Pojęcie finansów Finanse



Pobieranie 234 Kb.
Strona1/5
Data08.05.2016
Rozmiar234 Kb.
  1   2   3   4   5
23.02.2007

Pojęcie finansów
Finanse – to proces gromadzenia i rozdziału zasobów pieniężnych a w potocznym rozumieniu tego pojęcia same zasoby pieniężne którymi dysponują publiczne i prywatne podmioty gospodarcze (ujęcie dynamiczne)
Finanse – to specyficzny rodzaj stosunków ekonomicznych, które powstają w procesie wymiany lub podziału wartości materialnych i które dokonują się za pośrednictwem pieniądza (ujęcie statyczne).
Klasyfikacja zjawisk finansowych:

  1. przedmiotowa, kryterium jest tutaj związek ruchu pieniądza z ruchami wartości materiałów

  • zjawiska finansowe pierwotne (materialne) – strumieniom pieniądza towarzyszą równolegle przesunięcia wartości materialnych

  • zjawiska o charakterze redystrybucyjnym – zjawiska finansowe, którym nie towarzyszą przesunięcia wartości materialnych np. podatki, renty

  • zjawiska finansowe o charakterze kredytowym – na to zjawisko patrzymy z punktu widzenia kredytobiorcy; dochodem kredytowym jest suma kredytu jaką kredytobiorca otrzymał z banku. Dla banku udzielenie kredytu nie jest stworzeniem realnego środka pieniężnego.

  1. podmiotowa, kryterium jest tutaj rodzaj podmiotu, który prowadzi działalność finansową.

  • Finanse gospodarstw domowych

  • Finanse państwa

  • Finanse firm

  • Finanse banków

  • Finanse ubezpieczeń gospodarczych

  1. funkcjonalna, kryterium jest rodzaj funkcji jakie pełnią zjawiska finansowe w gospodarce

  • parametry rachunku ekonomicznego służą wycenie kosztów i przychodów określonych przedsięwzięć

  • elementy finansowego układu zasilania – to strumienie pieniężne zasilające podmiot z zewnątrz (dotacje) oraz strumienie, którymi pieniądz jest obowiązkowo odsyłany z jednostki gospodarczej na zewnątrz

  • bodźce finansowe – instrumenty finansowe przy pomocy których można oddziaływać na procesy gospodarcze lub społeczne



Klasyfikacja bodźców finansowych;

  • bodźce naturalne – ich celem jest dążenie do osiągnięcia największego zysku

  • bodźce prawnofinansowe – sa uruchamiane świadomie przez państwo w postaci przepisów prawa finansowego


sposób uruchamiania bodźców:

  • do systemu prawnego wprowadza się specjalną instytucję prawną, która ma służyć tylko procesom stymulacyjnym

  • do istniejących już w systemie prawnym instytucji dolącza się dodatkowe funkcje stymulacyjne (ulgi podatkowe)


Drugi typ klasyfikacji bodźców finansowych:

  • bodźce pozytywne – pobudzające do pewnego działania poprzez obietnice korzyści finansowej (np. ulgi podatkowe)

  • bodźce negatywne – mają pobudzać do zaniechania lub ograniczenia działań, które są niekorzystne dla państwa

Nauka o finansach publicznych zajmuje się badaniem zjawisk związanych z gromadzeniem i wydatkowaniem pieniędzy publicznych i związku z naukami politycznymi.


Finanse publiczne obejmują procesy związane z gromadzeniem środków publicznych oraz ich rozdysponowaniem a w szczególności:

  • pobieranie i gromadzenie dochodów

  • wydatkowanie środków publicznych

  • finansowanie deficytu

  • zaciąganie zobowiązań angażujących środki publiczne

  • zarządzanie środkami publicznymi

  • zarządzanie długiem publicznym


Jawność finansów publicznych jest realizowana przez:

  • jawność sejmowej debaty budżetowej i debat budżetowych jednostek samorządu terytorialnego

  • jawność sejmowej debaty nad sprawozdaniem z wykonania budżetu państw oraz zbiorczych danych dotyczących finansów publicznych

  • udostępnianie rocznych sprawozdań dotyczących finansów i działalności jednostek należących do sektora publicznego.


Minister finansów jest zobowiązany:

  • corocznie publikować w Monitorze Polskim kwotę oraz kwotę zobowiązań z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez podmioty sektora finansów publicznych a także relacje tych kwot do PKB

  • podawać do publicznej wiadomości zbiorcze dane dotyczące ogółu operacji finansowych sektora finansów publicznych z uwzględnieniem kwoty deficytu lub nadwyżki budżetu państwa oraz wykazu osób prawnych i fizycznych, którym umorzono znaczące kwoty zaległości podatkowych.

Przejrzystość finansów publicznych wynika ze szczegółowej klasyfikacji dochodów i wydatków publicznych określającej rodzaje działalności oraz rodzaje i źródła dochodów i wydatków.


Funkcje finansów publicznych:

  1. alokacyjna – polega na kształtowaniu podziału zasobów miedzy sektor prywatny i publiczny a następnie ich dalszej alokacji wewnętrznej tych sektorów

  2. redystrybucyjna – polega na kształtowaniu pierwotnego podziału dochodów ukształtowanego pod wpływem mechanizmów rynkowych

  3. stabilizacyjna – polega na łagodzeniu wahań o charakterze koniunkturalnym


Finanse publiczne a finanse prywatne.
Podobieństwa:

  • Wymagają sporządzenia budżetu, kierowania jego wykonaniem, ograniczania wydatków i kontroli wykorzystania środków finansowych

Różnice:


  • przymusowy charakter gromadzenia środków publicznych przez państwo w przeciwieństwie do osób prywatnych, na które nie jest nałożony przymus osiągania dochodów

  • wykorzystanie finansów publicznych jako instrumentu realizacji określonych funkcji państwa dotyczących ogółu obywateli lub znaczących ich grup, finanse prywatne służą zaspokojeniu potrzeb jednostek

  • nie traktowanie jako celu gromadzenia środków publicznych dla osiągnięcia zysków w przeciwieństwie do takiej właśnie roli finansów prywatnych

  • poddanie finansów publicznych społecznej kontroli podczas gdy gospodarowanie środkami prywatnymi jest całkowicie dobrowolne

  • nieporównywalnie większa ilość zasobów publicznych w stosunku do środków jakimi dysponuje osoba prywatna.

Sektor publiczny a finanse publiczne


Sektor publiczny tworzą:

  1. majątek służący władzy i administracji rządowej i samorządowej

  2. majątek służący publicznym instytucjom samorządowym

  3. majątek w użytkowaniu publicznym (np. drogi)

  4. majątek zaangażowany w działalność gospodarczą podmiotów publicznych


Związki pomiędzy sektorem publicznym a finansami publicznymi:

  • bez środków publicznych część sektora publicznego nie mogłaby funkcjonować (np. obrona narodowa, infrastruktura komunikacyjna, administracja0

  • powiązania są widoczne na gruncie długu publicznego, który powstaje na skutek kumulowania się deficytów budżetowych co angażuje fundusze publiczne na obsługę długu.


Różnice:

  • sektor publiczny w ujęciu rzeczowym reprezentuje realne zjawiska i procesy gospodarcze

  • finanse publiczne przedstawiają zjawiska i procesy pieniężne

  • tylko część środków publicznych jest związana z finansami sektora publicznego, część sektora publicznego działa na zasadzie komercyjnym co jednak nie wyklucza możliwości ich dotowania z funduszy publicznych

  • całość środków publicznych nie jest wykorzystywana przez sektor publiczny ponieważ pewna część wydatków publicznych ma charakter transferowy.


Funkcje państwa:


  1. funkcja publiczna – wiąże się z zaspokojeniem przez państwo potrzeb zbiorowych. Realizacja tej funkcji wymaga gromadzenia środków pieniężnych w celu sfinansowania działalności np. sądów, policji, wojska, administracji. Państwo w zasadzie nie realizuje dochodów i musi po nie sięgać do innych podmiotów najczęściej dokonuje przejęcia dochodów z sektora prywatnego. Im więcej zadań publicznych i na wyższym ich poziomie realizuje państwo tym większe obciążenia musi nałożyć na sektor prywatny. Tym samym zostawia ograniczone możliwości zaspokajania indywidualny i inwestycyjnych potrzeb przez system rynkowy.

  2. funkcja społeczna – mamy z nią do czynienia potrzeb społecznych przez poszczególne grupy społeczne lub poszczególne osoby na zasadzie rynkowej

  3. funkcja gospodarcza – jest realizowana poprzez pełnienie funkcji publicznych i społecznych oraz przez fakt prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Pełniąc funkcje publiczno-spoleczne państwo dokonuje alokacji zasobów, kapitałów, pracy, ziemi. Jest uczestnikiem zjawisk rynkowych dokonując zakupu dóbr. Z kolei gromadząc środki publiczne państwa przejmuje część dochodów przedsiębiorstw i gospodarstw domowych.


Modele polityki społecznej



  1. model liberalny – rola państwa w gospodarce jest ograniczona do minimum jego funkcje społeczne koncentruje się wokół przeciwdziałania bezrobociu i ubóstwu tych grup społecznych, które nie są samodzielnie w stanie funkcjonować.

  2. model motywacyjny – jego podstawowym elementem są obowiązkowe ubezpieczenia społeczne. Jeżeli chodzi o ich funkcjonowanie to wykorzystuje się tutaj solidaryzm społeczny pracodawców i pracowników. Funkcjonowanie systemu ubezpieczeń społecznych ma zapewnić niezbędną równowagę miedzy pracą a kapitałem. Państwo jest tu regulatorem i gwarantem porozumień między pracownikami i pracodawcami.

  3. model redystrybucyjny – przyjmuje się założenie, że każdy obywatel powinien być traktowany jednakowo w dostępie do realizowanych przez państwo funkcji. Realizacja tego założenia jest możliwa, gdy państwo jest podstawowym dostawcą wszystkich dóbr społecznych.

Organizacja aparatu finansowego w Polsce.


Minister finansów to naczelny organ administracji państwowej kierującej sprawami finansów publicznych oddziaływujące na ich funkcjonowanie i rozwój stosownie do potrzeb społecznych zgodnie z polityką państwa.
Zadania Ministra Finansów:

  • przygotowywanie projektów ustaw i rozporządzeń Rady Ministrów dotyczących finansów publicznych we własnym zakresie

  • opracowanie projektu ustawy budżetowej, zapewnienie realizacji dochodów i wydatków budżetu państwa oraz przygotowanie sprawozdań z jego wykonania i wykonywanie kontroli w tym zakresie

  • prowadzenie polityki zaciągania długu publicznego oraz emisji skarbowych papierów wartościowych

  • sprawowanie ogólnego nadzoru w sprawach podatkowych i dewizowych, opracowywanie zasad funkcjonowania rynku finansowego

  • współudział w opracowywaniu i koordynowaniu polityki kredytowej i płatniczej z zagranicą


Kompetencje Ministra Finansów w zakresie wykonywania budżetu:


  • kieruje wykonaniem budżetu

  • kontroluje realizacje dochodów i wydatków budżetowych

  • czuwa nad zachowaniem równowagi budżetowej

  • dokonuje zmian w budżecie państwa w zakresie ustalonym przez prawo budżetowe

  • określa zasady gospodarki finansowej jednostek budżetowych, zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych

  • przekazuje środki budżetowe organom wykonującym zadania przewidziane w budżecie

  • kontroluje legalność i prawidłowość gromadzenia dochodów i dokonywania wydatków budżetowych


Ministerstwo Finansów sprawuje ogólny nadzór nad zobowiązaniami podatkowymi:

  1. podejmuje decyzje zaniechania w całości lub części ustalania zobowiązań podatkowych i poboru podatków w wypadkach gospodarczo i społecznie uzasadnionych

  2. ustala zasady zaokrąglenia podstawy obliczania podatku i kwoty podatku

  3. określa normy ustalania podstaw obliczania podatków

  4. wprowadza w drodze rozporządzenia szczególny nadzór nad wytworzeniem zużywaniem, obrotem niektórych towarów i półwyrobów

  5. określa terminy płatności poszczególnych rodzajów podatków

  6. ustala odsetki za zwlokę w zapłacie podatku i zasady ich obliczania

  7. określa w drodze rozporządzenia właściwości organów podatkowych w sprawie umarzania zaległości opłaty skarbowej

  8. dopuszcza lub wprowadza zapłaty określonych rodzajów podatku papierami wartościowymi lub znakami opłaty skarbowej

  9. w drodze rozporządzenia ryczałtuje lub scala podatki, zarządza obliczanie lub pobór niektórych podatków za pośrednictwem płatników lub inkasentów.

Budżet państwa musi uwzględnić możliwość wywiązywania się podatników z obciążeń podatkowych. Jeżeli obciążenia te są zbyt duże może nastąpić załamanie gospodarki spadek dochodów państwa i wzrost przestępczości finansowej. Zapobiec temu ma aparat skarbowy, który tworzą izby i urzędy skarbowe i urzędy kontroli skarbowej.

Urzędy skarbowe są organami administracji rządowej o zasięgu regionalnym, są nadzorowane przez izby skarbowe.
Zadania urzędów skarbowych:



  • ustalanie i pobór podatków i niepodatkowych należności budżetowych

  • rejestrowanie podatników i przyjmowanie deklaracji podatkowych

  • wykonywanie kontroli podatkowej

  • prowadzenie dochodzeń w sprawach karnych skarbowych

  • orzecznictwo w pierwszej instancji w sprawach karnych skarbowych

  • wykonywanie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oraz kadr w zakresie określonym w kodeksie karnym


izby skarbowe mają zasięg wojewódzki. Do ich zadań należy:

  • nadzór nad urzędami skarbowymi oraz orzecznictwo w drugiej instancji w sprawach podatkowych należności budżetowych, kar skarbowych oraz egzekucji należności pieniężnych i kar.

Kontrola skarbowa jest drugim pionem aparatu skarbowego. Jej celem jest ochrona interesu i praw majątkowych Skarbu Państwa oraz zapewnienie skuteczności wykonywania zobowiązań podatkowych i innych należności stanowiących dochód budżetu państwa.


Do organów kontroli skarbowej należą:

  • Minister Finansów

  • Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej

  • Inspektorzy Kontroli Skarbowej, których siedzibami są urzędy kontroli skarbowej na terenie kraju


Kontroli skarbowej podlegają:

Zobowiązani do świadczeń pieniężnych na rzecz Skarbu Państwa lub Państwowych Funduszy Celowych, wydatkujący środki z budżetu państwa, zarządzający mieniem państwowym


Szczegółowy zakres kontroli skarbowej obejmuje:



  • Kontrolę rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz poprawności obliczania i wypłacania podatków i innych należności pieniężnych budżetu państwa

  • Kontrolę celowości i legalności wydatkowania środków budżetowych oraz poprawności obliczania i wykorzystywania dotacji budżetowych

  • Badanie zgodności z prawem wykorzystywania i rozporządzania mieniem państwowym a w szczególności ujawnienie niedoborów i innych szkód w tym mieniu

  • Wykonywanie nadzoru podatkowego

  • Badanie prawidłowości stosowania cen urzędowych w zakresie objętym ograniczeniami swobodnego kształtowania ich poziomu

  • Badanie obrotu dewizowego

24.02.2007


Jednostka budżetowa swoje wydatki pokrywa bezpośrednio z budżetu państwa a uzyskane dochody odprowadza do tego budżetu.
Budżetowanie brutto.

Jednostki nie mają żadnych uprawnień do dysponowania gromadzonymi przez siebie dochodami, a podstawowym parametrem finansowym jest dla nich wielkość przyznanego im limitu wydatków. Formę jednostek budżetowych przyjmują urzędy naczelnych organów państwowych, sądy, zakłady karne, szkoły, biblioteki, domy pomocy społecznej.

Budżetowanie brutto jest uzasadnione tym, ze jednostki te nie osiągają w zasadzi dochodów z których mogłyby pokrywać wydatki, ponieważ swoje zadania wykonują nieodpłatnie. System ten nie spełnia efektywności ekonomicznej, ponieważ jednostki te nie są zainteresowane zwiększeniem dochodów ani oszczędnym wydatkowaniem otrzymanych środków.
Zakład budżetowy

Jednostka państwowa lub gminna, która prowadzi działalność gospodarczą na zasadach samowystarczalności i pokrywa swoje wydatki z uzyskanych dochodów (budżetowanie netto).

Prawo budżetowe dopuszcza możliwość dotowania zakładów budżetowych. Nadwyżka budżetowa z działalności bieżącej zakładu jest przejmowana przez budżet a inwestycje takiej jednostki są zasadniczo dotowane rzez budżet.
Zakładami budżetowymi są; domy kultury, zakłady opieki zdrowotnej, zakłady usługowej gospodarki komunalnej, ośrodki szkolenia i doskonalenia kadr, zakłady komunikacji miejskiej.
Celem tworzenia zakładów budżetowych jest uruchomienie bodźców ekonomicznych do zwiększenia własnych przychodów oraz oszczędniejszego dokonywania wydatków.
W formie gospodarstwa pomocniczego może być prowadzona działalność uboczna lub część podstawowej działalności jednostki budżetowej. Jest ona wyodrębniona z dochodów własnych (czyli jest powiązana netto z jednostką budżetową).
Środki specjalne.

Gromadzenie ich wiąże się z tym, ze dochody budżetu państwa związane są z określonym rodzajem działalności jednostki budżetowej nie są odprowadzane bezpośrednio do budżetu lecz gromadzone na specjalnym rachunku, z którego pokrywa się koszty tej działalności.


Środki specjalne mogą być tworzone z następujących dochodów:

  • Z odpłatności za sprzedane wyroby i usługi

  • Z wpłat jednostek uczestniczących ze wspólnej działalności

  • Z wpłat części zysków gospodarstw pomocniczych

  • Z dobrowolnych wpłat i darów

  • Z dodatkowych wpływów należności budżetowych uzyskanych przez izby i rzędy skarbowe


Fundusze celowe są jedną z form organizacyjno-prawnych jednostek należących do sektora finansów publicznych spełniającą następujące kryteria:

  • musi być powołany ustawowo

  • jego dochody muszą pochodzić ze środków publicznych a wydatki muszą być przeznaczone na realizację wyodrębnionych zadań.


Fundusze celowe:

  • Fundusz Ubezpieczeń Społecznych

  • Fundusz Emerytalno-Rentowy

  • Fundusz prewencji i rehabilitacji

  • Fundusz administracyjny

  • Fundusz pracy

  • Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

  • Państwowy Fundusz Kombatantów

  • Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

  • Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

  • Centralny Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych

  • Państwowy Fundusz Gospodarki Zasobami Geodezyjnymi i Kartograficznymi

  • Fundusz Promocji Twórczości

  • Fundusz Nauki i Technologii Polskiej

  • Fundusz Zajęć Sportowo-Rekreacyjnych dla uczniów

  • Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej

  • Fundusz Promocji Kultury

  • Fundusz Reprywatyzacji przedsiębiorstw

  • Fundusz Skarbu Państwa


Teorie finansów publicznych.

  1. Kameraliści przypisywali sobie duze znaczenie gospodarki państwa. Dostrzegli zwiazek miedzy fiskalną aktywność państwa……………………………

Budowa budżetu powinna rozpoczynać się od określeń wydatków państwa do których należy dostosowywać dochody.

Kameraliści sformułowali zasadę rocznego sporządzania budżetu. Jan Ferdynand Nax rozróżnił 3 główne podatki:

*podatek gruntowy

*podatek od osób (podatek główny)

*podatek od rzeczy ( akcyza podatek od dóbr luksusowych)


  1. Merkantylizm

Merkantyliści preferowali gospodarkę krajową i uważali, ze należy ją chronić między innymi za pomocą ceł i podatków. Preferują nadwyżkę eksportu nad importem.

  1. Fizjokraci

Uważali, że jedynym źródłem bogactwa jest ziemia. Jedynie praca w rolnictwie ma charakter produkcyjny. Konsekwencją takiego rozumienia gospodarki jest koncepcja podatku jedynego, który powinni płacić właściciele ziemscy.

  1. Liberalna myśl finansowa – przedstawicielem jest Adam Smith. Podstawą liberalizmu jest wolność gospodarcza, wolna konkurencja i zimny indywidualizm gospodarczy. Prywatna własność jest warunkiem rozwoju przedsiębiorczości. Wobec tego rola państwa powinna ograniczać się do tworzenia warunków do swobodnego działania praw rynkowych. Był zwolennikiem stosowania opłat za usługi publiczne w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i oświaty.

Zasady podatkowe:



  1. równości – podatki powinny być powszechne i proporcjonalne w sprawie wysokości do posiadanego przez podatnika dochodu

  2. taniości – postulował obniżanie kosztów administracji podatkowej

  3. pewności – podatki nie mogą zależeć od woli poborcy podatków

  4. dogodności – podatek jest zawsze dolegliwością, państwo powinno tę dolegliwość złagodzić poprzez takie sposoby zbierania podatku, które byłyby dogodne dla podatnika

Drugim przedstawicielem liberalnej myśli finansowej był Jean Baptiste Say – uważał że najlepszy plan finansowy polega na tym aby wydawać mało, a najlepszym ze wszystkich podatków jest podatek umiarkowany.



Doktryna liberalna opiera się na następujących założeniach:

  • polityka podatkowa powinna być neutralna tzn. w jej wyniku nie mogą nastąpić zmiany w podziale dochodów w społeczeństwie

  • ciężary podatkowe społeczeństwa powinny być takie aby nie hamowały aktywności gospodarczej oraz nie ograniczały zdolności gospodarstw domowych do gromadzenia oszczędności

  • system podatkowy powinien zawierać podatki pośrednie aby ciężary podatkowe ponosili również pracownicy najemni co pozwoliłoby na zwiększenie możliwości oszczędzania i inwestowania przedsiębiorstw.

  1. Ortodoksyjna teoria finansów publicznych

Wg tej koncepcji budżet państwa powinien być możliwie najmniejszy, ponieważ duże wydatki państwa podwyższają stopę procentową, zmniejszają wysokość płac i innych dochodów. Budżet państwa powinien być bezwzględnie i stale zrównoważony. W odniesieniu do gospodarowania środkami publicznymi konieczne jest stosownie ocen etycznych i religijnych w przypadku wydawania przez rząd sum większych niż zostały zgromadzone. Jeżeli niemożna uniknąć deficytu budżetowego wydatki muszą być bezwzględnie przeznaczone na finansowanie rozwoju gospodarki. Pożyczki na te cele powinny być zaciągane w ramach operacji długoterminowych tak aby nie zmniejszyć bieżących kapitałów potrzebnych przedsiębiorstwom prywatnym. Konsekwencją małego budżetu jest brak odpowiedzialności państwa za pełne wykorzystanie zdolności wytwórczych w tym także za bezrobocie.


  1. interwencjonizm fiskalny

głównym przedstawicielem był Adolf Wagner. Wraz z rozwojem społecznym władze zgłaszają popyt na coraz większe dochody stanowiące skutek rosnących wydatków. Sytuacja taka wynika z faktu że potrzeby publiczne rosną szybciej niż potrzeby indywidualne. Prawo rosnących wydatków publicznych było uzasadnieniem państwa dobrobytu, w którym realizowano na szeroką skalę wydatki socjalne.
Zasady budżetowe Wagnera:

  • zasady o charakterze fiskalnym – podatki powinny być elastyczne i wydajnie fiskalne

  • zasady o charakterze gospodarczym – podatki nie mogą naruszać własności prywatnej

  • zasady nawiązujące do sprawiedliwości społecznej – podatek sprawiedliwy to podatek który jest progresywny

  • zasady techniki podatkowej – podatki powinny być dogodne pewne tanie proste

  • zasada odrębnego opodatkowania zysków niezasłużonych i koniunkturalnych






  1   2   3   4   5


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna