Początki przepisów z zakresu ochrony przed promieniowaniem



Pobieranie 30.04 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar30.04 Kb.
Tadeusz Musiałowicz

Początki przepisów z zakresu ochrony przed promieniowaniem


w Polsce


Pierwsze lata po wojnie

Prekursorem opracowań polskich przepisów w omawianej dziedzinie był prof. dr Cezary Pawłowski, późniejszy założyciel Sekcji Elektrotechniki Medycznej na Wydziale Łączności Politechniki Warszawskiej. W roku 1947 wydał on, nakładem Lekarskiego Instytutu Naukowo-Wydawniczego, broszurkę pod tytułem "Przepisy o środkach ochronnych zabezpieczających lekarzy, pracowników pomocniczych i chorych w czasie stosowania promieni X dla celów rozpoznawczych i leczniczych oraz warunki pracy lekarzy i personelu pomocniczego w zakładach rentgenologicznych".

Pierwszymi dokumentami mającymi moc prawną w dziedzinie ochrony radiologicznej były rozporządzenia:


  • Ministrów Pracy oraz Zdrowia i Opieki Społecznej z 1952r, „W sprawie higieny i bezpieczeństwa pracy w przemysłowych laboratoriach radiologicznych”;

  • Ministra Zdrowia z 1953r, „W sprawie higieny i bezpieczeństwa pracy w lekarskich zakładach rentgenowskich oraz na oddziałach szpitalnych, na których stosuje się rad”.

  • Rady Ministrów (ogólne dla wszystkich użytkowników) z 1957r, „W sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy stosowaniu promieniowania jonizującego”.

Współautorem tego ostatniego rozporządzenia był docent dr Edward Kowalski, kierownik Zakładu-Ochrony Zdrowia w Instytucie Badań Jądrowych.

W 1957r. w resorcie Pełnomocnika Rządu do spraw Wykorzystania Energii Jądrowej (PRzd/sWEJ) zostaje powołane Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej (CLOR), które staje się głównym wykonawcą przepisów (normy, rozporządzenia, zarządzenia, wytyczne i instrukcje), inicjowanych przez Zespół Ochrony Przed Promieniowaniem PRzd/sWEJ. W 1959r. zostają opublikowane zalecenia Międzynarodowej Komisji Ochrony Radiologicznej (ICRP Publication No1 i No2 Pegamon Press 1959) . Daje to bodziec do rozpoczęcia prac nad nowelizacją przepisów krajowych w Polsce.

W 1958r. Prezes Polskiego Komitetu Normalizacyjnego (PKN) powołuje przy Zespole Chemii PKN Komisję Energii Jądrowej. Przewodniczącym Komisji zostaje J. Domanus z Instytutu Elektrotechniki, a sekretarzem A. Ludwicka z PKN. W rok później ukazuje się pierwsza Polska Norma z tej dziedziny: PN-59/J 08001 „Preparaty promieniotwórcze. Opakowanie znakowanie i transport”. Autorami są: R. Broszkiewicz z Instytutu Badań Jądrowych oraz T. Musiałowicz i J. Sokołowski z CLOR.
Próba ujednolicenia przepisów w krajach RWPG1
W roku 1962 napotykamy na niespodziewaną przeszkodę w dostosowaniu się do zaleceń ICRP. Do Polski przychodzą ze Stałej Komisji d/s Pokojowego Wykorzystania Energii Atomowej RWPG dwa projekty: "Normy bez­pieczeństwa radiacyjnego" i "Przepisy pracy z materiałami promienienio-twórczymi". Projekty zostają skierowane do zaopiniowania przez Krajowy Komitet Ochrony Radiologicznej (KKOR). Komitet powołuje dwóch koreferentów: dr Juliana Linieckiego z Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi i autora niniejszego artykułu z CLOR. Koreferenci byli całkowicie zgodni, że projekty będące adaptacją przepisów sowieckich, zawierające mnóstwo truizmów i w wielu miejscach odbiegające od zaleceń ICRP, nie powinny być podstawą przepisów polskich. KKOR zaakceptował jednogłośnie nasze stanowisko. Rozpoczęła się czteroletnia walka na forum RWPG o ujednolicenie przepisów z uznanymi na "zachodzie" zaleceniami międzynarodowymi.

Na pierwsze posiedzenie Grupy Roboczej do Złotych Piasków wyjechała z Polski delegacja w składzie: J. Rotnicki (przewodniczący) - dyrektor Zespołu Ochrony przed Promieniowaniem PRzd/sWEJ, J. Liniecki z Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, W. Cukiersztajn - sekretarz KKOR oraz autor niniejsze­go artykułu. Obrady toczyły się w dość napiętej atmosferze. Inne delegacje były zaskoczone sprzeciwem wprowadzenia norm radziec­kich do przepisów RWPG. Ponieważ lato 1963 było upalne, pracowa­liśmy od 7:00 do 15:00 i od 15:00 do całkowitego wyczerpania tzn. często kończyliśmy pracę po północy. Posiedzeniom przewodniczył autor projektu przepisów, prof. N.G. Gusiew - przewodniczący delegacji ZSRR (Związek Radziecki – obecnie Rosja) .W kuluarach nieśmiałe poparcie dla naszego sta­nowiska wyrażali: G. Sitzlack (dyrektor Steaatliche Zentrale fur Strahlenschutz) z Berlina i E. Kunc (Instytut Higieny Pracy i Chorób Zawodowych) z Pragi. W końcowym protokóle z posiedzenia często pojawiało się zdanie "odrębne zdanie polskiej delegacji".

Kolejne posiedzenie Grupy Roboczej odbyło się w Pradze. Tym razem delegacja nasza była dwuosobowa: przewodniczący, autor artykułu i J. Liniecki. Delegacji radzieckiej ponownie przewodniczył prof. Gusiew, uroczy czło­wiek, z którym po kilku latach spotkań bardzo się zaprzyjaźniłem. Któregoś z wieczorów do naszego pokoju w hotelu przyszedł prof. Gusiew z drugim członkiem delegacji radzieckiej (jeśli dobrze pamiętam prof. Mojsejew) i usiłowali nas przekonać, że powinniśmy się zgodzić z przepisami radzieckimi, które są lepsze od zaleceń ICRP, opracowanych pod kątem polityki USA, dążącej do usankcjonowania usuwania odpadów promieniotwórczych do oceanu. Mimo całej sym­patii i szacunku dla prof. Gusiewa, nie zmieniliśmy naszego stano­wiska.

Nie pamiętam ile jeszcze było spotkań roboczych, ale po wprowadzeniu szeregu drobnych poprawek, projekty "Norm" i "Pra­wił" zostały wstępnie przyjęte (odobrionyje) na IX posiedzeniu Komisji w Tbilisi w 1965r. Zostały nawet wydrukowane w Moskwie egzemplarze tzw. "sygnalne". Projekty miały być ostatecznie zat­wierdzona na kolejnym posiedzeniu Komisji.


Rola Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej.
W międzyczasie Polska została zaproszona przez Międzynarodową Agencję Energii Atomowej (IAEA) do współudziału w nowelizacji międzynarodowych norm ochrony przed promieniowaniem (Basic Safety Standards). Powierzono mi rolę reprezentowania Polski w tych pracach. Dyrektor J. Rotnicki słusznie przypuszczał, że do współpracy zostanie także poproszony Związek Radziecki. Sobie tylko znanymi kanałami zorganizował nieoficjalne spotkanie konsultacyjne z przewidzianymi na „panel” do Wiednia delegatami ZSRR. Spotkanie odbyło się w Moskwie w biurze sklepu "IZOTOP". Za strony radzieckiej wzięli w nim udział: prof. Szamow z Leningradu (członek ICRP) i prof Moskaliow - dyrektor Instytutu Bio-Fizyki w Moskwie oraz Arnold Zele - gospodarz spotkania. Okazało się że de­legaci ZSRR są całkowicie zgodni, że normy IAEA powinny opierać się na zaleceniach ICRP. Oświadczyli także, że pomogą (!!) nam przeforsować to stanowisko w RWPG.

Na posiedzenie do Wiednia ze Związku Radzieckie­go przyjechał tylko prof. Moskaliow. Byliśmy tam całkowicie zgod­ni. I tylko raz, gdy prof. Moskaliow zaproponował, aby zgodnie z ICRP, IAEA 10-cio krotnie obniżyła maksymalne roczne normy wchłonięć radonu, a D.J. Beninson z Krajowej Komisji Energii Atomowej w Argentynie oświadczył, że go po powrocie do kraju powieszą jeśli się na to zgodzi, przy głosowaniu propozycji ja wstrzymałem się od głosu (nota bene propozycja nie została przyjęta).

W 1966r. na X posiedzenie Komisji w Kijowie, gdzie miano ostatecznie zatwierdzić normy RWPG, oprócz prof. Gusiewa przyjechali także prof, Szamow i Moskaliow. Wystąpiła wtedy wyraźna różnica zdań wśród członków delegacji radzieckiej. Nie uczestniczyłem w tym posiedzeniu, ale opowiadał mi dyrektor Rotnicki, że wymiana zdań między reprezentantami starych i nowych poglądów była tak ostra, że chwilami zastanawiał się czy wypada być świadkiem tych wypowiedzi. W rezultacie dokumenty zostały odrzucone, a ja zostałem poproszony do Moskwy, aby wziąć udział w ich poprawianiu, zgodnie z końcowym nowym projektem "Basic Safety Standards” IAEA.

Na XIII posiedzeniu Komisji RWPG w Ulianowsku delegacja radziecka (zupełnie nowi młodzi ludzie) zaproponowała, że jeżeli powiedziało się A to należy powiedzieć B tzn. nie tłumaczyć w RWPG na rosyjski nowelizowanych okre­sowo przepisów IAEA i zwrócić się do Komitetu Wykonawczego RWPG z prośbą o zalecenie krajom członkowskim kierowania się przepisami Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej. Stanowisko to bardzo mocno poparłem i zostało ono przez Komisję przyjęte. Decyzja ta dała nam także mocny argument do dyskusji z prawnikami różnych resor­tów w kraju, gdzie mimo kłopotów z RWPG prace nad nowelizacją przepisów były mocno zaawansowane.



Wprowadzanie w Polsce międzynarodowych przepisów IAEA

W roku 1968 ukazuje się Rozporządzenie Rady Minis­trów w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy stosowaniu promieniowania jonizującego



(nowelizacja rozporządzenia z 1957r), a w 1969r Zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej oraz PRz d/s WEJ w sprawie największych dopuszczalnych dawek promieniowania jonizującego oraz innych wskaźników z zakresu ochrony przed promieniowaniem. Przepisy opracowane zostały w Urzędzie PRzd/sWEJ na podstawie norm IAEA (Basic Safety Standards Safety Series No 9 IAEA 1967) przez autora artykułu i T. Majle z Państwowego Zakładu Higieny. Nie będę tu opisywał trzech „wolno stojących” (bez ustawodawczej podstawy) uchwał Rady Ministrów i szeregu zarządzeń wykonawczych wydanych w oparciu o roz­porządzenie R.M. Zainte­resowanych odsyłam do książki: T. Jurzysta, T.Musiałowicz, J.Suplińaki „ Przepisy prawne dotyczące ochrony przed promieniowaniem” (Ośrodek Informacji o Energii Jądrowej Warszawa 1975 Nr 73) .

Początki Prawa Atomowego

Mając już błogosławieństwo RWPG na opracowanie przepisów zgodnie z ustaleniami IAEA zaczęliśmy na początku lat siedem­dziesiątych myśleć o kompleksowym uregulowaniu przepisów ochrony radiologicznej w Polsce, Do tej pory mieliśmy w kraju ustawową delegacje jedynie na limitowanie ekspozycji osób narażonych zawodowo. Podstawą prawną przepisów była do tej pory Ustawa o bhp i Kodeks Pracy oraz trzy "wolno stojące" Uchwały Rady Minis­trów. Dla kompleksowej regulacji problemu najwłaściwszym wydawa­ło się. przystąpienie do opracowania Ustawy "Prawo Atomowe".


W 1975 r, Prezydium Rządu podjęło decyzję (Nr 20/75) w sprawie kierunków wykorzystania energii atomowej w gospodarce narodowej. W wyniku tej decyzji v-ce Minister Energetyki i Energii Ato­mowej J. Felicki powołał międzyresortową Komisję do opracowania projektu Ustawy „O pokojowym wy­korzystaniu energii atomowej i ochronie radiologicznej” oraz pro­jektów aktów wykonawczych pierwszego rzędu. Przewodniczącym Ko­misji został dyrektor CLOR docent T. Rzymkowski, sekretarzem autor artykułu, a w jej skład weszli przedstawiciele:

  • Ministerstwa Energetyki i Energii Atomowej,

  • Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej,

  • Ministerstwa Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska,

  • Instytutu Badań Jądrowych.

Po dwóch latach bardzo intensywnej pracy (której byłem głównym organizatorem i współwykonawcą, korzystając z pomocy prawnej bardzo zaangażowanego młodego zdolnego prawnika p. I. Rzymkowskiej) ostateczna wersja projektu ustawy, już pod nazwą " Prawo Atomowe ", wraz z kompletem aktów wykonawczych pierwszego rzędu, została przekazana w oznaczonym w Decyzji Rządu terminie do Urzędu Rady Ministrów. Po uzyskaniu pozytywnej opinii Komisji Legislacyjnej Urzędu, projekt wrócił do Ministerstwa Energetyki i Energii Atomowej dla wprowadzenia drobnych poprawek. Projekt omawianej Ustawy skupiał się głownie na tematach: ochrona radiologiczna, materiały i bezpieczeństwo jądrowe, na­dzór, odpowiedzialność cywilna za szkody i przepisy karne, Projekty aktów wykonawczych pierwszego rzędu były następujące:

  • Rozporządzenie Ministrów Energetyki i Energii Atomowej oraz Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie ochrony radiologicznej;

  • Uchwała Rady Ministrów w sprawia organizacji i zakresu dzia­łania służby pomiarów skażeń promieniotwórczych;

  • Rozporządzenie Ministra Energetyki i Energii Atomowej w sprawie organizacji i zakresu działań służby awaryjnej ochrony radiologicznej;

  • Zarządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie trybu powoła­nia i zakresu działania Państwowej Komisji Bezpieczeństwa Jądrowego;

  • Zarządzenie Ministrów Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej oraz Energetyki i Energii Atomowej w sprawie zasad importu i eksportu substancji promieniotwórczych oraz urzą­dzeń wytwarzających promieniowanie jonizujące;

  • Zarządzanie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad stosowania źródeł promieniowania joni­zującego w diagnostyce i terapii.

Ponieważ w decyzji Rządu był określony jedynie termin opracowania projektu Ustawy, sprawa po powrocie do naszego Ministerstwa została odłożona i ostatecznie „rozłożona” przez zimę stulecia, która spowodowała "trzęsienie ziemi" w resorcie i rozpad Ministerstwa. W lutym 1981r. wyjechałem na długie lata do pracy w Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej w Wiedniu. Pierwsze Prawo Atomowe wraz z aktami wykonawczymi pierwszego rzędu zos­tało opublikowane w czasie mojej nieobecności w Polsce w 1986 roku. Mam nadzieję że, przy jego projekcie korzystano także z naszych opracowań z lat siedemdziesiątych i nasza praca nie poszła całkiem na marne. Inicjatorem i organizatorem tego opracowania był v-ce dyrektor CLOR docent W. Dąbek.

Po powrocie do CLOR w roku 1989 przedstawiono mi do zaopiniowania projekt planu pracy Rady Organów Państwowego Dozoru w Energetyce Jądrowej krajów członkowskich RWPG, w którym pod pozycją 02.8.3.4.3.8 znajdowały się "Jednolite normy ochrony przed promieniowaniem i przepisy pracy z materiałami promieniotwórczy­mi". Oczywiście moja opinia o temacie była taka sama jak przed 25 laty, niestety moje zdanie nie miało już praktycznie żadnego znaczenia. Koledzy, którzy jeździli na posiedzenia Rady mówili mi, że przedstawiciele Krajów członkowskich RWPG bardzo się dzi­wili niedopatrzeniu, że przez tyle lat współpracy w dziedzinie wykorzystania Energii Atomowej przeoczono tak ważną sprawę jak podstawowe jednolite normy. Na szczęście projekt nie doczekał się realizacji przed całkowitym rozpadem RWPG.


Podziękowanie.

Autor dziękuje p. Dyrektorowi mgr inż. Krzysztofowi Isajenko za cenne uwagi.



1 Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej





Pobieranie 30.04 Kb.





©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna