zbiorowiska roślinne (czyli roślinność) wraz z florą (gatunkami roślin) tworzą szatę roślinną, jako szeroko rozumianą pokrywę roślinną niemal każdego fragmentu Ziemi.

Zbiorowiska roślinne ukształtowały się i kształtują nadal w wyniku działania naturalnych czynników abiotycznych (klimat, podłoże, stosunki wodne), rozmaitych oddziaływań antropogenicznych (użytkowanie gospodarcze, przekształcenia siedlisk), a także naturalnych lub antropogenicznie modyfikowanych czynników biotycznych (wzajemny wpływ roślin na siebie, oddziaływania zwierząt). Nie są stabilnymi układami ekologicznymi, wykazują dużą zmienność w odpowiedzi na różne uwarunkowania, są podatne na wszelkiego rodzaju przekształcenia. Ich obecny charakter, struktura i funkcjonowanie mogą być kształtowane zarówno przez siły przyrody, jak i przez człowieka.

Istotny jest zatem fakt takiego kształtowania szaty roślinnej, aby spełniała ona funkcje zarówno gospodarcze (gospodarka leśna, uprawy rolne, użytkowanie łąk i pastwisk, funkcje rekreacyjne, itp), jak i ekologiczne (gromadzenie zasobów wodnych, ostoje różnorodności flory, miejsca bytowania fauny, korytarze ekologiczne itp.). A miejscem, gdzie szczególnie wskazane jest zachowanie obu typów funkcji, są właśnie obszary chronione. Stąd wynika potrzeba konkretnych wskazań i zasad użytkowania roślinności oraz zachowania jej siedlisk, co jest treścią niniejszego operatu.

Ekosystemy leśne i nieleśne Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia wykazują wyraźne skutki wielowiekowych oddziaływań gospodarczych człowieka. Są one jednak zróżnicowane pod względem genezy, stopnia zachowania i naturalności, od­porności na antropopresję, stopnia zagrożenia, znaczenia przyrodniczego, walorów naukowych i znaczenia gospodarczego. Cechy te wpływają z kolei na określenie celów ochrony oraz na strategię ochrony, dostosowaną do poszczególnych ekosystemów.

Do ogólnych celów ochrony ekosystemów należy zachowanie ich różnorodności biologicznej, zachowanie pełnego funkcjonowania, ochrona lub przywrócenie walorów przyrodniczych, a także wypracowanie zasad korzystania z jej zasobów. W niniejszym operacie są one podstawą do ochrony konserwatorskiej najbardziej cennych przyrodniczo fitocenoz i ich siedlisk, a także do wskazania zasad optymalnego ich użytkowania. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na coraz bogatszą w ostatnich latach literaturę dotyczącą strategii gospodarowania zasobami środowiska przyrodniczego (Ryszkowski, Bałazy 1991, Giziński, Burak 1995, Giziński, Balakowicz 1997, Pawlaczyk, Jermaczek 1997, Szwed, Ratyńska, Danielewicz, Mizgajski 1999).

2. WYKAZ ZBIOROWISK ROŚLINNYCH (T. Załuski, K. Stasiewska)
Na podstawie dotychczas zebranej dokumentacji fitosocjologicznej w formie publikacji, ekspertyz, prac magisterskich i materiałów niepublikowanych, a także na podstawie dokonanych obserwacji i lustracji terenu stwierdzono na terenie NPT 120 zbiorowisk roślinnych. W grupie tej znajduje się 13 zbiorowisk leśnych i zaroślowych oraz 107 jednostek fitosocjologicznych reprezentujących zbiorowiska nieleśne.

Stan badań fitosocjologicznych na terenie Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia nie jest zadowalający. Nie przeprowadzano tutaj badań zbiorowisk roślinnych z wielu grup (np. murawowych, okrajkowych, segetalnych), a stopień zbadania terenu jest bardzo nierównomierny. Jak dotąd najwięcej materiału dokumentacyjnego dostarczyły prace magisterskie z ośrodka toruńskiego (Wacławska 1972, Formela-Domińska 1981, Godzisz 1993, Mazurek 1993) oraz “Plan ochrony rezerwatu przyrody Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia” (Komendarczyk 1995). Do 1998 roku włącznie wykonano ponad 350 zdjęć fitosocjologicznych, natomiast na potrzeby niniejszego planu ochrony w 1999 roku wykonano ich 55.

Klasyfikacja jednostek syntaksonomicznych opiera się na różnych źródłach. Podstawowym opracowaniem, według którego sporządzono wykaz, jest „Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski” (Matuszkiewicz 1981). Ujęcia syntaksonomiczne wielu grup roślinności oparto jednak na „Przeglądzie systematycznym zbiorowisk roślinnych Wielkopolski wraz z oceną stopnia ich zagrożenia” (Brzeg, Wojterska 1996). Korzystano także częściowo z publikacji innych autorów (Oberdorfer 1990, Podbielkowski, Tomaszewicz 1979, Brzeg 1989, Załuski 1995, i in.).

Sporządzony wykaz jednostek fitosocjologicznych Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia zamieszczono poniżej.


2.1. Zbiorowiska leśne i zaroślowe:
Kl. Alnetea glutinosae Br.-Bl. et Tx. 43

Rz. Alnetalia glutinosae Tx. 37

Zw. Alnion glutinosae (Malc. 29) Meij. Drees. 36

Salicetum pentandro-cinereae (Almq. 29) Pass. 61

zarośla łozowe



Ribo nigri-Alnetum Sol.-Górn. (75) 87

ols porzeczkowy


Kl. Salicetea purpureae Moor 58

Rz. Salicetalia purpureae Moor 58

Zw. Salicion albae Tx. 55

Salici-Populetum (Tx. 31) Meij. Drees. 36

łęg wierzbowo-topolowy



Salicetum triandro-viminalis Lohm. 52

zarośla wiklinowe

Kl. Vaccinio-Piceetea Br.-Bl. 39

Rz. Vaccinio-Piceetalia Br.-Bl. 39

Zw. Dicrano-Pinion Libb. 33

Peucedano-Pinetum W. Mat. (62) 73

subkontynentalny bór świeży



Querco roboris-Pinetum J. Mat. 88

kontynentalny bór mieszany

Kl. Querco-Fagetea Br.-Bl. et Vlieg. 37

Rz. Fagetalia silvaticae Pawł. ap. Pawł., Sokoł., Wall. 28

Zw. Alno-Padion Knapp 42 em. Medw.-Korn.ap. Mat. et Bor.57

Circaeo-Alnetum Oberd. 1953

łęg jesionowo-olszowy



Astrantio-Fraxinetum auct. polon. (non Oberd. 53)

łęg jarzmiankowy



Ficario-Ulmetum campestris Knapp. 42 em. J. Mat. 76

łęg wiązowo-jesionowy


Zw. Carpinion betuli Oberd. 53

Galio silvatici-Carpinetum Oberd. 57

grąd środkowoeuropejski


Rz. Quercetalia pubescentis Br.-Bl. 31

Zw. Quercion petraeae Jakucs 61



Potentillo albae-Quercetum Libb. 33

świetlista dąbrowa

Kl. Rhamno-Prunetea Goday et Carb. 61

Rz. Prunetalia spinosae Tx. 52

Zw. Carpino-Prunion spinosae Tx. 52 em. Weber 74

Pruno-Crataegetum Hueck 31

zarośla tarniny i głogu (=czyżnie)



Urtico-Sambucetum (Doing 62) Olss. 78 em. M. Wojt. 90

zarośla dzikiego bzu czarnego



2.2. Zbiorowiska nieleśne:

Kl. Lemnetea Koch et Tx. 55

Rz. Lemnetalia Koch et Tx. 55

Zw. Lemnion minoris Koch et Tx. 55



Lemno-Spirodeletum polyrrhizae Koch 54 em. Müll. et Görs 60

zespół rzęs i spirodeli wielokorzeniowej


Zw. Hydrocharition Rübel 33

Lemno-Utricularietum vulgaris Soo (28) 38

zespół rzęs i pływacza zwyczajnego



Lemno-Hydrocharietum morsus-ranae (Oberd. 57) Pass. 78

zespół żabiścieku pływającego

Kl. Charetea (Fuk. 61 n.n.) Krausch 64

Rz. Charetalia Sauer 37

Zw. Charion fragilis Krausch 64

Charetum tomentosae (Sauer 37) Corillion 57

zespół ramienicy omszonej

Kl. Fontinaletea antipyreticae Hüb. 57

Rz. Fontinaletalia antipyreticae Hüb. 57

Zw. Fontinalion antipyreticae Koch 36

Fontinaletum antipyreticae Kaiser 36

zespół zdrojka pospolitego

Kl. Potamogetonetea Tx. et Prsg. 42

Rz. Potamogetonetalia Koch 26

Zw. Potamogetonion Koch 26 em. Oberd. 57

Potamogetonetum lucentis Hueck 31

zespół rdestnicy połyskującej



Potamogetonetum pectinati Carstensen 55

zespół rdestnicy grzebieniastej



Zannichellietum palustris Lang 67

zespół zamętnicy błotnej



Ceratophylletum demersi Hild. 56

zespół rogatka sztywnego



Myriophylletum spicati Soó 27

zespół wywłócznika kłosowego



Myriophylletum verticillati Soó 27

zespół wywłócznika okółkowego



Elodeetum canadensis (Pign. 53) Pass. 64

zespół moczarki kanadyjskiej


Zw. Nymphaeion Oberd. 57

Polygonetum natantis Soó 27

zespół rdestu ziemnowodnego



Nupharo-Nymphaeetum albae Tomasz. 77

zespół "lilii wodnych"

Kl. Phragmitetea Tx. et Prsg. 42

Rz. Phragmitetalia Koch 26

Zw. Phragmition Koch 26

Scirpetum lacustris (Allorge 22) Chouard 24

szuwar oczeretowy

Typhetum angustifoliae (Allorge 22) Soó 27

szuwar pałki wąskolistnej



Sparganietum erecti Roll 38

zespół jeżogłówki gałęzistej



Cladietum marisci (Allorge 22) Zobr. 35

szuwar kłociowy



Equisetetum limosi Steff. 31

szuwar skrzypowy



Typhetum latifoliae Soó 27

szuwar pałki szerokolistnej



Phragmitetum communis (Gams 27) Schmale 39

szuwar trzcinowy



Glycerietum maximae Hueck 31

szuwar manny mielec



Scirpetum maritimi (Br.-Bl. 31) Tx. 37

szuwar sitowca nadmorskiego



Acoretum calami (Schulz 41) Kob. 48

szuwar tatarakowy


Zw. Eleocharido-Sagittarion Pass. 54

Oenantho-Rorippetum (Soó) Lohm. 50

zespół kropidła wodnego i rzepichy ziemnowodnej



Sagittario-Sparganietum emersi Tx. 53

zespół strzałki wodnej i jeżogłówki pojedynczej



Eleocharitetum palustris Schenn. 19

zespół ponikła błotnego


Zw. Sparganio-Glycerion Br.-Bl. et Siss. ap. Boer. 42

Cardamino-Beruletum Turonova 85

zespół rzeżuchy i potocznika wąskolistnego


Zw. Magnocaricion Koch 26

Thelypteridi-Phragmitetum Kuiper 57

pło narecznicowe



Caricetum ripariae (Soó 28) Knapp et Stoff. 62

zespół turzycy brzegowej



Caricetum acutiformis Sauer 37

zespół turzycy błotnej



Caricetum elatae Koch 26

zespół turzycy sztywnej



Caricetum appropinquatae (Koch 26) Soó 38

zespół turzycy tunikowej



Caricetum vulpinae Now. 27

zespół turzycy lisiej



Caricetum gracilis Almq. 29

zespół turzycy zaostrzonej



Caricetum distichae (Now. 28) Jonas 32

zespół turzycy dwustronnej



Iridetum pseudacori Eggler 33

szuwar kosaćca żółtego



Phalaridetum arundinaceae (Koch 26) Libb. 31

szuwar mozgowy

Kl. Scheuchzerio-Caricetea fuscae (Nordh. 37) Tx. 37

Rz. Caricetalia fuscae Koch 26 em. Nordh. 37

Zw. Caricion fuscae Koch 26 em. Klika 34

Calamagrostietum neglectae Steff. 31

zespół trzcinnika prostego

zbior. z Hydrocotyle vulgaris

zbiorowisko z wąkrotą zwyczajną


Rz. Caricetalia davallianae Br.-Bl. 49

Zw. Caricion davallianae Klika 34



Eleocharitetum quinquaeflorae Lüdi 21

zespół ponikła skąpokwiatowego

Kl. Asteretea tripolii Westh. et Beeft. ap. Beeft. 62

Rz. Glauco-Puccinellietalia Beeft. et Westh. ap. Beeft. 62

Zw. Puccinellion maritimae (Christ. 37) Tx. 37

Puccinellio-Spergularietum salinae (Feekes 36)Tx. et Volk. 37

zespół mannicy odstającej i muchotrzewu solnego


Zw. Armerion maritimae Br.-Bl. et De Leeuw 36

Triglochino-Glaucetum maritimae Wilk.-Mich. 63

zespół świbki morskiej i mlecznika nadmorskiego

Kl. Bidentetea tripartitae Tx., Lohm. et Prsg. 50

Rz. Bidentetalia tripartitae Br.-Bl. et Tx. 43

Zw. Bidention tripartitae Nordh. 40

Bidenti-Polygonetum hydropiperis (Miljan 33) Lohm. ap. Tx. 50

zespół uczepu i rdestu ostrogorzkiego



Bidenti-Ranunculetum scelerati (Miljan 33) Tx. 79

zespół uczepu i jaskra jadowitego


Kl. Isoëto-Nanojuncetea Br. et Tx. 43

Rz. Cyperetalia fusci (Klika 35) Müll-Stool et Pietsch 61

Zw. Radiolion linoidis (Goday 61) Pietsch 65

zbior. z Juncus bufonius

zbiorowisko z sitem dwudzielnym

Kl. Molinio-Arrhenatheretea Tx. 37 em. 70

Rz. Molinietalia Koch 26

Zw. Filipendulion (Duvign. 46) Segal 66

Valeriano officinalis-Filipenduletum Siss. ap. Westh. et al. 46

ziołorośla kozłka lekarskiego i wiązówki błotnej



Veronico-Euphorbietum lucidae Bal.-Tul. et Knež. 75

ziołorośla przetacznika i wilczomlecza błyszczącego


Zw. Calthion Tx. 37 em. Oberd. 57

Scirpetum silvatici Ralski 31

zespół sitowia leśnego



Cirsio-Polygonetum Tx. 51

łąka rdestowo-ostrożeniowa



Poo-Lathyretum palustris Walth. 77

zespół wiechliny i groszku błotnego


Zw. Molinion Koch 26

Molinietum caeruleae Koch 26

łąka trzęślicowa



Junco-Molinietum Prsg. 51

łąka sitowo-trzęślicowa


Zw. Cnidion dubii Bal.-Tul. 66

Violo-Cnidietum dubii Walth. in Tx. 54

łąka selernicowa


Zw. Alopecurion pratensis Pass. 64

Alopecuretum pratensis (Regel 25) Steff. 31

łąka wyczyńcowa

zbior. z Deschampsia caespitosa

zbiorowisko z Deschampsia caespitosa


Rz. Trifolio-Agrostietalia stoloniferae Tx. 70

Zw. Agropyro-Rumicion crispi Nordh. 40 em. Tx. 50



Potentillo-Festucetum arundinaceae (Tx. 37) Nordh. 40

zespół pięciornika i kostrzewy trzcinowej



Rumici-Alopecuretum geniculati Tx. (37) 50

zespół szczawiu i wyczyńca kolankowatego



Blysmo-Juncetum compressi (Libb. 32) Tx. 50

zespół ostrzewa i situ ściśnionego

zbior. z Carex distans

zbiorowisko z turzycą odległokłosą

zbior. z Carex glauca i Lotus siliquosus

zbiorowisko z turzycą siną i komonicą skrzydlatostrąkową

zbior. z Agrostis stolonifera

zbiorowisko z mietlicą rozłogową


Rz. Plantaginetalia maioris Tx. et Prsg. 50 em. Tx. 70

Zw. Lolio-Plantaginion maioris Siss. 69

Lolio-Plantaginetum (Linc. 21) Beg. 30 em. Siss. 69

zespół życicy i babki zwyczajnej

Rz. Arrhenatheretalia Pawł. 28

Zw. Arrhenatherion elatioris (Br.-Bl. 25) Koch 26



Arrhenatheretum elatioris (Br.-Bl. 19) Oberd. 52

łąka rajgrasowa


Zw. Cynosurion Tx. 47

Lolio-Cynosuretum Tx. 37

pastwisko życicowo-grzebienicowe

Kl. Sedo-Scleranthetea Br.-Bl. 55 em. Müll. 61

Rz. Corynephoretalia canescentis Klika 34

Zw. Corynephorion canescentis Klika 34

Spergulo vernalis-Corynephoretum (Tx. 28) Libb. 33

murawa szczotlichowa


Rz. Festuco-Sedetalia Tx. 51 em. Krausch 62

Zw. Armerion elongatae Krausch 59

Diantho-Armerietum Krausch 59

zespół goździka kropkowanego i zawciągu pospolitego

zbior. z Helichrysum arenarium

zbiorowisko z kocankami piaskowymi

Kl. Festuco-Brometea Br.-Bl. et Tx. 43

Rz. Festucetalia valesiaceae Br.-Bl. et Tx. 43

Zw. Cirsio-Brachypodion pinnati Hadač et Klika 44 em. Krausch 61

Adonido-Brachypodietum (Libb. 33) Krausch 60

zespół miłka wiosennego i kłosownicy pierzastej


Zw. Phleion boehmeri Głow. 72 ex Cel. et. Balc. 73

Sileno otitis-Phleetum Libb. 33 em. Głow. 75

zespół lepnicy wąskopłatkowej i tymotki Boehmera


Kl. Trifolio-Geranietea sanguinei Müll. 61

Rz. Origanetalia vulgaris Müll. 61

Zw. Trifolion medii Müll. 61

Trifolio-Agrimonietum Müll. 61

zespół koniczyny pogiętej i rzepika pospolitego



Agrimonio-Vicietum cassubicae Pass. 67

zespół rzepika i wyki kaszubskiej



Melampyretum pratensis Pass. 67

zespół pszeńca zwyczajnego

zbior. z Medicago falcata

zbiorowisko z lucerną sierpowatą

zbior. z Lathyrus silvester

zbiorowisko z groszkiem leśnym

zbior. z Astragalus cicer

zbiorowisko z tragankiem pęcherzykowatym

Kl. Epilobietea angustifolii Tx. et Prsg. 50 ap. Tx. 50

Rz. Epilobietalia angustifolii (Vlieger 37) Tx. 50

Zw. Epilobion angustifolii Tx. 50

Calamagrostietum epigei Juraszek 28

zespół trzcinnika piaskowego

Kl. Artemisietea Lohm., Prsg. et Tx. 50

Rz. Galio-Calystegietalia sepium (Tx. 50) Oberd. 67

Zw. Convolvulion sepium Tx. 47

Urtico-Calystegietum Görs et Müll. 69

zespół pokrzywy i kielisznika zaroślowego



Fallopio-Humuletum lupuli (Pass. 67) Brzeg 89

zespół rdestu i chmielu zwyczajnego

Epilobio hirsuti-Convolvuletum Hilb., Heinr. et Niem. 72

zespół wierzbownicy kosmatej i kielisznika zaroślowego



Eupatorietum cannabini Tx. 37

zespół sadźca konopiastego

zbior. z Rubus caesius

zbiorowisko z jeżyną popielicą


Zw. Aegopodion podagrariae Tx. 67

Urtico-Aegopodietum Tx. (47) 67

zespół pokrzywy i podagrycznika pospolitego



Anthriscetum silvestris Hadač 78

zespół trybuli leśnej



Chaerophylletum bulbosi Tx. (37) 50

zespół świerząbka bulwiastego


Zw. Lapsano-Geranion robertiani (Tx. 67) Siss. 73

Alliario-Chaerophylletum temuli (Kreh. 35) Lohm. 49 em. 67

zespół czosnaczka i świerząbka gajowego



Torilidetum japonicae Lohm. 67

zespół kłobuczki pospolitej


Rz. Agropyretalia repentis Oberd., Müll. et Görs 67

Zw. Convolvulo-Agropyrion Görs 66



Convolvulo-Agropyretum Felf. (42) 43

zespół powoju i perzu właściwego

zbior. z Bromus inermis

zbiorowisko ze stokłosą bezostną

zbior. z Agropyron repens

zbiorowisko z perzem właściwym


Rz. Onopordetalia acanthii Br.-Bl. et Tx. 43

Zw. Onopordion acanthii Br.-Bl. 26



Onopordetum acanthii Br.-Bl. (23 n.n.) 36

zespół popłochu pospolitego



Echio-Melilotetum Tx. 42

zespół żmijowca i nostrzyka białego


Zw. Arction lappae Tx. 37 em. Siss. 46

Tanaceto-Artemisietum vulgaris Br.-Bl. (31) 49

zespół wrotycza i bylicy pospolitej



Leonuro-Arctietum tomentosi (Felf. 42) Lohm. ap. Tx. 50

zespół serdecznika i łopianu pajęczynowatego



Lycietum halimifolii Felf. 42

zespół kolcowoju szkarłatnego

Kl. Polygono-Poëtea annuae Riv.-Mart. 75

Rz. Polygono-Poëtalia annuae Tx. 72

Zw. Matricario-Polygonion avicularis (Br.-Bl. 31) Riv.-Mart. 75

Poëtum annuae Gams 27

zespół wiechliny rocznej

Kl. Chenopodietea Oberd. 57 em. Lohm., J.Tx.,Tx. 61

Rz. Sisymbrietalia J. Tx. ap. Lohm. et al. 62

Zw. Sisymbrion Tx., Lohm. et Prsg. 50

Urtico-Malvetum neglectae (Knapp 45) Lohm. 50

zespół pokrzywy żegawki i ślazu zaniedbanego



Hordeetum murini (Allorge 22) Libb. 32

zespół jęczmienia płonnego



Sisymbrietum sophiae Kreh. 1925

zespół stulichy psiej



Malvo-Daturetum (Athenstät 41) Lohm. 50

zespół ślazu i bielunia dziędzierzawy



Atriplicetum nitentis Knapp 45

zespół łobody błyszczącej



Chenopodietum ruderalae Oberd. 57

zespół komosy białej


Rz. Polygono-Chenopodietalia (Tx. et Lohm. 50) J.Tx. 61

Zw. Panico-Setarion Siss. 46



Spergulo-Echinochloëtum (Krusem. et Vlieg. 39) Tx. 50

zespół sporka polnego i chwastnicy jednostronnej



Digitarietum ischaemi Tx. et Prsg. (42) 50

zespół palusznika nitkowatego

Kl. Secalietea Br.-Bl. 51

Rz. Aperetalia Tx. et J.Tx. 60

Zw. Aphanion Tx. et J.Tx. 60

Vicietum tetraspermae (Krusem. et Vlieg. 39) Korn. 50

zespół wyki czteronasiennej



Papaveretum argemones (Libb. 32) Krusem. et Vlieg. 39

zespół maku piaskowego


Rz. Secalietalia Br.-Bl. em. Tx. et J.Tx. 60

Zw. Caucalidion lappulae Tx. 50

Papaveri-Melandrietum noctiflori Wassch. 41

zespół maku i bnieca dwudzielnego




3. OCENA ZGODNOŚCI DRZEWOSTANÓW Z SIEDLISKIEM I OKREŚLENIE ZAKRESU ICH PRZEBUDOWY (T. Załuski)
W granicach Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia dominują krajobrazy rolnicze. Obszary leśne nie zajmują tu dużej powierzchni. Lasy skupiają się głównie w postaci wąskich pasów wzdłuż jeziora Gopło, a większy zwarty kompleks tworzą w rejonie Lubstówka i Łuszczewa. Należą do Nadleśnictwa Miradz (w granicach województwa kujawsko-pomorskiego) oraz obrębu Kazimierz Biskupi Nadleśnictwa Konin (w granicach województwa wielkopolskiego).

Pod względem potencjalnych siedlisk (Matuszkiewicz 1995, Komendarczyk 1995, Chmiel 1997) istniejące aktualnie zbiorowiska leśne zajmują areał głównie 7 zespołów leśnych:



  • olsu porzeczkowego Ribo nigri-Alnetum,

  • łęgu jesionowo-olszowego Circaeo-Alnetum,

  • łęgu wierzbowo-topolowego Salici-Populetum,

  • łęgu wiązowo-jesionowego Ficario-Ulmetum campestris,

  • środkowoeuropejskiego grądu Galio silvatici-Carpinetum,

  • świetlistej dąbrowy Potentillo albae-Quercetum,

  • kontynentalnego boru mieszanego Querco roboris-Pinetum.

Panujące drzewostany w wielu przypadkach nie są zgodne z potencjalnym siedliskiem, co jest niemal powszechnym zjawiskiem w naszym kraju (Olaczek 1976). Jest to jednak sytuacja niekorzystna z ekologicznego punktu widzenia, upraszczająca i osłabiająca ekosystemy leśne jako układy strukturalno-funkcjonalne. Na terenach Nadleśnictwa Miradz około 60% powierzchni leśnej to zbiorowiska zastępcze o składzie drzewostanów nie odpowiadającym warunkom siedliskowym (Kaczmarek 1997). Zwłaszcza okres ostatnich dziesięcioleci uszczuplił zasoby lasów łęgowych o charakterze naturalnym (por. Adolski 1952, Wojtasik 1952, Walas 1965, Kupczyk 1993, Chmiel 1997), wykształconych na madach i czarnych ziemiach wzdłuż brzegów Gopła.

Na dość częstych (w różnych rejonach Parku) siedliskach łęgu jesionowo-olszowego, porastającego wilgotne gleby murszowe, występują nie tylko drzewostany jesionowe i olszowe, ale i nasadzenia wierzbowe.

Potencjalne siedliska łęgu wierzbowo-topolowego, związane z madami na brzegach Gopła, zajęte są zarówno przez lasy z udziałem topoli białej, topoli czarnej, wierzby białej, wierzby kruchej, jak i gatunków obcych siedliskowo (olsza czarna, jesion wyniosły) oraz geograficznie (topola kanadyjska).

Natomiast na bardziej żyznych siedliskach łęgu wiązowo-jesionowego (czarne ziemie i mady w północnej i środkowej części Parku) spotyka się zarówno typowe dla zespołu drzewostany z dominacją lub znacznym udziałem jesionu wyniosłego, dębu szypułkowego oraz wiązu polnego i szypułkowego, jak również sztucznie wprowadzone nasadzenia olszy czarnej, topoli kanadyjskiej, brzozy brodawkowatej, osiki, a nawet sosny zwyczajnej.

Wymienione wyżej 3 zbiorowiska lasów łęgowych w dużej mierze odbiegają od postaci typowych. Najczęściej mamy tu do czynienia z monotypizacją drzewostanów - jedną z bardziej częstych form degeneracji fitocenoz leśnych (Olaczek 1974).

Stosunkowo najmniej zniekształcone pod względem składu drzewostanu są żyzne olsy porzeczkowe, spotykane na siedliskach podmokłych i bagiennych, gdzie w drzewostanie głównym i często jedynym składnikiem jest olsza czarna.

Powierzchnie potencjalnych grądów, borów mieszanych i świetlistych dąbrów, występują głównie w Nadleśnictwie Konin - w okolicach Lubstówka i Łuszczewa. Siedliska borów mieszanych i grądów zajmują też lasy okolic Mietlicy. Zwraca uwagę obecność fitocenoz dąbrowy świetlistej na południowy wschód od Lubstówka. Wszystkie wymienione powierzchnie zajęte są przez drzewostany z dominacją sosny zwyczajnej, rzadziej dębu szypułkowego. Dominującymi formami degeneracji (por. Olaczek 1974) są tu zatem pinetyzacja i monotypizacja.

Bardzo rzadko, tylko na wydmach na północ od Skulska (rejon Mniszek), spotyka się siedliska subkontynentalnego boru świeżego Peucedano-Pinetum, zajęte przez młode bory z drzewostanem sosnowym.

Do osobliwości należą fitocenozy łęgu jarzmiankowego Astrantio-Fraxinetum, wykształcone nad jeziorem Lubstówek, w Nadleśnictwie Konin, cechujące się obecnością typowego, jesionowego drzewostanu.

Szczegółowe wytyczne w zakresie czynności gospodarczych dla lasów leżących w granicach województwa kujawsko-pomorskiego, a jednocześnie w nadleśnictwie Miradz, zawarte są w opracowaniu pt. “Plan ochrony rezerwatu przyrody Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia”, opracowanego przez Biuro Usług Techniczno-Leśnych A. Komendarczyka w Toruniu (Komendarczyk 1995). Na okres 20 lat zaplanowano cięcia i zabiegi pielęgnacyjne w wielu wydzieleniach, aby dotychczasowy skład gatunkowy lasów oraz wszystkie odnowienia dostosowywać do potencjalnych zbiorowisk roślinnych.

Na obszarze tym zaproponowano do pozostawienia bez zabiegów gospodarczych naturalne fragmenty lasów łęgowych (Komendarczyk 1995). Są to lasy w pododdziałach 311i, 312i, 313c, 322j, 323w, 331c. Oznaczono je na mapie numerami 1-6, przy czym 1-5 – jest to łęg wierzbowo-topolowy, a 6 – łęg wiązowo-jesionowy.

Proponowane są też do pozostawienia bez zabiegów gospodarczych halizny i zarośla, gdzie daje się możliwość przebiegu naturalnym procesom sukcesyjnym. Jest to 5 powierzchni (pododdz. 317b, 322a, 323y, 323ax, 328g), również oznaczonych na mapie. Halizny i zarośla pozostawione są dla naturalnego rozwoju różnego typu lasów łęgowych (Komendarczyk 1995).

Dla terenów leśnych Nadleśnictwa Konin brak jest analogicznego opracowania. Przy najbliższych pracach urządzeniowych należy zatem zaplanować zabiegi gospodarcze, preferujące gatunki drzew rodzimych i właściwych dla danego siedliska. W przypadku grądu należy dążyć do drzewostanów liściastych - dębowo-grabowo-lipowych z domieszką klonów, a w przypadku boru mieszanego - do drzewostanów mieszanych z udziałem dębów, a nie tylko sosnowych (por. Kaczmarek 1997).
4. WYSTĘPOWANIE STARODRZEWÓW, DRZEWOSTANÓW NASIENNYCH, LASÓW GLEBO- I WODOCHRONNYCH (T. Załuski)
Walory przyrodnicze opracowywanego obszaru Parku podnosi obecność lasów cechujących się starym drzewostanem, a także lasów ochronnych.

Kompleksy leśne w Nadgoplańskim Parku Tysiąclecia cechują się niewielkim udziałem drzewostanów w wyższych klasach wieku, powyżej 80 lat. W klasach V i VI stwierdzono drzewostany z panującymi kilkoma gatunkami drzew. Są one następujące:

Brz – brzoza, Db – dąb, Js – jesion,

Ol – olsza, So – sosna, Tp – topola,

Tpb – topola biała, Wb – wierzba, Wbb – wierzba biała,

Wz – wiąz.

Miejsca występowania starodrzewów zaznaczono na mapie, gdzie podano gatunek lub rodzaj panującego drzewa oraz jego wiek; zastosowane oznaczenia są takie, jak na leśnych mapach gospodarczych. Są to zarówno fragmenty lasów łęgowych przy brzegach Gopła w okolicy Grodztwa, Lachmirowic, Ostrowa, Papowa, jak też powierzchnie borów mieszanych i grądów w okolicach Mietlicy, Łuszczewa i Lubstówka.

Lasy z drzewostanami wyższych klas wieku są szczególnie ważne ze względu na zwykle wyższe walory przyrodnicze (różnorodność flory i względnie typowy charakter zbiorowska roślinnego), jak i w związku z potrzebą wyprowadzania odnowień naturalnych, preferowanych na obszarach chronionych.

Drzewostanów nasiennych na terenie Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia jest brak.

W Nadgoplańskim Parku Tysiąclecia występują także lasy ochronne. Są to lasy wodochronne, wytypowane jednak wyłącznie w Nadleśnictwie Konin. Znajdują się one w oddziałach 2a i 9. Należą tu lasy młode i podmokłe - olsy lub łęgi jesionowo-olszowe. Ich lokalizację przedstawiono na mapie.

Za inne wartościowe ekosystemy leśne uznano fragmenty występujące wzdłuż brzegów Gopła i w Nadleśnictwie Konin. Są to powierzchnie oznaczone na mapie: 1 – łęg wiązowo-jesionowy, 2 - łęg jarzmiankowy i ols.
5. WSTĘPNE ZAŁOŻENIA OCHRONY I ODBUDOWY SIEDLISK I FITOCENOZ MOKRADŁOWYCH, W TYM ZWŁASZCZA TORFOWISKOWYCH (T. Załuski)
Ekosystemy mokradłowe, w tym torfowiskowe, pełnią bardzo ważną rolę w środowisku przyrodniczym. Są jednym z elementów sieci hydrograficznej terenu i dlatego ich obecność, charakter i sposób gospodarczego eksploatowania są niezmiernie ważne dla kształtowania i ochrony warunków wodnych danego obszaru. Pełnią też funkcje barier ochronnych poprzez neutralizowa­nie i wykorzystanie różnych związków przedosta­jących się z obszaru zlewni. Są ostoją interesującej i specyficznej szaty roślinnej. Biorąc pod uwagę fakt ich dużej labilności w warunkach antropopresji, należy zaakcentować szczególnie istotną potrzebę właściwej strategii ich ochrony. Ekosystemy mokradłowe bardzo łatwo bowiem przekształcają się wraz z jakimikolwiek zmianami siedliskowymi, głównie hydrologicznymi i troficznymi, co jest poważnym problemem w skali nie tylko naszego kraju (por. Olaczek 1976, Jasnowski, Ilnicki 1988, Ryszkowski, Bałazy 1991, Pawlaczyk, Jermaczek 1997).

Na terenie objętym granicami Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia obszary podmokłe występują stosunkowo często. Są to zarówno powierzchnie związane z brzeżnymi partiami jeziora Gopło lub innych jezior, a także mokradła występujące w licznych rynnach - podłużnych, często śródpolnych obniżeniach terenowych. Część z nich ma charakter torfowisk, czyli ekosystemów, gdzie w warunkach beztlenowych, związanych ze stałym podtopieniem, następuje akumulacja masy organicznej i tworzy się torf. Są to jednak wyłącznie torfowiska niskie, czyli żyzne (eutroficzne), powstałe przez podtapianie wodami przepływowymi, bogatymi w liczne związki mineralne. Obecnie większość z nich to tylko dawne torfowiska, gdzie obecnie nie zachodzi już proces torfotwórczy. Zmienione są one na przesuszone łąki na murszach (odwodnionych torfach), a niektóre zajęte przez mozaiki dołów potorfowych, łąk, turzycowisk, szuwarów, podmokłych lasów i zarośli łozowych.

Torfowisk o całkowicie naturalnej szacie roślinnej jest tu brak. Do większych i stosunkowo najsłabiej przekształconych antropogenicznie torfowisk niskich należą kompleksy zabagnień w zachodniej części półwyspu Potrzymiech oraz po północno-wschodniej stronie jez. Skulska Wieś (N od Mniszek). Mniejsze powierzchnie torfowisk, przeważnie osuszonych i silnie zmienionych, znajdują się m.in. przy brzegach Gopła na wysokości Rzepowa i Giżewa, na południe, południowy zachód i południowy wschód od Racic, na przedłużeniu Zatoki Kickowskiej, w południowej części rynny na południe od Orpikowa, przy brzegach Gopła w rejonie Kościeszek i Rzeszynka, między Rzeszynkiem, Rzeszynem a Lubstówkiem, na wschód od Mietlicy i Połajewka, w rynnie na południowy zachód od Łuszczewa, przy brzegach Gopła na południe od Łuszczewa, między jeziorem Skulska Wieś a Jeziorem Skulskim, oraz między Jeziorem Skulskim a jeziorem Czartowo. Część z nich wchodzi w skład projektowanych rezerwatów lub znajduje się na liście proponowanych użytków ekologicznych.

Ze względu na potrzebę ochrony różnorodności biologicznej oraz zachowania istniejących stosunków wodnych wszystkie mokradła należy utrzymywać w warunkach dotychczasowego poziomu wody oraz bez istotnych przekształceń ich fizjonomii i szaty roślinnej. Nie wydają się jednak celowe prace renaturalizacyjne. W związku z powyższym należy:



  • Nie likwidować i nie odwadniać mokradeł, nie realizować nowych melioracji,

  • Nie przesuszać łąk torfowych (na podłożu organicznym), nie zaorywać ich, co przyspiesza procesy rozkładu i zanikania (decesji) torfu,

  • Nie eksploatować torfu, istniejące potorfia pozostawiać dla naturalnego rozwoju wtórnej roślinności torfowiskowej,

  • Utrzymywać aktualną szatę roślinną ekosystemów mokradłowych, tj. nie prowadzić intensywnego użytkowania (koszenia, nawożenia) upraszczającego ich różnorodność fitocenotyczną i florystyczną,

  • Objąć ochroną konserwatorską (rezerwaty, użytki ekologiczne) najlepiej zachowane powierzchnie mokradeł, w tym torfowisk niskich,

  • Nie wykorzysty­wać mokradeł jako zbędnych nieużytków, nie zaśmiecać ich, nie eutrofizować, nie składować żadnych odpadów stałych i płynnych.



6. ZASADY OCHRONY ROŚLINNOŚCI WZDŁUŻ BRZEGÓW RZEK I JEZIOR
(T. Załuski)
Na terenie Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia jedną z bardziej wyraźnych cech krajobrazu jest obecność ekosystemów wodnych. Przede wszystkim jest to jezioro Gopło, a także inne mniejsze jeziora, np. Skulska Wieś, Skulskie, Czartowo, Lubstówek. Brak jest rzek, niewielkie cieki dopływające do jezior swoim charakterem zbliżone są do rowów. Jedynym większym ciekiem jest kanał Warta-Gopło.

Z zagadnieniem ekosystemów wodnych wiąże się kwestia ochrony i zabudowy ich brzegów, a także problem egzystencji fitocenoz wodnych.

Roślinność brzegów jeziora Gopło powstała w wyniku działania czynników naturalnych i antro­pogenicznych, jest zróżnicowa­na zależnie od podłoża, ukształtowania brzegu oraz roś­linnoś­ci kontaktowej. W północnej i środkowej części jeziora, gdzie do płaskich jego brzegów przylegają zatorfienia lub powierzchnie z dominacją czarnych ziem, występuje na ogół sze­roki pas szuwarów, głównie trzcinowego, a następnie (w stronę lądu) wierzbowe zarośla wiklinowe lub fragmenty (stadia rozwojowe) łęgu wierzbowo-topolowego. Dalej mogą występować wąskie powierzchnie lasów łęgowych, a także pola, łąki lub szuwary. Natomiast w południowej części jeziora jego brzegi są zwykle wyższe, z taflą wody kontaktują się węższe pasy szuwarów i zarośli, a częściej - umiarkowanie wilgotne łąki lub pola. Nad brzegami innych jezior spotyka się rozmaicie wykształconą roślinność szuwarową, a ze zbiorowisk zaroślowych - zarośla łozowe.

Roślinność obrzeży jezior spełnia różne funkcje (Pawlaczyk 1995), m.in. biocenotyczne (dla fauny), krajobrazowe i fitosanitarne (zatrzymywanie biogenów spływających do wód). Dlatego więc istniejące nad Gopłem szuwary, zarośla i lasy mają duże znaczenie. Należy zatem:



  • Nie wycinać drzew (zwłaszcza starych) i zarośli nad brzegami jezior oraz drobnych cieków i kanałów,

  • Konsekwentnie ograniczać presję rekreacyjną na brzegach jezior,

  • Ograniczać dopływ do jezior związków mineralnych i organicznych z pól i z pastwisk, a także z innych źródeł,

  • Dbać o estetykę brzegów jezior, nie zaśmiecać ich.

Odrębnym problemem jest trwanie fitocenoz wodnych w Gople w warunkach antropopresji, przy wzrastającej eutrofizacji, a malejącej czystości i przezroczystości wody. Dawniejsze źródła florystyczne nt. roślinności wodnej jeziora Gopło (Daleszyńska 1937, Walas 1965, Bresińska 1970) informowały o wielu zbiorowiskach, z których obecnie kilku nie udało się potwierdzić. Szczególnie znamiennym przykładem może być częste niegdyś występowanie podwodnych zbiorowisk ramienicowych, m.in. w rejonie wyspy Potrzymionek i w Zatoce Suchej, ograniczone niemal całkowicie ponad 20 lat temu w związku z eutrofizacją wód jeziora na skutek wahań jego lustra wody (Wiśniewski 1992).
7. ZASADY OCHRONY WYBRANYCH TYPÓW FITOCENOZ PÓŁNATURALNYCH

- ŁĄK I MURAW (T. Załuski)
Fitocenozy półnaturalne to takie, których skład florystyczny pochodzi ze zbiorowisk naturalnych, ale ukształtowany jest pod wpływem działań czlowieka. Swoją genezę mają w oddziaływaniach antropogenicznych, trwają w warunkach ekstensywnego użytkowania i do swojej egzystencji wymagają permanentnych oddziaływań. Należą tu m.in. łąki i murawy.

Łąki są układami ekologicznymi labilnymi. Ich skład gatunkowy zależy od warunków siedliskowych, głównie poziomu wody i wilgotności gleby. Uwarunkowany jest on także okresem, sposobem i częstością koszenia, nawożeniem oraz innymi zabiegami pratotechnicznymi. Wraz z intensyfikacją zabiegów upraszcza się, co jest znanym zjawiskiem w wielu regionach Polski (Nowiński 1967, Grynia 1975, Tumidajowicz, Zubel 1978, Kucharski 1999). Zachodzą także procesy odwrotne - brak użytkowania prowadzi do zarastania łąk, do wtórnej sukcesji szuwarów, ziołorośli, zarośli lub lasu (Nowiński 1967, Kornaś, Dubiel 1990, Michalik 1990, Barabasz 1997). Dla zachowania bioróżnorodności należy zatem użytkować łąki, przynajmniej raz na parę lat.

Na terenie Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia jedną z bardziej wartościowych cech szaty roślinnej jest obecność łąk, w tym rzadko spotykanych łąk trzęślicowych (Chmiel 1995, Chmiel, Kupczyk 1996). Zwraca uwagę na pastwiskach i łąkach obecność niektórych zespołów halofilnych (słonolubnych) lub innych zbiorowisk, ale z udziałem halofitów (Wilkoń-Michalska 1963, Balcerkiewicz 1987, Mazurek 1993, Godzisz 1993).

Nadgoplańskie łąki jednak zarastają, w czym biorą udział niektóre ekotypy trzciny (Kupczyk 1993). Przykładem ustępowania fitocenoz łąkowych jest zarośnięcie trzciną w ostatnich latach płatów Triglochino-Glaucetum maritimi i Eleocharitetum quinquaeflorae na półwyspie Potrzymiech, notowanych uprzednio (Godzisz 1993) i jednocześnie obserwowanych w 1992 roku przez autora niniejszego opracowania. Zarastanie łąk np. na Potrzymiechu jest już dalece zaawansowane.

Łąki mają znaczenie głównie gospodarcze, przyrodnicze i estetyczne. W tym kontekście zasady ich utrzymania i kształtowania są następujące:


  • Należy kosić i wypasać użytki zielone, ażeby nie zachodził niekorzystny ekologicznie proces ich zarastania,

  • Dla utrzymania optymalnego składu gatunkowego łąk, w tym rzadkich ich składników, nie należy stosować zbyt intensywnych form gospodarowania,

  • Należy ograniczyć zabudowę letniskową obrzeży Gopła, przyczyniającą się do zaniku łąk, pastwisk i muraw,

  • Nie należy zamieniać powierzchni łąkowych i pastwiskowych na grunty orne.

Z grupy zbiorowisk półnaturalnych oprócz łąk i pastwisk występują na terenie Parku fitocenozy murawowe. Są to fitocenozy muraw kserotermicznych (ciepłolubnych) na terenie grodziska w Mietlicy oraz fragmenty muraw psammofilnych (napiaskowych) na różnych stanowiskach w południowej części Parku. Murawy kserotermiczne charakteryzują się bogatym składem florystycznym i udziałem rzadkich składników flory. Nie należy ich niszczyć - nadmiernie penetrować, zrywać roślin, tworzyć dzikich ścieżek. Natomiast muraw psammofilnych nie należy zalesiać ani zamieniać ich na działki rekreacyjne. Obecność wymienionych zbiorowisk wyraźnie podnosi różnorodność szaty roślinnej Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia.
8. ZASADY KSZTAŁTOWANIA BIORÓŻNORODNOŚCI TERENÓW ROLNICZYCH

(T. Załuski)


W Nadgoplańskim Parku Tysiąclecia dominują powierzchniowo tereny gruntów ornych. Dla zachowania ich różnorodności biologicznej, a także dla zaakcentowania ich roli w krajobrazie należy uwzględniać niektóre zasady (por. Giziński, Burak 1995, Giziński, Balakowicz 1997, Pawlaczyk, Jermaczek 1997). W odniesieniu do badanego terenu są one następujące:

  • Należy zachować przed intensyfikacją rolnictwa niektóre rzadko spotykane fitocenozy, np. kalcyfilny, przywiązany do czarnych ziem zespół Papaveri-Melandrietum noctiflori, z takimi osobliwościami flory jak np. wilczomlecz drobny Euphorbia exigua, lnica mała Linaria minor, bniec dwudzielny Melandrium noctiflorum i owies głuchy Avena fatua; jest to możliwe i realne, albowiem intensywne rolnictwo nie rozwija i nie będzie rozwijać się np. na Potrzymiechu; w odniesieniu do chwastów segetalnych najlepszą metodą zachowania ich składu florystycznego jest zakaz używania herbicydów oraz stosowanie płodozmianu, czyli urozmaiconej struktury upraw,

  • Należy chronić i kształtować roślinność towarzyszącą uprawom rolnym - miedze, pojedyncze drzewa, pasy zakrzewień i zadrzewień, co urozmaica krajobraz, szatę roślinną i faunę,

  • Wskazane jest upowszechnianie rolnictwa ekologicznego lub biologicznego, bez sztucznych nawozów i środków ochrony roślin, co nie powoduje eliminacji chwastów, tylko ogranicza ich liczeb­ność,

  • Nie należy przeznaczać pól na działki rekreacyjne.


9. INWENTARYZACJA POWIERZCHNI I OBIEKTÓW OBJĘTYCH OCHRONĄ
I PROPONOWANYCH DO OBJĘCIA OCHRONĄ KONSERWATORSKĄ

(T. Załuski, D. Gawenda)

9.1. Obszary o szczególnym znaczeniu, wydzielone w Nadgoplańskim Parku Tysiąclecia
Niżej wymienione obiekty zostały niegdyś wydzielone w rezerwacie „Nadgoplański Park Tysiąclecia” jako najbardziej wartościowe. Pod względem naturalności zbiorowisk roślinnych zasługują na uwagę i dobrze reprezentują obszar Parku. Mogą z tego względu pozostać rezerwatami przyrody.

Numeracja obiektów jest zgodna z oznaczeniami na mapie.


I. Trzciny Giżewskie - jest to obszar przybrzeżnej strefy szuwarów trzcinowych z niewielkimi enklawami zarośli, ciągnący się po zachodniej stronie Gopła na wysokości Rzepowa, Giżewa i Racic.

II. Zatoka Sucha zajmuje kompleks szerokiego pasa szuwarów oraz podmokłych i wilgotnych lasów łęgowych na wschodnim brzegu Gopła, od Grodztwa poprzez Zatokę Suchą po Zatokę Drewnik (Erdman 1994a). Obejmuje też wyspę Sucha Góra oraz częściowo zarośnięte i niedostępne jezioro Łunin. Omawiany teren w dużej części wchodzi w skład proponowanego rezerwatu przyrody (por. rozdz. 9.2).

III. Kąty Kickowskie to niewielki kompleks strefy przybrzeżnej Gopła, który stanowi Zatoka Kickowska i Ostrowskie Kąty oraz fragment zabagnień ciągnący się ku wsi Tarnówko. Dominuje szuwar trzcinowy, na brzegach zachowały się fragmenty lasów łęgowych.

IV. Następnym obiektem jest północny i wschodni brzeg półwyspu Potrzymiech, o nazwie Bąbule. Na uwagę zasługuje tu szeroki pas trzcinowisk (zwłaszcza na brzegu północnym), fragmenty lasów łęgowych oraz parę niewielkich wysp w okolicy Popowa (Erdman 1974a).

V. Zatoka “Biała Osoba” jest obiektem zróżnicowanym pod względem linii brzegowej, zajmującym zachodnie partie półwyspu Potrzymiech. Dominuje również szuwar trzcinowy, miejscami występują zarośla i lasy łęgowe.

VI. Odmienny charakter ma Bachorze, gdyż jest to kompleks torfowisk niskich w południowo-zachodniej partii półwyspu Potrzymiech, porośnięty szuwarami (zwłaszcza trzcinowym) i urozmaicony licznymi, zarastającymi akwenami, w tym dołami potorfowymi. Wchodzi w skład proponowanego rezerwatu przyrody (por. rozdz. 9.2).

VII. Potrzymionek jest obiektem obejmującym południową część zatoki Gopła po zachodniej stronie Potrzymiecha, wraz z bardzo malowniczą wyspą Potrzymionek. Dominują tu również szuwary trzcinowe, skupia się roślinność wodna, wyspę porasta łęg jesionowo-olszowy i fragmenty olsu (Erdman 1994b).
9.2. Proponowane rezerwaty przyrody
Na terenie Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia proponuje się utworzenie 4 rezerwatów przyrody. Są one wymienione poniżej. Propozycja taka jest z jednej strony dyktowana wyborem najbardziej wartościowych a zarazem reprezentatywnych (pod względem charakteru fitocenoz) ekosystemów, z drugiej zaś – subiektywnym poglądem autora, iż bardziej celowe jest tworzenie kompleksowych, wielkopowierzchniowych obszarów chronionych, oraz że nie można tworzyć ich zbyt dużo.

1. Kompleks szuwarów i łęgów przy zatoce Suchej jest obiektem reprezentującym przybrzeżne szuwary i lasy łęgowe. Obejmuje znaczną część terenu opisanego wyżej jako obszar o szczególnym znaczeniu (Zatoka Sucha), gdzie głównym obiektem ochrony jest kompleks szerokiego pasa szuwarów oraz podmokłych i wilgotnych lasów łęgowych na wschodnim brzegu Gopła. Dominuje szuwar trzcinowy Phragmitetum communis, można spotkać też inne zespoły roślinności szuwarowej i wodnej, np. Scirpetum lacustris, Typhetum angustifoliae, Eleocharitetum palustris, Myriophylletum spicati, Potamogetonetum lucentis i Fontinaletum antipyreticae. W nadbrzeżnych łęgach wierzbowo-topolowych Salici-Populetum wytypowano 2 powierzchnie do ochrony, tj. do pozostawienia bez zabiegów gospodarczych (Komendarczyk 1995). Dużą powierzchnię zajmują młode nasadzenia olszy i jesionu na siedliskach łęgu wierzbowo-topolowego oraz łęgu wiązowo-jesionowego. Zwraca uwagę widna, z udziałem ciepłolubnych gatunków kalcyfilnych (np. Lithospermum officinale, Lotus siliquosus), postać łęgu wiązowo-jesionowego Ficario-Ulmetum campestris z drzewostanem brzozowym. Na wyspie Sucha Góra występuje łęg wierzbowo-topolowy, również proponowany do zachowania bez zabiegów (Komendarczyk 1995).

2. Szuwary i bagna na półwyspie Potrzymiech obejmują teren opisany wyżej jako obszar o szczególnym znaczeniu (Bachorza) wraz z sąsiednimi terenami leżącymi na zachód i na północ. W ten sposób w granicach proponowanego rezerwatu znajdują się największe powierzchnie kompleksu torfowisk niskich na półwyspie Potrzymiech oraz leżące na zachód użytki zielone na podłożu mineralnym. Kompleks torfowisk niskich jest bardzo zróżnicowany i urozmaicony licznymi zagłębieniami i dołami potorfowymi. Dominuje tutaj szuwar trzcinowy Phragmitetum communis, spotyka się też większość innych zespołów szuwarowych ze związku Phragmition i turzycowiskowych ze związku Magnocaricion. Miejscami licznie występują zarośla łozowe Salicetum pentandro-cinereae. Z osobliwości należy tu wymienić szuwar kłociowy Cladietum marisci, ziołorośla przetacznika i wilczomlecza błyszczącego Veronico-Euphorbietum lucidae, a także zanikające obecnie fragmenty zespołu ponikła skąpokwiatowego Eleocharitetum quinquaeflorae oraz zespołu świbki morskiej i mlecznika nadmorskiego Triglochino-Glaucetum maritimae. Natomiast na podłożu mineralnym występują głównie zbiorowiska łąkowe. Spośród nich na największą uwagę zasługują częste tu łąki trzęślicowe Molinietum caeruleae, na których można znaleźć 2 gatunki goryczki - Gentiana uliginosa i G. pneumonanthe, a także fragmenty łąk selernicowych Violo-Cnidietum dubii z udziałem rzadkich gatunków Viola stagnina i Cnidium dubium. Niektóre powierzchnie na podłożu organicznym i mineralnym, obecnie zarośnięte i zarastające trzciną lub krzewami, wymagają jak najszybszego powrotu użytkowania kośnego, przynajmniej ekstensywnego użytkowania, aby utrzymać egzystencję niektórych zespołów roślinnych, szczególnie łąkowych.

3. Łąki koło Borowej Łuszczewskiej są rezerwatem proponowanym dla ochrony głównie łąk trzęślicowych Molinietum caeruleae, wykształconych na podłożu mineralnym, a także innych fitocenoz przybrzeżnych. Najistotniejszym składnikiem flory jest tu kruszczyk błotny Epipactis palustris (chroniony takson z rodziny storczykowatych), którego populacja jest tutaj wyjątkowo obfita. Oprócz niego rośnie tu rzadki oman wierzbolistny Inula salicina, groszek błotny Lathyrus paluster i wilżyna bezbronna Ononis arvensis. Łąki stopniowo zaczynają zarastać tu niskimi okazami krzewów, m.in. kruszyny, dlatego konieczna jest ochrona czynna, realizowana poprzez stosowanie okresowego koszenia.

4. Łęgi i olsy nad jeziorem Lubstówek reprezentują krajobraz leśno-jeziorny w południowej części Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia. Głównym składnikiem szaty roślinnej, który zaważył na decyzji proponowania tu rezerwatu przyrody jest łęg jarzmiankowy Astrantio-Fraxinetum, wykształcony od strony południowej jeziora. W jego drzewostanie rośnie jesion wyniosły Fraxinus excelsior, a w runie spotyka się rzadką w centralnej i północnej Polsce roślinę - jarzmiankę większą Astrantia maior. Towarzyszą mu od strony jeziora płaty olsu Ribo nigri-Alnetum , a z drugiej strony - grądu Galio silvatici-Carpinetum. Po drugiej stronie jeziora ciągnie się pas zabagnień z dużą powierzchnią olsu Ribo nigri-Alnetum. Na uwagę zasługuje też samo jezioro. Jest akwenem eutroficznym i ma bogatą roślinność wodną i przybrzeżną, gdyż znajduje się w zaawansowanych stadiach zarastania.
9.3. Proponowane użytki ekologiczne
Walory przyrodnicze wielu interesujących enklaw półnaturalnej i naturalnej przyrody Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia były podstawą do wytypowania 11 obiektów jako proponowane użytki ekologiczne.
1. Lasy i szuwary północnej części półwyspu Potrzymiech to częściowo obszar o szczególnym znaczeniu o nazwie Bąbule z szerokim pasem trzcinowisk (Phragmitetum communis), stosunkowo duża powierzchnia lasów łęgowych ze zróżnicowanym lecz nie zawsze właściwym fitocenotycznie drzewostanem oraz duży kompleks szuwaru trzcinowego o nazwie Komarnica. Teren jest rzadko penetrowany przez ludzi, stwarza wrażenie „dzikiego” i naturalnego.

2. Wąska i zabagniona rynna na południe od Orpikowa jest przekształconym antropogenicznie torfowiskiem niskim, cechującym się dużą różnorodnością fitocenotyczną w stosunku do przylegających wokół gruntów ornych. Występują tu szuwary (Phragmitetum communis, Typhetum latifoliae i inne) i turzycowiska (m.in. Caricetum acutiformis), wilgotne łąki z rzędu Molinietalia oraz roślinność wodna w dołach potorfowych. Miejscami na zboczach rynny spotkać można skupienia oleśnika górskiego Libanotis montana.

3. Murawy kserotermiczne i grodzisko w Mietlicy są bardzo interesującym obiektem zarówno z przyrodniczego, jak i kulturowego punktu widzenia. Są też doskonałym punktem widokowym. Specyfika szaty roślinnej polega na występowaniu tu fragmentarycznie wykształconych płatów muraw „stepowych” – zespołu Adonido-Brachypodietum. Brak tu wprawdzie gatunków charakterystycznych dla zespołu, lecz występuje szałwia łąkowa Salvia pratensis, przetacznik kłosowy Veronica spicata, czyściec prosty Stachys recta, tymotka Boehmera Phleum boehmeri, goździk kartuzek Dianthus carthusianorum i inne gatunki kserotermiczne. W zbiorowisku tym rośnie wiele gatunków o dużych walorach estetycznych, narażonych na zrywanie, stąd m.in. konieczna ochrona. Należy zaznaczyć, że roślinność kserotermiczna w tym regionie należy do rzadkości.

4. Grądy, murawy i lasy bagienne w obniżeniu między Krzywym Kolanem Starym a Łuszczewem to niewielki kompleks z półnaturalną i naturalną roślinnością leśną i nieleśną. Na stromych zboczach występują spontanicznie rozwinięte i florystycznie bogate lasy grądowe Galio-Carpinetum, w których można spotkać niektóre gatunki ciepłolubne, np. groszek czerniejący Lathyrus niger i pierwiosnkę lekarską Primula officinalis. Na dnie obniżenia występuje ols Ribo nigri-Alnetum z dużym udziałem brzóz w drzewostanie. Niektóre zbocza porośnięte są trawiastymi murawami, obok przylegają murawy Diantho-Armerietum.

5. Lasy, murawy i bagna na zachód od Łuszczewa jest podobnym obiektem, lecz bardziej zróżnicowanym pod względem składu roślinności nieleśnej. Lasy grądowe Galio-Carpinetum, w których rosną gatunki ciepłolubne (np. Vincetoxicum officinale) zajmują małe powierzchnie. Dość często spotyka się tu zarośla Pruno-Crataegetum. Licznie występują płaty muraw różnego typu, od trawiastych z dominacją np. kupkówki pospolitej Dactylis glomerata aż po psammofilne z udziałem kocanek piaskowych Helichrysum arenarium. Najbardziej jednak bogata i różnorodna jest roślinność szuwarowa i wodna na dnie obniżenia, gdzie występują w największej ilości skupienia szuwarów Phragmitetum communis i Typhetum latifoliae.

6. Zabagniona rynna na południowy zachód od Łuszczewa ma zupełnie inny charakter, gdyż jest antropogenicznie przekształconym torfowiskiem niskim. Występuje tu charakterystyczna dla tego typu ekosystemów mozaika lasów i zarośli (Ribo nigri-Alnetum, Circaeo-Alnetum, Salicetum pentandro-cinereae) oraz wilgotnych łąk, szuwarów i roślinności wodnej w licznych dołach potorfowych. Licznie występują szuwary, zwłaszcza Phragmitetum communis i Caricetum acutiformis. Zwraca uwagę obecność półnaturalnych, ekstensywnie użytkowanych łąk sitowo-trzęślicowych Junco-Molinietum. W dołach potorfowych można spotkać roślinność wodną, m.in. Potamogetonetum pectinati, Charetum tomentosae.

7. Kompleks podmokłych szuwarów na północ od jeziora Skulska Wieś to jeden z bardziej naturalnych i jednocześnie malowniczych fragmentów torfowisk niskich. Zdecydowanie dominują tutaj szuwary trzcinowe Phragmitetum communis, można spotkać szuwar pałki szerokolistnej Typhetum latifoliae i turzycy błotnej Caricetum acutiformis, Występują miejscami zarośla łozowe Salicetum pentandro-cinereae i stadia olsu Ribo nigri-Alnetum. Fragmentami rozwija się roślinność wodna, szczególnym jej składnikiem jest tu zespół lilii wodnych Nupharo-Nymphaeetum albae.

8. Śródpolne zabagnienia i łąki między Kaczą Wartą, Wygodą a Nowym Połajewem stanowią mozaikę lasów, zarośli, łąk, pastwisk i szuwarów. Fitocenozy leśne reprezentują tu Ribo nigri-Alnetum i Circaeo-Alnetum, a zaroślowe - Salicetum pentandro-cinereae. Licznie występuje szuwar turzycy błotnej Caricetum acutiformis. Zwraca uwagę obecność wilgotnych łąk sitowo-trzęślicowych Junco-Molinietum. W miejscach nieużytkowanych występują ziołorośla, np. zbiorowisko z Epilobium hirsutum.

9. Kompleks szuwarów nad kanałem Warta-Gopło na południe od Mielnicy jest obszarem leżącym obecnie poza granicami Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia. Teren ten jest płaski i monotonny, zdecydowanie dominuje tu szuwar trzcinowy Phragmitetum communis. Miejscami występują zarośla łozowe Salicetum pentandro-cinereae, nadając specyficzną fizjonomię omawianemu obiektowi. Na obrzeżach spotyka się fragmenty olsu Ribo nigri-Alnetum i łęgu jesionowo-olszowego Circaeo-Alnetum. Na skraju łęgu w Broniszewie stwierdzono rzadki gatunek szuwarowy – mlecz błotny Sonchus paluster.

10. Kompleks potorfii i łąk między jeziorem Czartowo i Jeziorem Skulskim jest jednym z bardziej interesujących i wartościowych obiektów tego typu. Jest to torfowisko niskie porozcinane wieloma dołami potorfowymi. W dołach tych skupia się roślinność wodna – m.in. Nupharo-Nymphaeetum albae, Lemno-Utricularietum i Hydrocharitetum morsus-ranae. Z zespołów szuwarowych panuje tu również szuwar trzcinowy Phragmitetum communis, Liczne płaty tworzą tu zarośla łozowe Salicetum pentandro-cinereae i fragmenty olsu Ribo nigri-Alnetum. Do największych osobliwości szaty roślinnej należą rozległe i dobrze wykształcone fitocenozy Junco-Molinietum, z udziałem sierpika barwierskiego Serratula tinctoria i kruszczyka błotnego Epipactis palustris.



11. Zabagniona rynna między Lisewem a Przyłubiem jest wąską formą wciętą w kompleks gruntów ornych. Podobnie jak w innych tego typu rynnach występują tu mozaiki zbiorowisk roślinnych, od leśnych aż po wodne. Pospolitymi zespołami roślinnymi są tu szuwary Phragmitetum communis, Caricetum distichae i Caricetum acutiformis. W wielu miejscach wykształcił się zespół pastwiskowy Lolio-Cynosuretum. Miejscami na zboczach rynny spotkać można roślinność ciepłolubną z wiązówką bulwkową Filipendula hexapetala i poziomką twardawą Fragaria viridis.

10. WNIOSKI DO MIEJSCOWYCH PLANÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO (T. Załuski)



  • W planach zagospodarowania przestrzennego uwzględniać należy wszystkie obiekty proponowane do ochrony konserwatorskiej,

  • Należy ograniczać dopływ do jezior związków mineralnych i organicznych z pól i z pastwisk, a także z innych źródeł,

  • Nie należy wycinać drzew (zwłaszcza starych) i zarośli nad brzegami jezior oraz drobnych cieków i kanałów,

  • Nie wolno likwidować i odwadniać mokradeł, nie zaorywać łąk na podlożu organicznym, nie realizować nowych melioracji,

  • Nie należy obecnie eksploatować torfu, istniejące potorfia warto pozostawiać dla naturalnego rozwoju wtórnej roślinności torfowiskowej,

  • Nie należy zamieniać powierzchni łąkowych i pastwiskowych na grunty orne,

  • Należy pozostawiać przydrożne i śródpolne drzewa, krzewy i grupy zarośli, co wzbogaca krajobraz i jego wartość ekologiczną,

  • Należy ograniczyć penetrację ludzi na obrzeżach Gopła, przestrzegać zakazu biwakowania i wędkowania poz miejscami wyznaczonymi,

  • Należy koniecznie ograniczyć zabudowę letniskową obrzeży Gopła, likwidującą niektóre fragmenty łąk, pastwisk, muraw i pól uprawnych.


11. WNIOSKI DO OPERATU GENERALNEGO (T. Załuski)



  • Na terenach leśnych należy wprowadzać gatunki drzew zgodne z siedliskiem i zasięgiem geograficznym, nie introdukować taksonów obcych,

  • W przypadku lasów Nadleśnictwa Miradz należy stosować zalecenia “Planu ochrony rezerwatu przyrody Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia”, opracowanego przez Biuro Usług Techniczno-Leśnych A. Komendarczyka w Toruniu,

  • W przypadku lasów Nadleśnictwa Konin przy najbliższych pracach urządzeniowych należy zaplanować zabiegi gospodarcze, preferujące gatunki drzew rodzimych i właściwych dla danego siedliska.

  • Nie należy obniżać poziomu wody w Gople i nie eutrofizować jego wód, co ogranicza areał fitocenoz szuwarowych i wodnych,

  • Należy ograniczać dopływ do jezior związków mineralnych i organicznych z pól i z pastwisk, a także z innych źródeł,

  • Nie należy wycinać drzew (zwłaszcza starych) i zarośli nad brzegami jezior oraz drobnych cieków i kanałów,

  • Wskazane jest ograniczać presję rekreacyjną na brzegach jezior,

  • Nie należy zaśmiecać leśnych, szuwarowych i pastwiskowych fito­cenoz nad brzegami jezior,

  • Nie wolno likwidować i odwadniać mokradeł, nie należy realizować nowych melioracji,

  • Nie powinno się odwadniać i przesuszać łąk na podłożu organicznym (murszowym), nie wolno zaorywać ich, co przyspiesza procesy rozkładu i zanikania torfu,

  • Nie należy obecnie eksploatować torfu, istniejące potorfia warto pozostawiać dla naturalnego rozwoju wtórnej roślinności torfowiskowej,

  • Należy utrzymywać aktualną szatę roślinną ekosystemów mokradłowych, tj. nie prowadzić intensywnego użytkowania (koszenia, nawożenia) upraszczającego ich różnorodność fitocenotyczną i florystyczną,

  • Wskazane jest objąć ochroną konserwatorską (jako rezerwaty i użytki ekologiczne) najlepiej zachowane powierzchnie mokradeł, w tym torfowisk niskich,

  • Nie należy wykorzysty­wać mokradeł jako zbędnych nieużytków, nie zaśmiecać ich, nie eutrofizować, nie składować żadnych odpadów stałych i płynnych,

  • Nie należy przekształcać roślinności łąkowej i pastwiskowej przez intensywne użytkowanie gospodarcze, powodujące zanik rzadkich składników szaty roślinnej typowej dla ekstensywnej gospodarki,

  • Nie należy pozostawiać bez użytkowania powierzchni łąk, w związku z czym następuje naturalne tworzenie się szuwarów, ziołorośli i zarośli, ograniczające różnorodność florystyczną tych terenów,

  • Nie należy zamieniać powierzchni łąkowych i pastwiskowych na grunty orne,

  • Nie należy upraszczać charakteru i składu florystycznego roślinności polnej przez intensywne nawożenie, wskazane jest stosować urozmaiconą strukturę upraw (płodozmian),

  • Pojedyncze drzewa, krzewy i grupy zarośli należy pozostawiać przy drogach i na miedzach, co wzbogaca krajobraz i jego wartość ekologiczną,

  • Wskazane jest upowszechnianie rolnictwa ekologicznego lub biologicznego, bez sztucznych nawozów i środków ochrony roślin, co nie powoduje eliminacji chwastów, tylko ogranicza ich liczeb­ność,

  • Wskazane jest ograniczyć penetrację ludzi w miejscach występowania niektórych ekosystemów, np. leśnych w rejonie Kruszwicy, murawowych w Mietlicy, itp.,

  • Należy koniecznie ograniczyć zabudowę letniskową obrzeży Gopła, likwidującą niektóre fragmenty łąk, pastwisk, muraw i pól uprawnych.




Pobieranie 187 Kb.

  1   2




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna